Оқушылар жеке басы мінез-құлық үйлеспеушілігінің психологиялық проблемалары

Мазмұны

КІРІСПЕ

1. МІНЕЗ.ҚҰЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ КӨРІШСТЕРІ
1.1. Мінез.құлық формалары және оның жүйелілігі
1.2. Мінез.құлқы эмоционалды үйлеспеген оқушыларға сипаттама
1.3. Кіші мектеп оқушыларының мінез құлқының ауытку себептері.

2. МІНЕЗ.ҚҰЛҚЫНДА АУЫТҚУЫ БАР БАЛАРҒА
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ
2.1. Мектеп тәжірибесінде мінез.құлқында ауытқуы бар
балаларды анықтау
2.2. Мінез.құлқында ауытқуы бар балаларды коррекциялау

ҚОРЫТЫНДЫ

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Жалпы білім беретін мектептерде оқитын оқушылардың әрқайсысының өзіне тән жеке даралық ерекшеліктері бар. Сондықтан мектеп психологі алдында тұрған проблемаларының бірі - мінез-құлқында эмоционалдық үйлеспеушілігі бар балаларға тиімді көмек көрсету. Бұл проблеманың аспектілері психологияда жан-жақты талданған. Оған үлес қосқандар И.Кант, Э.Торндайк, И.П.Павлов, К.Роджерс, А.Маслоу Л.Е.Личко т.б. ғалымдар.
Қазіргі кезде тәжірибелік психологияда қолданылатын әдістемелер жинақтары қазақ тілінде жоқтың қасында. Сондықтан оқушылардың мінез-құлқындағы үйлеспеушілікті диагностикалау өте қиын болып отыр, ал мінез-құлқында ауытқуы бар балаларға дер кезінде көмек көрсетудің маңызы үлкен екенін дәлелдейдің қажеті жоқ проблема екені баршаға аян.
Дипломдық зерттеу барысында осы проблеманы шешу жолдарын анықтап, оның қыр-сырына түсіну үшін тақырыпты «Оқушылар мінез-құлық үйлеспеушілігінің психологиялық проблемалары» деп анықтадық.
Дипломдық зерттеу мақсаты - мінез-құлық үйлеспеушілігі факторларын, себептерін анықтау, диагностикалау әдістерін жүйеге келтіру.
Бұл мақсат келесі міндеттер арқылы нақтыланды:
- мінез-құлық формалары мен оларға әсерін тигізетін факторларды анықтау;
- мінез-құлық үйлеспеушілігі себептерін балалардың жас ерекшеліктеріне байланысты жүйеге келтіру;
- мінез-құлық ауытқуларын диагностиклау әдіс-тәсілдерін анықтау;
- мектеп оқушыларының мінез-құлық ерекшеліктерін зерттеу.
Дипломдық зерттеу барысында келесі психологиялық ғылыми зерттеу әдістері қолданылды: ғылыми еңбектерді талдау, мінез-құлық ерекшеліктерін талдау және психодиагностикалық әдістемелерді қолдану арқылы оқушылардың мінез ерекшеліктерін зерттеу, мазасыздану деңгейін анықтау тестерін, акцентуация түрлерін анықтау тестерімен зерттеу жүргізу.
Жинақталған материалдардың логикасына қарай отырып диплом жұмысының құрылысын анықтадық. Ол кіріспе, екі бөлім, қорытынды және әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспеде диплом жұмысының тақырыбының көкейкесті мәселені зерттеуге бағытталғандығы дәлелденіп, зерттеу мақсаты мен міндеттері анықталған.
«Мінез-құлық және оның негізгі көріністері» - деп аталатын бірінші бөлімінде мінез-құлықтың негізгі көрсеткіштері және олардың көрініс беру ерекшеліктерін түсіндіретін теориялық қағидалар талданып, мінез-құлықтардағы ауытқулар деген не екені көрсетілген. Оқушылардың мінез-құлқындағы ерекшеліктерге сипаттама берілген.
«Мінез-құлқында ауытқулары бар балаларға психологиялық қызмет көрсету» деген екінші тарауда оқушылардың мінез ерекшеліктерін зерттеу, балалардың мазасыздану деңгейін және акцентуациясын зерттеу нәтижелері берілген.
Қорытындыда зерттеу барысында жасалған тұжырымдамалар мен балалар мінезіндегі үйлеспеушіліктер байқалғанда оларға психологиялық қызмет көрсету жолдары анықталған.
Әдебиеттер

1. Абрамова Г.С. Практическая психология. - М., 2001.
2. Абрамова Г.С. Психологическое консультирование. - М., 2001.
3. Анастази А. Психологическое тестирование. -М., 1982.
4. Асмолов А.Г. Психология личности. - М., 1990.
5. Андреева Г.М. Социальная психология. М., 1980.
6. Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000.
7. Батаршев А.В. Тестирование. Основной инструментарий практического психолога. Ростов-на-Дону, 2000.
8. Битянова М.Р. Практическая психология. - М., 1997.
9. Валлон А. Психическое развитие ребенка. - М., 1997.
10. Венгер А.Л. Схема индивидуального обследования детей школьного возраста. (Для психологов-консультантов) - М., 1989.
11. Возрастная и педагогическая психология. Под ред. М.В.Гомезо. - М., 1995.
12. Выготский Л.С., Лурия А.Р. Этюды по истории поведения. - М., 1993.
13. Григоренко Е.Л., Рутман Э.Н. Диагностика готовности к школе по показателям устойчивости внимания. Вестник МГУ.(серия 14). - М., 1990.
14. Гуревич К.М. и др. Школьный тест умственного развития (ІПТУР). Методические рекомендации по работе с тестом. Для школьного психолога. -М., 1987.
15. Гуревич К.М., Горбачева Е.И. Умственное развитие школьников: критерии и нормативы. -М., 1992.
16. Гудкина Н.И. Несколько случаев из практики школьного психолога. - М., 1991.
17. Гильбух Ю.З. Внимание: одаренные дети. - М., 1991.
18. Дубровина И.В., Прихожан Л.И. Положение о школьной психологической службе. - М., 1985.
19. Диагностика умственного развития дошкольников. Под ред. Л.А.Венгера, В.В.Холмовского - М., 1978.
20. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. - М., 1987.
21. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. - М., 1996.
22. Леонтьев А.Н. Дестельность. Развитие. - М., 1989.
23. Мухина В.С. Детская психология. М., 1990.
24. Немов Р.С. Психология. В 3 т. - М., 1998.
25. Овчарова Р.В. Справочная книга школьного психолога. - М., 1996.
26. Платонов К.К. Психологический практикум. -М., 1980.
27. Психологический словарь. Под ред. А.В.Петровского, В.И.Ярошевского. - М., 1990.
28. Психологические тесты для деловых людей. Под ред. Литвинцевой. - М., 1998.
29. Психологические тесты. В 2 т. Под ред. А.А.Карелина. - М., 2000.
30. Психология и этика делового общения. Под ред. В.Н.Лавриненко. - М., 2000.
31. Психодиагностические методы. Под ред. А.А.Бодалева. - Ленинград, 1976.
32. Психологическая диагностика. Проблемы исследования. Под ред. К.М.Гуревича. - М., 1981.
33. Развитие личности ребенка. Под ред. А.М.Фонарева. - М., 1987.
34. Римский С, Римская Р. Практическая психология в тестах. - М., 1999.
35. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании. - М., 1996.
        
        ________________________тобының студенті
___________________________________
«Оқушылар жеке басы мінез-құлық үйлеспеушілігінің психологиялық
проблемалары» тақырыбында орындалған диплом жұмысына
ПІКІР
Мектеп жасындағы баларда жиі кездесетін психологиялық проблемалардың
бірі балалардың ... ... Осы ... зерттеу жолдарын
және оны коррекциялау әдіс-тәсілдерін жақсы меңгері - ... ... ... ... Әр ... өз жұмысын жоспарлағанда, орындайтын
қызметінің мазмұнын ... ... мен жас ... ... ... көрініс беру ерекшеліктерін анықтап, көрсеткіштері
нормадан асқандарға ... ... ... керек.
_________________________тың дипломдық жұмысы осы ... ... ... ... ... ... ... үлесін
қосатын зерттеу. Сондықтан Жүсіпалиевтің дипломдық зерттеуге ... ... ... ... ... жоғалтпайды.
Диплом жұмысы кіріспе, екі ... төрт ... ... ... ... тұрады. Кіріспеде диплом ... ... ... зерттеу мақсаты мен міндеттері, қолданылған ғылыми
зерттеу әдістемелері анықталған.
Бірінші бөлімде ... ... мен оның ... ... ... факторлар сыртқы және ішкі мотивациялармен
байланысты сыныптастырып, әр түрі жеке талданған. ... ... ... ... ... мінездеме берілген.
Екінші бөлімде мектеп тәжірибесінде мінез-құлқында ауытқуы бар
балалардың ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерін зерттеу, оқушылардың
мінез ауытқуларын Басса-Дарки, Шишек тесттерімен ... ... ... ... ... ... жекелік психикалық қасиеттерін жан-
жақты зерттеу үлгілері ... және ... ... ... ... жинақталған.
Қорытындыда зерттеу барысында мектеп психологиялық қызметінің
жеткіншектермен жүргізетін жұмыстарының ... ... ... ... психикалық қасиеттерін зерттеу және жеткіншектерге психологиялық
қызмет көрсету барысында балалардың мінез-құлық проблемаларын ... мен ... ... ... ... ... дипломдық жұмысы теориялық және әдістемелік
жағынан талаптарға сай орындалған. Дипломдық жұмыс студенттің ... ... ... ... анық ... және ... ... алатындығын дәлелдейді. Ол алдына қойған ... ... ... ... ... ... даярлығын
көрсетті.
Дипломдық жұмыс талаптарға сай көркемделінген. Диплом жұмысын қорғауға
ұсынып, оны жоғары бағалауға болады деген сенім білдіремін.
Ғылыми кеңесшісі п.ғ.к., ... ... жеке басы ... ... ... ... ... диплом жұмысына
ПІКІР
Мінез-құлық үйлеспеушілігі жеткіншек жас кезеңінде жиі кездесетін
психологиялық проблемалардың бірі. Осы мәселені ... ... және ... ... әр ... ... ... тиіс. Психолог
жеткіншектер мен жас өспірімдердің мінез акцентуациясының түрін, көрініс
беру ерекшеліктерін ... ... ... асқандарға уақытылы
көмек көрсетуі керек. Сондықтан _______________________ дипломдық жұмысының
тақырыбы барлық уақытта актуалды.
Диплом жұмысы кіріспе, екі ... төрт ... ... ... ... ... ... диплом жұмысы тақырыбының
актуалдылығы дәлелденіп, зерттеу мақсаты мен міндеттері, қолданылған ғылыми
зерттеу әдістемелері анықталған.
«Мінез-құлық және оның ... ... деп ... ... мінез-құлық формалары мен оның ... ... ... факторлар сыртқы және ішкі мотивациялармен ... әр түрі жеке ... ... ... бар ... ... балалардың ерекшеліктеріне ... ... ... бар ... ... қызмет көрсету» деп
аталатын екінші бөлімде мектеп тәжірибесінде мінез-құлқында ауытқуы бар
балалардың психологиялық ... ... ... ішінен
темпераментті анықтауға Айзенк тесті, мазасыздану деңгейін зерттеуге Басса-
Дарки, акцентуацияны ... ... ... ... және ... ... арналған жаттығулар жинақталған.
Қорытындыда зерттеу барысында мектеп психологиялық қызметінің ... ... ... ... ... ... ... және
мінезінде үйлеспеушілік белгісі бар балаларға психологиялық ... ... ... ... қолдану қажеттілігі көрсетілген.
____________________________дипломдық жұмысы теориялық және әдістемелік
жағынан ... сай ... ... ... ... дербес
жүргізген зерттеулерінің нәтижесі екені анық байқалады және ... ... ... ... Ол ... қойған зерттеу
міндеттерін толық орындап психологиялық қызметті орындауға даярлығын
көрсетті.
Дипломдық жұмыс талаптарға сай ... ... ... ... оны жоғары бағалауға болады деген сенім білдіремін.
Оқушылардың жеке басы мінез-құлық ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... КӨРІШСТЕРІ
1.1. Мінез-құлық формалары және оның жүйелілігі
1.2. Мінез-құлқы эмоционалды үйлеспеген оқушыларға сипаттама
1.3. Кіші мектеп оқушыларының мінез құлқының ауытку себептері.
2. МІНЕЗ-ҚҰЛҚЫНДА ... БАР ... ... ... Мектеп тәжірибесінде мінез-құлқында ауытқуы бар
балаларды анықтау
2.2. Мінез-құлқында ауытқуы бар балаларды коррекциялау
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Жалпы білім беретін ... ... ... ... ... жеке ... ... бар. Сондықтан мектеп психологі алдында
тұрған проблемаларының бірі - мінез-құлқында эмоционалдық ... ... ... көмек көрсету. Бұл проблеманың аспектілері
психологияда жан-жақты талданған. Оған үлес ... ... ... К.Роджерс, А.Маслоу Л.Е.Личко т.б. ғалымдар.
Қазіргі кезде тәжірибелік психологияда қолданылатын ... ... ... ... ... Сондықтан оқушылардың мінез-
құлқындағы үйлеспеушілікті диагностикалау өте қиын ... ... ал ... ауытқуы бар балаларға дер кезінде көмек көрсетудің маңызы үлкен
екенін ... ... жоқ ... ... баршаға аян.
Дипломдық зерттеу барысында осы проблеманы шешу жолдарын анықтап, оның
қыр-сырына түсіну үшін тақырыпты ... ... ... ... деп анықтадық.
Дипломдық зерттеу мақсаты - мінез-құлық үйлеспеушілігі факторларын,
себептерін анықтау, диагностикалау әдістерін ... ... ... келесі міндеттер арқылы нақтыланды:
- мінез-құлық формалары мен оларға әсерін ... ... ... үйлеспеушілігі себептерін балалардың жас ерекшеліктеріне
байланысты жүйеге келтіру;
- мінез-құлық ауытқуларын диагностиклау ... ... ... оқушыларының мінез-құлық ерекшеліктерін зерттеу.
Дипломдық зерттеу барысында келесі ... ... ... ... ғылыми еңбектерді талдау, мінез-құлық ерекшеліктерін
талдау және психодиагностикалық ... ... ... оқушылардың
мінез ерекшеліктерін зерттеу, мазасыздану деңгейін анықтау тестерін,
акцентуация ... ... ... ... ... ... логикасына қарай отырып диплом жұмысының
құрылысын анықтадық. Ол кіріспе, екі ... ... және ... ... ... жұмысының тақырыбының көкейкесті мәселені зерттеуге
бағытталғандығы дәлелденіп, зерттеу мақсаты мен міндеттері анықталған.
«Мінез-құлық және оның ... ... - деп ... ... ... негізгі көрсеткіштері және олардың көрініс беру
ерекшеліктерін түсіндіретін теориялық ... ... ... ... ... не ... ... Оқушылардың мінез-
құлқындағы ерекшеліктерге сипаттама берілген.
«Мінез-құлқында ауытқулары бар балаларға психологиялық қызмет көрсету»
деген екінші тарауда оқушылардың ... ... ... ... деңгейін және акцентуациясын зерттеу нәтижелері берілген.
Қорытындыда зерттеу барысында жасалған ... мен ... ... байқалғанда оларға психологиялық қызмет
көрсету жолдары анықталған.
1. МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІ
1.1. Мінез-құлық формалары және оның ... адам жеке ... ... оның ... ... тән
ерекшеліктермен сипатталады. Мінез деген ... ... ... ... грек сөзінен шыққан. Оның негізгі мағнасы із ... ... ... ... ... ... ... адамның жеке басына тән
даралық ерекшілік екенін ғылым тарихында алғаш рет сипаттап жазған ғалым ... грек ... ... ... ол ... ... ... тән қасиет деп көрсеткен.
Мінез ерекшеліктерін зерттеушілердің пікірлерін ең бірінші болып
француз ғалымы ... ... ... Ол ... ... ерекшелік,
дара тұлғаның ақыл-ойы мен сезімінің және ерік ерекшілігінің көрсеткіштері
деп санады. Т.Рибо мінезді сезіммен ерік ... ... ал орыс ... ... ... ерік ... деп ... И.Кант мінезді
темпераментпен салыстыра отырып, оны адамда дүре пайда болатын қасиет деп,
туа біте пайда болатын қасиеттер мен әр ... өз ... жүре ... ... ... ... ... мінездің барлық сипаттары адамның тіршілік
жағдайларына ... ... ... ... ... ... ... екі
пікір қалыптасып, олар осы уақытқа дейін пікір таластар туғызып келеді.
Соған қарамастан ... ... ... ... өмір ... ... ортаның ерекшеліктеріне тәуелділігіне ешкімде күмәнданбайды.
Табиғи күштерге табиғи физиологиялық ... ... ... арқылы қарастырылады. Темперамент - адамда туа пайда ... ... ... Темперамент адамның жүйке жүйесінің типтері
арқылы анықталады. Өйткені, жүйке жүйесі типтерінің ... ... ... ... ... де дара ... бойындағы өзгешеліктерін
сипаттайды. Жүйке жүйесінің типі шыдамсыз болса - холерик, сергек болса -
сангвиник, тыныш ... - ... ... ... ... ... адамның мінез-құлқы оның темперамент типіне байланысты болуы
әбден мүмкін - деп атап ... ... ... ... осы іс-әрекетпен айналысу
барысында оларда белгілі-бір мінез-құлық пайда ... ... ... ... суреттеуге болады. Кез-келген мінез-құлықтын басы мен ... ... ... ... түсіндіру үшін мотивацияның
көптеген психологиялық теориялары қолданылады. Мотивацияны оқу - бұл адам
белсенділігін ... ... ... ... ... ... көбінде мінез-құлық белсенділігінің 3 негізгі
параметрі талданады. Сондай-ақ, себебі бар ... - ... ... ... деп ... екі ... ... нәтижесі:
1. Жекелік фактор - жеке адамның мотивациялық диспозициясы (қажеттілік,
мотив, дағды, бағыттылық);
2. Ситуациялы фактор - сыртқы, яғни, адамның ... ... ... мінез-құлқы, бағасы, қатынасы, физикалық жағдайлары және
т.с.с);
Адам мінез-құлқының себептері американ психологтары ... ... және Руян ... ... және ішкі ... теориялары мен
түсіндіреді. Ол бойынша, мотивацияның екі типі және оған сай мінез-құлықтын
да екі типі ... ... ... және оған сай ... бар ... ... бар ... Ішкі мотивация және оған сай мотиві бар немесе себебі бар ... ... ... ... ... ... белгілі-бір мінез-құлықтың орындаудан кейінгі пайда болатын ... ... ... ... Сыртқы және ішкі мотивациялардың
мінез-құлыққа және психикалық ... ... ... ... ... ... Ол ... №1 кестеде бейнеленген:
№1 Кесте.
|Сыртқы мотивацияның әсері. |Ішкі мотивацияның әсері ... ... ... ағым. ... ... бар ... ... бар мінез-құлық оған пайда |
|мінез-құлық сыртқы күш |болуына әсер ... ... жоқ ... ... ... ... |кетсе де, ... ... ... ... |
|Қалады | ... бір шама жай ... қиын ... ... ... таңдайды, | ... оны ... ... | ... ғана ... | ... ... дәрежелері ... ... ... ... әсер ... ... қалдырады. Алгоритмдік |Эвристикалық әдістерді тасяап ететін ... ... ... іс- ... ... ... |
|әрекеттердің орындалуын | ... | ... ... | ... жылдамдығының | ... ... | ... ... ... ... мүмкіндік береді. |
|Спонтандылықты ... | ... ... өзара әрекет |Қызығу эмоциялары пайда болады, ... ... ... ... Қозу ... т.с.с. |
|пайда болады. | ... оқу |
| ... ... кезінде мектеп бағ- |
| ... ... ... және |
| ... мәліметтерді игеруде жоғары |
| ... ие ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... болуы өзіндік |
| ... ... ... ... мен ... жүйелілігін Выготский Л.С.
келесі ретпен схемалық түрде көрсетеді:
1. Кең ... ... ... ... ... ... ... Ішкі (интрапсихикалық):
в). спонтанды түрі
с) ерік түрі. (Тар мағынасындағы жоғары ... ... ... ... формасы
Түрлері:
1. Әлеулеттік
2. Даралық.
3. Мінез-құлықтың мәдениетті формасы
Түрлері:
1. Әлеулеттік (интерпсихикалық):
а) примитивті
б) жоғары
2. Даралық:
а) примитивті
б) жоғары
4. Мінез-құлықтың табиғи формасы (реактивті ... ... ... ... ... ... ... Мәселе және мақсат
2. Белгі — психологиялық қару ретінде:
Түрлері: а) ... ... ... :
Түрлері: 1 Сөздердің мағынасы:
а) заттық қарау (денотативті мағынасы)
б) сигнификативті мағынасы ... ... ... ішкі ... ... мағынасы)
г) мазмұны
2. Қабылдаудағы заттық мағына.
3. Заттың функционалды мағынасы
4. Жағдайдың мағынасы немесе
4. Байланыстылық (сайланыстыру іс-әрекеті):
Түрлері: 1. ... ... және ... ... ... және ... Психологиялық функционалды жүйе:
Қасиеттері:
1. Жоғарылылықпен төменділіктің бірлігі
2.Функционалды аралық байланыс.
6. Сананың құрылылы
Түрлері:
1.Жүйелілік
2. Мағыналылық
Л.С.Выготский бойынша ... ... ... ... ... мен ... жүйелілігін былайша талдауға болады. Жоғарғы
психикалық функция мінез-құлықтын өз-өзіне арналған әлеуметтік мүмкіндігі
болып табылады. Л.С. Выготский ... ... ... ... ... ... формаларының дамуының екі бұтағын қамтиды» деп ...... даму және ... ... ... ... ... тілмен, жазумен, есеппен, суретпен көрінеді.
Екінші - дәстүрлі психологияда ... ... ... ес, ... деп
аталатын анық анықталмаған, шектелмеген арнайы жоғары функцияның даму
процестері, осы аталғандарды ... ... ... ... ... процесі деп шартты түрде айтамыз. (Выготский Л.С.).
Жалпы, Л.С.Выготский жоғары психикалық ... екі ... Кең ... - ... ... ... Тар мағынада - арнайы психикалық функция.
Л.С. Выготский «баланың далуындагы белгі және ... ... ... ... ... ассортиментіне практикалық іс-әрекеттерді
кіргізеді. Бірақ, тек қана оның жоғары ... ... ... ... оны ... жоғары формаларға жатады. Л.С.Выготский жоғары психикалық
функцюларга дәл анықтала берлеген, ол - «дәл ... ... ... ... ... мен империкалық және эвристикалық
анықтамалармен шектелелік»- дейді. Содан соң, бұл ... ... ... Ол Выготский көзқарастарымен келісе отырып, психикалық
функцияларға дәл және соңғы анықтама ... ... ... ... — бұл күрделі өзін реттеуші процесс, өзінің шығуы ... ... ... ... бойынша байланысты және құрылу тәсілі
бойынша ерікті, саналы. А.Р.Лурия берген ... ... ... ... ерекшелінеді. Мінез-құлықтын жоғары формаларының ерекшелігі
өзінің мінез-құлықтын басқару үшін жасанды, көмекші құралдарды ... ... ... ... жаңа ... анықтаудың
формалары болып табылады. Мінез-құлықтың ... ... ... кіреді:
а) жоғары формадағы практикалық іс-әрекет.
б) символикалық іс-әрекет.
в) ... ... ... ... жоғары әлеуметтік функция (интерпсихологиялық функция)
Л.С.Выготский мінез-құлықтың негізгі мәдениетті формасы тіл және ... деп ... ... ... ... ... ... функциясының жіктелу схемасы:
№ 2 кесте
Л.С. Выготский мінез құлықтың нағыз ... ... тек қана ... ... рефлекстерді жатқызды. Сонымен қатар, К.Бюлердің (инстинкт,
интелект) теориясын жатқызады.
Үйлесімсіз психикалық жағдай күрделі өмір жағдайына ... ... Олар ... ... негізден алады, олар белгілі бір
жағдайға және жасқа байланысты түрлі ұзақтықпен ... ... ... оптималды дәрежеден не төмендеуінен не жоғарлауінен
сипатталады, үйлесімсіздік келесі ... ... ... Бұл ... ... ... құрамнан тұрады. Үйлесімсіздік
психикалық жағдайды құрушы эмоционалды компоненттер болып табылады.
2. ... өмір ... ... ... жағдайдың
динамикалық өзгеруі синусоидалды ... ... ... ... өсуімен және жоғары информациялық жағдайлар кезіндегі сапалы
жақындықпен, ... және ... ... ... сонымен қатар психикалық процестердің бір ... ... яғни ... ... және ... ... ... сипаттамаларының төмендігі және әрекет
нәтижелерінің төмендеуімен сипатталады. Бұл ... ... ... болу ... ... ... жас ерекшелік және іс-әрекеттік ерекшеліктері
белгілі. Жас ерекшелік даму барысында құрам күрделілігі және ... ... ... мен ... жоғарылауы жүреді. Даралық
даму барысында әрекеттік фактордың ролі ... ... ... бара ... ... ... ... табылатын
үш кілті бар:
1. Кіші мектеп жасындағы оқушылардың негізгі әрекеті ... ... ... ... ... де ... ... болып қала беред. Яғни,
жеткіншектік кездегі оқуга құмарлық күлкілі болып табылады. Сөйтіп олар
қатарластарымен араласа ... ... ... ... ... ... ... Жеткіншектер әлі «ойын кезеңін» басынан өткізе алмай жатыр, ... ... ойын ... ... ... Көп жоспарлы айналмалы әрекет. Шмтимді-жекелік және оқу-кәсібі
жақтарының дисбаланс тудыруы.
Дж. Эйсондорфпен ... ... ... ... бойынша, балалардың
әлеуметтік дасмуындағы ауытқудың түрлі ... ... ... жақындау және
қашу мотивациялық механизмі арқылы қарастырылады. Осы мотивацияның - қарым-
қатынасты ойындыққа әкеледі. Дж. Эйсондорф мұндай ... үш ... Бұл ... ... ... ... ... ие балалар басқалардан бөлек болғанды қалайды. Бұл балалармен
ерте кездегі жалғызды конструктивті және зерттеу ... ... ... және бұл ... ... ... байланысты емес.
Жақындасудың төменгі мотивациясы балалардың заттық ... ... ... ... Жақындасу және қашу мотивациялары арасындағы конфликтіге байланысты.
Ол баланың басқа адамдармен аралысқысы келеді, бірақ ... ... ... ... қашады. Мұндай конфликт мінез-құлықтық
компромиске әкелуі ... ... ... себебі баланың биологиялық
ерекшеліктерімен қатар тәрбие шартына да байланысты.
3. ... ... ... ... қашу ... ... ... мотивтердің іс-әрекетінен туады. Бұл
мотивациядағы балалар басқа адамдармен қарым-қатынас шегі бейтаныс, ... ... ... ... одан жиі қашады. Бұған
агрессивті мінез-құлық тән.
Жоғары психикалық ... ... ... ... немесе
төменгі психикалық жағдай (өкіну, көңілсіздік т.б.) үйлесілсіз жағдайларға
жатады. Осы сипаттамалардың ... ... ... ... ... ... барысында үйлеспеушіліктің келесі
жағдайлары кездесті. Оқу әрекетінде жеткіншектер апатиа, зұлымдық, ... ... жат ... ... ... ... ... жағдайлар
ішінен қуаныш, бақыт, таңқалу, қозу сияқты мінез-құлық ... ... ... ... ... басынан кешіріп отырған мінез-құлыққа
тәуелділігі анықталады. Тітіркенудің импульсивті формасы қиын ... ... түрі ... ... ... ... К.Рубин өз еңбектерінде
«әлеуметтік бөлектену» ... ... ... бөлектенудің
инициаторы болып баланың өзі табылады. Оның бір ... - ... - бала ... ... ... ... немесе мазасыздану
пайда болады. Оның негізгі себебі әлеуметтік ... ... ... ... тағы бір ... - өзін еркін сезінбеу немесе
шегінушілік. Бұл жағдай баланың қатарластары арасында және ... ... да туып ... Мұның негізі жаңадан және әлеуметтік бағадан
қорқумен байланысты. Бұл жақындаудан қашудан ... ... ... ... Сонымен қатар, «әлеуметтік бөлектенуге жақын»
бірақ, одан басқа «ұстайды мінез-құлық» бар. Мұны ... ... ... ... ... өзін ... ... қатынасқа түспей олардың
әрекетін бақылаумен шектелу. Мұндай мінез-құлық баланың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мұның негізінде
қашу себебі де жатыр. Бұл үндемейтін балаларға тән. Осы ... ... ... ... өмір ... ... яғни адам ... де қиын кезеңдерінде пайда болады. Оның ... ... ... ... ... кей ... ... да мінез-құлықтың себебі
болуы мүмкін. Сондықтан да, субъект үшін бұл ... ... ... ... ағым және өзін ... ... позициясы тұрғысынан
үйлеспеушілік ағза және орта арасындағы симметрияның бұзылысы нәтижесінен
пайда болатын күрделі ... ... ... табылады. Симметрия
бұзылысы ашық жүйеге келетін хабарлар және ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылық үйлеспешіліктің маңызды
қасиеттерінің бірі. Күнделікті өмірде үйлеспеушілік ... ... ... шектен тыс белгілі бір жағдайлардан
пайда болуы мүмкін. Үйлеспеушіліктің пайда болуына әсер ететін ... ... бар. Атап ... ол ... ... ... ... және
жеке адам жүйелері арасындағы диссонанс болып табылады. Яғни, ... ... ... ... және ... ... ... қарсылықтар. Мұндай жағдайлар әсерінен ... ... өте ... ... ... және бұл сол ... сай
түрлі мінез-құлықпен өткізіледі. Егер энергетика тұрғысынан қарайтын
болсақ, үйлеспеушілік жете зерттелмеген олар тек ... ... ... Осы ... ... үйлеспеушіліктін феноменологиясы,
құрылысы, құрылымы, детерминацияның ішкі және сыртқы факторлары, белгілі
бір жағдайдың динамикалық ... және ... ... ... динамикалы
жағдайдың негізгі процессуалды сипаттамасы, үйлеспеушіліктің субъектінің
мінез-құлқына тигізетін әсері жете зерттелмеген. ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне байланысты деп
талдауға тырысады. Бұл түсінікті де, өйткені бұл жас ... ... әр ... ... ... ... және ... бір-бірімен тығыз
байланысты екен. Өйткені, эмоцианың белгілі бір сипаттары үйлеспеушілікті
(тіпті норма болып табылатын ... өзі де) ... ... ... ... ... мінез-құлықтын белгілі бір көріністерін
береді, яғни теріс немесе оң мінез-құлықты көрсетеді екен.
1.2. ... ... ... ... ... басқа балалар дүниесімен, үлкендермен және ... ... олар үшін әсер ... Оқушыларда осы жағдайлардың
әсерінен қөзқарастарының және ... ... ... тілек және
дағдыларының өзгеруі орын алады. Осындай келеңсіз жағдайлардың бәрі балалар
өмірінде кездеседі, ал балалар өмірі мектеппен тығыз ... ... ... ... үшін «сыңалу» кезеңі болып табылады. Сыналу
кезеңі дейтініміздің себебі, бала нақ осы ... ... жас ... ... ... ... ... бірнеше қиын кезеңдерден
өтеді. Яғни, сыңалу кезеңі дегеніміз, түрлі құбылыстарға толы ... ... ... және ... осы кезең аралығынан өте алу мүмкіндігі. Сонымен
анықталған жас кезеңдеріне сүйене отырып, білім беру ... ... ... ... ... жас аралығын 3 кезеңге бөліп
қарастырады:
1. Кіші ... ... ... ... жасындағы кезең;
3. Ерте жасөспірім кезең;
Бірінші кезең - баланың мектепке ... жаңа ... ... ... ... бала ... ... күрт өсуі, ішкі
мүшелердің үлкейуі вегетативті қайта құрулар сияқты эндокриндік өзгерістер
бірден ... Бұл ... ... ... қарым-қатынас жүйесімен іс-
әрекетіндегі кординалды өзгерістер оның ағзаларындағы барлық жүйелермен
функциаларыйың қайта ... сай ... ... бұл ... ... ... етеді;
Екінші кезең - баланың өтпелі ... тап ... ағни ... ... ... сай келеді. Бұл кезең біріншіден пубертаттық
кезеңде келетін морфологиялық және ... ... ... ... ... ұшыратады да, олардағы соматикалық аурулар
қауіпін ... ... ... тура осы ... ... көптеген
жүйке және психикалық аурулар көрініс береді, ... осы ... ... ... сферасының (позитивті болмауы мүмкін) кеңеюі
жеткіншектерге меңгеруге қиын ... ... жаңа ... ... Өтпелі кезең - жас ... ... өте ... сатысы. Бұл
кезеңнің өзіндік ерекшеліктері П.П.Блонский және Л.С.Выготский еңбектерінде
анық жазылған. П.П.Блонский ... ... ... ... ... болып жатқанына көңіл бөлсе; Л.С.Выготский бұл кезеңді ескінің ... жас деп ... Олай ... ... жас ... ... сатыдан екінші сатыға өту аралығы. Бірақ бұл уақытта ... оны ... ... ... барлық негізгі психологиялық жаңа құрылымдар
қалыптасуы қажет. Әйтсе де, бұл екі жас ... осы ... ... ... Ал ... дегеніліз негативті байланыстарды шақырушы, мінез-құлық
моделінің ауытқуын көрсететін белгілі құбылыс.
Үшінші ... - бұл ... ... ... ... жас
аралығындағы және олардың 10-11 ... ... ... ... Бұл уақыт адамның тұлғалық дамуының өте манызды және жауапты кезеңі
болып табылады. Тіпті, ... ... ... ... енбегінде) саналық
өзіндік анықтауды жасөспірімдік кезеңдегі ... ... ... ... ... қарастырады. Сонымен қатар, жасөспірімдік кезеңде ағзаның
физикалық дамуы, жыныстық жетілуі жүреді және бұл ... ... ... ... ... ... де ... Сондықтан
да, бұл кезеңдегі әрбір қадамның жауапкершілігі артады, ... ... ... қатенің белгілі-бір көлемді салдары болуы мүмкін, ал кей
кезде ол драмалық сипатқа да ие ... ... ... да, бұл ... немесе осы жас аралығындағы оқушыларды «қиын жас» немесе «қиын
балалар» категориясына ... ... ... ... екі ... ... ... болады:
1. критикалық;
2. өте қиын, қауіпті.
Өйткені бұл ... де ... ... мінез сипатының
ерекшеліктері, қарым-қатынас ерекшеліктерінің жоқтығы, ... ... ... ... орта ... т.б. ... жалғаса беруі мүмкін. Осындай факторлардың салдарынан «қиын
балалар» пайда болуы мүмкін. "Қиын балалар" ... ... мен ... ... ... ... ... бар, өзінің психоәлеулеттік
дамуы қалыптасуының жаңа сатысын басынан нәтижелі өткізе алмайтын балалар.
Сонымен мектептегі үш ... ... ... біз ... ... уақытты критикалық жас деп айта аламыз. Л.С. Выготскийдің
«Критикалық кезең» теориясы бойынша ... жас ... ... ... ... ... өзгерулері жататын, екінші
жағынан баланың ... ... ... ... ... ... ... құрылу нәтижесі. Л.С.Выготский бұл жас аралықтарын
мағынасы дамудың жалпы циклында оның орнымен анықталатын және ... ... ... ... ... өзіндік сипаттарды тауып ... ... ... ... ... ... қарастырды. Әр жас кезеңінде
баламен орта ... сол ... тән ... да, ... ... ... ... бастайды. Мұны Л.С.Выготский сол ... ... ... деп ... Бірақ, барлық жас аралығындағы
өтпелі кезеңдердің ... ... ... ... ... ... ... өткенімен бір кезеңнен екінші кезеңге өтуде
дамудың өзіндік қиындықтары ... ... және ... мазмұны тұрақты
кезеңдегіден, яғни, тұрақты кезеңдегі даму ерекшеліктерінен ... ... ... жас ерекшелік психологиялық сипаты оның бөлек-бөлек
жаңа құрылымның немесе ерекшелігінің жиынтығымен анықталмайды, ол оның ... ... жеке ... ... ... анықталады.
Сондықтан осы ерекшеліктерге байланысты, жалпы американ психологтарының
жүргізген зерттеулері нәтижесінде, ... ... ... ... ... кезектен тән екендігі белгілі болады. ... ... ... кіші және орта ... ... ... ... жоғары болатындығы белгілі, сонымен қатар, оқушылардың дүниеге
көзқарасы, жағымды қасиеттерінің ... келе ... ... ... ... ... ете ... Г.Д.Пирьовтың басшылығымен
бір топ Болгария психологтарының жүргізген зерттеулері нәтижесінде 5-17 жас
аралығындағы балаларға ... тән ... ... ... Сонымен
қатар олардың психикалық нормаларының ... ... ... 14-15 жастағы 15000 американ жеткіншектеріне психодиагностика
ретінде жүргізген «даралық минесоттық» тестімен дәлелдеуге болады. ... тест ... ... ... ... ... «психопатия»,
«шизофрения», «гипомания» шкалалары ... ... ... Бұдан үлкендер үшін ауру симптомы болып табылатын бұл көрсеткіштер
жеткіншек ... ... үшін ... ... табылады деген, қорытындыға
келеміз. Оқушылардың басқада психологиялық ерекшеліктерін ... КСРО ... ... және ... ... ... ... апперцепция" тесті бойынша 12-16 жас аралығындағы ... ... ... ... ... қатар. Кеңес уақытында
үлкен маман болып ... ... ... ... бойынша, осы жас аралығындағы балалардың жекелік ауытқуларының
бірден өсетіндігі дәлелденді. Сонымен қатар әр жас ... ... ... байланысты
В.Д.Кисловская «проективті тест» көмегімен мазасызданудың жас ерекшелік
динамикасын қарастырды. Оның нәтижесі бойынша, кіші ... ... ... бейтаныс үлкен адамдармен қарым-қатынас ... ... ... ... көрінсе жеткіншектерде бейтаныс
адамдармен жеткіншектерден гөрі, қатарластары және ата-анасымен ... ... ал ... ... ... ... ... ата-аналармен немесе балалар тәуелді болып табылатын басқа ... ... ... көрінеді екен және жасөспірілдерге
мазасыздану деңгеңінің жоғарылығы тән ... ... ... ... ... эмоционалды реакцияның әсерінен дифференциацияның
жалғаса беруінде, және эмоционалды реактивтіліктің төмен дәрежеде болуында.
Төмен реактивтілік ... ... ... ... ... ... жүргізілген Калифорниялық лонгютидтің нәтижесі бойынша, төмен
эмоционалды реактив тән жеткіншектерлен жасөспірімдерге біршама ... ... ... ... және ... болып келеді
екен.
Осы айтылған факторлардың себебі, Л.Е. ... ... ... ... негізгі себебі, 12-18 жас аралығының психопатияға криткалы
кезең болуында. сондықтан да дәл осы ... ... аса ... бөлінбесе,
олардың мінез-құлқының эмоционалды үйлеспеушілігінің тереңдеп кетуі мүмкін.
бірақ, ... ... тек қана ... ... ашылмайды,
сонымен қатар, әлеуметтік факторға және тәрбие ... ... ... - ... ... де байланысты болады.
Өсіп келе жатқан балаға әсер ететін және оның ... ... ... және ішкі ... ... білу ... ... да есеюдің психологиялық қиындықтары, «мен» бейнесі және талпыну
деңгейінің қарама-қайшылығы сияқты жеткіншектерге тән моционалды ... ... ... ... алып ... ... қатар, балалардағы
дисгаромониялық жеткіншіктік синдромы, яғни, ... ... ... ... ... ... бөлуі, т.с.с. жағдайлар олардың эмоционалды
үйлеспеуіне ... ... ... ... эмоционаолды үйлеспеушіліктің
психопатиялық белгілері аз көлемде ... ... ... ... кезеңнің барлық кезіне тән және
олар қиын балалар қатарына жатады. Мұндай балаларға оқудың өзі ... ... ... ... өмір ... ешкім тәрбиелемейді. Олардың
өзіндік бағасы оқудағы жетістіктерге жетпеуіне байланысты төмен болады. ... бала ... ... ... оқу ... ... ... қаталдық, өкпе,
түңілушілік кездесіп отырады. Соншен ... ... ... ... ... тән ... отырады. Оқушылардың мінез-
құлқындағы ситуацияларды талдай отырып, ... ... ... ... атап ... ... ... құрамына қарай кәдімгідей болады. Олардың
құрамы күрделі. ... ... ... тән ... бірі ... ... жынданғаннан өлуге дейін баруы. Оның негізгі ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Яғни, баланың жан талаптары ... оның ... ... көңілі қалып отырады.
Өмірдегі мұндай жағдайлар бір балаларға соққы болып тисе, екіншілері,
керісінше барлығына ... ... кек ... ... ... бәрін керісінше
істейді. Олардың себебсіз іс-әрекеттері өздіктерінше дұрыс саналады. Егер
оқушылар өздерінің бірнеше мағынасы бар мінез - ... ... ... ... ... онда ол ... басқаларға мағынасы үйреншікті
«басқаша оқу» немесе айналадағыларға ... тіл ... ... Ол
біріншіден, түсініксіз: екіншіден, ... ... ... ... ... Осы ... қиын ... қайшылықтары
туады. Соньмен бірге эмоционалды үйлеспеген оқушыларды зерттеу барысында
олардағы қажеттіліктер отбасында қанағаттандырылмайды және ата-аналардың ... ... ... ... ... етуі ... ... әсер
етеді.
Оқушыларда еліктеу жоғары дәрежеде болады, сондықтан да олардың жоғары
талап қоюшылығы немесе біреуден бірдене талап етушілігі, ... ... ... ... соғады. Оқушылардағы мазасыздану деңгейінің
жоғарылауы, отбасындағы қарым-қатынастың шектелуімен, ... ... ... ашық агрессия сирек пайда болады. Оларға
когнетивті стиль, өзінің мүмкіншілігін ... ... тән және ... көмектеспейді» деген көзқарас немесе айналаға жаушылық көзқараспен
қарау тереңдік алып отырады. :
Балалардағы эмоционалды үйлеспеу олардың сабаққа ... ... ... ... ... егер де ол ... ... кері эмоцияны ғана емес, сонымен бірге, тапсырманы нәтижелі
орындаудың жолдарын қарастырмай мұндай әрекеттерден алдын- ала ... ... ... ... психологиялық «энергетиканың» жоғарылауы және
төмендеуі болады, ... ... ... бір ... ... ... жүрсе
бір уақытта жеткілікті қарсылық көрссететіндігі және ... ... ... ... бірінші жағдай екінші жағдайға қарағанда жиі көрінеді.
Сондықтан да баланың өмір ... ... бөлу ... ... бала ... екінші баланың пайда болуына байланысты жат қылықтар көрсете
бастайды, сондай-ақ мектеп ауыстыру нәтижесінде тәуелділік, ... ... ... ... негізгі көңіл бөлу керек ... - ... ... стресс эмоционалды және мінез қиындықтарын туғызатындығы.
Бала мінезіндегі эмоционалды үйлеспеушілікті зерттеген зерттеушілер пікірін
талдау нәтижесінде оқушылардың эмоционалды үйлеспеуіне әсер ... ... ... ... ... ... ерекшеліктер;
2. әлеуметтік орта.
Осы факторлар бойынша, Бек Л. Жүргізген зерттеулер бойынша ... әсер ... ... жүйеленген түрде №3 кестеде
көрсетілген:
1.3. Кіші мектеп оқушыларының мінез құлқының ауытку
себептері.
Кіші мектеп ... ... ... жаңадан түсумен сипатталады.
Қазіргі уақытта кіші мектеп жасының шегі 6-7 ... 9-10 ... ... қамтиды. Бұл кезеңде баланың мектептегі жүйелі оқуын қамтамасыз
ететін физикалық және ... ... ары ... жүреді.
Фибиологтардың мәлілеті бойынша, 7 жаста үлкен жарты ... ... ... ... ... алдымен басмиының және жүйке жүйесінің жұмысы дұрысталады. Бірақ
біршама маңызды болып ... ... ... ... күрделі
формаларының бағдарламасын реттейтін, адамның бас миының спецификалық
бөлімдері бұл жастағы балаларды әлі ... ... ... ... асты ... ... реттеуші функциясы жеткіліксіз әсер етеді.
Қабықтың реттеуші функциясының жеткіліксіздігі бұл жастағы балалардың мінез-
құлық ерекшелігінде, ... ... ... ... ... да, кіші ... жасындағылар тез айналғыш, бір нэрсеге
ұзақ көңіл бөле алмайды, қозғалғыш эмоционалды.
Сонымен қатар, мектеп жасының басталуы екінші кризистік ... ... ... 7 ... ... ... ... дененің күрт өсуімен пайда
болатын бірден эндокринді жылжулар болады) ішкі ағзаның өсуі, вегативті
қайта ... ... Бұл ... ... ... ... өзгерулер үлкен күшті талап ететін ағзаның барлық ... ... ... сай келеді.
Кіші мектеп жасындағы әр ... ... ... тепе-
теңсіздігі көрініп отыр. Мектептегі оқудың басталуы бал ... ... ... ... алып ... Ол енді «қоғамдық» субъект
және оның белгілі бір ... бар, оны ... ... баға ... барлық өмірлік қатынасы қайта құрылады және олардың көбі осы
жаңа талаптарды қаншалықты тиянақты орындай алуымен анықталады. Кіші ... ... ... ... - оқу ... болып табылады. Ол осы
кезеңдегі балалардың психикалық ... ... ... Оқу ... ... ... қалыптасуы кіші
мектеп жасындағылардың дамуындағы біршама жетістіктерді сипаттайтын және
келесі жас кезеңдерін қамтамасыз етететін фундамент болып ... ... ... кейін оның элеметтенушің шешуші факторы оқу
әрекетінің меңгеру болып табылады және мұнымен қатар оқушы ... ... да ... Бұл ... ... ... деп аталады
(Бернс Р.) Осының негізінде баланың эмоционалды және ... ... оның өсуі ... көзқарасы қалыптасады. Бастауыш мектеп оқушысы бұл
қарым-қатынас дағдыларын белсенді меңгеруші амал.
Бұл кезеңде ... ... ... ... ... Бұл жас
кезеңінде қатарластары мен әлеуметтік өзара іс-әрекет дағдыларын ... ... табу ... болып табылады (Раттэр М.1987). Бірінші ... өзін ... ... деп ... және үлкендердің оны оқушы
ретінде қабылдауы оған қатты ұнайды. Әрине, мұндай ... ... ... алып ... Бұл - ... ... шығу және
жаман оқушы болып қаламын деп қорқу. Мұндай қарама-қайшылықтар фрустраияны
тудырады. Бірақ бала өз ойына ... ... ... ... Бала үшін
өзін ұстай алмаушылығын сезіну - тере өзін ... тең. ... ... ... елес ... ... бала кінэні өзінен
елес, басқадан іздейді. Өкпелегіштік аффективті мінез-құлықтың белгілі бір
формасы, яғни, бала кінәлі төмен баға ... ... ... ... ... мазақтаған сыныптастары деп түсінеді.
Мұндай оқушылармен, яғни бұйрық, өкпелегіш тік немесе мазасыз, кез-
келген нәрсені ауыр қабылдайтын ... ... ... ... ... ... Сондықтан да психолог мінез-құлқы эмоционалды
үйлеспеген оқушылардың негізгі ... ... ал ... ... ... статустегі басқаларға берген сипатталаларды талдау
изоляцияланған ... ... өзі де ... ... ... ... бұл - мұғалімдердің ерікті немесе еріксіз түрде балалардың
сыныптағы изоляциялануына ... ... ... сөз. ... ... ... болу сипаты. Темперамент типімен байланысты болып келуі
мүмкін. Сонымен, эмоционалды үйлеспеген ... ... ... ... ... ... әрине кез-келген баланың өмірінде агрессияның
пайда болған кездері болды, бірақ біз бұл ... ... ... ... ... ... және ... мінез-құлықты шақырған түрлі
белгісіз себептердің сипатына көңіл бөлеміз;
2. Эмоционалды ауытқыған балалар. Бұл типке жататын ... ... ... тыс ... ... егер олар таңқалса, нәтижесінде
экспрессивті мінез құлық бүкіл ... алып ... егер олар ... ... ... ... ... мүмкін;
3. шектен тыс ұялшақ, жараланғыш, өкпелегіш, нәзік, мазасыз балалар.
Олар өз ... ... ... ... ... көңіл аудартқанна
қорыққаннан өз мәселесін уайымдайды.
Аталған 3 топқа да тән ... - ... ... ... Осыған орай, мысалы ретінде Л.Л. Шанның суреттеемесін алайық:
«Менің ... ... ... қыз ... бір ... кісі отырды, оның
жанында кішкентай бала тұрды, ол қайтадан суға түскісі келетінін, әкесінің
доп алып ... ... ... ... ... ... бара жатып, бала көзінің
әкесінің тізесіне қадалып тұрғанын байқадым.
Ары қарай кітап авторы мынандай ... ... ... ... ... ... ... тұрғандығынан елес, ол өзінің қынқылымен
әкесінің көңілін өзіне аудармақшы, бала қарындасы ... ... ... бар ... ... ... ... отырған бұл жағдайдан біз балада - белгі-бір қажеттілік
болғанын көреміз. Сондықтан да кіші ... ... ... ... ... ... түрлі диагностикаолық тәсілдер арқылы ашамыз.
Олар - бақылау әңгіме, проективті методикалар, мысалы «Отбасы ... ... ... ... Ол ... ... «менің баламның суреті»; «мен ата-ана ретінде»; т.с.с әдістер
қолданылады. ... ... ... эмоционалды бұзулыуының пайда болу
себебіне, оны білуге ата-аналардың ... ... ... тәрбиесі
мүмкіндік береді. Психологияда дұрыс тәрбиелелеудің 4 типі ... ... ... Л.И. 1986, ... ... ... - бұл анық және анық емес ... мүмкін. Анық қабылдамау -
баланың туылуы қажет болмаған жағдайда көрінеді. Анық емес қабылдалауды
білу қиынға соғады, ... ... бір ... ол ... ияқты, бар көңіл
бөлінетін сияқты, бірақ оған, яғни балаға рухани қарым-қатынас ... ... ... деп ... ... айналасында вакуум туғызады,
ол эмоционалды вакуум болып табылады. Отбасындағы мұндай жағдайдан, яғни
қарым-қатынастан ... ... ... ... тыс ... қалуы,
өкпелегіштік туады. Бұл балада өзіне-өзі кінә тағушылықты ... ... ... өз ... ... әкеліп соғады.
2. Гиперәлеуметтік тәрбие. Мұның себебі ... ... ... Бұл қатты «дұрыс адамдар», яғни идеалды тәрбиенің барлық
кеңестерін ... ... ... ... балалар бағдарланған
сияқты, тәртіпті және орындағыш. Олар өзінің эмоциаларын жабуға, тілегін
білдіртпеуге тырысады. Мұндай ... ... ... кінәләу, күшті
агрессивті реакция, психожарақаттық немесе жабықтық, ... ... ... ... ... ... ... тәрбие. Бұл баланың туылуымен пайда болатын баланың
денсаулығының мазасызданушылық. Мұндай ... ... ... баланың
өсуінен, әлсіз немесе кеш ... ... ... ... ... бала ... нәзік, өкпелегіш, өзіне сенбейтін болуы мүмкін.
4. Қабылдаудың эгоцентристік типі - ұзақ күткен немесе жалғыз балада
өзін ... ... яғни ... ... ... ... мәні».
Нәтижесінде бар ол басқалардың қызығуын қабылдағысы да ... ... біз ... ... бір ... ... ... тоқталдық. Ендігі әсер ететін нәрсе мұғалімдердің даралық ... ... ... ... ... түрдегі дидоктегияның
негативті жағдайдың мұғалімдік дұрыс емес қатынасы оқушылық фоббидың пайда
болуына экеліп соғады. Осы ... бала ... ... ... шығып
жауап беруден қорқады.
Сондай-ақ оларға психологтың да әсер етуі ... ... ... ... ... ... тез ... жеткісі келетін олар бала жанында
дисколфорт туғызады: бала ... ... ... бар деп, ... Сонымен, кіші мектеп жасындағы балалардың эмоционалды үйлеспеуіне
себеп болатын негізгі факторлар:
1. Табиғи ерекшеліктер, яғни темперамент түрлері:
а) сангвиник
ә) холерик;
б) флегматик;
в) мелонхолик.
2. ... ... ... тәрбиесі;
э) мүғалімдердің тәрбиесі;
б) мектеп психологының әсері.
2. МІНЕЗ-ҚҰЛҚЫНДА АУЫТҚУЫ БАР ... ... ... ... ... ... ауытқуы бар балаларды анықтау.
Мінез-құлқында ерекшеліктері бар балаларды анықтау үшін ... ... ... ... 50 ... ... Әр жас ... балалардың мінез-құлық ерекшеліктерін анықтау
үшін көптеген психодиагностикалық ... ... ... ... ... ... ішінде мұғалімдер мен ата-
аналар арасында жүргізілген әңгімелесу, сауал-жауап әдістемелерін қолдану,
мінез-құлық ерекшеліктерін анықтау ... ... ... ... тесті, сонымен қатар Басса-Даркидің жеткіншектердің
мазасыздануын және агрессиясын анықтау тестін және басқада ... ... ... ... ... ... жинақталды.
Зерттеу барлық сыныптарда жүргізілді. Соның ішінде ең күрделі және
қайшылықтары мол жас ... ... шақ ... ... осы жас ... ... ... жүргізуге психология кафедрасының ... ... ... ... жас ... ... міндеттерін басшылыққа алдық. Олар келесі,
Жеткіншектік жас кезеңінде адам ... ... ... ... ... ... ... толығырақ түсініп білгісі келеді. Өзін-өзі
бағалаудың екі ... бар. Оның ... - өз ... деңгейін жеткен
нәтижелермен салыстырып бағалау, ал екіншісі - ... ... өзі ... пікірлерін салыстыру. Осы тәсілдер арқылы құрылған
баланың өз менінің бейнелері ... әрі бір ... ... ... ... ... ... қандаймын), динамикалық "мен" (қандай болғым
келеді), мұраттық "мен" ... ... ... байланысты
сондай болуға тиістімін), қиялдағы "мен" ... бәрі ... ... болар едім!) т.с.с. көз алдына елестететін "мен" бейнелері бар. Өзін-
өзі талдау нәтижесінде балалар өзін ... ... ... ... ... ... ... көмегімен «Мен» көріністерін анықтауға, оны
зерттеуге мүмкіндіктері болуы керек. Сондықтан әр ... ... ... ... психологиялық қызметтің келесі міндеті.
Жеткіншектік жас шағында балаларда эгоцентризм, невротизм белгілері
болуы ... ... ... қатар жеткіншектік кезеңде рефлексияның
тереңділігі мен қанықтылығына байланысты көптеген әлеуметтік (әлеуметтік
тегі мен ... ... ... жеке ... (интроверсия-
экстроверсияның дәрежесі) және ... ... ... құрдастарымен қарым-қатынасы, оқыған кітаптары мен ... ... ... ... Психолог осы шақтағы
баланың ерекшеліктерін анықтап, әрқайсысына қажетті ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің келесі міндеті.
Жеткіншектік шақта достықты қажетсіну күрт өседі және бұл ... ... да ... бола ... ... ... ... ұғым мен оның
нақты дәрежесі әр балада әр түрлі болады. Қыз ... ... ... ... интимдік достықты қажетсіну ер балалардан ерте
басталады. Егер жастары бір шамалас ер балалар мен қыз ... ... ... қыз балалар ер балаларға қарағанда достыққа неғұрлым
жоғары талаптар қоятындығы көрінеді. Есейген сайын бұл ... ... ... ... ... да өте үлкен.
Біреулер жұп достықты ғана мойындап, нағыз дос біреу ғана болу ... ... Ал ... екі, үш және одан да көп достар ... ... ... ... да ... Бұл мәселе тәлім-тәрбие
барысында көңіл аударатын проблемаларының бірі болғандықтан психологиялық
қызмет көрсету ... оны ... шын ... ... ... ... міндеттерінің бірі болып саналады.
Жеткіншектердің біреулері оңашалықты ұнатса, екіншілері жалғыздықтан
үрейлене ... аз ... да ... қала алмайды. Кейде мазасыздану,
фобия белгілері де орын алуы ... ... осы ... ... дамуындағы ерекшеліктерін анықтап, оның нормадан ауытқуларына
ерекше көңіл бөліп, әрқайсысына жеке-дара қажетті көмек көрсетуі керек. Бұл
жеткіншектерге психологиялық қызмет ... ... ... күрделі интеллектілік оперецияларды меңгеруі және ... ... ... интеллектінің қалыптасуы және көрініс беруі жас
өспірімдік кезеңде ... ... ... ... ... дамиды.
Мүдделердің бағытталуының барған сайын саралана түсумен қосылып, мұның өзі
жастардың ақыл-ой қызметінің құрылымын кіші ... ... ... дара ... ... ... жаңа тестік жүйені қолдану арқылы жоғары сынып оқушыларын
мамандық таңдауға ... ... ... ... ... ... білім меңгерудегі дербестік дәрежесін арттыруға аса
маңыз беру қажет болып отыр. Арнайы қабілеттердең ... ... мен ... ... түзету-дамыту жұмыстарымен де тығыз
байланысты. Сондықтан психологтің келесі міндеті - орта ... ... ... ... жасау.
Осы аталған, тағыда баланың жас ерекшеліктеріне, өмір ... туып ... ... ... ала отырып, әр психолог
жеткіншектермен жүргізетін қызметінің мазмұнын анықтайды.
Біз зерттеуімізді жеткіншектердің темпераментін анықтаудан ... ... ... ... тесті.
Бұл тесті орта сынып оқушыларынан бастап ересек ... ... ... баланың темпераментін және эмоционалдық ... ... ... ... «сізге 57 сұрағы бар бланкі мен жауап парақ берілді.
Сұрақтардың әрқайсысына «ия» ... ... ... ... ... оны жауап
параққа жазыңыз. Дұрыс жауапты табу үшін көп ойланудың ешқандай қажеті жоқ.
Өйткені бұл ... ... ... ... ... даму деңгейі
бағаланбайды, берілген сұрақтарға дұрыс немесе қате жауап жоқ. Әр адамың ... ... ... ... ең ... ойға ... ... сұрақ номерінің
тұсына жазыңыз».
Сауалнама.
1. Тынығу үшін, немесе ерекше сезімге бөлену үшін ... ... жиі ... ... ... ... ... және көңліңізді көтеретін достарға
қажеттілікті жиі сезінесіз бе?
3. Өзіңізді уайымсыз адаммын деп есептейсіз бе?
4. Алдыңызға қойған мақсаттан бас ... ... қиын ... ... ... ... алдын-ала, асықпай ойланып аласыз ба?
6. Берген сөзіңізді барлық уақытта орындайсыз ба?
7. Сіздің ... ... ... ... Жылдам сөйлеп, тез қимылдайсыз ба?
9. Ешқандай себепсіз өзіңізді бақытсыз адаммын деп ... ... ... ... ... неге де болса бел байлауға даярсыз ба?
11. ... ... ... ... ұяласыз ба?
12. Қатты ашуланғанда не істегеніңізді білмей қалатын жағадай болады
ма?
13. Жағдайға байланысты ойланбай әрекет ... жиі ... ... ... ... немесе істегеніңіз туралы ойлар сізді ... ... ... мен ... ... ... ... ұнатасыз ба?
16. Сіздің намысыңызға тиу оңай ма?
17. ... жиі ... ... ... Басқаларға айтқыңыз келмейтін ойларыңыз бар ма?
19. Кейде күшіңіз тасып, тауды қапаруға дайын болып, ал енді ... ... рас ... ... ... ... ортаңызды ең жақын достармен
шектеуге тырысасыз ба?
21. Арманға жиі бөленесіз бе?
22. Сізге дауыс көтергендерге солай ша ... ... ... Өз ... ... ... деп есептейсіз бе?
24. Сіз өзіңізді кіналы деп сезінуіңіз жиі болады ма?
25. Сіз өз сезіміңізді жүгендеместен, көңілді компанияда жақсы тынығуға
қабілеттісіз ... ... ... жиі ... ... Басқалар сізді көңілді және еті тірі адам деп ... ... Бір істі ... соң, ол ... «одан да жақсы орындауға
болар еді» - деген ойға бөленесіз бе?
29. Үлкен ... ... ... ... ... Сіз өсек ... ... болады ма?
31. Әртүрлі ойларға бөленіп, ұйқыңыз қашып кететін кез болады ма?
32. Бір нәрсені білгіңіз келсе сіз оны ... ... ... Кейде жүрегіңіз қатты соғады ма?
34. Барлық көңілді шоғырландыруды талап ететін жұмысты ұнатасыз ба?
35. Кейде ... ... ... Сіз ... ... ... ... ба?
37. Бір-бірін әзілдеп отыратын компанияны ұнатпайсыз ба?
38. Сіз ашушаңсыз ба?
39. Тез шешім қабылдауды талап ететін жұмыс сізге ... ... ... еш ... болмаған нешетүрлі сұмдықтар және қайғылы
оқиғалар болып қалса не ... еді, ... ой жиі ... ... Сіз асықпай, жай қимылдайтыныңыз рас па?
42. Жұмысқа, біреумен кездесуге жиі кешігесіз ... ... ... жиі ... ... Сіз өте сөзшең болғандықтан әр кездескен адаммен әңгімелесіп қалуға
тырысатыныңыз рас па?
45. Бір жеріңіз ауырады ма?
46. Достарыңызбен ұзақ ... ... ... ... ... Сіз шыдамсыз адамсыз ба?
48. Таныстарыңыздың ішінде сізге ... адам бар ... ... ... күшті ма?
50. Сіздің кемістіктеріңізді немесе жұмысыңызды сынаған ... ... ... Көптеген адам қатынасатын іс-шаралардан ләзаттанасыз ба?
52. Сіз өзіңізді басқалардан кем деп санайсызба?
53. ... ... ... ... ... ... ... білмейтін нәрсеңізді білетіндей болып көрсеткіңіз келеді ме?
55. Өзіңіздің ден саулығыңыз туралы қам жисіз бе?
56. ... ... ... ... Сізді ұйқысыздық мазалайды ма?
Нәтижесін бағалау кілті.
Экстраверсияны бағалау үшін келесі сұрақтарға берген ... сай ... бір балл деп ... - 1, 3, 8, 10, 13, 17, 22, 25, 27, 39, 44, 46, 49, 53, ... - 5, 15, 20, 29, 32, 37, 41, ... балл ... сіз интровертсіз; 15-24 балл ... ... 11 - 14 балл - ... ... болып табылады.
Невротизмді анықтау үшін келесі сұрақтарға берген жауаптарыңыз кілтке
сай келсе бір балл деп ... - 2, 4, 7, 9, 11, 14, 16, 19, 21, 23, 26, 28, 31, 33, 38, 40, ... 47, 50, 52, ... - 10 эмоционалдық жағынан тұрақтылықтың көрсеткіші;
11-16 сезімталдық белгісі;
17-22 жүйке жүйесі күйзелгенінің ... ... - 24 ... ... ... ... ... сұрақтарға берген жауаптарыңыз кілтке сай келсе бір балл деп
бағаланады. Ия - 6, 24, 36; жоқ - 12, 18, 30, 42, 48, ... балл ... ... ... ... ... болады.
4 - 5 - жалғандығыңыз көрініп түр; 6 - 9 - жауаптарыңыз ақиқатқа ... ... ... ақ ... ... ... бойынша анықталған жиналған баллдарды жоғарыда берілген
графиктің горизонталдық бағанына эктраверсия түсіріп, ал ... ... ... орналастыру керек. Сол нүктелерден түсірген
перпендикулярлардың қилысқан жері зерттелінушінің темпераментіндегі жетекші
типті көрсетеді. Осы көрсеткіш бағандардың қилысқан жеріне ... ... ... барлық темпераменттің көрсеткіштері анық байқалатынының белгісі.
Айзенк тесті бойынша зерттелінушілердің
Темпераментін бағалау кестесі
|Бағаланатын ... ... саны ... ... |22 ... ... |6 ... Амбиверттер |19 ... ... |41 ... ... ... |16 ... ... |33 ... ... ... ... 57 ... 41 ... өтірікшілер, басым көпшілігі холерик-экстраверттер болып шықты. Олардың
міне-құлық ерекшеліктерін бабалардың өздеріне ... үшін ... ... ... ... ... әр зерттелінушінің
мінездемесін жасадық.
Көрсеткіштер бойынша мінездеме.
Сангвиник-экстраверт: тұрақты адам, әлеуметтендірілген, сыртқы дүниеге
бағытталған, ашық-жарқын, ... ... ... көп ... ... ... құмар, жолдас-жоролары көп, өмірсүйгіш.
Холерик-экстраверт: айнымалы адам, ашушаң, қозғыш, ұстамды емес,
агрессиясы анық ... ... ... ... ... және
көңіл күні тұрақсыз, стресс жағдайында -психопат.
Флегоматик-эинтроверт: тұрақты адам, байсалды, ашулануы ... ... ... ... ... ... жайлы, интеллектуал, жай
қимылдайды, ұзақ уақытқа созылған қолайсыз жағдайда ... ... бір ... ... ... ... мазасыздануы күшті, пессимист,
сыртқы көрінісі бойынша сабырлы, бірақ эмоциясы ... оған ұзақ ... ... ... ... ... жағдайында ішкі кернеуі
күшейеді, депрессияға ұшырап, ден саулығы, жұмысқа ... ... ... ... ... Жеткіншектер
агрессиясын диагностикалау (Басса-Дарки) әдістемесін ... ... ... талдап шықтық.
Жеткіншектер агрессиясын диагностикалау (Басса-Дарки әдістемесі).
Мақсаты: бала агрессиясының түрін және оның көрініс беру ерекшелігін
анықтау.
Бала агрессиясын зерттеушілер оған әр ... ... ... ... ... ... орта ... өзін қорғауға арналған ... ... ... деп көрсетсе (Лоренд, Анри), екіншілері
жетекші роль атқаруға ... ... ... деп ... ... мен ... теориялар да бар (Маллер, ... ... жеке ... субъект-субъекттік қатынаста
деструктивтік әрекетке ... ... ... ... адамның алдында тұрған бөгетке шабуыл жасап, қиындықты жеңуге
деген белсенділігі.
Сондықтан агрессияның оң және ... ... бар ... ... ... ... адам өз ... немесе басқа адамдардың өмірін сақтауға,
табыс көзіне төнген қауіпті ... ... ... ... ... қатар, ешқандай ақтауға болмайтын агрессия байқалуы мүмкін.
Жеткіншек жас кезеңінде ... ... ... ... ... ... орын алуы мүмкін. Бұл құбылыстың түрлерін, себебін,
және мөлшерін анықтауға болады. Психолог осы ... ... ... тыс ... ... ... жұмысын жүргізуі керек.
А.Басс және А,Дарки агрессияны сипаттағанда оны ... екі ... ... ... ... осы ... ... себеп-
сылтаулар. Психолог ең алдымен агрессияның осы түрін ... ... ... -инструменталдық агрессия, немесе өзін қорғау үшін, басқаларды
зәбірлеуге қолданатын әрекеттері. Бұл қасиеттің көрініс беруі сегіз ... ... ... ... ... бірі ... Бұл әдістеме көмегімен агрессияның орын алуын және оның түрін,
көрініс беру формасын диагностикалауға болады.
Орындау ережесі: тест сауалнамасында 75 тұжырымдама ... ... ... ... деп ... беріңіз.
Сауалнама:
1. Менің кейде басқаларға зиян келтіргім келеді.
2. Кейде өзім жақтырмайтын адамдар туралы өсек ... Мен тез ... ... ... Егер ... ... өтіш ... тапсырманы орындамаймын.
5. Өмірден маған қажетті нәрселерді толық ала алмаймын.
6. Басқалар менің сыртымнан мен туралы не айтатынын білемін.
7. Мен ... ... ... ... ... ... Егер ... алдаған кезім болса, мен ар-ожданымның алдында қатты
қысыламын.
9. Мен басқа адамға қол ... ... емес ... Мен еш ... ... лақтыратындай болып, қатты ашуланбаймын.
11. Басқалардың кемістігіне барлық уақытта кешірімдімін.
12. Егер маған орныққан ереже ұнамаса, мен оны бұзғым келеді.
13. Басқалар ... ... ... қалады.
14. Басқалар маған, күтпеген жерде, си-сияпат көрсетсе, мен одан
сескеніп ... ... ... ... кезім жиі болады.
16. Кейде менің ойыма өзім ұялатын нәрселер келеді.
17. Мені ... ... ... ... мен оған ... бермеймін.
18. Мен ашуланғанда есікті тарс еткізіп жабамын.
19. Мен сыртқы көрінісімнен әлде қайда ... Егер ... ... ... ... ... ... әрқашан мен оған
қарсы тұрамын.
21. Менің ... мені онша ... Көп ... мені ұнатпайды деп ойлаймын.
23. Басқалар менімен келіспесе, мен олармен ... тұра ... ... ... ... өздерін кіналы сезінуі керек.
25. Менің отбасымды әбіржіткендер - жұдырыққа жығылғысы келгендер.
26. Дөрекі әзілге мен бармаймын деп ... Мені ... ... ... ... Егер ... ... бастықсымақ санаса, олар мен-менсіп кетпеу
үшін бар күшімді саламын.
29. Апта сайын мен өзіме ұнамайтын ... ... ... ... көбі ... қызғаншақтықпен қарайды.
31. Басқалардан өзімді силауды талап етемін.
32. Ата-анам үшін ... ... ... ... ... ... адамдардың «тұмсығын бұзуға» тұрады.
34. Мен еш уақытта ашуға бөленіп, тұнжырап жүрмеймін.
35. Егер басқалардың ... ... ... ... сай келмесе, мен
оларға режімеймін.
36. Мені біреу ренжіткісі келсе, мен оған көңіл бөлмеймін.
37. ... ... ... да, ... «ішімді ит жегендей»
етеді.
38. Кейде мені күлкіге көтеретіндер бар ... Мен ... ... да ... сөз айтпаймын.
40. Менің күнәларымның барлығы кешірілсін.
41. Маған біреу қол көтерсе, менің жауап қайтаруым сирек болады.
42. Айтқаным болмай қалса мен ... Кей ... ... ... мен жынданамын.
44. Шынымен жек көретін адамым жоқ.
45. Бөтендерге еш уақытта сенім білдірмеу - менің ұстанымым.
46. Егер ... мені ... мен ол ... не ... айтуға
даярмын.
47. Кейін өкінетін нәрселерді жиі жасаймын.
48. Ашуланған кезде қол жұмсауым мүмкін.
49. Кішкентай кезімнен бастап долылық көрсеткен емеспін.
50. Мен ... ... ... ... жиі ... ... ... жұрттың бәрі білсе, олар мені, бірге жұмыс істеуге
қиын адам, деп есептер еді.
52. Қандай себепке байланысты басқалар маған жағымды нәрсе ... ... ... ... ... ... мен де оған айқайлаймын.
54. Сәтсіздіктер мені мазасыздандырады.
55. Төбелескенде басқалардан ... ... ... ... ... ... ... затты сындырғаным есімде.
57. Кейде төбелесті бірінші болып бастаймын.
58. Өмір маған әділетсіз екенін кейде анық сеземін.
59. Мен, бұрын, адамдар тек ... ... деп ... ... ... ғана ... Егер қателік жіберсем қысылып жүремін.
62. Өз құқығымды жұдырықпен қорғау керек болса - ... ... ... ... кейде, стол төбелеп көрсетемін.
64. Өзіме ұнамайтындарға дөрекілік көрсетемін.
65. Маған зиян ... ... ... ... Дөрекілерді өз орнына қоя алмаймын.
67. Өзім дұрыс өмір сүрген жоқпын,- деген ой маған жиі келеді.
68. Мені ... ... ... ... Кішкентай нәрсеге бола ренжімеймін.
70. Басқалар намысыма тиіп, ызаландырғысы келеді, деген ойға ... Мен, ... ... тек ... ... ... мен ... болып кеттім.
73. Дау барысында мен дауысымды жиі көтеремін.
74. Басқаларға теріс көзқарасымды көрсетпеуге тырысамын.
75. Мен дауласпастан келісімге келгенді ұнатамын.
Авторлар сауалнаманы келесі ... ... ... ... сұрақ агрессияның бір түрін анықтауға арналған. Сұрақтарға берілген
жауаптарға басқалардың ... ... ... ... жолдары
ойластырылған.
Бағалау шкаласы.
Жауаптар сегіз шкала бойынша бағаланады.
1. Физикалық агрессия: ия-1, жоқ-0 келесі тұжырымдамаларға:
1, 25, 31, 41, 48, 55, 62, ... - 1, ия - 0 ... 9, ... ... ... ия-1, жоқ-0: 2, 10, 18, 34, 42, 56, 63; 3.
жоқ-1, ия-0: 26, 49.
3. Тітіркенушілік: ия-1, жоқ-0: 3, 19, 27, 43, 50, 57, 64, ... ия-0: 11, 35, ... ия-1, ... 4, 12, 20, 28; ... ... ... ия-1, ... 5, 13, 21, 29, 37, 44, 51, 58.
6. ... ия-1, ... 6, 14, 22, 30, 38, 45, 52, ... ия-0: 33, 66, 74, ... ... ... ия-1, жоқ-0: 7, 15, 23, 31, 46, 53, 60,
71, 73; жоқ-1, ия-0: 1, 33, 66, 74, ... ... ия-1, ... 8, 16, 24, 32, 40, 47, 54, 61, ... ... ... жауаптарды баллға аударып, барлық жиналған
ұпайлардың екі түрлі қосындысы шығарылады. Біріншісі қастандық индексі деп
аталады да ол 5 және 6 ... ... ... ... Ал
екіншісі, агрессия индексі - 1, 3, 7 шкалалар қосындысы ... ... ... 3 - қастандық көрсеткіші нормада екенінің белгісі;
21 плюс-минус 4 - агрессияның нормадағысын көрсетеді.
Баланың ... ... бір ... ... сол ... жасауға болмайды. Міндетті түрде Кеттел, Шмишек, Спилбергер т.б.
проективтік әдістемелердің нәтижесімен салыстырып анықтау қажет.
Зерттеу нәтижесі:
Басса-Дарки ... ... ... нәтижесін біз бірнеше
көрсеткіштер бойынша талдадық. Олар келесі кестеде көрсетілген.
Басса-Дарки әдістемесі бойынша жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... саны ... Физикалық ... |16 ... ... |28 |
| ... |21 ... ... ... ... |23 |
| ... |16 |
| ... |18 ... ... ... |27 |
| ... |18 |
| ... |11 ... ... |Жоғары |31 |
| ... |16 |
| ... |18 ... өкпелегіштік |Жоғары |22 |
| ... |21 |
| ... |14 ... ... ... |32 |
| ... |16 |
| ... |9 ... ... ... ... |39 |
| ... |16 |
| ... |2 ... ... ... ... |13 |
| ... |15 |
| ... |29 ... ... ... мазасыздану деңгейін Багалау кестесі
|Мазасыздану түрлері ... саны ... ... 2. өзіндік бағалау 3. |23 14 20 ... ... | ... |57 ... ... ... (Шмишек тесті).
Мақсаты: Акцентуация көрініс беруінін анықтап, оның түрін және күшін
бағалау.
Бұл тесті құру негізіне К.Леонгардтың жеке ... ... ... ... ... бұл концепциясы бойынша, акцентуация
деп барлық адамға тән психикалық ... ... ... ... ... ... ... Типология жасағанда оны мінез бен
темперамент акцентуациясы деп екі ... ... ... осы ... ... отырып акуцентуация түрін және оның сапалық көрсеткішін
анықтау тестін жасаған.
Орындау ережесі: Тест 88 сұрақтан ... Оның ... ... ... "жоқ" деп ... ... тиіс. Жауаптар 10 шкала бойынша
бағаланады. Алдын ала сауалнама буклеті және жауап парағы даярланады. ... ... ... ... әр ... ... ... де, олар
жауап беру тәртібімен ... ... ... ... ... оның
тұсында (+) немесе (-) деген белгілір қойылған ... ... ... ... ... ... ... қойып отырады.
Сауалнама және жауаптарды бағалау кілті.
1. Сен, әдетте, байсалды және көңілдісің бе? (1).
2. Сен тез ... ... бе? ... Жылауың оңай ма? (6).
4. Жұмысымда қате жоқ па, деп ... рет ... бе? ... Сен, ... ... ... бе? (-2).
6. Сенің көңіл-күйің қуаныштан қобалжуға және керісінше тез өзгереді
ме? (9).
7. Сен ойын ... ... ... ... ба? ... ... ашуланып жүретін күндерің болады ма? (5).
9. Мұғалімнің берген тапсырмасын әрдайым адалдықпен орындауға тырысасың
ба? (7).
10. Жаңа ойынды ойыңнан шығара ... ба? ... ... ... ... тез ... ... Өзіңді мейрімді, басқаларды аяйтын деп санайсың ба? (6).
13. Пошта жәшігіне хат салғанда, ол бір жеріне ілініп қалды ма, ... бе? ... ... ... ... ... озық ... тырысасың ба?
(8).
15. Кішкентай кезіңде иттен, найзағайдан қорқатын ба едің? (2).
16. Балалар сені өте ынталы және ұқыпты деп ... ма? ... ... ... және ... ... байланысты ма? (9).
18. Таныстарыңның көпшілігі сені жақсы көреді деп айтуға ... ... ... ... жүретін уақытың болады ма? (4).
20. Әдетте мұңданып жүресің бе? (3).
21. Қайғыны бастан ... ... ... ба? ... Бір ... ұзақ ... ... қиын ба? (1).
23. Саған әділетсіздік жасағанда өз құқығыңды қорғайсың ба? (7).
24. ... ... ... ... ... ма? ... ... немесе перде қисайып тұрса оған сенің жының ... ... ... кезіңде үйде бір өзің қалуға қорқатын ба едің? (5).
27. Ешқандай ... ... ... ... ... бе? ... Сыныпта ең жақсы оқушысың ба? (8).
30. Көңіл көтеріп есерленетін кез жиі болады ма? (-3).
31. Ашулануың оңай ма? ... ... ... ... ... бе? (10).
33. Басқалардың көңілін көтере аласың ба? (1).
34. Біреу туралы өз ойыңды ашық айтасың ба? (7).
35. Қаннан ... ба? ... ... ... шын ... ... ба? (7).
37. Әділетсіздіктің құрбаны болғандарды қорғайсың ба? (7).
38. Қараңғы, бос бөлмеге кіруге қорқасың ба? ... ... пен ... ... ... ... қарағанда жай және
нақты емес жұмысты көбірек ұнатасың ба? (4).
40. Адамдармен танысу саған оңай ма? (9).
41. Ертеңгілік пен ... өнер ... ... ба? (8).
42. Үйіңнен қашып кеткен уақытың болды ма? ... ... ... ... ... ... бара алмай жүрген
кез болды ма? (3).
44. Өмір сүру қиын ба? (3).
45. Сәтсіздікке ұшырағанда өз-өзіңді мазақтап күлесің бе? ... ... ... өзің ... ... ... ... жасайсың
ба? (-7).
47. Жануарларды жақсы көресің бе? (6).
48. Үйден ... ... соң, бір ... болмасын деп, тексеруге қайтып
ораласың ба? (4).
49. Кейде өзіңнің немесе туысқандарыңның басына бір ... ... ... бе? ... Көңіл-күйің ауа райына байланысты ма? (9).
51. Сұрақтарды біле тұрып жауап беруге қиналасың ба? (8).
52. ... ... ... бе? ... Балалармен бірге болу саған ұнайды ма? (3).
54. Бірнәрсе қолыңнан келмесе оны үйренуден үміт үзесің бе? (10).
55. Істерді, ... ... ... ... ме? ... ... кездескеніне қарамастан мақсатыңа жетуге әрекет жасайсың
ба? (7).
57. Кино көргенде, кітап оқығанда жылайсың ба? (6).
58. Міндеттеріңді орындауға ... ба? ... ... ... ... бересің бе? (-7).
60. Түнде қараңғы көшемен жүруге қорқасың ба? (2).
61. Барлық заттар өз орнында ... ... ба? ... ... көңіл-күйің көтеріңкі, ал тұрғанда -тұнжыраған болған ба?
(9).
63. Бейтаныс балалар арасында өзіңді еркін сезінесің бе? ... ... ... ма? ... Жиі ... бе? (-3).
66. Егер біреуді ерекше силайтын болсаң, оны білдірмей жүре аласың ... Бір ... ... әр түрлі жұмыс жасай аласың ба? (1).
68. Әділетсіздікке жиі кездесесің бе? (7).
69. Табиғатты жақсы ... бе? ... ... кетерде, ұйқыға жатарда есікті, электр тетіктерін тексересің
бе? (4).
71. Өзіңді, қорқақпын деп санайсың ба? ... ... ... ... ... күйің өзгереді ме? (9).
73. Драмкружокқа қатынасуды, сахнадан өлең оқуды ұнатасың ба? ... ... ... ... ... ... кездерің болады ма?
(5).
75. Болашаққа көңілсіз қарайсың ба? (3).
76. Қуаныштан бірден қайғы-қасыретке ауысатын кез ... ме? ... ... күте ... ба? ... ... ... созылады ма? (7).
79. Достарыңның қайғысын бөліп аласың ба? (6).
80. Жіберген қатені жөндеу үшін ... бір ... ... ... ... Өзіңді сенімсіз адам дер есептейсің бе? (7).
82. Қорқынышты түсті жиі көресің бе? (2).
83. Өзіңді терезеден тастағың келген кез болды ма? ... ... ... ... ... ... көңілің көтеріледі
ме? (9).
Жағымсыз жағдайды уақытша ұмыта аласың ба? (8).
Сәтсіздікті ойдан шығармай жүресің бе? ... аз ... бе? ... ... ... ... ... кім екеніңді ұмытасың ба?
(8).
Тест нәтижесін талдау.
Сұрақтар соңында жақшада берілген номерлер акцентуация типін көрсетеді.
Әр номер бойынша жиналған оң ... ... ... ... ... арқылы акцентуацияның баллы анықталады. Нәтижесі 12 баллдан ... ... сол түрі орын ... ... ... жоғарыда
берілген акцентуация түрлерінің мінездемесі бойынша жүргізіледі.
|ІПкала |Акцентуация |Жиналғ. ... ... ... ... ... ... |Көрсеткіші ... ... |9 | ... ... ... |8 | ... ... ... |7 | ... ... ... |11 | ... ... ... |1 | |жоқ ... |Тұрақсыз |12 | ... ... ... |3 | ... ... ... |9 | ... ... |Циклоидтық |5 | ... ... ... | ... |
| |ық | | | ... ... көрсеткендей жеткіншектер арасында ең жоғары дамыған
агрессияның түрі вербалдық агрессия болып отыр. Ол, ... ұл ... олар ... сөздерді өте көп қолданылатыны анықталды.
Екінші орында күдіктенушілік пен негативизм ... ... ... ... ала ... ... коррекциялық жұмыстар
жүргізу қажетігін қанағаттандыру мақсатымен осы жұмысты ұйымдастыруға негіз
болатын әдістемелер жинақтадық.
2.2. Мінез-құлқында ауытқуы бар ... ... ... ... ... ... мінез-
құлық ерекшеліктері анықталды. Жеткіншек жасындағы балалардың мінез-
құлқындағы ... ... - ... ... ... ... ... анықталды. Сонымен қатар вербалдық агрессия
(басқаларды ... ... ... ... ... өте
жоғары екендігі байқалды. Эгоизм (дарашылық) ... ... ... ... ... ... ... мен, өз кемшілігін
жасырумен және ... ... ... ... сипатталады.
Жеткіншектерде орын алатын осы кемістіктердің әсерін төмендеті үшін
психокоррекциялық жұмыстар жүргіздік. Оны ... ... ... ... ... орын ... ауытқулар, одан шығу жолдары туралы
бірнеше кеңес беру ... ... ... ... тек ... деп ... білдіргендер ғана айтылды. Топтық коррекциядан
өткісі келгендер шамадан тыс көп ... ... ... ... ... алу ... болды.
Коррекциялық жұмыстың бірінші фазасында келесі міндеттер атқарылды:
- оқушылар коррекцияның қажет екенін сезінуін қамтамасыз ету;
- баланың көңіл-күйін көтеріп, әр қатысушы ... ... ... қамтамасыз ету;
- топтағылардың ішкі қайшылықтарын сыртқа шығаруға даярлау, ол үшін
вербалды емес ... ... ... ... ... фазада топтағылар бір-бірімен жақындасып, бір-біріне икемделіп
адаптациядан өтеді. Осы фазадан өткеннен ... ... ... ... бір топ түздік. Бұл топпен жүргізілген коррекциялық жұмыс
сыныпта орын ... ... ... ... ... ... ... мақсатты - қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру тренингі деп
атадық. Ол ... ... ... жүзеге асырылды:
- әр қатысушыға өз проблемаларын түсініп, ол жағдайдан шығу жолдарын
табуға ... ... ... ... ... ... ... олардың әлеуметтік позициясының дұрыс емес
екендігін көрсету және ол жағдайдың пайда болған себептерін түсіндіру;
- баланың өмір сүру ... ... ... ... себебін
анықтап беріп, әр себептің мән-мағынасын толық түсіндіріп беру;
- сезіммен иланушылықты қалыптастыру, соның нәтижесінде басқаларға
сиымды, тіл ... ... ... ... жаны ... ... ... позициясын қалыптастыру;
- жанама әсер арқылы көмек көрсету.
Осы анықталған міндеттерді орындау үшін ... ... ... біразын осы жерде келтіреміз.
Ситуативті-коммуникативті ойындар.
Мақсаты: оқушылардың қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру ... ... ... төмендету.
Міндеттері:
- коммуникативті ойындар барысында балардың ашық-жарқындығын тәрбиелеу;
- балалардың қарым-қатынасын мақсатты түрде ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... ойындар.
1. Міне менімен не болып жатыр.
Бұл ойынның мазмұны адамдарда ... ... ... ... ... Әр бала өз өмірінде болған бір ... ... ... болатындай түрде айтып береді.
2. Біз нені жақсы көреміз?
Қоршаған ортамен қатынас жасағанда біз олардың ішінен ... ... ... ... ... бұл ... біз ... ішкі
қасиеттерімен байланыстырамыз. Сол сияқты адамдардың да бізге ұнайтын ... ... ... бар. Қазір әрқайсысың қағазға адамдардың
қандай қасиеттерін жоғары ... ... ... ... ... ... ... отырғандарыңды айту міндетті емес. Ұнамды ... ... ... жинақы болуы мүмкін.
Енді өзіңе өте ұнайтын бір ... ... ... бес қасиетін белгелей
бастадық.
Берілген мерзім аяқталғаннан соң барлық ... ... ... сағат тілімен кезектесіп жазған қасиеттерін оқып шығады. Оқыған
3. Шеңбер бойынша фраза.
Балаларға қандай да болса бір қарапайым фразаны таңдап алу ... ... ... ... ... ... экранның оң жағындағы ойыншыдан
бастап осы ... ... ... Әр адам ол фразаны жаңа интонациямен
айтуы керек (қуанышты, сұраулы, таң қалушылық белгісімен, немқұрайды ... Егер ... жаңа ... таба ... ол ... ... Ойын үш-
төрт жеңімпаз қалғанынша жалғастырылады.
4. Айна.
Қатысушыларға төрт ... ... ... ... ... ... ... пісіру.
4. Циркте ойнау.
Бұл тапсырмалардың ерекшелігі мынадай. Әр тапсырманы екі адам ... ... ... қарама-қарсы тұрып, екеуінің біреуі
уақытша айна ... да, ол ... ... ... қимылын дәл қайталауы
керек. Бір көріністен кейін ... ... ... ... ... ... шарты бойынша жасайды.
Топағы басқа балалар көрермендер болып, айна ролін ... ... ... ... қатысушылар жұптасып ойынға қатысады
және әр жұптың орындаған тапсырмасы бұрынғылардікін ... ... ... ... бір ... ... ... Әр адамға карточка таратылып
беріледі. Ол ... бір ... аты ... ... сол ... ... ұлттың өкілі болады. Карточка алғандар өзінің қай ұлт
өкілі екенін вербалды емес жолменен, дене қимылы, мимика, ... ... ... ... қай ұлт ... ... табуы
керек.
6. Елсіз арал.
Психолог қатысушыларды ойын шартымен таныстырады. ... ... ... ... ... ... ... кемедегі адамдар елсіз аралға келіп
орналасады. Осы аралда олар 20 жыл өмір ... ... ... ... ... ... ештеңе қалмайды.
Ойынға қатысушылар үш топқа бөлініп, үш ұлттың ... ... ... ... бірі ... 20 жыл ішінде апатқан құтылғандар қалай ... ... ... ... ... сүйеніп өмір сүретінін,
нені өсіріп, ... өмір ... кім ... ... ... атап өтіп тағы ... ... басшылыққа алатынын көрсетуі
керек.
Әр топ тапсырманы алғаннан кейін екі сағаттай ... ... ... дайындаған көріністі көрсетуге 30 минут уақыт беріледі.
Топ өздерінің қай ұлт өкілі екенін ... ... Олар ... ... үшін ... ... ... көріністер, өмір салтын
ұсынады. Басқа екі топ мүшелері көрермендер боа ... ... ... ... ... ... ішкі және ішкі шеңбер құрып бір-бірімен қарама-қарсы
жұптасып тұрады.
Бірінші вариант.
Қарама-қарсы тұрғандар ... ... және ... ... ... ... ... қуанышты екенін білдіреді.
Екінші вариант.
Топтағалар бір-бірімен қол ... ... ... ... ... жылы ... қарап, оған бірнеше жағымды сөздер айтады.
Қанша көп ... жылы сөз ... ... ол адамның өзінің көңіл-күйі
көтеріңкі болады.
Осы сияқты тренингтік ойындардың бірнеше ... әр ... ... келу ... ... ... көптеген ... ... ... ... ... оқушылардың қызығушылығы өте жоғары болды.
Қатысушылар басқа оқушыларға өздерінің алған тәжірибесін және ... ... ... ... да тренинке қатысқысы келетіндігін, барлық мектеп
оқушыларына ... ... ... екендігін айтты.
ҚОРЫТЫНДЫ
Оқушылардың жеке басы мінез-құлық үйлеспеушілігін зерттеу нәтижесінде
келесі қорытынды ... ... ... үйлеспеушілігінің анық байқалатын кезі
жеткіншектік жас ... Оның ... ... бар. ... жасында
кездесетін үйлеспеушілік әлеуметтік және психофизиологиялық ... орын алуы ... ... жас ... ... ... болатын ауытқулардың себептерін анықтап, оны сыныптастырған. ... ... ... агрессия, акцентуация болып табылатыны анықталған.
2. Мінез-құлық ауытқуларына себеп болатын факторлар келесі ... ... ... ... өсуі ... ... эмоциялар, депревивті жағдайлар);
- отбасындағы ауыр психологиялық жағдайлар;
- баланың өзіне және өміріне қанағаттанбауы;
- өз құрбыларымен, үлкендермен және ... ... ... қиналатындығы;
- үлгерімі нашарлығы.
3. Орта сыныптарда оқитын оқушылардың мінез ... ... мен ... ... ... Айзенк тесті және Басса-Дарки
тестін қоланып зерттеу ... ... ... ... ... нормадан ауытқулар анық бай ... ... ... жоғары болған балалардың саны кейбір
көрсеткіштер бойынша 31-32- ге дейін болды (зерттелінген 32 ... Бұл өте ... ... ... дәлелдеуді талап етпейді.
4.Психодиагностикалық әдістемелерді балалардың жас ... ... ... ... оны қолданудың мәні мен мағнасы
түсіндірілді. Оқушылар зерттелінуге ризашылығын білдіріп, оның нәтижелеріне
қызығушылықтары анық ... ... ... ... ... танысып, темперамент
ерекшеліктері, оның тәрбиеленетіндігі туралы топтық және жеке дара ... ... ... ... ... нәтижесі балалардың балағат сөздерге жақын екенін
көрсетті.
7. Осы анықталған ауытқуларды түзету немесе түзетуге ... үшін ... ... ... ... ... Оны ойын
тренингі сценариі бойынша жүргізіп, әр өткізілген іс-шаралардың нәтижесін
қатысушылармен талдау барысында ... ... ... ... ... ... ... көрсеткісі келгенін байқады. Сондықтан жүргізілген
зерттеу нәтижелі болды деп айтуға болады.
Әдебиеттер
1. Абрамова Г.С. Практическая психология. - М., 2001.
2. Абрамова Г.С. ... ... - М., ... ... А. Психологическое тестирование. -М., 1982.
4. Асмолов А.Г. ... ... - М., ... ... Г.М. ... ... М., 1980.
6. Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000.
7. Батаршев А.В. Тестирование. Основной инструментарий практического
психолога. Ростов-на-Дону, 2000.
8. ... М.Р. ... ... - М., ... ... А. ... ... ребенка. - М., 1997.
10. Венгер А.Л. Схема индивидуального ... ... ... (Для психологов-консультантов) - М., 1989.
11. Возрастная и педагогическая психология. Под ред. М.В.Гомезо. - М.,
1995.
12. ... Л.С., ... А.Р. ... по ... поведения. - М., 1993.
13. Григоренко Е.Л., Рутман Э.Н. Диагностика готовности к школе по
показателям устойчивости ... ... ... 14). - М., ... ... К.М. и др. Школьный тест ... ... ... рекомендации по работе с тестом. Для школьного психолога. -М.,
1987.
15. Гуревич К.М., Горбачева Е.И. ... ... ... и ... -М., ... Гудкина Н.И. Несколько случаев из практики школьного психолога. -
М., 1991.
17. Гильбух Ю.З. Внимание: одаренные ... - М., ... ... И.В., ... Л.И. ... о ... психологической
службе. - М., 1985.
19. Диагностика умственного ... ... Под ... ... - М., ... ... А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. -
М., 1987.
21. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. - М., ... ... А.Н. ... ... - М., ... ... В.С. Детская психология. М., 1990.
24. Немов Р.С. ... В 3 т. - М., ... ... Р.В. ... книга школьного психолога. - М., 1996.
26. Платонов К.К. Психологический практикум. -М., 1980.
27. Психологический словарь. Под ред. А.В.Петровского, В.И.Ярошевского.
- М., ... ... ... для ... ... Под ред. ... -
М., 1998.
29. Психологические тесты. В 2 т. Под ред. ... - М., ... ... и ... ... ... Под ред. В.Н.Лавриненко. - М.,
2000.
31. Психодиагностические методы. Под ред. А.А.Бодалева. - Ленинград,
1976.
32. Психологическая диагностика. ... ... Под ... - М., ... Развитие личности ребенка. Под ред. А.М.Фонарева. - М., 1987.
34. Римский С, Римская Р. Практическая психология в тестах. - М., ... ... Е.И. ... ... ... ... в образовании.
- М., 1996.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектептің оқу-тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқыту182 бет
Қиын оқушыға психологиялық мінездеме6 бет
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
"Әлеуметтік дезадаптацияның себептері."3 бет
«Девиантты мінез – құлқы бар балаларды анықтау және оқыту проблемаларын шешудің болашақ даму жолдары»9 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Агресиялық мінез-құлық табиғатына психологиялық талдау78 бет
Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері12 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Адамдар мен жануарлар арасындағы мінез-құлық айырмашылықтары мен ұқсастықтары25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь