Жеткіншек жастағы оқушылардың психикалық дамуының жалпы психологиялық негізі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І БӨЛІМ ЖЕТКІНШЕК ЖАСТАҒЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ПСИХИКАЛЫҚ ДАМУЫНЫҢ ЖАЛПЫ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1. «Қиын» балалардың пайда болу себептері және олардың негізгі ерекшеліктерінің теориялық мәселелері ... ... ... ..4.14
1.2. Мінез.қүлқында қиындығы бар оқушыларды психологиялық тұрғыда талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15.19
1.3 Қиын балалардың қарым.қатынасындағы шиеленістіретін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20.22

ІІ БӨЛІМ ЖЕТКІНШЕК ЖАСТАҒЫ МІНЕЗ.ҚҰЛҚЫ ҚИЫН БАЛАЛАРДЫ АНЫҚТАУ ЖОЛДАРЫ, ЖӘНЕ КОРРЕКЦИЯЛАУДЫҢ ІС.ТӘЖІРИБЕЛІК МӘНІ
2.1. Жеткіншек жастағы «қиын» балаларды анықтау жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23.29

2.2. Оқушылардың мінез.құлқындағы қиындықтарды зерттеу әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30.42

2.3. Қиын балаларды қайта тәрбиелеу және коррекциялау жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48.59

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60.63

Пайдалынылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64.68

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .69.75
Кіріспе
Балалық шақтан өткен, бірақ ересектікке әлі жетпеген 11-15
жас аралығындағы, балаларды психологияда жеткіншек жас кезеңіндегілер деп атайды. Бұл жас кезеңі «өтпелі кезең, «қиын жас», «проблемалы» т.б. көптеген қосымша белгілерге бай. Оның барлығы осы жас кезеңінде жүретін психофизиологиялық процестермен байланысты. Бұл жас аралығында бала ағзасы дамуының бір сатысынан екінші сатысына өтіп, ал әлеуметтік статусы бойынша олар әлі балалык шақта жүрген кезең. Психологияда мұндай құбылыс даму дағдарысы деп аталады.
Ең алғаш осы мәселе бойынша зерттеу жүргізген П.П.Бельский (1917 ж., 1924 ж.) болды, ол өз мінез-қүлқы шамасынан ауытқыған, кәмелетке жасы толмаған балаларды қарастырады. П.П.Бельский өзінің 30 жыл уақытын заң бұзушы балалар мен жасөспірімдердің ішкі әлемін зерттеуге арнады. Бірақ та оның теориялық позициясы жеткіліксіз болды. Ол Л.И.Петражицскийдің теориясына сүйенеді (1908), З.Фрейд пен К.Левиннен бірталай мағлұматтар алды.
Жеткіншек жастағы оқушылардың арасында мінез-қүлқында қиындықтары бар оқушылар көптеп кездесіп жүр. Мектеп тәжірибесінде мүндай оқушыларды «Мінез-құлқында ауытқулары бар оқушылар», «Қиын тәрбиеленуші», «Қиын балалар» деп атайды. «Мұндай оқушыларға қандай балаларды жатқызамыз?» деген сұрақ туындайды. Білім деңгейі төмен, тәртібі нашар, сабақтан көп қалатын, мүғалім талабын орындамайтын, адамгершілік деңгейі төмен, құрбыларымен тіл табыса алмайтын, сынып мәселелері қызықтырмайтын, ал кейде психикалық дамуы, ойлау қабылеті кейін қалған, ашуланшақ (әр түрлі жүйке ауруларына шалдыққан, тәрбиеге әрең көнетін) оқушыларды қиын балалар қатарына жатқызуға болады.
        
        Кіріспе
............................................................................
...............3
І БӨЛІМ ЖЕТКІНШЕК ЖАСТАҒЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ПСИХИКАЛЫҚ ДАМУЫНЫҢ ... ... ... ... ... болу ... және ... негізгі
ерекшеліктерінің теориялық мәселелері..............4-14
1.2. Мінез-қүлқында қиындығы бар оқушыларды психологиялық ... Қиын ... ... ... ... ... ... МІНЕЗ-ҚҰЛҚЫ ҚИЫН БАЛАЛАРДЫ АНЫҚТАУ ЖОЛДАРЫ, ЖӘНЕ
КОРРЕКЦИЯЛАУДЫҢ ІС-ТӘЖІРИБЕЛІК ... ... ... ... ... анықтау
жолдары.....................................................................
..............23-29
2.2. ... ... ... зерттеу
әдістемелері................................................................
......................................30-42
2.3. Қиын балаларды ... ... және ... ... ... ... ... әлі жетпеген 11-15
жас аралығындағы, балаларды психологияда жеткіншек жас ... ... Бұл жас ... ... ... ... ... «проблемалы» т.б.
көптеген қосымша белгілерге бай. Оның ... осы жас ... ... ... ... Бұл жас аралығында бала
ағзасы дамуының бір ... ... ... ... ал әлеуметтік статусы
бойынша олар әлі ... ... ... ... ... ... даму дағдарысы деп аталады.
Ең алғаш осы мәселе бойынша зерттеу жүргізген П.П.Бельский (1917 ... ж.) ... ол өз ... шамасынан ауытқыған, кәмелетке жасы
толмаған балаларды қарастырады. ... ... 30 жыл ... ... ... мен жасөспірімдердің ішкі әлемін зерттеуге арнады. Бірақ та
оның ... ... ... ... Ол
Л.И.Петражицскийдің теориясына сүйенеді (1908), ... пен ... ... ... жастағы оқушылардың арасында мінез-қүлқында қиындықтары бар
оқушылар көптеп ... жүр. ... ... ... ... «Мінез-
құлқында ауытқулары бар оқушылар», «Қиын тәрбиеленуші», «Қиын балалар» деп
атайды. «Мұндай оқушыларға ... ... ... деген сұрақ
туындайды. Білім деңгейі төмен, ... ... ... көп қалатын,
мүғалім талабын орындамайтын, адамгершілік деңгейі төмен, құрбыларымен тіл
табыса алмайтын, ... ... ... ал ... ... ... ... кейін қалған, ашуланшақ (әр түрлі жүйке ауруларына
шалдыққан, тәрбиеге әрең көнетін) ... қиын ... ... болады.
БӨЛІМ І ЖЕТКІНШЕК ЖАСТАҒЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ПСИХИКАЛЫҚ ДАМУЫНЫҢ ... ... ... ... пайда болу себептері және олардың негізгі
ерекшеліктерінің теориялық мәселелері.
Жүйке аурулары (невроз) ... және ... да әр ... ... ... болуы мүмкін. Мәселен, кей оқушылар ата-ана
тарапынан ешқандай жүрек жылуын ... ... ... ... ... оқушылардың, мұғалімдердің кері көзқарасы ... ... ... ... ... ... жағдайлар ауруларына шалдықтырып,
баланы ашуланшақ, ызалы қалыпқа түсіреді. Ата-ана ... ... ... ... ... өмірде өзін ешкімге қажетсізбін деп
есептеп, уайымға шалдығады, кей оқушылардың ... ... ... түстер көріп, иммунитеті төмендейді.
Мінез-қүлқында қиыншылығы бар окушыларды әдетте екі ... ... ... – тән ... және жан ... бар ... - отбасында, мектепте тәрбиелеуден шет ... жеке ... ... кері факторлардың, әлеуметтік жағдайдың әсері болған
және өтпелі кезеңнің күрделілігінен мінезі дұрыс қалыптаспаған оқушылар.
Қиын оқушылардың өскен ортасын, яғни ... ... ... ... өзі бала ... кері әсер беретіні анықталып отыр. Тағы
да бір қолайсыз жағдай: бала тәрбиесіне ата-аналардың әртүрлі көзқарасы
немесе біреуінің бала ... шет ... ... ... ... ... тәрбиеленуі.
Ата-анасының мейірімін көрмеген бала көбінесе мейірімсіз, ызалы,
құрбыларымен дұрыс қарым-қатынас жасай алмайды, кейде ... ... ... өскен бала өзімшіл, нәзік, тым ... екі ... ... яғни ... тәрбиесі адам өмірінде өте маңызды.
Жеткеншек жастаға оқушылардың мінез-құлқындағы қиындықтардың пайда болу
себептерін психологтар ... ... ... ... ... анықтап, оларды бірнеше түрге бөліп қарастырады: отбасының
әлеуметтік, экономикалық жағдайы; ... ... ... ... ... ... ... қамқорлықтың жеткіліксіздігі; шектен тыс
қамқорлық т.б. Мадақтау мен шектен тыс мәпелеуде өскен оқушы ешқандай ... ... ... ... ... Олар ... ешнәрсеге қол жеткізе
алмайды (отбасының еркесі). ... ... ... ... өзін қажетсіз санау сезімдері қалыптасады («золушка» - «өгей
қыз»). Адамгершілік, жауапкершіліктің шектен тыс ... ... ... ... ... бойында уайымшылдықтың тууына әкеледі.
Балалардың мінез-құлқында қиындықтардың пайда болу себебі, біріншіден,
отбасы тәрбиесі десек, ... ... оқу ... ... ... мен бала ... ... баланың ата-анасына және
баланың құрбыларына ... ... ... Б.Г.Божович,
И.С.Славина бұны эксперименттік түрде зерттеп көрсеткен.
Д.Б.Эльконин мұғалім мен ... ... ... ... байқампаз болып келетінін айтады. Егер оқушы ... ... ... ... ... тартатын оқушысы бар екенін байқаса, онда
мұғалімнің ... ... ... жоғалады. Алғашқы кезеңде оқушылар
мүғалімнің айтқанымен жүреді, яғни мүғалімнің айтқаны олар үшін - заң. ... ... ... ... ... ... ... баланың мұғалімге
деген оң пікірі іштей бұзыла бастайды. Мұғалімнің өзгелерден ... ... ... басқалардан өзін жоғары ұстайды да, соның нәтижесінде ... ... ... ... Бала ... өзін ... сезінсе, онда үйде
де, құрбыларымен де қарым-қатынасы ойдағыдай болады.
Бүгінгі ... ... жас ... жеке тұлга ретінде ... ... ... ... ... ... алу үшін ... адамның
психикалық даму ерекшеліктерін ескеру қажет. Осыған орай мектептегі мінез -
құлқында қиындығы бар оқушылармен арнайы жұмыстар ... ... ... ... қарым-қатынас жасай алмайтындықтан, ... ... ... ... процестерінің
жеткіліксіз дамуынан мінез-қүлқының калыптасуында қиындыктар пайда болады.
Егерде зерттелу ... ... ... бар ... бағытта жұмыстар жүргізсе, баланың психикалық даму деңгейі калыпты
болады.
Көбінесе баланың мінез-кұлқының дұрыс қалыптаспауы отбасына ... ... ... ... ... ... қиындай түседі. Бұл -
отбасы кемшілігі.
Көптеген ғалымдардың пікірінше бала мінез-құлқының қиындығы ... ... ұл ... ... ... Мінез-құлқы қиын
оқушылар арасында жүргізілген ... ... ... ... ... жеткіншек жастағы сынып оқушылары толықтырып отыратын
көрінеді. Мінез-құлықтың мұндай белгілерінің ... ... өзі ... ... ... ... ... бұзылуының клиникалық және кримонологиялық белгілерінің пайда
болуына әкеп соқтырады.
Қиын балалардың психологиялық ерекшеліктері теориялық тұрғыда Выготский
Л.С. (1928ж) ... ... ... –ақ ... а.с.
тәжірибелерінен де ұлкен орын алды. Бұл мәсленің ары қарай талқылануына
үлес қосқан зерттеушілер ... да ... жеке ... психикасының дұрыс дамып жетілуі ... ... ... ... ... ... ... осы принциптерге негізделген мектеп пен отбасы арасындағы тығыз одақ,
нәтижелі жұмыс қажет.
Мысалы, бұл тұрғыда Әль-Фарабидің айтқан пікірі бар. Баланың жасы ... оның ... да, яғни ... ... жаны да өсіп ... Мұның бәрі
оның тіршілік қажетінен туындайды. Мәселен, бала да ең алдымен өсіп ... ... ... Бұл оның дене ... ... ... роль
атқарады. Ана құрсағында-ақ тән сүйегі, біртіндеп дән, иіс айыратын
түйсіктер, заттың ... ... ... ... алу ... қалыптасады.
Жан қуаттары өмір барысында, оқу-тәрбие үстінде дамиды. Бұл үшін адамның өз
бетінше әрекеттенуі, ... ... ... ... ... имандылық қасиеттері де оның өмірден алатын тәжірибесінен,
үлкендердің жақсы өнегесінен туындайды. Адам дүниеге ... не ... не ақ ... ... ... ... бәрі де жүре пайда болады.
Жеткіншек жас кезеңіндегі оқушының жеке басына тән ... ... ... ... ... ғана ... ... тиісті мөлшерлерге
қалайша бағынады, мінезі, ерік-жігері қандай, ашуланғыш, не ... ... ... ... талғамы және өзгелермен қатынасы қандай – осы
жөнінен де алып қарауға ... ... ... қиын ... ... ... ... Баланы үй іші көп ... онда ол ... тез ... ... ... ... Керісінше, күтпеген
жағдайда «жақсы», «өте ... ... баға ... ... көзінше соған қатты
қуанғанын жасыра алмайды.
Жеткіншек жас ... ... ... бұрын қалыптасқан қасиеттерге
жаңа сапалар немесе жаңа құрылымдар қосылады. Бүл құрылымдар бұрынғы
психологиялық және ... ... жаңа сапа ... ... бір-
бірімен бітісуі әлі аяқталмаған кез болғандықтан, көптеген екі жақтылык
орын алады. Сондықтан бала көптеген қиналыстарга ... ... ... ... ... әлеуметтік рөлін, қарым-қатынас ерекшеліктерін
анықтау қажеттілігі туғанынан бала уайым шегіп, өз орнын іздейді.
Үлкендер ... ... ... ... ... ... қатынас
барысында жеткіншектерді өздеріне бағындыру, үстемдік көрсету, тіл алуды
талап ету орын ... да, ... ... баланың қырсықтығын ... ... мен ... ... ... орын ... дене мүшелердің дамуында да үлкен үйлеспеушілік орын
алады. Мәселен олардың аяқ-қолдары, бет-мойыны тез ... да, ... ... ... ... ... Дене мүшелерінің бір келкі
дамымауы салдарынан жсткіншекте ... ... ... деп ... ... ... Ол денесін тік ұстауға қиналып, көбінесе ... бір ... ... ... жас ... ... ... жүйесі де өзгеріске
ұшырайды. Гипофиздік ... ... ... ... ... ... жыныстық өмірге ... Ми ... ... гармондарының тітіркендіруіне әсерленгіш.
(Сондықтан ... көп ... ... ... ... ... дейін тыңдап болмастан, морт кететін ... ... ... жас ... ... кейбір көрсеткіштерінің шамадан тыс
дамып кетуін акцентуация деп атайды. Акцентуацияның байқалу ерекшеліктерін
Леонгард жан-жақты зерттеп, оның типологиясын жасаған. ... ... ... мазасыздану да бала өмірінде едәуір орын алады.
Осы жас кезеңінің ерекшеліктерін ата-аналар, ... ... ... ... да ... ... ... болса, барынша ... ... ... ... жас ... оңайырақ көтереді. .
Жеткіншек жастың ерекшеліктері: барлық нәрсені өз ... ... ... мен ақыл-кеңесінен құтылғысы келуі; үйге берілген
тапсырмаларды жаттап ... өз ... ... етіп айтуға
тырысуы; үлкендерге сын көзбен қарап, ... ... ... кей ... ... ... көрсетуі; жеткіншек істі игеру жағынан әлі
бала болса, ал талап қою жағынан ересек, өз мүмкіндігін ... ... өзі ... алатындай сезінуі.
Жеткіншектердің қырсық мінез ... ... ... ... ... ... ... себептер бар. (Олар: Балалардың оқудан
баска айналысатын шаруасының болмауы. ... ... ... ... ... ... арналған хабарларды ... ... ... және қиын балалар ұғымы 1920-30 жылдары пайда
бола бастады (Блонский П.П.). ... ... ... ... ... ... ... Біраз уақыт ұмытылып, 1950-60 жылдардың басында
қайтадан қолданысқа енді. Қазірде бұл ... ... ... нақты
орын алып отыр.
Сөз етіп отырған бұл мәселе ... ... ... юрист, дәрігер,
педагог мамандарының зейінін өзіне аударып, оларды алаңдатып отыратын үлкен
мәселе екенін айтып өту ... ... қиын ... ... істеу барысында олардың психологиялық
ерекшеліктерін есепке алып отыру керек.
Конформдық ... ... ... ... жақсылық жасалынатын
қатынастар, олардың адалдық және ынталылылықтарын мадақтап, дем ... орта ... ... ... ... балалар тыныш, қайырымды жағдайды қажетсінеді.
Мұндай балалардың денсаулығына қатты көңіл бөлінгені абзал.
Мұғалімдер мен тәрбиешілер, әсіресе, интровертивті ... ... жеке ... ... алуы шарт, олардың ақыл-ой
функцияларын дамытуға әрекеттенуі, бұл ... ... ... мөлшерді меңгертуге қабілеттендіру, өз құрбы-құрдастарымен өзара
қатынастарын «жақсартуға» көмек қолын тигізуі керек.
Инфантильді түрге жататын балалардың ... ... ... ... мен ... кеңейту, белсенді ойлау әрекеттері мен ойын
әрекеттеріне еліктіру, қызығушылықтарын арттыру, ... ... ... бағалау ең алдымен жеке тұлғаның әрекеті арқылы ... ... ... айналадағы адамдар береді. Өзіне деген сенімі
өзгелердің пікірі арқылы қалыптасады. Егер ... ... ... ... қарым-қатынас жасаса, онда ол өзін осы сыйластықққа лайық
екенмін деп санайды, ал егер ... оның ... ... ... ... ... жаратпай жатса, оған өзіме ... ... ... түк ... және бұл ... баланың реакциясы әртүрлі (апатия,
синизм (шектен шыққан арсыздық),агрессия және т.б.) болады.
Қазіргі зерттеулерге қарағанда тәртіп ... ең ... ... ... баланы тікелей тәртіпсіздікке әкелмейді, әуелі қайғыға ұшыратады ... ... ... ... соқтырады. Міне, тәртіп бүзу ... ... ... ... ... ... ... алмаушылқ.
Кейбір оқушы қатар – құрбыларынан сабақта артта қалып қойып тәртіп бұзуын
өзінше батырлық деп санайды. Мұны ... ... ... ... ... көбінесе менменсуден, бала мінезінің дұрыс тәрбиеленбеуінен болады.
Бірақ осылай болған жағдайда да, тәртіпсіздікті баланың ... ... ... әдет деп, ... ... содан іздестіруге болмайды. Өйткені
тәртіп бұзу баланың тек өзіне байланысты емес, оның үй ... ... ... ата-ана бірлігінің жоқтығына жәнебаласына қойған талаптың әр
түрлі болып келуіне байланысты.
Бала үнемі жақсы психологиялық ... ... ... өсуі қажет.
Сонда балада жағымды «мен» бейнесі қалыптасады, өзіне ... ... ... туады. Мұндай «мен» бейнесі кез-келген баланың жақсы
жағдайда, нәтижеге ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың ... ... ... қажет. Себебі, қандай бір педагогикалық
ықпалдар жасалмасын, олар ... ішкі жан ... ... ... ... ішкі позициясы жеке адамның дербес қасиеті болып саналады.
Совет психологы ... ... ... ... ... сыртқы себептері ішкі жағдайдың тікелей қатысуымен шешіледі» – деуі
ден қоярлық. Өйткені, жеке адамның ішкі ... ... ... ... ... ... Сондықтан, қайта тәрбиелеу процесінің
нәтижелігі педагогикалық ықпалдардың жеке адамның ішкі ... ... ... ... ... ... шешілмек.
Ол үшін, қиын оқушылардың дара ерекшеліктерін жан-жақты зерттеу қажет.
Осы ... ... ... совет психологі к.к.платоновтың көзқарасына
жүгінсек, «жеке адамның психологиялық құрылысы төрт бірліктен тұрады екен.
Олардың біріншісі – жеке ... ... ... және жас ... ... ... /;екіншісі – адам дамуындағы психологиялық
процестерінің кейбір дербес ерекшеліктері: ес, ... ... ... және ... т.б. ... ... ... / болмақ.
Үшіншісі – баланың күнделікті тәжірибесі, білімі, әдет-дағдысы, іскерлігі
мен ... ал, ... – жеке ... ... ... мен
адамгершілік қадір-қасиеттерінің бірлігі мен тұрмақ1.
Жеткіншек - бұл сананың өзіне бағытталу кезеңі, өзін тану ... ... ... өзіндік жетілуге жағдай жасайды. "Қиын" ... ... ... ... ... ... ... Ол
баланьң дамуындағы сапалы жылжулар идеясын, жаңа құрылымның пайда болуын
және даму ... ... ... ... ... идеясын көрсетті.
Жеткіншек жастағы оқушылардың жеке басын ... ... ... иеленеді. Оларда жарқын, күшті ... ... ... Бірақ та ... ... ... ... ... ... ... онда балаларда жан-күйзелісті
қайғырулар болуы мүмкін.
Мінез-құлқында қиындығы бар балалар үшін жоғары
деңгейдегі эмоционалды қозғыштық тән екендігін байқауға
болады. Мінез-қүлқында айтырлықтай ... бар ... ... ... ... ... ... төзімділігі нашар дамыған,
сол себепті көп ... олар ... ... ... ... ... шығып, дау-жанжал тудырып жатады. Бүл
жастағы балалардың жеке басының ... ... ... бөлу ... Оларға
айқайлау, белдікпен үру, желкеге үру сияқты «көріністер» керек емес, оларға
жан-жақты көмек, адамдық сезімнің ... шын ... сүю, ... ... жай ғана бір ... алып көрейікші: егер де гүлді
күтсең, суарсаң, ... ... онда ... ... ... өзінің
әсемдігін, түсін береді, ал егер оны қарамасаң, оны күтпесең, таптасаң, ол
сарғайып, солып қалады. Міне, бүл қарапайым ... ... та осы ... көзбен бақылап қарасаңыз көп отбасында үмытылып ... ... ... олардың ойлағысы келмейді. ... ... ... ... ... ... бұзылады яғни мінез-қүлқы ... ... кей ... ... ... ... жүрек жылуын көрмей
өссе, осыған мектептегі өз сыныбындағы ... ... ... ... ... ... ... ренжу үстінде болса, ол ... ... ... ... ... ... ... әсер
етеді. Екіншіден, сау балалардың адамгершілік қасиеттеріне қандай
факторлар жағымды, ал ... ... ... әсер стетінін анықтап
үшін әңгімелер, бақылау, сауалнама жүргізу т.б. әдістер ... ... ... туған туыстарының, ... ... ... ... ... мінез-құлқының бірі ... ... бала ... ... ... ... араласса бұл жақсы нәтиже
береді. Өкінішке карай, бала ... ... да ... ... бұл ... ... отырса, оларға тиісті ықпал жасай
алады..
Қазақстанда отбасы тәрбиесі мәселесімен ... ... ... бұл ... ... ... проблемасын әр қырынан
қарастырған. Ата-ананың міндеттері, ... пен ... ... және ... ... ... ... сапасы бірнеше деңгейлер, салалар арқылы
анықталады.Әлеуметтік -мәдени деңгейі ата-аналардың мәдени
деңгейі мен қоғам оміріне қатысуына, әлеуметтік экономикалық
деңгейі түрмыстық ... ... ... ... ... ... ... омірсүру
ерекшеліктеріне; демократиялық деңгейі ... ... Бала ... қай ... қай ... ... та, ... ролді отбасы атқаратын анық.
Отбасылық тәрбиенің басты міндеттері:
-бала денсаулығына қамқорлық -оқуына ... ... ... мамандық тандауға көмек;
-жеке түлғаны әлеуметтендірудегі көмек;
-адамгершілікке тәрбиелеу;
-ақыл-ойына және ... ... ... ... ... мен ... дамыту.
Қазіргі отбасылар әрі сапасы жаңа әрі қарама-қайшы қоғамдық жағдайда
дамып келеді. Бір жағынан қоғамдық ... ... ... ... бетбұрыс байқалады. Бала тәрбиесіндегі отбасы маңыздылығын
бекіту мен жоғарылату бағытында жаңа кешенді бағдарламалар жүзеге ... ... ... ... ... келеңсіз жағдайлардың күщеюіне
әкеліп соқтыратын құбылыстар да ... ... ... себептен тұрмыс жағдайларының төмендеуі, ата-аналардың айырылысуы,
толық емес, яғни , әкесі не ... жоқ ... ... ... қамқорлық пен мейірімнің жетіспеушілігі, т.б. Осының бәрі ... ... ... ... әкеліп соғып отырған
жағдайлары бар.
Оқушылар ... өз ... ... ... , ... бәрі ... ... өзін жақсы
сезінбейді. Отбасындағы ... ... ... ... ... ... ... да отбасындағы
жағдайды танып-білу, бала тәрбиесінде ата-анаға ... ... беру ... мен ... мақсаты, ұйымдасқан, бірлескен іс -әрекеттің
белгілі бір кезеңдері бойынша жүзеге асады. ... ... ... ... сипатқа ие. Педагог отбасылық тәрбиенің жағымды
жақтарына сүйенеді. Оны ... ... ... ... ... қолданады.
Ата-ана мен педагог арасындағы бір-біріне деген сенімділік
бірінші және шешуші шарт. Арадағы қарым-қатынас ... ... ... оятып, табысқа ұмтылдыратындай, өз күшіне сенімділік ... ... ... ... бір маңызды ... ... ... ... және ... ... меңгерту.
Дұрыс ұйымдастырылған педагогикалық қарым-қатынастың аяғы ... ... ғана ... ... сынып тәрбие жүмысына ... мен ... ... ... ... ... ... толықтырып отырады.
Оқушының отбасын ... оның өзін ... ... береді. Отбасының өзіне тән өмір сүру ... ... ... ... ... ... үйдегі ата-анасымен қарым-қатынасы, осының ... үшін ... ... ... ... ... әдістерін алады: ... ... ... ... ... ... қиындығы бар оқушыларды психологиялық тұрғыда
талдау.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... негізгі
пәндермен терең де берік қаруландыру, ал ... ... ... ... ... пен ... ... Осы жетістіктерге
жету үшін ... ... ... сана ... ... таным процестерінің (түйсіну, қабылдау, ес, ойлау сөйлеу, қиял)
дұрыс ... ... әрі ... ... қажет.
Мүғалім ... ... ... ... ... ... ... психологиясын білу көп
ойлануды, көп ізденуді қажет етеді.
Мүғалім мен оқушы ... ... ... негізгі жүмыс
бағыттары:
1. Окушының жеке дамуын бақылау оның ... ... ... ... ... ... жағдай жасау
2. Оқушының ынтасын, қабілетін зерттеу, бағдар беру.
3. Оқушыларды қоғамдық құндық қатынастарға жетелейтін әрекеттің ... ... ... ... ... Оқушылардың еркіндіктері мен ... ... ... ... оқу-тәрбие жүмысын үйымдастыру.
Алдымен мінез-құлқында қиындығы бар оқушылардың дара ерекшеліктерін
жан-жақты қарастыруымыз керек. ... ... ... К.К.Платоновтың
көзқарасы бойынша ... ... ... құрылымы» төрт
бөліктен түрады:
Біріншіден, оның темперамент, жыныс, жас ... ... ... оның даму ... ... ... яғни ес ... эмоция, қабылдау және ойлау т.б. қасиеттері жатады;
Үшінші, ... ... ... ... ... іскерлігі мен
ептілігі;
Төртінші, оның жалпы адамгершілік қасиеттері- жеке ... ... ... бала ... ... ... оларды
түзету жолдарын дұрыс ұйымдастыра білу. Егер де, мүғалім өз жүмысына
немқұрайлы ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортамен ... ... Ерке ... ... ... ... барлық жағдайы
жасалған, үйдің жалғыз ... ... ... толық жасалмаған. Психикасының ... бар ... ... ... ... ... ... Отбасы жағдайы мүлдем нашар, яғни бала тәрбиесіне кері әсер етушілік
маскүнем, бала ... ... ... т.б. ... [15] мінез-құлқында қиындығы бар оқушыларды мынадай
топтарға ... ... бой ... ... ... ... ... қырсық;
г)ұялшақ;
е) тынымсыз, белсенді бала.
Бала тәрбиесінде отбасында дұрыс тәрбие бермеудің 4 жолы бар:
1.Қабылдамау
2. Гиперсоциалды
3. Қорқақ-секемшіл
4.Эгоорталықты
Қабылдамау - егер ата-анада балаға деген ... жылу ... ... ... ... ... Қабылдамау әйел жүкті болған кезде
баланың дүниеге ... ... ... ... ... Қабылдамаудан бала
кез келген нәрсеге тітіркенгіш болып келеді.
Гиперсоциалды — мұндай ата-аналар -«дұрыс» ата-аналар. Ата-ана баласын
сағатпен тамақтандырып, ... ... ... ... ... «Амандасуды» қинап айтқызады. Мұндай ата-анаға мектепте баласын
мақтаған ұнайды, баласы туралы кемшілік ... ... ... ... ... келеді. Гиперсоциалды бала робот, автомат ... ... - бұл ... ... ... ... шамалы
ауырса, оны үйден шығармай, жанұясымен соның бетіне қарап, жағдайын жасап,
баланың ойын ... ... ... Нәтижесінде бала жиі-жиі
өзіне«Мен ауырып калмаймын ба?» «Мен өліп ... ба?» ... ... Баланы тым қадағалау нәтижесінен, талапты шамадан тыс ... ... ... мінез қалыптасып, кез келген нәрсеге
қоркынышпен карайды. ... ... ... ... өзіне сенімсіз
болады.
Эгоорталық - бұлай тәрбиеленген балалардың ... ... ... ... ... ... ... ортаға деген
көзкарасы төмен ... ... ... ... ... оның
айтқанын істеу керек, үнемі көңіл бөліп отыруы ... ... ... ... ... шыдамы жоқ, тез ашуланшақ. Мұндай ... ... ... тіл ... ... тәрбиеленеді.
Міне, осылай дұрыстәрбиелемеуден баланың мінез-кұлкы қиын болып
қалыптасады. Сондыктан әрбір отбасы дұрыс тарбие ... ... ... Ал, ... мектеп психологтары жас ерекшелігіне сәйкес мінез-құлқында
киындығы бар окушыларды анықтап, арнайы ... ... ... жүргізсе, ата-аналармен тұрақты байланыста болса, ... ... ... ... ... ... қатарынан көрінбейтіндігіне
сенімдіміз.
Жеткіншектердегі жаңа бағыттағы қалыптасулар, қарым-қатынас деңгейінің
өсуіне байланысты өзіндік ... ... ... ... қатынастарын күрделендіреді. Жеткіншектің дамудағы ... ... ... ... бағалауға және анықталған талаптану деңгейіне
әкеледі, әрі кө ... ... ... ... ... ... сипаты тұтастай реттелмейді. Бүл жастың ішкі ... ... және ... ... ... ... өзара әрекеттері
жеткіншектерге қатты әсер етеді. "Өтпелі кезең", - деп ... ... ... ... ... ... сол
сиякты ішкі конституциялы нышандары және соған дейін жасырын жағдайда болып
келген бейімділіктері мінез-қүлық ... ... ... үшін ... ... ... адамның статусын жаулап алуға
тырысу өз бетінше тез тәуелсіздікке жету жағдайы ерекше болады. Өзінің ... ... ... ... ... көп ... ... 2
түрі қалыптасады. Бірінші типтегі жеткіншектерде өзінің жеке позициясын
сақтау үшін ... ... ... әрекетін өзгертуге тырысады, мәселен,
олардағы негативизмді, қырсық мінезді, ... және ... шығу ... ... ... ... типтегі жеткіншектер микроортаның кері
әсерімен ерекшелінеді, себебі, қоршаган ортамен ... ... әлі ... ... ... өзіне, басқаларға деген
қатынастарда сарапшыл емес, ... ... ... ... ... қабылдайды. Нәтижесінде мінез-құлыктық бағдардың қалыптаспауынан
жеткіншектер өзіндік даму сипатын өзгертуге тырысады, алайда мінез-құлықтық
бағдардың ... даму ... ... ... адекватты құралын
таба алмайды. Сондықтан ... ... ... ... ... басым болады. Жеткіншектердің бейімділігі немесе
соларға тән ... ... ... ... ... коғамдық жағымды мақсаттары мен жеткіншектің әлеуметтік мәнді
мінез-кұлықтық ... ... ... ... Біздің заманымыздың негізгі бір белгісі - "адамтануға" тереңдеу,
адам проблемасын козғау, онын ... жаңа ... ... ... қою. ... ... мінездің кейбір бітістері өмір
тәжірибесімен ... оның ... ... ... ... басқару үшін әр жеткіншектің тәжірибесін және жеке ... ... ... ... қалыптасу
деңгейінің бағытылығын ескеру керек.
Оқушының қарым-қатынасындағы мінез ерекшелігі:
А) қоғамдық ортада, өндірістік коллективте, жора
1.3. Қиын балалардың қарым-қатынасындағы шиеленістіретін факторлар
-жолдастары мен ... ... ... ... ... ... ... айналасымен байланыс жасай алады,
шындықты айтады және жақтайды, үлкен-кішіні сыйлайды, сыйламайды, ... ... ... ... ... ... ... құрбылары мен мектеп оқушыларымен қарым-қатынасы ... ... ... ұстамды, артықшылдығын, сезіну, күш көрсету,
жәбірлеу, зорлықты сезіну, ... ... ... ұяң, ұялшақ
т.б./.
1. Жеке өз басына қатысы:
А/ жеке басына сын көзбен ... ... баға ... ... ... ... ... сенімсіз, төмен санау т.б./;
Ә/ дене күшіне сену, басшылыққа ұмтылу, абройлы, жарамсақтану,
жалынышты болу ... ... ... өз пікірі болуы, бағынышты болмау, өздігінен
орындауға талаптану, ешкімге ... ... деп ... Жеке ... ... ... ... творчестволық, ұйымдастыру істер мен техникалық, математикалық,
музыкалық бейнелеу өнеріне бейімділігі және спорт ойындарына икемділігі бар
немесе ... ... және ... жұмыстарына қатысады, қатыспайды;
Б/ көркем әдебиет, газет-жұрналдарды оқиды /оқымайды/, спектакльдер мен
кинофильм, теледидарды тиянақты көреді, көрмейді;
В/ ... ... ... ... ... темекі, наша тартуға құмар, құмар емес.
3. Жеке басының ... ... ... ... талаптануы:
А/ түзеуге талаптану, әрекеттенбеу;
Ә/ мінезін түзеуге сенімді, сенімсіз;
Б/ ... ... ... ... көзі ... ... Қиын баланың жалпы адамгершілік қасиетіне мінездеме /коллективист,
бір мақсатты, табанды, шыншыл, қарапайым, тұйық, ұяң, екі ... ... ... ... т.б./.
Сынып ұжымының қиын балаға қатысы.
1. Класс туралы жалпы мінездеме / коллектившілдік негізде, ұйымшыл,
коллектив мүшелеріне ... қою ... ... ... ... ... ... ұйымшылдығы жоқ, әрбір оқушы өз ... ... ... ... т.б. ... Қиын баланың кластас құрбыларымен қарым-қатынасы / кластағы қоғамдық
тапсырмаларды белсенділікпен, тапқырлықпен ... ... ... көрсету, коллектив мүддесін жеке мүддесінен жоғары
санау немесе төмен қою, жолдастық, достықты сезіну, ... ... ... ... ... ... үстемдік жасау,
басшылыққа талпыну, өзін-өзі жоғары санау немесе бағынышты ... т.б. ... ... ... қиын ... ... / ... біркекі санау, таңдап сыйлау, жеке бастарын ... ... және жас ... ескермеу, ескеру, педагогтік
этикасы бар, дауыс көтеру, әкімгерлікке жүгіну, мәдениет ... ... ... ... ... ... жалпы мағлұмат.
2. Жанұядағы қары-қатынас ерекшеліктері.
3. Баланың өз үйінде оқу жұмыстарын ұйымдастыруы.
4. Жанұяда баланың бос уақытын ұйымдастыру.
5. ... ... ... ... ... берерлік дәрежеі.
Бала мінез-құлкының киын болып келуі бірнеше факторға байланысты:
Биологиялық фактор – анасының ... ... ... ... ... бала туғаннан жүйке ауруымен көп ауырады. Соның салдарынан
жүйке жүйесі бұзылған ықылас қою, еске сақтау, қабылдау қарқыны ... ... баяу ... ... ... әйел ... ... бір
нәрседен жарақаталудан, уланғыш заттар зиянды әдеттердің (ішімдікке салыну,
темекі тарту) әсерінен болады. ... ... ... келмейді,
сабақ соңына дейін толық шыдап отыра алмай кетіп ... Жеке ... ... ... қалған.
Үйішілік фактор – жанұяда бала тәрбиесіне араласпаушылықтың әсерінен
үйден безіп, көше ... ... ... ... ... ... ... іліккен. Баланың мұндай жағдайынан ата-анасы бейхабар. Баласының
мінез-құлық ерекшелігіндегі өзгерістерді дер ... ... ... ... ... ... ... немқұрайлы қарым-қатынас салдарынан бір-
біріне селқостық сезім пайда болған.
Географиялық фактор – бірінші ... ... ... ұзақ ... ... ... ... әсерінен ананың, баланың денсаулығы өте
нашар, бірнеше дәрігерлік тіркеуде тұрады. Қалаға көшіп келудегі бірден-бір
себеп – ... ... ... баланың ананың денсаулығының
нашарлауы.
Ұсақ әлеуметтік фактор – баланың өміріндегі қолайсыз жағдайлардан (ата-
ананың көп жанжалдасуы, ... т.б.) ... ... ... және ... ... көп ... салынуынан болады.
Кейде қиын бала жоқ деп жатамыз. ... ... ... бала ... да,
оны тым еркелетіп өсіреді. Мұндай балалар өзін баскалардан артық санайды.
Балада ... ... ... ... жалған құндылық, қоғамға қарсылық көрсететін терең
тұлғалық өзгерістер байқалады.
ІІ БӨЛІМ ЖЕТКІНШЕК ... ... ҚИЫН ... ... ... ... ІС-ТӘЖІРИБЕЛІК МӘНІ
2.1. Жеткіншек жастағы «қиын» балаларды анықтау жолдары
Қиын оқушылардың өскен ортасын яғни ... ... ... ... өзі бала тәрбиесіне кері әсер беретіні анықталып отыр. Тағы
да бір ... ... бала ... ... әртүрлі көзқарасы
немесе біреуінің бала тәрбиесінен шет ... ... ... ... ... ... салдарынан да болады.
Ата-анасының мейірімін көрмеген бала көбінесе мейірімсіз, ызалы,
құрбыларымен дұрыс қарым-қатынас жасай ... ... ... ... ... ... ... шектен тыс мейірімінде өскен бала өзімшіл,
нәзік, тым төзімсіз, екі жүзді болуы мүмкін. Яғни, ... ... ... өте ... роль ... мінез-құлқындағы қиындықтардың пайда болу себептерін
көптеген психологтар өз ... ... ... ... тәрбие
бермеудің салдарынан болатындығын анықтап, оларды бірнеше түрге бөліп
қарастырады:
-Отбасының әлеуметтік, экономикалық жағдайы;
-Баланың ... ... ... ... ... ... ... қамқорлықтың жеткіліксіздігі ана баланың тек қана
материалдық жағдайын қамтамасыз етеді. Бала ... ... ... ... ... тыс қамқорлық бақылау есінде бала өз бетінше жұмыс істеуін,
жауапкершілігін сезінеді.
Психологтар A. В. ... ... т.б. ... бар оқушыларды екі топқа бөліп қарастырады:
Өзін - өзі ұстай алмайтын, тез қозғалатын, құрбыларымен жиі дау ... ... ... ... ... бұл ... көп ... көңілі толмайды,
біреуге ренжісе көпке дейін есінде сақтайды. Бұл топтағы балалар қарым-
қатынасы ... осы 2 ... ... ... ... ... оқу ... кезеңінде, үзіліс кезінде, қоғамдық жұмыстар жүргізіліп
жатқан кезеңдерде мұқият бақылау керек.
Жеткіншек жас сыныптарында кез-келген мұғалімнің оқушылары 30 ... да көп ... ... ... әрқайсысын зерттеп білу өте қиын. Өзінің
жұмысын ... үшін ... ... және ... ... бақылап,
оқушылардың мінез-құлқынан байқалған көріністерді қысқаша жазып жүрген
дұрыс болады. Мұндай ... ... ... ... ... дәл
анықтауға және оған мінездеме үшін мәліметтер ... ... ... ... ұсынған оқушының мінез-құлқының бар ерекшелігі —
шыдамдылықтың қалай ... ... ... ... ... келтіреміз:
1. Үзілістен кейін оқушы сыныпқа қалай кіреді және ... ... ... ... ... ... бе, ол ... бір нәрсемен айналысып
отырған жоқ па?
3. Одан сабақ сұрағанда, тақтаға шақырғанда, оқушы жинақы қалыпта ма?
4. ... ... ... соң, оқушы өз эмоциясын қаншалықты
дәрежеде ұстайды?
5. Сөйлеп тұрғанда, оқушы өзін - өзі ... ... ? ... ... ... ма, ... тыс көп ... ме, анайы сөздерді қолданбай
ма?
6. Кейбір ерекше жағдайларда (мысалы, оның ... ... ... бір ... ... ... сыныпта бөтен кісі
отырғанда) шыдамдылығы қандай, оқушы сабақта өзін қалай
ұстай біледі?
7. Шыдамдылық ... ... ... ... ма, жоқ әлде ол одан
біршама күш ... ... етіп тұр ма? Әр ... ... мінездің
көрінуін жіті тексеру үшін ұзақ та жүйелі жүргізілетін бақылау өте құнды
болады.
Мінез-құлқында қиындығы бар ... ... ... не ... болатынын мына кесте арқылы көруге болады.
Бала психикасының көріністері оның ... ... ... өзгешеліктеріне байланысты:
Мінез белгілерінің көпшілігі мынадай:
1.Эмоциялық (қызбалық, құштарлық, нәзіктік, жабырқаушылық, т.б.);
2. Моральдық (адалдық, көпшілдік, ... ... ... ... зейінділік, т.б.);
З. Еріктік (шешімділік, табандылық, ерлік, өзін-өзі ... ... ... ... ... сенімділік,
төзімділік, т.б.) болып бірігеді.
Баланың жасына қарай психикалық дамуында болатын өзгерістердің бірі ... ... ... ... ... ... ... ойынынан, сөйлей бастаған сөзінен көрініс береді де, сангвиник,
флегматик, холерик және меланхолик деп 4 ... ... ... ... ... тип, ойнақы, еті тірі, бірақ кез
келген істі бастап тастап жүре ... Ол ... ... ... басқа адамдармен тез тіл таба біледі, ұжым арасында өзін ... ... ... ақ ... қызу істің адамы. Оның осал жері – іс
жоқ кезде сылбыр, күйге түсіп ... енді ... ... ... Бұл оның ... ... және ... туатын жайттар.
Сәл нәрседен қарқылдап күледі, болмашы себептен ... ... ... ... ... ... мен адамдарға болған қатынасы білініп
тұрады. Сезімталдығы өте ... ... ол ... әсері болмаған
дыбыстар мен жарыққа елеңдей бермейді.
Жұмыс ... мен ... ... ... жаңа іске ... ұзақ уақыт талып шаршамастан қызметін жалғастыра алады. Зейінін
таңдаған обьектіге тез ... ... ... ... өзінің
ырықсыз әрекеттері мен сезімдеріне тоқтау, тиым бере алады. ... ... ... , ... сөйлеу қарқыны шапшаң. Сезімдері, көңіл-күйлері,
қызығулары мен ниеттері өзгерген жағдайға байланысты жеңіл ауысып отырады.
Қиналмастан бір істен екіншісіне ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға шебер. Әдетте, бұл типті адам ... ... ... ... ... ... ... қалып
қоймай, көбірек сыртқы әсерлерді обьектив бағамдауға бейім, экстраверт.
Холерик- бұл сангвиник сияқты жай әсерлерге берілмейді, әрекетшең ... ... ... ... ... ... ұстамсыз, шыдамсыз, қызба. Сангвиникке қарағанда салғырттау, икемі
кемірек. Осыдан- ... мен ... ... ... ... ... сезімі көбіне сырттай көрінеді, сондықтан- толық
экстраверт.
Нерв ... ... бірі ... тең келмейтін адамдар, көбіне
ұйытқымалы, қимыл-қозғалысқа шапшаң ... Істі ... ... ... қолын бір сілтеп, сылқ түсетін кездері де болады.
Флегматик- әрекеті енжар, сезімталдығы мен көңіл ... ... Оны ... де, ... да оңай ... төңіректің бәрі күлкіден
жығылып жатқанда, ол мізбақпас. Қай жағдайда да сабырлылығын ... ... жоқ, сөзі ... ... жай. ... ... ... қиын,
дағдылары мен әрекеттерін өзгертуі ауыр. Солай да болса, ... ... ... ... ... ... сезімге берілмейді. Әдетте
жаңа адамдармен араласып кете бермейді, ... ... ... Бар ... –интроверт.
Осы темпераменттің осал жері- қимыл қозғалыстың баяулығы, өмірде болып
жатқан жағдайларға селсоқ қарайтындығы, оңтайлылықтың жоқтығы. Бірақ мұның
ұстамдылығы, ... ... ... мінез бітістері үшін таптырмайтын
қасиет болып табылады.
Меланхолик- өте сезімтал, бірақ әрекетшеңдігі кем ... ... ... жас ... ... сырттай әсерді күйзеліспен
қабылдайды. Ым-ишарасы жоқтың қасында, дауысы мен ... өте ... ... ... ... ... ... шегінеді. Меланхоликтің
жігері кем, тез шаршайды, қызметі болымсыз. Зейіні тұрақсыз, оның ... ... ... ... меланхоликтердің өздерінің тұйықтығы
мен адамдардан оқшаулануынан ішіне түйгені көп-толық интроверт.
Тұйықтық,өз ойына шомуға бейім ... ... ... ең бір ... жағы.
Әр адамның темперамент типі тума екендігі қаотқысыз дәлелденген, ал
қасиеттер түріне байланысты белгілі типтің ... ... -әлі ... таппаған.
Сангвиник темпераменті басым оқушылардың ерекшеліктері:
Ол ашық, ... ... ... қайырымды, қысылып-қымтырылмайды,
оптимист, өмірсүйгіш, көтеріңкі көңілді, басшылыққа, жетекшілікке құштар.
Мұндай бала жылдам және тез қозғыш, көңіл күйі жиі ... ... ... ... бәрін біліп алуға тырысады, бірақ біреу бағыттап
отырмаса, тез суып ... де ... ... әрекеті белсенді жүріп
отырады. Класта мұғалімнің айтқандарын қиналмай ... ... ... жаны
құмар. Оның сөзі жылдам, анық, түсінікті, паузалар мен ... ... ... ... айтуға тырысады. Сөйлегенде ым-ишара (мимика,
пантомимика) жағы басым келеді, көбінесе эмоциялы қозу жағдайында ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерді көруге болады. Сондықтан да сангвиниктер өмірге икемді,
тәрбиелеуге оңтайлы, ширақ темперамент болып саналады.
Флегматик темпераменті басым ... ... өте сақ, ұяң, ... ... жақсылық тілейтін, сенімді, тұрақты,
бір қалыпты. ... ... бала ... ... ... ... ... отырады, жанындағы баланы ... ... ... ... ... мәселені тез шешуге асықпайды, салқынқанды. Бір
істі бастаса салпақтап соңынан қалмайтын бала. Мұндай ... ... ... ... десе де ... Ол ... дауыс екпіні баяу
келеді, аптықпай, асып-саспай сөйлейді, сөзі ым-ишаралармен ерекшеленіп
тұрмайды. Флегматик ... ... ... мектепке
келгеннен кейін оқу дағдыларын ... ... ... ... ... ... оқушылардың ерекшеліктері:
Бұл ұшып қонып тұратын, күйгелек, тынымсыз, шамданғыш, көңіл күйі жиі
өзгеретін, қарым-қатынаста аумалы-төкпелі, ... ... ... ... бірақ бейқам, ашуланшақ бала. Мұндай ... ... ... оның ... ... шапшаң болады. Ол қызыққан
жұмысына әбден беріліп, барлық ынтасын салып ... онда ... ... ... ... оқу тапсырмаларын
орындауынан жақсы көрінеді. Спорт, әсіресе қозғалыс ... ... ... Мектепте ұйымдастырылатын жұмыстарда балалардың алды
болатын да ... ... ... ... ... сотқар, шалдуар
келеді. Өз эмоциялары мен ... ... ... қабынып, «күйіп-
пісуге» дайын тұрады. Ашуы шапшаң, қатты қияңқы, ұнамсыз істерге әуес.
Бұлардың сөзі ... ... ... кейде топ ішінде даусы ... та ... Олар тез, қызу ... ... ... ... ... бала өте сезімтал болғандықтан түрлі әсерге ... ... ... Оның бұл ... ... ... көзінен, тез
және оңтайлы қозғалыстарынан жақсы байқалады.
Меланхолик темпераменті басым оқушылардың ерекшеліктері:
Сәл ... ... ... ... ... сөзге сараң, аса баяу
қозғалатын жайбасар. Мұндай оқушылардың сезімталдығы өте баяу көрінгенмен,
онысы ... және ұзақ ... ... ... ... ... бәрін үлкен әсермен қабылдап, оларды көп ... ... оны ... шақыртып есеп шығатса, мұның өзі оған кейде әлдеқандай
зор әсер етеді. Ол кейде ... ... егер ... тапсырғанын
орындап шыға алмаса, осыған қатты қайғырады, ... ... бұл оның ... Егер ... ... балалардың көзінше оған ұрысатын болса
(бұлай ету ... ... ... ... бала ... ... қарап жылап, кейде
жауап айта алмайтын жағдайдға ұшырайды. Ол көпке дейін булығып белсенді ... ... Бұл ... оқушы, көбінесе өз жолдастарының
арасында көзге түспей, жай ғана жүріп- тұрғанды ұнатады, «мен» деп ... Ол ... ... ... ... ... ... жақсы көреді. Ол жасқаншақ, сіркесі су көтермейді, бір бет, қыңыр
қисық келеді.
2.2. Оқушылардың мінез-құлқындағы қиындықтарды зерттеу әдістемелері
Біздің ... ... ... №77 А.Асқаров атындағы мектеп
гимназиясының 6-шы ... ... ... жеке ... ... ... жағымсыз жақтары
болатыны белгілі. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... тоқталайық. Оқушы бойындағы
бір күн байқалмаған қасиет екінші күні байқалып отыратындық-тан оқушыларға
арналған кңүнделік жүрғізу ... деп ... Онда жыл бойы әр бала ... ... ... Ол эрі қысқа нақты, жазылады. Оқу жылы соңында «мен
қандай оқушымын» - деген тақырыпта ... ... ... ... күнделікпен оқушыны таныс-тыруға болады.
Әр оқушының мінез-қүлқына талдау жасап, сенің бойыңда мынандай жақсы
қасиеттер бар, сол үшін сені ... бэрі ... ... ... ... қасиеттер бар - деп оның зиянды екенін түсіндіріп отыру қажет.
Оқушылардың ... ... ... үшін ... ... ... психологы тығыз қатынаста болуы керек.
Ең алдымен біз сынып ... ... ... ... ... ... бағалауы бойынша оқушының мінез-
қүлқындағы ерекшеліктерді анықтау.
Гистограмма ... ... ... ... төмендегі бағалар
қойылады: 3 (жақсы), 2 (қанағаттанарлық), 1 (сын ... ... осы ... ... ... гистограмма мазмүны бойынша 15-ке
бөлінеді. Сонда эр оқушының тэрбиелік деңгейі бойынша жинаған үпайы шығады.
Егер оқушы (3) не одан көп ұпай ... ол ... (3) не одан көп ... ол ... ... ... егер 2,5 - үпай ... ол оқушының
тэрбиесі „Қанағаттанарлық,, 1-1,5 үпай жинаса, ол оқушының тэрбиесін „сын
аралығында,, - деп ... Егер ... 1-1,5 ... ... ... ... тэрбиесін „Қанағаттанарлықсыз,, - деп бағаланады. Осындай баға
алған оқушыларды „қиын балалар,, ... ... Бала ... эртүрлі себептерге байланысты болуы мүмкін. Бүл кезеңде балалар
бүзықшылықты саналы түрде жасамайды, сондықтан оны бала ... тез ... бар. Ол үшін ... ... ... анықтап,
арнайы эдістермен түзету жүмыстарын жүггізу керек ... эр ... бір ... екі ... ... ... отыру қажет деп ойлаймыз. Үлгермейтін оқушылардың барлығының
тэртібі напіар болмас алайда, қиын ... ... ... бірнеше
пэндерден үлгермейтіні ақиқат;
Екіншіден, сауалнама жүргізу арқылы қиын оқушылар мен педагогтардың
қарым-қатынасын анықтап, оны ... ... қою ... піепіу қажет;
Үшіншіден, қиын оқушылардың өз сыныптастарымен қандай жағдайда екенін
анықтау және соған лайықтты іс-шаралар ... ... ... ... басбүзар, ірітушілер жэне озі сияқты бүзақылардың жетекшісі болып
келеді;
Тортіншіден, ата-аналармен жэне достарысен эңгімелесу арқылы ... ... бос ... ... ... ... топтар
да, орта да болатынын анықтау. Себебі дэл сол ... ... да ... ... ... арақ ііпу, қүмарлық ойындарын ... ... ... ... ... осы ... ... үпі сыныпта мінез-қүлқында
қиыншылығы бар ... ... ... ... ... сан ... ... бар. Психологиялық -
педагогикалық әдебиеттерде, тәрбиелеудің негізгі екі арнасы бар екені
көрінеді. Біріншісі - оқушының өз ... ... ... ... - жақсы әдет ғүрыпқа дағдыландыру. Осы екі жолды қатар
бір-бірінен ажыратпай байланыстыра жүргізсе, оқушы мінезі саналылық жолға
бағытталады.
Оқушылардың мінез-қүлқының ерекшеліктерін анықтау үшін ... ... ... ... сабақ үстінде және сабақтан тыс кезенде
бақылау;
2. Оның қызметін ... пән ... ... ... шығармалары т.б.)
3. Оқушымен оны не қызықтырады және жақсы көретін сабақтары жөнінде
әңгімелесу;
3. Достары жөнінде ... ... ... ... пайда болу себептерін
анықтау ... біз ... ... ... ... суреті",
"Әңгімелесу", Қарым-қатынас деңгейін анықта, Аизенк ... ... ... т. ... ... ... ... темперамент және мінез-
қүлқындағы ерекшеліктерді анықтау Әнгіме барысы: Оқушылармен әңгімелесу
үшін 15 сүрақ ... ... ... — "Мен және мені ... ... ... ... диаграммаға белгіленеді. Диаграмма әрбір
оқушыға жеке-жеке қүрылады. Мінез ... ... ... 1- ... ... 3-өзімшілдік, 4-шыншыл, 5-өтірік
айту, 6-үқыптылығы, 7- түйықтығы, 8-сезімталдығы, ... ... ... ... 25 ... ... ... Сүрақтар
1. Өзің жайында әңгімелеп бер.
2. Ата-анаң, достарың жөнінде әңгіме.
3. Бос уақытында немен айналысасың?
4. Бос уақытыңды кіммен өткізгенде үнатасың?
5. Сен ... ... ... ... ба?
6. Сен үйде мамаңа көмек бересің бе?
7. Сенің тілектерің үнемі орындала ма? Неліктен?
1. Сен де ... екі ... бар. Сен ... ... Сен 93 ... өзің ... бере аласың ба?
10. Жаңа достарыңның болғанын үнатасың ба?
11. Қоғамда болып жатқан өзгерістер сені ойландыра ма?
12. Өзіңнің ... ... ... өзгерткің келеді?
13. Достарыңды жиі ренжітесің бе?
14. Үлкейгенде кім болғың келеді? .
15. Егер де саған шел далада, Африкада нсмесе ... ... ... қай ... ... ... әңгіме барысында, өзін ұқыпты ұстады. Мінез ерекшеліктерінде
табандылық, ... ... ... ... ... ... ... өте тынымсыз. Сұрақтарды анық тыңдамады. Әңгімелесу барысында
жан-жағына қараумен болды. Өзіне сенімді Саламатты холерик ... ... бір ... ... тақырыпқа тез ауытқып кетеді. ... ... ... ... ... отырады. Алмастың темпераменті —
сангвиник.
Айбек
Айбек әңгімелесу кезінде бір орында отары алмады. Үнемі басқа жаққа
аландаумен болды. ...... ... барысында өте тез сөйлейді. Сұрақтарды әсемдеп,
көркемдеп жауап беруге тырысты. Жауап беру ... ... ... ... ... типі — сангвиник.
Арман
Арман тынымсыз, бір орында отыра алмайды. Ерке, өзімшілдігі басым,
көбінесе өзі жайында ... ... ... сөзі ... ... ... оны сангвиник қатарына жатқызамыз.
Мақпал
Мақпал ақырын, жай сөйлейді, ... ... ... ... ... Бұл ... оның меланхолик екенін байқатты.
Мейіржан
Мейіржан әңгіме барысында қызарып отырды. Қойылған сұрақтарға ... ... ... ... ... Өте ... ... сезімтал. Мейіржан
— меланхолик. Осылай әрбір оқушыға ... ... ... ... ерекшеліктерін және мінез-құлқында ... ... ... ... жеке ... ... ... білу үшін
сынып жетекшісі тек қана оның ... және ... ... ... ... ... оның оқитын, тұраты жерін және қарым ... ... ... білу ... Ол үшін ... ата ... тығыз байланыста болу қажет: ... ата – ... ... сұрақтар қою, ата – аналардың ... ... ... ... ... ары қарай
жетілуінің бағдарламасын құрмастан бұрын, мұғалім оған әр ...... ... ... ... және ... талдау жасауға
көмектеседі. Бұл мақсаттарда мына ... ... ... ... ... “Мен қандаймын?”, “Мені ... үшін ... ... “Менің досым” “қарым – ... ... ... қалай қарайсың”, ... ... жол бере ... ... - оқушы көзімен”, т.б.
Мінез - ... ... бар ... үшін ... ... ... тән ... байқауға болады.
Оқушылардың мектеп өмірін эмоционалды ... ... ... 6 ... оқушыларымен мынадай сауалдама ... ... сен ... көңіл күймен келесің? Неге?
2. ... өз ... ... ... ... ма?
3. Ата – анаң сенің мектепке баруыңды қадағалап отырады ма?
Сауалнама нәтижесі:
|Сыныптар ... ... |Бір ... ... |90% |0 |10% ... |85% |5% |10% ... |70% |8% |22% ... ... ... сан қырлы жолдары бар писихологиялық
– педогогикалық ... ... ... екі ... ... ... Біріншісі – оқушының іс - әрекетінің қателіктеріне
көзін жеткізу, ...... әдет ... дағдыландыру. Осы екі
жолды қатар бір – ... ... ... ... ... саналылық жолға ... ... ... – құлқынның
ерекшеліктерін анеықтау үшін төмендегі тәсілдерді ... ... ... сабақ үстінде және ... ... ... Оның ... ... (әр пән бойынша дәптерлері, бақылау
жұмыстары, шығармалары т.б.):
3. Оқушымен оны не ... және ... ... ... ... ... ... әңгіме жүргізу.
Оқушылардың мінез – ... ... ... ... ... барысында, біз мынандай ... ... ... ... ...... ... анықтау, Айзенк
тесті, мектеп – оқушы көзімен, досыңа жол бере ... ба? ... ... Отбасы ішілік қарым – ... ... ... ... ... сендер үйде кіммен тұрасыңдар, Отбасы
мүшелерін салыңдар” – ... ... ... ... ... ... ... мүшелерін қалай суретегеніне көңіл бөлу
керек.
“Отбасы” cуретті бойынша ... ... ата – ... ... әкесіне немесе |Оқушы екеуінен де ... ... ... ... |
|2 |4 |2 ... ... ... бағалау үшін, төмендегі бағалар
қойылады: 3 (жақсы), 2 (қанағаттанарлық), 1 (сын аралығы), ... осы ... ... ... гистограмма мазмүны бойынша 15-ке
бөлінеді. Сонда эр оқушының ... ... ... жинаған үпайы шығады.
Егер оқушы (3) не одан көп ұпай ... ол ... (3) не одан көп ... ол ... ... ... егер 2,5 - үпай ... ол оқушының
тэрбиесі „Қанағаттанарлық,, 1-1,5 үпай жинаса, ол ... ... ... - деп ... Егер ... 1-1,5 ұпайдан томен жинаса, ол
оқушының тэрбиесін „Қанағаттанарлықсыз,, - деп ... ... ... ... ... ... тобына жатқызамыз. Бала бойындағы
қиындықтар эртүрлі ... ... ... ... Бүл кезеңде балалар
бүзықшылықты саналы түрде жасамайды, сондықтан оны бала ... тез ... бар. Ол үшін ... ... қиындықтарды анықтап,
арнайы эдістермен түзету жүмыстарын жүггізу ... ... эр ... бір ... екі ... ... оқушыларды
анықтап отыру қажет деп ... ... ... ... ... болмас алайда, қиын оқушылардың басым көпшілігі бірнеше
пэндерден үлгермейтіні ақиқат;
Екіншіден, сауалнама жүргізу арқылы қиын ... мен ... ... оны ... ... қою мэселесін піепіу қажет;
Үшіншіден, қиын оқушылардың өз сыныптастарымен қандай жағдайда екенін
анықтау және ... ... ... ... ... ... ... басбүзар, ірітушілер жэне озі сияқты бүзақылардың жетекшісі болып
келеді;
Тортіншіден, ата-аналармен жэне достарысен эңгімелесу арқылы тэрбиесі
қиын ... бос ... ... ... ... топтар
да, орта да болатынын анықтау. Себебі дэл сол ... ... да ... ... ... арақ ... қүмарлық ойындарын (компьютер, автомат
ойындары) ойнауды эдетке айналдырады.
Сонымен осы гистограмма ... үпі ... ... бар ... ... ... мінезін тәрбиелеудің сан қырлы жолдары бар. Психологиялық -
педагогикалық әдебиеттерде, тәрбиелеудің негізгі екі арнасы бар екені
көрінеді. ... - ... өз ... қателіктеріне көзін
жеткізу, екіншісі - жақсы әдет ғүрыпқа дағдыландыру. Осы екі жолды ... ... ... ... ... ... саналылық жолға
бағытталады.
Оқушылардың мінез-қүлқының ерекшеліктерін анықтау үшін төмендегі
тәсілдерді үсынамыз:
1. Окушының тәртібін сабақ ... және ... тыс ... Оның ... ... пән ... дәптерлері бақылау
жүмыстары, шығармалары т.б.)
4. Оқушымен оны не қызықтырады және жақсы көретін ... ... ... ... ... жүргізу.
Оқушылардың мінез-қүлқындағы қиыншылықтардың пайда болу ... ... біз ... ... қолдандық "Отбасы суреті",
"Әңгімелесу", Қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... т. ... Оқшылармен әңгімелесу барысында темперамент және мінез-
қүлқындағы ерекшеліктерді ... ... ... ... ... 15 сүрақ қүрастырылды. Әңгіме тақырыбы — "Мен және мені ... ... ... ... диаграммаға белгіленеді. Диаграмма әрбір
оқушыға жеке-жеке қүрылады. Мінез ерекшеліктері ... ... 1- ... 2-үйымшылдық, 3-өзімшілдік, 4-шыншыл, 5-өтірік
айту, 6-үқыптылығы, 7- түйықтығы, 8-сезімталдығы, 9-табандылығы, 10-қарым-
қатынасы. ... ... 25 ... аспауы тиіс. Сүрақтар
9. Өзің жайында әңгімелеп бер.
10. Ата-анаң, достарың жөнінде әңгіме.
11. Бос уақытында немен айналысасың?
12. Бос ... ... ... үнатасың?
13. Сен үйіңе қонақ келгенді үнатасың ба?
14. Сен үйде ... ... ... бе?
15. Сенің тілектерің үнемі орындала ма? Неліктен?
2. Сен де ... екі ... бар. Сен ... ... Сен 93 ... өзің ... бере аласың ба?
16. Жаңа достарыңның болғанын үнатасың ба?
17. Қоғамда болып жатқан ... сені ... ... ... ... қандай қасиеттерді өзгерткің келеді?
19. Достарыңды жиі ренжітесің бе?
20. Үлкейгенде кім болғың келеді? .
15. Егер де ... шел ... ... ... ... ... ... қай жерді қалайсың? Неге?
Әрбір оқушының жеке ... ... ... білу ... ... тек қана оның ... және ... жақтарын біліп
қоймай, сонымен қатар оның ... ... ... және ...
қатынас жасайтын жақтарын білу қажет. Ол үшін ... ата ... ... ... болу қажет: әңгімелесу, ата – ... ... ... қою, ата – ... ... ... ... танысу. Оқушының ары ... ... ... бұрын, мұғалім оған әр ...... ... ... ... және ... ... жасауға
көмектеседі. Бұл мақсаттарда мына тақырыптарға әңгіме ... ... ... “Мен қандаймын?”, “Мені түсіну үшін ... ... ... ... ...... ... анықтау”,
“Мектепке қалай қарайсың”, “Сен досыңа жол бере ... ... - ... ... ... - ... қиындығы бар оқшылары үшін жоғары ... ... тән ... ... болады. Оқушылардың
мектеп өмірін эмоционалды қабылдауын ... ... біз ... ... ... ... ... Мектепке сен қандай көңіл ... ... ... Саған өз ұстазың, сыныптас ... ... ... Ата – анаң ... мектепке баруыңды қадағалап отырады ма?
Сауалнама нәтижесі:
|Сыныптар ... ... |Бір ... |
|6а |90% |0 |10% ... |85% |5% |10% ... |70% |8% |22% ... мінезін тәрбелеудің сан қырлы жолдары бар ... ... ... тәрбиелеудің негізгі екі арнасы ... ... ...... іс - ... қателіктеріне
көзін жеткізу, ...... әдет ... ... ... ... ... бір – бірінен ажыратпай байланыстыра ... ... ... жолға бағытталады. Оқушылрдың мінез –
құлқынның ... ... үшін ... ... ... тәртібін сабақ үстінде және сабақтан тыс кезеңде
бақылау:
2. Оның ... ... (әр пән ... ... ... ... ... Оқушымен оны не қызықтырады және ... ... ... ... ... жөнінде әңгіме жүргізу.
Оқушылардың мінез – ... ... ... ... ... ... біз ... әдістерді қолдандық:
“Отбасы ... ... ... – қатынас деңгейін анықтау,
Айзенк тесті, мектеп – ... ... ... жол бере ... ба?
Т.б.
“Отбасы” суреті.
Мақсаты: Отбасы ішілік қарым – ... ... ... ... ... сендер үйде кіммен тұрасыңдар, Отбасы
мүшелерін салыңдар” – деген ... ... ... ... ... отбасы мүшелерін қалай суретегеніне көңіл
бөлу ... ... ... ... ... ата – ... ... әкесіне немесе |Оқушы екеуінен де ... ... ... ... |
|2 |4 |2 ... қиын балалардың жеке ... ... ... үлкен рөль атқарады.
Өзіндік бағалауы теңбе-тең (адекватное) оқушыларға тән ... ... ... олар ... тез ... Ойын,
сабақ үстіндегі жеңілістеріне ренжімейді, жеңген уақытта ... Ал, ... ... ... ... тән қасиеттер, олар,
қандайда бір іс-әрекетке қатысуға қорқады. Қатысқан ... ... ... әрдайым барлық жерде бірінші болуға тырысады. Егер бұл орындалмай
қалса жүректеріне жақын ... ... ... өте ... ... ... лидер болуға ұмтылады. Мұндай балалардан: «Мен ең жақсы
оқушымын (әдемімін, ... ... ... мені ...... ... жиі ... болады.
Өзіндік бағалауы төмен оқушыларға ұялшақтық қасиет тән. Шетелдік
психолог Ф.Зимбардо [48] бұл ... ... өз ... ... ... қарым-қатынас жасай алмайтын оқушыларға тән қасиет
болып табылады (Н.В.Клюева, Ю.В. ... [48] ... ... ... алып ... ... жаңа ... кездескенде және
танысқанда қиындыққа соқтырады;
• Өз ... ... ... ... ... Тұйықтыққа алып келеді.
• Жалғыздықты сезіну және мазасыздану, депрессия сияқты ... ... - ... ... да ... ... ... қалыптасады. Сондықтан дер кезінде түзету ... ... деп ... ... ... ... да әсер ... [51].
4-сурет. Өзіндік бағалауы төмен оқушылар.
Мінез – құлқында қиындығы бар оқушылар (6 – шы ... |Аты - жөні |Ең қиын ... ... мі
нашар |Ұялшақ |Қырсық |Қарым
қатнаы нашар |Өтірік айтады |қорқақ | |1 |Саламат |+ | |+ | | |+ | | | ... | | | |+ | | | |+ | |3 ... | | |+ | |+ | | | | |4 ... |+ |+
| | |+ |+ | | | |5 |Миіржан |+ | | | |+ | | | | |6 ... | |+ |+ | |
|+ |+ | | |7 ... | | | |+ | | | |+ | |8 ... | | |+ | | | | |+ | ... Қиын ... қайта тәрбиелеу және коррекциялау жолдары
Адамның баласын заман өсіреді. Кімде-кім жаман ... оның ... ... деп Абай ... ... бала тәрбиесіне бәріміз: мектеп,
ұстаз, қоршаған орта, қоғам жауаптымыз.
Ата-бабаларымыз бізден ... бала ... ... ... ... үңіле білген және оны ұрына білген. Мысалы, "Баланды 5-7 жасқа
дейін патшадай сыйла, 10-15-ке ... ... ... 15-17 ... ақылға
-ақыл қосар дос, жолдасыңдай сыйла" деген ... ... ... жас ... ... сипаттап, саптап бөліп қойғандай.
Осы кезеңдердің бірінен аттап кетсек тәрбиенің күрт ... ... Ал, ... дәл ... ... бізге өте қажет: баланың ішкі дүниесіне үңіле
білу, жан – ... ... ... оған көмектесу.
Орта білім дамыту тұжырымдамасында "Қоғамымыздың ірге ... ... ең ... адамгершілік, ізгілік, имаңдылық тәрбиесін көркейту
керек" делінген. ... ... ... сай ... ... ... ... отырып, дені сау, ұлттық сана-сезімі
жоғары рухани ойлау дүниесі ... ... ... ... бойында
басқа да игі қасиеттері қалыптасқан Қазақстан азаматын ... ... ... ... ... тән ... - ... бағынышты болмай,
қатар - құрбыларымен бірге ойнап, бірге күліп, ішкі жан сырларын да ... ... бал ... ... еткізу. Ол "Қоғамымыздың ірге тасын
нығайту мақсатында ең алдымен адамгершілік, ізгілік, ... ... ... ... ... ... талабына сай психология,
педагогика ғалымдарының ... ... ... дені сау, ... ... рухани ойлау дүниесі биік, мәдениетті, еңбекқор, ... ... да игі ... ... ... азаматын төрбиелеу
баршамыздың міндетіміз. Ол сондай-ақ тіршілік ... ... ... ... үшін ... ... жасайды, өзін болашаққа бағыттайды.
Осындай ұмтылыс әрбір жас ... ... оның ... ... әр ... ... ... 'тәрбиесі қиын балалар" әдетте ... ... ... ... ... ... жеңе
алмай, тардырдың тәлкегіне түседі. Қиын» балалар ұғымы 1920-1930 жылдарда
тәрбие мәселесінде пайдаланып жүрді. 1950-1960 ... ... ... Ал ... ... жасөспірімдер көп.
«Қиын» оқушыларды екі топқа бөлуге болады:
Біріншісі – тән кемтарлырғы және жан-жарақаты бар оқушылар.
Екіншісі - ... ... ... шет ... жеке ... сыртқы кері факторлардың, әлеуметтік жағдайдың әсері ... ... ... ... ... ... ... қалған
оқушылар.
Мектеп жағдайында қиын оқушыларды зерттегенде алдымен ... ... ... ... ... ... және жас ... (физиологиялық
ерекшеліктері)
2. Адам дамуындағы психологиялық ... ... ... ... ... түйсіну, эмоция қабылдау және ойлау
биологиялық ерекшеліктері)
3. Баланың ... ... ... ... ... мен
ептілігі.
4. Жеке адамның жаппы барыт-бағдары мен ... ... Қиын бала ... ... ... ... тәрбие жағдайы,
сыныптастарының қиын балаға ... қиын ... ... ... ... ... ... қатынасы.
Тәрбиесі қиын балалардың пайда болуына бірден - бір себепші болатын
және жағымсыз жағдай туғызатын - отбасы ... Оның ... ... ... ... ... ... бар жағдайынжасау, яғни мұң -мұқтажын толығымен
орындау;
-үшіншіден, жастайынан ... ... ... ... жағдай және отбасының әлеуметтік жағдайы,
Отбасындағы тәрбиеден кеткен ... ... ... одан да ... түсетіндігі айқын. Себебі, мектепте кейбір ... ... ... ... педагогикалық этикаға жат қылықтар көрсетеді.
Мұғалімдер мен қиын балалардың арасындағы қарым-қатынас жүйесіндегі
кемшіліктерд: ... ... ... ... белгілерімен заң нормаларын ұстамауға ... ... ... ... ... ... дара ... қасиеттерінің ауытқу себептеріне толық көңіл аудармауы. Ұжым
арасындағы қарым-қатынастардағы кемшіліктерді жоймау, балалардың ... ... ... Тәрбиесі "қиын" оқушылармен тіл табыса алмауы ... ... ... ... алмаудан барып, педагогтық этикаға
жатпайтын тәсілдерді қолдану: ұрсу, әрбір қылықтарын ... алу, ... ... бір ... ... ... оны сол балаға жабу, кемсіту,
т.б. Дұрыс қолданылмаған шара жасөспірімдердің ыза ... ... ... ... ... ... ... психологиялық тұрғыдан балалармен жұмыс жүргізуге
дайындығының жеткіліксіздігі, өз пәндерінен білімдерінің таяздығы, ... ... мен ... кәсіби шеберлік дәрежесінің төмен болуы
да себеп болады.
Қиын оқушылардың проблемаларын шешуде мұғалім ең ... ... ... ... ... ... ... Себебі, қандай бір
педагогикалық ықпалдар жасалмасын олар ... ішкі ... ... тиіс.
Үлкендер мен жеткіншектердің арасындағы қатынас мынадай жағдайларда
сәтті дамиды:
1. Егер ... ... ... шын ... ... Егер үлкендер жеткіншектерге үлгі бола білсе;
3. Егер үлкен адам жеткіншекті өзінің існе қатыстырып, ... ... ... ... көмектессе.
Осындай түйіспе жасау үшін мұғалім балалардың әр жағдайдағы қылықтарын
жүріс-тұрысын дұрыс бағалай ... ... ... ... ... ... қажет.
Мектепте оқушыларға ықпал жасайтын басты тұлғалардың бірі – сынып
жетекшілері. Сынып ... ... ... ... ... ... және ... бірлесе отырып, жұмыс істеген жағдайда ғана
үлкен нәтижелерге ғана ие бола алады. сондықтан әр уақытта ... және ... ... ескеріп, нәтижелеріне жүйелі салыстырулар
жүргізіп, нақты талдау жасап отыруы қажет.
Ең бастысы әрбір ұстаз өзі атқаратын ... ісін ... ... ... ... ... ... тәрбиелік деңгейін
анықтау үшін ... ... ... ... Бұл ... ... ... көрсететін саналылығы, ... мен ... ... ... даму ... ... қоршаған ортаға
өнерге бейімділігін т.б. ескеруі ... ... ... ... ... ... ... әр уақытта оқушылардың жаңа ұжымын
қабылдай отырып, ең алдымен отбасының бала тәрбиелеу ... ... ... ... ең бірінші міндеті – балалар ... ... ... Жас ... ... бір пәс ... ... тынымсыздықтың аса өзекті тетігі болғандықтан, ешқашан
күн тәртібінен түскен емес. «бір баланы адам етіп өсіргенше, бір шаһар опат
болады»,- дейді ... келе ... ... ... Осы ... ... шынайы мәніндегі «адам» болып қалыфптасуы қыруар уақыт пен еңбекті
қажет ететін ... кең ... ... ... ... ... ... педагог ұзақ жылғы бай тәжірибесін бала тәрбиесіне
орынды жұмсай білсе, бұл салада оң нәтижелерге қол ... ... ... әйтеуір күнім өтсе болды деп, жалақының ықпалында ... ... үлгі ... бір ... шыға қоюы ... ... бұл ... пен селқостықты, жүрдім-бардым тірлікті көтермейтін кәсіп.
Бүгінгі тәрбиеге бүгінгі қоғамға келсек, бүгінде оқушыларды ... ... ... Олар өз ... ... ... сауатты. өйткені олар куүнделікті теледидарды қалт ... сан ... ... да ... Бұл ... бас ... шамалы деген сөз емес. Олай десек қатты
қателесеміз. Жаңағы ... ... ... ендігі жерде тәрбие істерін
жеңілдетіп қана қоймайды, керісінше жаңа ... жол ... ... ... психолог жұмысының маңызды және
жауапкершілігі мол әрекеті.
Жеткіншек жастағы ... ... ... ... соң дер кезінде түзету жұмыстарын жүргізуіміз қажет. Мінез-құлқында
қиындығы бар оқушылармен түзету жұмыстарын ... ... ... есепке алмайынша істің табысты болмайтыны белігілі: отбасындағы
жағдайы, досы кім, бос ... ... және ... ... ... ... қиналады, сынып ұжымымен және ұстаздармен қарым-қөатынасы қалай, ... ... ... Осындай ерекшеліктерін есепке алу – оған
дұрыс диагноз қою мен ... ... ... диагноз аурудың дұрыс ем
қабылдауына оң әсер ететіні белгілі жайт.
Зерттеу барысында біз ... ... ... ... ... ... ... алмаушылық, қорқақтық, өзіндік
бағалауы төмен, жасқаншақтық т.б. осы ... ... ... ... ... ... рольдік сюжеттік ... ... ... ... ... ... біздің зерттеуімізде түзету
коррекция мақсатын көздейді. ... ... ... ... ... ... ... қиындығы бар балаларды қайта тәрбиелеу
кезеңінде аса маңызды болып табылады.
Біріншіден, ... ... қиын ... ... ... ... ... керек. Екіншіден, әрбір қиын оқушымен
жүргізілетін жеке жұмыс бағдарламасының болуы. ... ... ... ... ... ... ... болдырмау, кездейсоқ
топтардың жағымсыз әсерінен оларды қорғаштау, сабаққа ... ... бір ... ... ынталандыру сияқты мақсаттар қойылуы
тиіс.
Оқушылардың бойынан анықталған ... ... ... ... ... біз ұстаздарға, мектеп психологтарына
арнап арнайы бағдарлама ... ... ... ... (дұрыс
қарым-қатынас жасай алмаушылық, қорқақтық, ... ... ... ... ... өзін және ... ... дұрыс қарым-қатынас жасауға
үйрету;
2) Оқушының өзіне деген сенімін арттыру;
3) Өз жұмыстарын үлкендердің көмегінсіз өз ... ... ... үш ... ... (№1 қосымшада
көрсетілген.)
Ғұлама Әл-Фараби «Дүниедегі ең оңай нәрсе ақыл айту, ең ... ... ... ... ... ... ... даналықтың бірінші белігіс
деп ескертеді.
«Өзіңді білуің адамгершілікке жеткізеді» деген ... ... өз ... ... тануы негізінде дұрыс қарым-
қатынасқа үйретуді, бойларында кездесетін ұялшақтықты, жасқаншақтықты жоюды
алдымызға мақсат етіп ... ... ... ... жасады.
Егерде олардың ішкі жан дүниесі «табиғатын» біле-білсек, соғұрлым қиын
баланың ... ... ... ғана сыр ... ... ... ... жеке тәрбие жұмыстарын ғылыми тұрғыдан құра біліп,
жағымсыз қылықтарын ... ... ... ... ... ... ... процесіне қойылатын шарттар:
1) әрбір қиын баланы жан-жақты зерттеп, мінез-құлықтарының бағыт-
бағдарын ... оның ... ... ... ... ... ... оқушының адамгершілік сынды тәжірибелерін құра біліп, соның
негізінде ... ... ... ... көзқарасты,
ұжымшылдық қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыруды ұйымдастыру;
3) әрбір жеке адамның ерекшеліктері мен ... ... ... орай ... мен икемділіктерін
дамыту, қоғам жұмыстарына қатыстыру;
4) кейбір қиын оқушылардың оқу-тәрбие процесінде және ұжымдық өмір
қарым-қатынастарында ... ... ... дер ... қол
ұшын беріп, одан сақтандыру, оны туғызатын себептерді жою.
Әрбір қиын балаға ... ... ... бір ... ... ... ... жеке тәрбие жұмыстарын ғылыми тұрғыдан
ұйымдастырған жөн. Осы саладағы қайта тәрбиелеу әдістерінің бірі – этикалық
әңгімелесу, ол оқушынызерттеп ... ... ... ... және
жеке тәрбие жұмыстарында өз ерекшеліктерімен танылуда.
Әңгімелесу - оқу-тәрбие процесінде ең қажетті құрал. Оқушының жеке
уаым-қайғысы, ... ... ... ... ... ... ыңғайсыз келіспеушілік қылықтары жайлы этикалық мәселелерді
оқушылар ұжымы арасында ... ... ... ... қиын баланың кейбір
қылықтарының себебін, ауыр сезімдер, ... ... ... де ... ... ... тәжірибелі психолог баланың басынан
өткен оқиғаны немесе әртүрлі жағдайларды дұрыс түсінуге, болмаса ұжымның
обьетивті түрде ... ... ... ... ... жеткізеді. Бір
ескертетін ерекшелік, қиын бала мағынасыз әңгімелерді жақтырмайды. Жөнсіз
арнайы әңгімелерге тарта беріп мазасын ... әр ... олар ... Қиын ... ... ... өмір ... ұлғайып,
айналасындағы адамдармен ... ... көп ... ... әрекеттері жеке бастарын жоғары санаушылыққа,
өркөкіректікке ... ... ... ... ... жеке ... жұмысында, соның ішінде жеке ... ... ... қиын ... ... ... ... олардың дара және
жас ерекшеліктерін жан-жақты білу қажет.
Қиын ... ... ... жүргізген кезде көңіл аударарлық әдіс
– олардың бейім-қабілеттерін ескеріп, қоғамдық мәні бар ... ... ... ... ... қою. ... қиын ... мінез-
құлықтар стеротипін өзгертіп адамгершілік қасиеттерге бағдар беруде ... ... ... яғни ... ... пайдалана білсек,
мектептегі қызықты да тартымды қоғамдық жұмыстарға белсенді ... ... ... ... ...... тұрғыдан ашуланшақ,
білектің күшіне сену, білекті баланың ... ... ... ... ... ... қылықтарымен сипатталады.
Олардың күнделікті жүріс-тұрыстарында кездесетін кемшіліктер: қиқарлық,
қыңырлық, ... ... ... ... ... оған қоса ... жағдайында
жеткіншектердің жеке басын сыйламаушылық, мұғалімдер мен қиын ... ... ... ... ... келе баланың үйінен
кетуіне, мектепке бармай қаңғыбастыққа душар етеді.
Педагогикалық шешім:
1. Әрбір қиын ... ... , ... ... оның ... ... ниеттегі қасиетін іріктеп алу.
2. Әрбір оқушының адамгершілік сынды тәрбиелерін құра ... ... ... ... ... ... көз- қарасты, ұжымшылдық
қарым-қатынас қалыптастыруды ұйымдастыру.
3Әрбір жеке адамның ерекшеліктері мен ... және ... орай ... ... ... қоғамдық
жұмыстарға қатыстыру.
4. Кейбір қиын оқушылардың оқу-тәрбие процесінде және ұжымшылдық өмір
қатьінастарында ... ... ... дер ... қол ... одан сақтандыру, оны туғызатын себептерді жою:
5-Дербес ерекшеліктерін ескеріп, оның адамгершілікті сыр ... ... ... ... ... мен ... және жеке басын
сыйлау, оның дамуына объективті жағдайлар туғызу.
6) отбасында, мектепте,қоғамдық орындарда қандайжағымсыз ... ... ... ... әсер ... ... қиын ... тіректі адамгершілік қасиеті болмаса,
соның ... ... ... ... ... ... жоспарлау.
. :
8) дербес ерекшеліктерін ескеріп, оның ... сыр ... ... ... ... ... мен басқаруда және жеке басын
сыйлау,оның дамуына обьективтіжағдайлар туғызу.
Қазіргі таңда педагогтардың ... ... ... тек білім нәрімен
сусындату емес, сонымен қатар оның ... ... мен ... және ... ... ... ... бос уақытын тиімді
өткізуіне, демалуына жағдай туғызу ... ... ... ... ... ... мектептің талаптары мен моральдік нормаларын орындамайтын
оқушылармен жұмыс жасау ең ... ең ... ... бірі болып
саналады.
Мұндай жасөспірімдерді мектеп практикасында "Қиын ... ... ... ... қиын ... ... бұл ... кезден келе жатқан ұғым ескіріп барады. Шет елдерде
дәл осы ... ... ... деп те жүр. ... ... ... ... риска" дейді, бірақ бұл ұғым көңілге тиетіндей
ауыр анықтама.
Ғылыми зерттеу шараларының қорытындысы бойынша және ... ... дәл ... ... ... деген ынтасы нашар болады. Олар
мұғалімге де, басқа оқушыларға да кесірін тигізеді. Көпшілік бұзақылар ... де дәл ... ... ... ... балаларды
болдырмау және оның алдын – алу ... ... ... ... ... педагогтардың іскерлігі мен білімділігіне байланысты.
Жазғы демалысты өткізу – мемлекеттік тұрғыдағы ... ... ... ... ... ... ... дәмалысты талдағанымызда, біз
тек қана жоғары ... ... ... ... физикалық,
психологиялық және әлеуметтік дені сау тұлғаны қалыптастыру жақтарын ... ... ... ... ... жан-жақты тәрбие беру
жолдарын қарастыруымыз қажет.
Жазғы сауықтыру лагерьлерінде тәрбие жұмыстарын жоспарлағанда мына
нәрсені ... ... Бала ... ... оның ... ... ... әуестік, белсенділік және батылдық сияқты
қасиеттері даму ... ... ... оның өсіп ... ... орта мен ... әсер етеді.
Тәрбие - жеке адамды ... ... ... ... Тәрбие
балалардың жас және дербес ерекшеліктеріне, дайындығы мен даму ... іске ... ... ... балалардың іс-әрекеттерін ұйымдастыру
үшін тәрбиеші оның құралдары мен әдістерін және формаларын ... ... етіп ... ... ... ... ала ... арнайы
жоспар бойынша мақсатқа бағыттала және ұйымдастырыла ... ... ... ең ... әдіс - өзін - өзі ... әдіс ... ... жан-жақты тәрбиелеу мен дамытуға ықпал етеді.
Мысалы, ... ... мен ... байланысты өзінің тәртібі және мінез -
құлқындағы кемшіліктері мен іс-әрекеттеріндегі ... сын ... ... ... ... ... іздестіреді.
Балалардың өзін-өзі тәрбиелеуге ұмтылуын қалыптастыру үшін оларды
адамдар өміріндегі өзін-өзі тәрбиелеудің мәні ... ... ... ... ролі ... ... етіп ... қажет. Тәрбиеші
оқушының білімін, өнерге қызығушылық ынтасын, спорт ойындарына құштарлығын
анықтайды, өзін-өзі тәрбиелеуге бағыт беріп, әрдайым көмектесіп ... ... ... ұжымдық бағыттылық идеясының мәні зор.
Бірыңғай тәрбие ұжымы - бұл тәрбиешілер мен ... ... ... адамдардың жастар жөніндегі жалпы қамқорлығы, яғни ашық және елеусіз
қамқорлығы ... ... ... ... ашық және ... ... тәрбиеші
арқылы беріледі, оны тәрбиеші ұжымдық шығармашылық істе игереді. Ұжымдық
шығармашылық іс - бұл ... ... ұжым ... істі ... ... шешім қабылдауы; екіншіден, ұжымдық жұмыс ізденуге
бағытталады практикалық міндеттерді шешу үшін ұжым ... ... ... ... ... қарастырады.
Қоғамдық пайдалы еңбекке тарту.
Мектепте немесе жазғы лагерьлерде болсын: "Әр оқушыға - ... ... ... кең ... Осыны басшылыққа ала отырып, тәрбиешілер ... ... ... іске тартуы тиіс. Олардың жоспарларында
окушыларды ... ... ... ... еңбек қызметін ұйымдасгыру
көзделуі керек. Қоғамдық пайдалы істі жоспарлағанда еңбектің ... ... ... топ ... ... жас ... ... білу қажет. Қоғамдық пайдалы еңбек процесінде балалар ... ... ... ... - ... ... ... Сонымен қатар өз
еңбегіне, тапсырылған іске деген жеке жауапкершілік орнығады.
Оқушыларды өнерге ... ... ... ... тәрбие беру жұмыстарының ... ... ... Атап ... ... ... мен мерекелер,
оқушылар шығармасы жұмысының көрмелері т.б.
Тәрбиешілер бұл процесті әр оқушының ... ... ... ескере отырып, белгілі бip жүйеде ұйымдастыруы керек.
Тәрбие жұмысында қайта тәрбиелеуде елеулі орын алады. Бұл ... ... ... ... алу және ... ... әдістері сияқты, қайта тәрбиелеудің барлық әдістері
белгілі бір жағдайға сай, ... ... ... ... оның
жүріс-тұрыс тәсілдеріне, өмірінің жағдайлары мен күйлеріне ... ... ... және тәсілдерімен арнайы түрде үйлестіріле отырып
қолданылады.
Тәрбие - педагогикалық процестің өте ... әрі ... де ... ... ... ... ... екендігі бәрімізге мәлім. Олай болса,
балалардың ... ... ... ... ... ... ... одан да күрделі мәселе. ... ... ... ... ... ... тәрбиешілерге жүктеледі. Оны нәтижелі
ұйымдастыру, ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Қорытынды
Бүгінгі тандағы қоғамдағы ірі өзгерістер мен күрделене түскен
экономикалық жағдайлар жас ... ... ... әсер етіп ... күн сайын күшіне түскен бұл қолайсыз факторлар мектептегі оқу-
тәрбие ... ... ... ... іздестіруді талап
етеді.
Әр адам сыртқы дүниенің сансыз тітіркендіргіштеріне өз ... ... ... отырады. Бұл жауап «реакциялары оның сыртқы дүниемен қалайша
қатынас жасайтынын көрсетумен қатар, біртіндеп беки ... сол ... ... ... ... ... ... әр адамда әр
түрлі мінез бітістерінің болуы оның сыртқы ... ... ... ... ... табылады. Адамның сыртқы ортамен байланысуы үшін
жасайтын осындай қатынастарының жиынтығы оның мінезін ... ... ... болып қалыптасқан мінез бітістерінің кейде
оның сыртқы ортамен жасайтын негізгі ... ... ... ... ... ... біреуінің қатал, не тымыр болуының негізінде адамды
менсінбеу, тәкаппарсыну сияқты мінез-қатынастарының ... ... ... ... жүйке жүйесінің тума қасиеттеріне байланысты
қалыптасып кеткен ... ... ... ... ... ... алысын және оның өзіңдік әрекетінің айырмашылығын сипаттайтын сапалы
өзгешелік. Сондықтанда бала бойында, яғни ... ... дер ... ... ... ... ... жүргізудің
маңызы зор. Сонымен зерттеу барысында біз таңдап алған тақырып бойынша
теориялық зерттеулер мен ... ... ... ... ... мінез-құлқында қиыңдықтардың (дұрыс қарым-қатынас жасай
алмаушылық, қорқақтық, ... т.б.) бар ... ... ... ... жеке ... ... бөліңді. Бала
бойындағы қиындықтардың пайда болу ... ... ... ... ... мектептегі оқу-тәрбие жұмыстардағы
кемшіліктермен сипатталатынын анықтадық.
Оқушылардың мінез-құлқындағы қиындықтарды дер кезінде анықтап, түзету
жұмыстарын жүргізу тек қана ... ғана ... ... ... ... ... да ... болғандықтан ата-аналармен де жүргізілетін жұмыстарға
тоқталдық.
Адам бойындағы таза ... ... ... ... ... алар орны ерекше екендігі ежелден мәлім
қағида. ... ... ... ата - ... орай ... реттерде
мектептегі тың жаңалықтар мен ... ... ... ... ... ... ... бейімділігі бар оқушыларға рухани
және материалдық қолдау ... ... ... ... ата-аналар да
кездесіп қалары сөзсіз. Мектепке балалалар көбінесе отбасынан мінез-құлқы
қалыптасып ... де, ... ... оқу — ... ісі ... ... қабілеттерін шындау үшін бағытталады. Міне, осы орайда оқушылардың
бойындағы жағымды қасиеттерді оятып, жағымсыз ... жою ... ... ... ... байланысты.
Ұстаз мамандардың балалармен тиімді қарым-қатынаста болуы, әсіресе мінез-
құлқында қиындығы бар оқушыларға ерекше көңіл бөлуі қажет деп ... ... ... жастағы оқушылардың мінез-құлқындағы
қиындықтардың теориялық негіздері қарастырылды. Оқушының ... (2 ... ... ... ... бір ... ... (3
кесте)
Сонымен жеткіншек жас оқушыларында пайда болатын қиындықтар:
1. Отбасы тәрбиесіндегі кемшіліктерге;
2. ... оқу – ... ... ... ... оның ішінде
мұғалім мен бала қарым-қатынас өзгешеліктеріне;
3. Баланың жеке тұлғалық қасиеттеріне;
Оқушыларды өзіндік бағалауларына байланысты ... ... әрі ... ... ... ... ... денесін
саулықтыратын болса, мұғалім адамның ақылын, мінезін, жанын сауықтырады»
деген қағидасын ... ... ... ... ... ... дер кезінде түзету жұмыстарын жүргізу керек.
Сонымен жұмысымызды қорытындылай келе, оқушыда ... ... ... ... ... үшін мына ... шарттарды орындау керек
деген ұсыныс береміз:
Оқушының өз қолынан келетін іске толық ерік ... ... ... ... кетпей, өз қолынан келмейтін істе ғана ата-ана көмек
көрсетіп жіберуге міндетті.
Баланы ... ... оны ... ... ... тәртіпке
бағындыру оны шыдамдылыққа, табандылыққа үйретеді. Баланы еркіне жібермеу
оны жасқаншақ, қорқақ ... Ал ... ... қоя ... оның бар ерігін
орындай беру, баланы бейбастық, ессіз ... етіп ... ... ... ... өзі ... бала емес ... ескеру керек. Сондықтан
"қиын" бала тәрбиесінде мына жайттарды ерекше есте ұстаған жөн.
1. ... жас ... ... ... ... ... терең зерттеп
білу, жүрекпен сезініп, оған қайырымды болу керек.
2. Баланың ішкі дүниесі мен қылықтарын, іс-әрекеттерін және ... ... оның ... ... не ... білу керек.
3. Мейірім мен сүйіспеншілік екі ... да ... ... жеткізетінін
ұғыну керек.
4. Психологиялық түзету кезеңінде тек қана төзімділік керек.
5. Тәрбиелік іс-әрекет кезінде сабырлы, ілтипатты, салқынқанды,
ұстамды болу ... ... ... ... ... ... әділетті болу керек.
7. Құр уағыз айтып, мезі етіп, жанын жараламай, ... ... ... ... Орынсыз жазаламау керек.
9. Жан жылуын зәруліктен құтқару, бала құқығымен санасу қажет.
10. Жеке ... ... ... ықпал ету жағын ескеру қажет.
Осы жағдайлардың бәрін ескере отырып тәрбиеленуі қиындардың ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысына арнап
жасалған жүйелі тәрбие жұмысын жүргізу ... ... ... ... - ... мол ... ... оны іс жүзіне
асыруда ата-анаға көмектесу, психологиялық жағынан ... ... ... заң ... жүктеледі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
1. Болашақ С.Дүйсенбиева «Қиын» баланы қайта тәрбиелеу жолдары №12 ... 2007 ... ... ... ... ... және ... тәрбиесі 2006 №20 мамыр 3
бет
3. Болашақ С.Дүйсенбиева «Қиын балалармен жұмыс түрлері» №20 (305) ... ... ... Оңалбай Е. «Психолог – тәрбие жұмысындағы жетекші тұлға» №14
(209) сәуір 2006 ж
5. Хабаршы ... және ... ... №2 (13)
6. С.М.Жақыпов, Т.К.Күнсләмова «Жетекшідегі «мен» бейнесі және ...... пен ... бағалаудың байланысы.
7. Выготский Л.С, «Педология подростка» Собр. Соч. М.1984 93-101 бет
8. ... Ш, Қиын бала және ... ... ... ... ... ... И. Қиын оқушы қайдан шығады ? Юсупов // Қазақстан мұғалімі .-
2006.- 1 ... ... Ж. ... ... шығу себептері мен факторлары
/Қайырова Ж.// Қазақстан мектебі – 2006 -№1 –С.62-67 бет
11. ... И. ... ... бар ... ... И// ... – 2004-№5-26-30 бет –С.№5 26-30б Әлеуметтік
психология
12. Өтеген Қ. Девиантты мінез-құлықты балаларға сипаттама және оны ... ... ... ... – 2007 -№1 –Б.5-
13. Қоянбаев ж., Қоянбаев м. «Педагогика» Алматы- 2000 ж.
14. Жарықбаев Қ., Қалиев С. ... ... ... ... ... ... — Гаспарова Е. Особенности работы педагогов, психологов
ДОУ с трудными детьми и их ... ... ... 1999 №3 33.
Кермимов Л.К. «Қиын» балаларды тәрбиелеу мәселелері» Алматы – 1976 ж.
16. Божович личности ее ... в ... ... ... в.а. ... ... жылуы» Алматы, «Мектеп»-1976 ж.
18. Овчарова «Практическая психология в ... ... ... ... Жұмабаев М. «Қиын оқушыларды мектеп жағдайында тәрбиелеу мәселелері»
Алматы – 1974 ... ... ... подросток» Алматы – 1996 г.
21. Ахметжанова Н. ... ... ... ... ... ... Сәттімбекова М. «Мектепке дейінгі тәрбиенің өзекті ... ... 2000 ж. ... ... «Ата-ана және мектеп ынтымақтастығы» ... ... ж. ... Славина А.С. «Трудные дети» 1998 г.
25. Сухомлинский В.А. «Коллективтің құдіретті ... ... ... -
1979 ж.
26. Әбенбаев «Сынып жетекшісі» Алматы – 2003 ж.
27. Сухомлинский В.А. «Мектептегі жас директормен ... ... К.Ж. ... ... ... – 2002 ж.
29. Макаренко «Ұстаздық дастан» Алматы – 1971 ж.
30. Бейсенбаева Б.Р. «Жеке ... ... ... ... – 1991 ж.
31. Қоянбаев «Жанұя және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі» Алматы – 1990
32. Болдырев «Сынып жетекшісі» Алматы – 1984 ... ... Н.Д., ... Қ.Қ. «Педагогика дәріс курсы» Алматы – 2003.
34. Давыдов В.В. «Психическое развитие младших школников» Москва ... ... И.М. ... взаймопонимания» Казан – 1991 г.
36. Трифонов В.В., Керимов Л.К. «Трудный подросок» Алматы – 1989 г.
37. Уманов Г.А., ... А.В. ... ... ... – 1978 ... ... Р.Г. «Алкоголизм родителей и здоровье детей» алматы – 1987
39. Серкебаев Қ. «Қиын» балаларға көмек» ... 2005 ж. ... ... ... қиын ... // ... 2001 ж. №1
42. Божович Л.И. "Личность и ее формирование в детском возрасте
М., ... ... К. ... ... М., ... ... Ш. ... и стресс" СП., 1997.
45. Бютнер К. "Жить с агрессивными детьми" М., Педагогика, 1998.
46. ... ... ... детей к школьному
обучению. М., 1991.
47. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании
М., Владос, 1996.
48. ... А.В. ... ... ... в 2т М., ... ... А.И. ... Сознании. Личность.
50. Акимов Н.А. Природные предпосылки педагогических ... ... ... ... ... ... Липкина А.И. Самооценка школьника М., Знание, 1976.
52. Лисина М.И. Общение, личность и психика ... М., ... ... И.М. ... ... Казань, 1991.
54. Овчарова Р.В. Технологии практического психолога образования. М., ТЦ
"Сфера"
55.Прихожан A.M. Психокоррекционная ... с ... ... М.,
1990.
56.Рояк А.А. Психологический конфликт и особенности ... ... ... М.: ... 1988
57. Шерьязданова Х.Т., Суркова Т.И. Педагогу о стиле общения с детьми.
Алматы, Рауан, 1996.
58. Гоноболин Психология. Алматы, ... ... ... ... 2003, № ... ... ... жұмыс жүргізу //Тәрбие құралы 2004
№1,2
61. Мұсырманов А. ... ... ... беру ... Болашақ 2004 №5
62. Еникеев М.И. "Общая психология" ... ... ... Р.В. Психологические особенности осознания младшими
школьниками своего поведения. Киев, 1990.
64.Венгер А.Л., ... Г.А. ... ... ... Москва, Владос пресс, 2003
65. Владос ИМПЭ им. А.С.Гриболдова 2001. (Психологические ... ... в 2 т. - ... Жарықбаев Қ.Б. Психология, Алматы 2004
67. Жарықбаев Қ.Б. Психология, Алматы 1993.
67. Елисеев О.П. "Практикум по психологии личности". ... ... ... Е.А. ... ... Москва, 1999
69.Петровский А.В., Ярошевский М.Г. "Психология". Москва 2000.
70. Абрамова Г.С. Возрастная психология. - Екатеринбург. 1999.
71. Александров, А.А. ... ... - СПб.: ... ... Г.М. ... ... - М.: 1988.
73. Беличева С.А. Основы превентивной психологии. - М.:1993.
74. Берн Э. ... в ... ... ... ... ... люди, которые играют в игры: ... ... ... ... Р., ... Д. ... - СПб.: Изд-во «Питер». 1997.
76. Бютнер К. Жить с агрессивными детьми. -М.: ... ... ... ... В.К. ... ... мотивации человека. -М.: 1990.
78. Джейнс У. Психология. / А.А. ... - М.: ... ... Ежов И. В. Введение в психологию духовного развития личности ребенка.
Психологические основы духовной педагогики
80. Завражин С.А. ... ... у ... в детском и подростковом
возрасте. //Вопросы психологии 1993.№5
81. Игры - ... ... ... / В.В. Петрусинский. - М.: ... ... ... А.А. ... по ... и ... психологии.
-СПб.: 1999.
83. Кулагина, И.Ю. Возрастная психология. - М.: Изд-во УРАО. 1997.
84. Кэрол Флейк Хобсон, Брайн, Е. ... ... Скин ... ребенка и
его отношения с окружающими. - М.: 1993.
85. Кэрролл е., Изард. Эмоции человека. / Л.Я. ... М.С. ... - ... ... ... ... Қосымша «А»
Бағдарлама мақсаты: ... ... ... ... - ... ... алмаушылық,
қорқақтық, өзіндік бағалауы ... ... ... ... 1) өзін және ... ... ... қарым -
қатынас жасауға үйрету;
2) Оқушының өзіне деген сенімін арттыру.
3)Өз ... ... ... өз ... ... ... бөлім. Өзіне деген сенімсіздікті жою және дұрыс қарым - қатынас
жасауға арналған тапсырмалар.
Міндеттері:
І.Өзіне деген ... ... ... дұрыс қалыптастыруға үйрету
3.Өзінің жетістіктерін бағалай білуге дағдыландыру
Өткізілетін сабақтар
1. ... ... ... идентификации со своим имением).
2. «Өзіңе дос танда»
3.«Ең - ең»
4. «Паровоз» ойыны
5. «Досыңмен кездесу» этюд
6. Жақсы ... не? және ... ... ... ... ... Қарым - қатынас мәдениеті
9. «Мен қандаймын және келешекте қандай болғым келеді» ... ... ... ... - ... қасиеттерін қалыптастыру
бойларындағы ұялшақтық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... шешім қабылдай білуге үйрету;
1. «Туған күн» ойыны
2. «Осылай әділ болады»
3.«Жағымсыз қылықтар»
4. «Сұрақ - ... ... ... ... келмейді»
6. «Мен өзімді қасиетім үшін жақсы көремін
7. «Мен орындай алмаймын», «Мен ... ... ... қасиеттерін жою. Міндеттері:
1. Балаларға қорқыныштарын жеңе білуге үйрету.
2.Өзін басқалармен қарым - қатынас ... ... ... ... екендігін
үйрету.
1. «Менің қорқынышым қандай түсті»
2. «Сенің туыстарың »
3. «Не істеу керек»
4. «Мен және ... біз - ... «Сен ... ... ... ... енді ... бір-біріне сұрақ беріп, жалғастыра ... - ... ... сергіту ойыны ретінде, әрі белсенділікке, өз
ойларын дұрыс жеткізе алуға дағдыландырады. Ойын соңында ... ... ... бөліседі.
«Менің қорқынышым қандай түстің?
Мақсаты: ... ... жеңе ... ... заттар: Түрлі — түсті қарыңдаштар, сурет дәптер парағы.
Барысы: ... ... өз ... ... Ол ... ... ... қорқыныштарың қандай түсті? ... ... ... ... ... ақ ... ... қандай түсті
болса, сондай түспен бояңдар!- деп тапсырма береді.
Сурет дайын болған соң мұғалім оқушыларға:
* Балалар енді дайын болған соң ... ... ... ... Енді ... еш нәрседен ... - ... ... келмейді»
Мақсаты: Бұл тақырып бойынша, өткізілетін сабақтар оқушыларға жағымды
әдеттерді қалыптастырып жағымсыз әдеттерден арылтады. Не істеуіміз керек?
Мақсаты: - ... ... ... қабылдай білуге;
* Өзін басқалармен қарым-қатынас ... ... ... ... екендігін
үйрету
қорқыныш сезімін жеңе білуге дағдыландыру.
«Мен қандаймын және келешекте қандай болғым келеді» ... ... ... ... ... ... тапсырма беріледі. Бірінші
суретте өзінің қазіргі кезін, ал ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қосымша «Б»
• «Мен және менің денем. Бұл тапсырмалар психогимнастика негізіне
бағытталған жаттығулар: ... ... және доп, үш 3 ... этюд
т.б. Бұл жаттығуларды жүргізгенде бөлмеде ... ... ... ... «Мен және ... тілім
1.«Сөзсіз қалай қарым-қатынас жасауға болады» тақырыбында
әңгіме»
2.«Терезе арқылы». ... ... ... ... ... елестеткізіп, жестпен түсіндіру тапсырылады.
Мысалы: «Сен қолшатырынды ұмытып кеттің, ал ... ... ... ... ... айтып бер».
Оқушылармен ойындарды жүргізіп болған соң, олармен алған әсерлері
жайында, адам ... ... ... ... ... ... ... тиімді әдістердің бірі.
• «Мен және менің эмоциям».
1. «Көңіл- күй күнделігі»
2. «Көңіл- күйді көтеру тәсілдері»
• «Менжәне мен»
1. ... ... ... бетіне оқушы: «Мені қандай қасиеттерім үшін
жақсы көруге болады?» деген сұраққа жауап жазады, екінші бетіне
«маған қандай қасиеттерім үшін ... ... ... ... жазады.
2.«Өзіндік қабылдау »
Қағазды екіге бөліп сызып, сол жағына «Менің ... ... ... ... деп ойларын ашық жаздыру.
Менің кемшіліктерім Менің жетістіктерім
1.
2.
3.
4.
5.
6.
5 минуттан соң 3-4 оқушының өз жазғандарын ... ... ... 10 ... уақыт беріледі. Мына ережені есте ұстаған жөн: бір-біріне
сұрақ қоюға болады, бірақ «сын айтуға» болмайды
Қорытынды: ... ... ... ... ... рет ... ... жасауын,өзін түсініп, өзгеге сенуін көрсетеді.
Тренинг барысында баяу әуен ... ... Ол ... ... ... «Мен ... ... Ақ қағаз алып, «Мен қандай
адаммын» деп жазып, мына ... ... ... ... ... ... ... мен кемшіліктерім бар? 2.0тбасы әсері: ата-
анам, аға-іні, сіңілі-қарындасым т.б.
Бұл тапсырманы жиі ... ... ... әр ... ... өзінің
жетістігі мен кемшілігін біліп отырады, өз ... ... ... ... ... «Мен және ... ... орнынанықтауға бағытталған).
2.«Біз кімді сыпайы деп айтамыз» әңгіме
• «Мен және менің отбасым »
1.Ата-ананы жақсы көру ... не?- ... ... ... ... болады: «Отбасында бірі-бірі
жақсы көрудің қаншалықты маңызды екендігі жөнінде, ата-
анаға деген өз ... ... ... ... ... отбасым» тақырыбында сурет салдыру.
3.«Мейірім». Жақсы сөз ... ... ... ... Ендеше өзгелерге де жақсылық ... ... ... ... ... ... қандай
жақсы сөз айтар едің.
Дайындыққа 5 минут уақыт беріледі.
Қорытынды: «Жақсының жақсылығын айт, нұры тассын....»
-----------------------



Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ЖеткIншектердIң даму ерекшелIктерIнIң кейбIр мәселелерI48 бет
Жеткіншек бойындары өзгерістер13 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Мектеп оқушыларының фермер мамандығына қызығушылығын қалыптастыру55 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь