Заттық құқық

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

1 . ТАРАУ ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Заттық құқықтың ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Заттық құқықтың белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10

2 . ТАРАУ МЕНШІК ИЕСІ БОЛЫП ТАБЫЛМАЙТЫН
ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАРЫ
2.1 Қазақтардың әдет.ғұрып құқығындағы заттық құқық ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.2 Заттық құқық пен меншік құқық анықтамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

3 . ТАРАУ ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚ МЕНШІК ҚҰҚЫҚ ТУРАЛЫ
ЗАҢДАРДЫҢ ДАМУЫ
3.1 Азаматтық кодекс бойынша меншік құқығының
нысандары мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
3.2 Қ.Р меншік заттық құқығы туралы заңдардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... 34
3.3 Меншік құқығына және өзге заттық құқықтарға ие болу негіздері ... ... ..37

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
КІРІСПЕ
Конституцияда меншікті екі нысанға бөліп қарау олардың мемлекетке меншік құқығының субъектісі ретіндегі катынасының белгісіне орайластырылған. Осыған орай жеке меншік мемлекеттік емес меншік болып саналады. Егер меншік құқығының субъектісі мемлекет болса (тікелей немесе тиісті мемлекеттік органдар арқылы), онда әңгіме мемлекеттік меншік жөнінде болады. Ал субъект мемлекеттік емес занды тұлға немесе азаматтар деп танылса, онда жеке меншік деп есептелінеді.
Сонымен, меншікке субъектілер: мемлекет, әкімшілік-аумақтық бөліністер, заңды тұлғалар мен азаматтар бола алады.
Заң меншікті түрлерге де бөледі. Азаматтық кодекске сәйкес мемлекеттік меншік республикалық және коммуналдық, болып екіге бөлінеді (192-бап).
Конституцияның 87-бабында коммуналдық меншікті басқару жергілікті атқару органдарының қарауына жатады делінген.
Мемлекет өкілеттігін жүзеге асыра отырып, қарауындағы мүліктерді өзінің органдары мен мемлекеттік заңды тұлғалары арқылы басқарады. Қазақстан Республикасы азаматтық заңдармен реттелетін қатынастарға осы қатынастардың өзге қатысушыларымен тең негіздерде кіреді.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік өкімет билігі мен баска органдары өздерінің осы органдардың мәртебесін айқындайтын заң кұжаттарында, ережелерде және өзге де кұжаттарда белгіленетін кұзыреті шегінде Қазакстан Ресггубликасының атынан өз әрекеттері арқылы мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтар мен міндеттерді алып, оларды жүзеге асырады, сотта өкілдік ете алады.
Зандарда көзделген реттер мен тәртіп бойынша Қазақстан Республикасының арнайы тапсырмасымен оның атынан өзге де мемлекеттік органдар, заңды тұлғалар мен азаматтар өкілдік ете алады (АК-тің 111-бабының 1 және 2 тармақтары).
Азаматтық кодекстің 191-бабына сәйкес жеке меншік азаматтардың және мемлекеттік емес занды тұлғалар мен олардың бірлестіктерінің меншігі ретінде көрінеді. Сөйтіп, ұжымдық меншік пен азаматтардың меншігі "жеке меншік" деген терминнің аясына бірігеді. Оларды біріктіру мемлекеттен бөліп қарау арқылы бұл меншікпен жұмысты ыңғайлы ұйымдастыруға байланысты, мәселен, салық саясатын жүргізуге, немесе мемлекеттік әкімшілік аппараттың жөнсіз араласуынан қорғайды.Мемлекеттік емес занды тұлғалар мен азаматтар өздеріне қарасты барлық мүліктің меншік иесі болып табылады. Мысалы, акционерлік қоғамның акциясының белгілі бір бөлігі мемлекетке тиесілі болғанымен, оны мемлекеттік меншік деп айтуға келмейді, себебі ол жеке меншік болып қала береді.Азаматтардың жеке меншік категориясы жеке дара өзіндік меншік ұғымына сай келеді. Сонымен бірге, біздің пікірімізше ол азаматтардың меншігіндегі жеке дара (өзіндік) (тұтыну-шылық) және жеке меншік ішкі дифференциациясы болуы қажет. Меншік иесінің құқығын жүзеге асыру, яғни оның иелік етуі, пайдалану және билік етуі мүліктің мүддесі мен мақсатына орай заңға сәйкес шектелуі мүмкін. Қазақстан Республикасының "Тұрғын- үй қатынастары туралы" заңының 40-бабында меншік иесінің үй-жайды, ортақ мүлікке қауіп төндіретін немесе оны нашарлататын жұмыстар жүргізумен байланысты өзгертуіне, соның ішінде қайта жоспарлауына және кайта жабдықтауына тыйым салынады.Жеке меншіктің ерекше түріне кондоминиум меншігі де жатады. Кондоминиум ұжымдық меншік түрінде көріне тұрса да ("Тұрғын-үй қатынастары туралы" Заңының 31-бабы 1-тармағы) біздің Азаматтық кодексте ұжымдық меншік ұғымы жоқ екендігін ескерте кеткен жөн. Үй-жай меншік иелерінін әрқайсысы өзіне бөлек (жеке-дара) меншік құқығы бойынша тиесілі үй-жайды өз қалауы бойынша иеленуге, пайдалануға және оған билік етуге құқылы
Пайдаланылған әдебиеттер.

1. Азаматтық құқық. І том. Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық /академиялқ курс/ Өңделген және толықтырылған 2-басылым/жауапты редактор:М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин —Алматы: 2003 ж.
2. ҚР Азамттық кодексі (жалпы бөлім), 1994 жыл, 27 желтоқсан (өзгерт. мен толықтырулар). —Алматы: Жеті Жарғы 2004ж.
3. ҚР Азаматтық кодексі (ерекше бөлім), 1999 жыл, 1 шілде. —Алматы: Жеті Жарғы 2004ж.
4. Право и собственность Монография. /Под.ред. М.К. Сулейменова.-Алматы:Жеті Жарғы,2001
5. Тугинский Б.И., Сафулин Д.Н. Правовая экономика проблемы становления. М., 2002
6. “Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы”. 1998 жыл, 22 сәуір (өзгерт. мен толықт.)
7. ҚР “Өндірістік кооперативтер туралы” Заңы. 2001 ж.
8. Ә.Ерали, Жерге меншік құқығының негіздері.-Алматы,1996,18бет
9. Гражданское право Учебник ч.1./под.ред. Ю.К Толстого А.Г Сергеева,-М,;ТЕИС,1996-552с
10. К.Маркс, Ф Энгельс Сочинение 2-е издательство Т46.ч1 с23-24
11. ҚР “Мемлекеттік кәсіпорындар туралы”. Президентінің заңды күші бар Жарлығы. 1995 жыл, 23 желтоқсан. (өзгерт. мен толықт.)
12. ҚР “Жеке кәсіпкерлік туралы” Заңы 19 маусым 1997 ж.
13. Тулеуғалиев Ғ.И. Азаматтық құқық. —Алматы: 2001 жыл
14. ҚР “Тұрғын үй қатынастары туралы” заңы 16 сәуір 1997 ж.
15. ҚР “Жер кодексі” 20 шілде 2003 ж.
16. Гражданское права РК/под.ред. Тулеугалиева Г.И., Мауленова К.С.-Алматы 2001
17. Соколовский К.И. Собственность в гражданском праве. Учебно-практическое пособие. —М.: Дело, 1999 г.
18. Джусупов А.Т. Право собственности и иные вещные права. —Алматы: Жеті жарғы. 1996
19. Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. —Москва: 1991 г.
20. Римское частное право. Учебник /Под.ред проф. И.Б.Новицкого и С.Перетерского. —М.Юрист, 1994
21. Жанайдаров И.У. Проблемы реализации права государственной собственности. —Алматы: Қазақстан, 1994
22. Сулейменов М.К. Развитие института права собственности в законодательстве Казахстана. Научные труды. Әділет, 2000
23. Шершеневич Г.Ф. Учебник русского гражданского права. —М., 1995г.
24. Бибиков А.Н. Правовые проблемы реализации государственной собственности. —Иванова, 2002г.
25. Сулейменов М.К. Коментарий к Закону РК “О собственности”, Бизнес и права в Казахстане, 2001г.
26. Витрянский В.Г., Суханов Е.А. Защита права собственноти. —М., 2002
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................2
1 - ТАРАУ ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 ... ... ... ...... ... ИЕСІ БОЛЫП ТАБЫЛМАЙТЫН
ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАРЫ
2.1 Қазақтардың ... ... ... Заттық ... пен ... ...... ... ... МЕНШІК ҚҰҚЫҚ ТУРАЛЫ
ЗАҢДАРДЫҢ ДАМУЫ
3.1 Азаматтық кодекс бойынша меншік құқығының
нысандары ... Қ.Р ... ... ... туралы заңдардың
дамуы................................34
3.3 ... ... және өзге ... ... ие ... ... ... екі нысанға бөліп қарау ... ... ... субъектісі ретіндегі катынасының белгісіне
орайластырылған. Осыған орай жеке ... ... емес ... ... Егер ... ... субъектісі мемлекет болса (тікелей немесе
тиісті мемлекеттік органдар арқылы), онда әңгіме мемлекеттік меншік жөнінде
болады. Ал субъект мемлекеттік емес ... ... ... ... деп
танылса, онда жеке меншік деп есептелінеді.
Сонымен, меншікке субъектілер: мемлекет, әкімшілік-аумақтық бөліністер,
заңды тұлғалар мен ... бола ... ... ... де ... ... кодекске сәйкес мемлекеттік
меншік республикалық және коммуналдық, болып екіге бөлінеді (192-бап).
Конституцияның 87-бабында коммуналдық меншікті ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыра отырып, қарауындағы мүліктерді өзінің
органдары мен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... реттелетін қатынастарға осы қатынастардың
өзге қатысушыларымен тең негіздерде кіреді.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... мен ... ... осы ... ... ... заң кұжаттарында,
ережелерде және өзге де кұжаттарда белгіленетін кұзыреті шегінде Қазакстан
Ресггубликасының атынан өз әрекеттері арқылы ... және жеке ... ... мен ... ... ... ... асырады, сотта өкілдік
ете алады.
Зандарда көзделген реттер мен тәртіп бойынша Қазақстан Республикасының
арнайы тапсырмасымен оның ... өзге де ... ... ... мен ... ... ете ... (АК-тің 111-бабының 1 және 2
тармақтары).
Азаматтық кодекстің 191-бабына ... жеке ... ... ... емес занды тұлғалар мен олардың бірлестіктерінің меншігі
ретінде ... ... ... ... пен ... ... ... деген терминнің аясына бірігеді. Оларды біріктіру мемлекеттен бөліп
қарау арқылы бұл ... ... ... ... ... салық саясатын жүргізуге, немесе мемлекеттік әкімшілік аппараттың
жөнсіз араласуынан қорғайды.Мемлекеттік емес ... ... мен ... ... ... ... меншік иесі болып табылады. Мысалы,
акционерлік қоғамның акциясының белгілі бір ... ... ... оны ... ... деп ... келмейді, себебі ол жеке
меншік болып қала ... жеке ... ... жеке ... меншік ұғымына сай келеді. Сонымен бірге, біздің пікірімізше ол
азаматтардың меншігіндегі жеке дара ... ... және ... ішкі дифференциациясы болуы қажет. Меншік иесінің құқығын жүзеге
асыру, яғни оның иелік етуі, пайдалану және билік етуі ... ... ... орай ... сәйкес шектелуі мүмкін. Қазақстан Республикасының
"Тұрғын- үй қатынастары туралы" заңының 40-бабында меншік ... ... ... ... ... ... оны ... жұмыстар жүргізумен
байланысты өзгертуіне, соның ішінде ... ... және ... ... ... ... ерекше түріне кондоминиум
меншігі де жатады. ... ... ... ... ... тұрса да
("Тұрғын-үй қатынастары туралы" Заңының 31-бабы 1-тармағы) біздің Азаматтық
кодексте ұжымдық ... ... жоқ ... ескерте кеткен жөн. Үй-жай
меншік иелерінін әрқайсысы ... ... ... ... құқығы бойынша
тиесілі үй-жайды өз қалауы бойынша иеленуге, пайдалануға және оған ... ... - ... ... ... ... СИПАТТАМАСЫ
1.1 Заттық құқықтың ұғымы
Заттык қүқык деп белгілі бір тұлғаның өз ... жеке ... ... ... айтады. Әдетте адамның затқа қатынасы ... ... ол сол ... ... иесі, екіншіден, оны иеленуші,
үшіншіден, өзгенін затын меншіктену құқығын еншілей алады.
Олардың ара жігі ... ... тән ... ... ... жүйесінде құқықтың өзі меншік құқығы және басқалай
заттық құкық болып ... Онын ... ... пайдалану құқығы,
шаруашылық жүргізу құқығы, оралымды басқару кұкығы және ... да ... ... ... ... жылы ... ... кодексте заттық құкық деген түсінік
болған жоқ . Әрине, оның мәнісін де түсіну қиын ... ... ... ... ... мен ... меншік иесі мен меншік объектісін
байланыстыратын кұкықты елемеді.
Азаматтық кодексте меншік құқығы ... ... ... ... ... институты бола тұрса да, түптеп келгенде ол заттық құқықтың
бірі болып саналады. Заң шығарушы затқа ауыртпалық ... ... ... ... ... өзге ... ... субъектілері сол
заттың меншіктен туатын ауыртпалығын көтерді немесе белгілі бір адамға
меншік ... ... ... ... өкілеттігі беріледі. Барлык заттық
құқықтарға — меншік құкығына, сон-дай-ақ басқа да ... ... тән ... ... ... ... құқықтар қатарына
жататындығын айту керек. Ал кұкықпен қоғам мүшелерінің бәрі бірдей шексіз
(абсолютті) ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Цивилистика ғылымында зат адам еңбегімен жасалған, сондай-ақ ... ... ... дене және ... ... ... ... дүниенің нәрсесі деп түсіндіреді.
Сонымен, заттық құқық дегеніміз — өкілетті жақтың немесе өзге жақтардың
заң актілері арқылы танылатын және қорғалатын ... бір ... ... ... ... ... ... өз қалауы бойынша тікелей
үстемдік (қожалық) ету құқығы болып табылады.
1.2 Заттық құқықтың белгілері:
Кеңес заңдарында заттық құқық ережелері әрқилы болды. ... ... ... ... ... ... ... қолданылып
келген Азаматтық кодексінде заттық құқықтың бөлімдері болған еді. Ол ... ... салу ... және ... ... деп ... Мұндай бөлудің
өзі иелену құқығының, меншік құқығы мен ... ... ... иелену
құқығының классикалық түрінен біршама ерекшеленді. Алайда, бұдан былай
заттық құқықты ... ... ... Оған ... 1922 ж. ... кодексінен затты нақтылы иеленуді алып тастауы (меншік кұқығымен
әркез сәйкес ... ... оның ... кері ... ... ... объектілердің айрықша мемлекет меншігіне айналуы ... және ... ... ресурстар) оған себепкер болды. Заң ... және ... деп ... қабылдамай тастады. Демек, заттар
өндіріс құрал-жабдығы және ... ... деп ... ... ... де,
ал жердің тек мемлекет меншігіне ауысуымен түсіндірілді. Міне, сондықтан да
1964 жылғы ... ... ... ... ... бекітілмей қалды, оған
тек "Меншік құқығы" деген бөлім енгізілді, бұл, сайып келгенде, социалистік
меншікке қолайлы жағдай туғызу үшін ... ... ... ... заттық кұкық меншік кұқығы нормалары ретінде
көрініс тапты, мұның өзі онын бұл ... ... ... ... ... ... Әрі бұл ... тек аталған құқық еніп
қана қоймай, сондай-ақ өзге де меншік түрлері, мысалы, меншік иесі ... ... ... бекітілді (АК-тің 194 және 195-баптары).
Азаматтық кодекстің "Иелену мерзімі" деп ... ... ... мен ... жаңа ... ... пайда болды. Біздін ойымызша,
енді иелену құқығының екі түрін бөліп қарауымыз керек:
а) АК-тің 188 және ... ... ... ... ... ... иелену кұкығы және меншік иесі болып ... ... ... ... ... ... иелену құқығы, яғни мүліктің меншік иесі болып табылмайтын
мүлікті АК-тің ... ... ... ... өзінің жеке
қозғалмайтын мүлкіндей 15 жыл бойы, не өзге мүлікті кем дегенде 5 жыл адал,
ашық және ... ... ... ... ... тұлға мүлікке меншік құқығын
(иелену мерзімін) алады.
3. Заттық кұқықтар жөніндегі тиісті ... ... ... ... белгілерін атап өтелік: заңда бекітілген заттық құқықтың шектелген
шеңбері; заттық құқыктардың шексіздігі (абсолюттік құкық): ... ... ету; ... үздіксіз байланыс жасау; осыдан келіп "құкық жалғасуы"
өкілеттігі шығады; затты алудың ... ... ... және қорғау
нысанының ерекшелігі.
Заттық, құқықтың тізбе шеңбері заңның өзімен айқындалған ... ... ... яғни ... өз ... заттық құқықтың жаңа
түрлерін жасауға хақысы жоқ . Айта ... ... ... ... аясы ... ... ... қалмай, бұл кодекске енгізілмеген ... ... ... ... ... ... ... құқық шексіз (абсолюттік) құқық түрінде сипатталады. Демек, бұл
барлық басқа ... ... ... ... ... асыруына
бөгет жасамау міндетін алға тартады. Шексіз (абсолюттік) құқыққа мазмұны
жағынан қарама-қарсы тұрған ... ... . Бұл ... ... ... бір ғана жақ ... ... жақтар. Бүл құқықтың сол
міндетті ... не ... ... ғана күші бар, сондықтан бұл
міндеттемелік қүқықты бұзатын тек солар ғана . ... ... ... бәрі де ... ... болып табылады. Бұл құқықтарды
орындауды мәміле бойынша сол міндеттерді мойнына алушылардан ғана ... ... ... затты беру, белгілі бір жұмысты орыңдау, ... ... ... ... ... өзінің объектісімен ерекшеленеді.
Заттық құқықтың объектісіне жеке дара белгілі бір мүліктер жатады. Бір-
біріне тектес заттар, ... ... емес ... ... ... ... бола ... Өйткені, заттық қүқықтың өзіне тән қасиеті
басқа біреудің иелігінен затты қайтару болып табылады әрі бұл ... ... ... заттай жүзеге асады.
Екінші жағынан алғанда, заттық құқықтың ... ... ... ... қатынасқа түскенде айқын көрінеді. Мәселен, олар меншік иесінің
құқығына қол сұқпауға міндетті. Демек, заң меншік құқығын ... ... өз ... ... ... бөгет жасамауына жағдай жасайды.
Мысалы, меншік иесінің затты иелену немесе пайдалану құқығына заңсыз ... ... ... бәрі де жоғарыда айтылған міндетті бұзушылық
болып табылады.
Заттық құқықтың маңызды белгісі оның затқа тіквлей үстемдік етуі ... ... өзі ... ... ... ... бір ... салып үстемдік
етпейді дегенді білдіреді. Бұл арада затқа үстемдік толық, күйінде ... ал ... ... кұкықтың шектелуіне орай шектелген түрінде де
кездеседі.
Заттық құқықтың тағы бір ... ... иесі ... ... ... ... ... құқыгы иеленуші ретінде сақталып қалатындығы деуге
болады. Азаматтық кодекстің 188-бабына сәйкес меншік иесі ... ... ... өз ... бойынша кез келген әрекеттер жасауына, соның
ішінде мүлкін басқа ... ... ... ... ... ... меншік иесі болып кала беруіне құқылы. Басқаша айтканда, мүлікке меншік
құқығы сақталады. Егер зат заңсыз иеленген болса, онда ол ... ... иесі ... ... ... өз мүлкін талап етуге кұқылы.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... кұқықты мирасқорлық
тәртібімен көшірілгенде кепіл сақталады (АК-тің 323-бабы). ... ... ... ... ... ... ауысқан кезде бұл мекеме өзіне
тиесілі мүлікке оралымды билік ... ... ... калуына
байланысты заттық құқықта сақталады (АК-тің 208-бабы).
Заңда заттық құқықтың затты алудың заңды тәсілдерінің нақтылығы (АК-тің
7-бабы 4-тармакшасы, ... мен ... ... ... ... ... ... құқықтың түрлері. Заттық құқық екі үлкен топқа бөлінеді:
меншік ... және ... иесі ... табылмайтын тұлғаның заттық құқығы.
Азаматтық кодекстің 195-бабында заттық құқықтық үлгі ... ... онда бәрі ... ... Заттық құқыққа меншік кұкығымен қоса
жерді ... ... ... жүргізу құқығы, оралымды басқару құқығы,
басқа да заттық құқықтар жатады.
Өзге заттық құқыққа мекеме және қазыналық кәсіпорынның мүлікке билік
етуде ... ... ... ... 206-бабы). Сондай-ақ отбасы мүшелерінің
тұрғын үйді пайдалану құқығы ("Тұрғын үй қатынастары туралы" ҚР ... ... және жер ... пайдалану құқығы ("Жер туралы" Қазақстан
Республикасының Заңы, 2-бөлім), тағы ... ... ... ... ... ... тән ... оны иеленіп, пайдаланып, билік
еткенімен, мүліктің ... иесі бола ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындар, егер заң актілерінде ... ... ... меншік иесінің немесе ол уәкілдік берген мемлекеттік
органның ... ... ... мына ... ... ... тиесілі үйлерді, құрылыстарды, жабдықты және кәсіпорынның
баска да ... ... өзге ... ... және ... айырбастауға,
ұзақ мерзімді (үш жылдан астам) жалға ... ... ... ... ... және ... ... кұруға, жеке кәсіпкермен бірге
кәсіпорындар мен бірлескен өндірістер құруға, оларға өндірістік және ақша
капиталын ... жеке ... ... ... олар бойынша Қазакстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... сыйақымен (мүддемен) төлетіп алуға;
4) үшінші тұлғалардың міндеттемелері бойынша кепілдеме немесе кепілдік
беруге құқығы жоқ (АК-тің 200-бабы 1-тармағы).
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жіктелуі
(классификациясы) толық түрде берілмеген. ... ... ... ... бар. ... ... құқықты мынадай түрге бөледі:
белгілі бір мүлікке қатысты құқық (мысалы, жер учаскесіне); белгілі бір
адамға ... ... ... ... ... ... өмір бойы тұру құқығы);
жария мүддеге байланысты бекітілген құқық (мысалы, жария сервитуттар); жеке
мүддені қорғау үшін бекітілген құқық ... жер ... өмір ... ... белгілі шектелген қатынаста ... ... ... ... ... сервитуттар); бөтеннің затына билік
жасауға берілген құқық (мысалы, ... ... ... ... ... оны ... ... меншік иесінің мүлкіне шаруашылық ... ... ... құқығы;
2) азаматтардың мүлкін белгілі бір ... ... ... ... құқық;
3) ұйымдар мен азаматтардың жер ... ... ... мүліктің кепілі туралы шарттағы кепіл ұстаушының өкілдігі. Заттық
кұқықтардың бұдан ... да ... әр ... ... ... ... шарт бойынша және т.б.).
МЕНШІК ИЕСІ БОЛЫП ТАБЫЛМАЙТЫН ТұЛҒАЛАРДЫҢ ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАРЫ
Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан — 2030" деп аталатын
халыққа Жолдауында жеке ... ... ... ... ... беки
түсетіндігі, сондай-ақ менік құқығын ... ... ... ... ... ... жүйесін құру меншік иесі болып табылмайтын
адамдардың құқылық тәртібін бекітіп, тағайындамайынша мүмкін ... ... ... ... ... мен сервитутқа қатысты заттық
құқықтан бастамақшымыз. Шаруашылық жүргізу құқығы мен оралымды басқару
құкығы ... ... ... ... қаралады.
Жерді пайдалану кұқығы — заттық құқық бұрынғы ... ... ... пайдалану құқығы заттық құқық болып есептелмеді. Қазақстан
Республикасының "Жер ... ... жер ... ... ... ... (Заңның 20-бабы). Бұл орайда меншік құқығынан басқа жер учаскесін
және меншіктегі ... ... ... ... және басқа да заттық
құқықтар пайда болды. "Жер туралы" Заңның 5-бабы 4-тармағына сәйкес жерді
пайдалануға байланысты меншік ... ... ... ... ... ол "Жер туралы" Заңға қайшы келмеуі тиіс. Заң сондай-ақ ,
"Жерге меншік құқығы, жер пайдалану құқығы және өзге де ... ... ... ... ... ... (Заңның ІІ-бөлімі).
Жерді пайдалану құқығы дегеніміз — ... ... ... ... ... және (немесе) өтеусіз негізде мерзімсіз (жерді тұрақты
пайдалану) немесе белгілі мерзім ішінде (жерді уақытша ... ... ... ... ... ... жерді пайдалану құқығынан жеке меншік
құқығы негізгі ерекшелікке ие. Өйткені, жеке меншік иесі жер ... ... және оған ... ... ал жерді пайдаланушы болса
берілген учаскеге ғана ... ... ... Ал ... ... ету ... ... мемлекет құзырында болады. Оның үстіне заң жер пайдаланушыға
жерді белгілі бір шекте пайдалану құқығын ... ... ... ... мен ... ... ... "Жер
туралы" Заңның 22-бабына сәйкес:
мемлекеттік және мемлекеттік емес;
ұлттық, шетелдік;
жеке және заңды тұлғалар;
тұрақты және уақытша;
бастапқы және кейінгі болып ... ... жер ... ... ... және уақытша болады.
Жерді тұрақты пайдалану құқығындағы жер ... мына ... ... ... ... үйлерді (құрылыстарды, ғимараттарды) үй-
жайларды шаруашылық жүргізу құқығымен немесе оралымды басқару құқығымен
иеленетін заңды тұлғаларға;
2) ауыл ... және ... ... ... жүзеге асыратын
заңды тұлғаларға;
3) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерінде жер ... ... ... ... заң актілерінде көзделген өзге жағдайларда беріледі. Тұрақты ... ... ... жер ... ... бола ... (Заңның
27-бабы).
Жерді уакытша пайдалану құқығы қысқа мерзімді (5 жылға дейін) және ұзақ
мерзімді (5 ... 49 ... ... ... мүмкін. Бастапқы ұзақ мерзімді
акылы жер ... ... бар ... емес жер ... егер
заңда өзгеше белгіленбесе, өздеріне тиесілі жер учаскелерін (немесе олардың
бір бөлігін) жалға (кіші жалға) немесе ... ... жер ... ... ... ... ... жер пайдалану құқығын иелігінен
шығаруға құқылы.
Жер пайдалану құқығы былайша:
1) жер ... ... ... жер пайдалану құқығын тапсыру;
3) жер пайдалану құқығының әмбебап құқықтық мирасқорлық тәртібімен
(мұраға қалдыру, заңды ... ... ... ... ... пайда
болады. Жер пайдалану құқығын беру басқа біреуге тапсыру және оның ауысуы
жер учаскесінің нысаналы мақсатын ... ... ... ... ... ... ... объектісі дегеніміз — ... ... ... ... ... ... берілген жер учаскелері болып
табылады. Жер учаскесінің құқық объектісі ретінде белгілі бір аумағы, нақты
мекені және сыртқы шекарасы ... ... ... ... ... бойынша жер пайдалану объектісі
ретінде шаруашылық бағыты, нысаналы мақсатты пайдаланылуы, жер пайдалану
субъектісі, ... ... ... ... орай (тұрақты немесе
уақытша, иеліктен шығарылатын немесе шығарылмайтын, өтеулі немесе өтеусіз
алынатындығына ... ... ... Жер ... ... ... ... жер пайдаланудағы жер үлесі болып табылады. Жер үлесі
дегеніміз — учаскесіне ... мен ... ... ... ... Жер туралы Заңда және өзге де заң ... ... мен ... ... ... сан жағынан анықталған үлесі болып
табылады.
Жер пайдаланудың маңызы Азаматтық кодекстің 195-бабы 2-тармақшасында
айқындалған. Жер ... ... ... ... ... ... құқығының кімде болуына қатысты келеді. Мемлекеттік жер
пайдаланушылар ... ... ... ... соң жер ... ... құқық алады, оның өзі мақсатты пайдалану ... ... әрі ол жер бөлу ... көрсетіледі. Ал негізгі билік
мемлекеттің қолында қала береді. Жерді ... ... ... ... бар
жер пайдаланушылар, сондай-ақ жер учаскесін иеленеді және оны пай-даланады,
бірақ билік тізгіні ... де, ... ... ... иесі ... мемлекеттік емес занды тұлғалардада болады. Сонымен, мемлекеттік
жер пайдаланушының өзіне тиесілі жер пайдалану құкығын оқшаулауға, ... ... ... ... жоқ, ... жер ... ... мүлікті белгіленген тәртіппен окшаулауға не оның кепілдікке
берілуіне байланысты ... ... ... жер пайдаланушы
өзінің қарауындағы жер учаскесін ұзақ мерзімді жалға беруіне болады, бірақ
бұл орайда алдымен өкілетті орган ретінде мемлекеттен ... алуы ... ... ... жер ... біреуге тегін пайдалануға беруіне мүлдем рұқсат
етілмейді, бұл тек қызмет бабына орай жер учаскесін бөлгенде ғана мүмкін
болады.
Жер ... ... ... осы учаске шекарасындағы, яғни
аумағындағы топырақтың үстіңгі қабаттарына, ... су ... ... ... "Жер ... Заң мен өзге заң актілерінде өзгеше белгіленбесе, ... жер ... оның ... ... мақсатқа пайдалана отырып,
жерде дербес шаруашылық жүргізуге;
2) ауыл шаруашылық және өзге де ... ... және ... өндірілген ауыл шаруашылық өнімі мен жер учаскесін пайдалану
нәтижесінде алынған өзге де өнімді және оны ... ... ... шаруашылық жүргізу, оралымды басқару;
3) өз шаруашылығының қажеттері үшін жер учаскесінде бар құмды, сазды,
қиыршық тасты және басқа да ... ... ... ... ... жер үсті және жер асты ... ... мәмілелер жасасу ниетін
көздемей, белгіленген тәртіппен пайдалану, сондай-ақ жердің өзге де пайдалы
қасиеттерін пайдалану;
4) жер учаскесі ... ... үшін алып ... ... ... келтірілген залалды толық көлемінде өтетіп алу;
5) меншік, шаруашылық жүргізу, оралымды басқару ... ... ... ... ... ... ... үйлер, өндірістік,
тұрмыстық және өзге де үйлер (құрылыстар, ғимараттар) салу;
6) белгіленген құрылыс, экологиялық, санитариялык-гигиеналык және өзге
де мелиорациялық ... ... ... мен өзге де ... жасау
құқығы бар ("Жер туралы" Заңның 47-бабы, 1-тармағы).
"Жер туралы" Заңда жер пайдаланушылардың міндеттері тәртіптелген және
жер ... ... ... ... де ... Жер ... ... тоқтату негіздері. Жер пайдалану ... ... ... ... қаралған негізде жүзеге асады. Жер туралы"
Заңның 63-бабындағы тұжырымды келтіре кетелік: "Жер ... ... ... жер ... жер ... құқығын жер пайдаланушы басқа тұлғаларға
иеліктен шығарып бергенде;
2) жер пайдаланушы жер пайдалану құқығынан бас тартқанда;
3) жер учаскесіне жер пайдалану ... заң ... ... реттерде айрылғанда тоқтатылады.
Жер пайдалану құқығынан бас тартуға байланысты заң белгілі бір тәртіп
қарастырған. ... ... өзі ... ... ... ... жер ... құкыктарды сактауға ниет білдірмей, ол құқықтардан
шеттегенін айқын дәлелдейтіндей ... ... ... Жер ... бас тартқандығын айқын іс-әрекет жағдайда (баска жаққа ... ұзақ ... бойы ... және т.б.) бұл ... жер ... ... иесіз мүлік ретінде есепке алып, жылжымайтын мүлікке
құқықтарды мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыратын органға ... ... ... ... ... ... бір жыл өткен соң мұндай жер учаскесі
жергілікті атқару ... ... ... сот шешімімен мемлекет
меншігіне кайтарылады.
Жер ... ... бас ... осы ... ... ... басқа
адам сатып алғанға дейін, жер пайдаланушының жер учаскесіне ... мен ... ... ... ... ... ... жер пайдаланушыдан жер учаскесін алуға (сатып
алуға) жол берілмейді. Дейтұрғанмен, ... бір ... оған ... жер ... ... ... жер учаскесінің құнын
өндіріп алу. Айта кетелік, бұл орайда жер пайдалану ... ... ... ... адамда алынған жер учаскесіне пайдалану құқығы
пайда болған сәттен бастап тоқтатылады;
2) мемлекеттік ... үшін ... ... алу (сатып алу);
3) максатты пайдаланбаған немесе ... ... ... ... жер ... ... тәркілеу. Жасалған қылмысы үшін санкция түрінде жер пайдаланушыдан
жер учаскесін заңдарда көзделгендегідей сот ... ... алу ... ... ... қоса жер ... құқығын тоқтатуда мынадай негіздер
болуы мүмкін:
1) жер учаскесі берілген мерзімнің аяқталуы;
2) жер учаскесі кепілде тұрған жағдайларды ... жер ... беру ... ... өтеусіз уақытша пайдалану шартының ... ... ... ... жер ... ... жер ... беруге
негіз болған қатынастарының тоқтатылуы.
Сервитуттар. Азаматтық кодекстегі сервитут (латынның servituts деген
сөзінен шыққан, ... ... ... ... ... бөтен меншікке
болатьн заттық құқықты (затты) немесе бөтеннің затын пайдалануды шектеу деп
түсіну ... ... ... кодексінде сервитутқа анықтама
берілмеген, оны саралайтын арнайы тарау жоқ. Оған қарап, Азаматтық ... ... ... екен ... ұғым ... тиіс. Азаматтық
кодекстің 188-бабы 6-тармағында "Заң құжаттарында ... ... мен ... ... иесі өз ... ... ... шектеулі
түрде пайдалануына жол беруге міндетті" деп ап-анык жазылған. Сонымен,
қазіргі ... заң ... ... ... мен оның тізімін
бермегенімен, бұл ... ... ... ... ... ... ... бекіткенін айтсақ та жеткілікті.
Қазақстан Республикасының қазіргі ... жер ... ... ... ... ... ол "Жер туралы" Заңда "Сервитуттар" деп
аталатын дербес тарау бар.
Сервитуттың елеулі ... ... ... ... өзге біреудің (бөтеннің) затына құқық, бұл жағдайда меншік құқығы
бұзылмайды, ... ... ... жеке ... ... тек
сервитутты жүзеге асыру мөлшерінде ғана қажетті деңгейде оған жол ... ... ... немесе ештеңе істемесе болғаны;
2) сервитуттын мақсаты — ... бір ... оның алар ... ... үшін жер ... беру ... табылады (мысалы, бөтен біреудің
үйінде өмір бойы тұру құқығы);
3) ... ... ету ... ... иесінде қалатындықтан, билік
етуге жол берілмейді. "Жер туралы" Заңның 56-бабы 2-тармағына ... ... оның ... ... ... және ... ... нысанасы бола алмайды;
4) сервитутқа "жалғасу құкығы" тән. ... "Жер ... ... ... ... қамтамасыз етілуі үшін сервитут ... ... ғана ... ... деп ашық айтқан.
Сервитуттың субъектілері азамат, заңды тұлға және мемлекет болып
табылады. Сервитуттар заттық (жер) және жеке ... ... ... ... ... бір ... ... емес, белгілі бір жер
учаскесінің пайдасына тағайындалады. Жеке тұлғаның қоршалмаған, жабық ... ... ... ... да бір ... ... ... бар. Мемлекет және мүлікті пайдалануда нормативтік шектеу қояды,
айталык, көрші құқығы ... онда ол жеке ... ... ... ... ... ... учаскесі арқылы тарту мұнын айқын мысалы
болып есептеледі.
Сервитуттар икемді және икемсіз болып жіктеледі. Икемді ... ... ... оның ... ... ... ... жатады.
Айталық, мал айдау, жер учаскесін зерттеу жұмыстарына пайдалану және т.б.
Икемсіз сервитуттар ...... ... оған ... ... ... санасуын талап ету құқығы болып саналады. Оған, әсіресе,
әуежайлар құқығы жатады, өйткені, әуежай аумағына іргелес жерде көп қабатты
үйлер мен ... ... олар ... ете ... заң ... ... ... тағайындалады. Олар біржақты
келісім болмаса, оны жүзеге асырудың көнелігімен көріне алады. "Жер туралы"
Заңның 50-бабы 2-тармағына ... ... жер ... ... ... ... ... (сервитут) мынадайжағдайларда:
1) тікелей нормативтік-құқықтық актіден;
2) мүдделі тұлғаның жеке меншік иесімен немесе жер пайдаланушымен
жасаған шартының ... ... ... ... ... ... сот ... негізінде;
5) заң актілерінде көзделген өзге де жағдайларда пайда болуы мүмкін.
Мысалы, ... ... ... мал ... жолдары жеке меншік
иелерінен немесе жер пайдаланушылардан жерді ... ... ... мал ... жеке меншік иелерімен немесе жер пайдаланушылармен
келісе отырып, аудандық (аудан аумағында) немесе облыстық (екі немесе ... ... ... ... ... — акт ... тұлғаның жеке
меншік иесімен немесе жер ... шарт ... ... ... болса, ал соңғысы мұндай шарт жасаудан бас тарта
қалса, онда оны мүдделі жақ сотқа береді. Мұндай ... ... ... да ... ... ... ... объектісі қозғалмайтын мүлік болып табылады. Егер ... ... ... ... ... оның пайда болуы,
өзгертілуі және тоқтатылуы жылжымайтын мүлікке не онымен ... ... ... үшін ... ... мемлекеттік тіркеуге жатады
(АК-тің 118-бабының 2-тармағы).
Сервитуттың мазмұнын заттық ... ... оның ... күші ... ... ... ... тағайындауды талап етуші тұлға мен меншік
иесі немесе жер пайдаланушы арасында жер ... ... ... ... "Жер ... ... 52-бабына сәйкес жеке меншік иесі
немесе жер ... ... жер ... жеке ... ... жер
пайдалану құқығының объектісінен, ал қажет болған жағдайда, өзге учаскеге
де жеке меншік немесе жер ... ... ... осы ... пайдалану құқығын беруді талап етуге құқылы.
Көрші немесе өзге жер ... ... ... құқығы мына
мәселелерді қамтамасыз ете алады:
1) егер жеке меншік иесінің немесе жер пайдаланушының өз ... ... ... мүмкін болмаса, аса қиын болса немесе үлкен шығындарды
талап етсе, көрші немесе өзге жер ... ... жаяу ... ... ... қажетті электр қуаты, байланыс желілерін тарту және пайдалану, ... ... ... ... ... және жеке меншік иесінің
немесе жер ... ... ... өзге ... сервитут
белгіленбейінше қамтамасыз етуге болмайтын басқа мұқтаждарын қамтамасыз ету
үшін белгіленуі мүмкін.
Затқа ... ... яғни ... ... адам мен ... ... тұлға арасындағы шарттык қатынастан мына мәселелер туындайды:
а) жер учаскесін шектеулі пайдалану құқығының субъектісі және меншік
иесіне ... жер ... ... ... ... ... тұруға тиісті ("Жер туралы" Заңның 52-бабының 4-тармағы); ә) сервитут
үшін жасалған шартқа ақы белгіленуі мүмкін ("Жер туралы" Заңның ... б) ... ... ... ... өз учаскесіне белгілі
бір бөтен әрекеттердің орын ... ... етуі ... табылады не ондай
әрекеттерден бас тартуы керек. Мысалы, жер ... ... ... пайдаланғанда ондай жұмыстарды жүргізу мерзімдері, орны, ... үшін ... ... ... өтеу және ... ... сай пайдалануға жарамды күйге келтіру жөніндегі, сондай-ақ басқа
да шарттар іздестірушінің жеке меншік ... ... жер ... ... ... та, ... да заттық құқықтар тәрізді заң бойынша тоқтатылады.
Заң жер ... ... оның ... екі ... ... сервитут белгіленген себептердің жойылуына байланысты ол ... ... ... жер ... талабы бойынша тоқтатылуы мүмкін;
екіншіден, сервитуттың ауыртпалығы түскен жер учаскесі мұндай ауыртпалықтың
салдарынан өзінің қолданылуы мақсатында пайдаланылмайтын ... ... иесі ... жер ... ... ... сот ... етуге құқылы ("Жер туралы" Заңның 57-бабы);
2.1 ... ... ... ... ... заттық құкығы азаматтық құкықтын арнайы зерттеу пәніне
айнала койған жоқ. Әдет-ғұрып құқығының ... ... ... ... ... ... тарихи-этнографиялык тұрғыда ғана қолға
алынды.
Қазақтардың заттық құқығы тарихымыздың бөлінбес ... ... ... ... ... ... ... түбегейлі әрі нақты зерттеу
Қазақстан Республикасының қазіргі азаматтық заңы үшін тек ... ... ... саяси мәні бар екендігін баса айтуымыз керек.
Баршаға мәлім, қазақ халқының мемлекеттігін қалыптастыру өте күрделі
жағдайда болды. Сол ... де ... ... ... ... ... ... тәуелді еді. Қазақ халкының өз ... ... ... бірқатар заңдар қабылданған, оның ішінде заттық ... орны ... Атап ... ондай зандарға ХҮІ ғасырдың ... ... ... ... (1511— 1521 жж.) ... Оны ... өзі ... ХҮІ ғасырдың аяғы — ХҮІІ ғасырдын бас ... ... ... ... жж.) ... ... ескі жолы" деп аталатын дәл сондай
құжат дүниеге келді. ХҮІІ ғасырдың аяғы — ... ... ... ... заманында (1680—1718 жж.) "Жеті жарғы" деп аталатын тұтастай жинақ
жасалды.
Академик С.Зиманов қазақтардың ... ... ... ... орын ... атап көрсетеді. Мұндай
жауапкершілік жүйесінің аукымы өте кең әрі нұсқалары мен түрлерінің өте ... мән ... ... ... құн — бұл ... ... бір
жауапкершілік институты болып табылады).
1731 жылы 19-ақпан, яғни Қазақстанның Ресей отары ... ... ... ... ... жүйесіне өзгеріс енгізуге тырысып бақты,
мұның өзі заттық құқыққа да қатысты екені белгілі. ... ... ... ... бойы ... әдет-ғұрып құқығын бұзу үшін ... ... ... ... орыс ... ... нормаларын
тықпалады, осылайша өздерінің айтқанына көндіріп, ... ... ... етті. Кейбір аймақтарда орыс заңының нормаларымен казақтың әдет-
ғұрып ... ... ... Алайда "қазақтардын дәстүрлі құқығын
жалпыимпериялык заңмен ауыстыра қою қолдарынан келе ... " ... ... ... екі ... ... ... келді.
Қазақтардын көне меншік түрлерінің бірі қозғалмайтын ... ... еді. Жер ... етудің басты заты болды да, жеке меншік ... ... ... ... ... ... да казак коғамында жерге меншік
мәселесі даулы сипат алды. ... ... ... ... байланысты дербес жер меншігі болған емес деген тұжырым жасайды.
Яғни жер бүкіл халыққа ... ... ... хан ... ... ... ... тек арық, қыстақ және ... ... ... ... айтады. Қазақтарда "енші" деген ұғымның болғанына ешкімнің таласы
жоқ. Сол себепті де біздің ... жеке ... ... болған және
қолданылған. Мәселен, ру басшысы Алаш ... үш ... ... ... ... ... түсін түстеп, атын атаған. Мұның өзі жеке
меншіктің ... яғни жеке ... ... ... ... ... ... мүліктерді ұлдарына таратып берген Алаш былай ... ... ... ... төртінші болігін алыңдар, ал оны
өздеріңнің "меншіктерің" деп есептемеңдер, ол ... ... ... ... ... ғасырдан ғасырға сендердің еншілерің болып ... ... ... ... те болған, ал оны қауымдастық меншікпен
шатастыруға жол берілмеген).
С.З. Зиманов қазақтардың көшпелі тұрмысында ... ... ... жер ... феодалдық меншіктің объектісі болды деп есептейді.
Сонымен, қазактың ... ... ... ... малға, құрылысқа, бау-
бақшаға, арыққа, құдыққа және басқа ... жеке ... ... ... ... ... меншік иесі отағасы, яғни отбасының
қожасы болып табылды, әйелі мен енші алмаған ... ... ... ете ... Дей ... ... мүлікті ортақ ("еншілес")
пайдаланды. Соған қарамастан, мүліктің иесі отбасының қожасы ... ... оның ... ... бір дәрежеде шектеулі еді. Айталық, әкесі мен атасы
баласынан немесе немересінен не ... не қоям десе де ... ... ... атасынан не әкесінен тек үш ... ғана ... ... ... peт ... ол айып ... қалыңмал мәселесін шешуге міндетті еді. Егер ол оны шеше ... онда ... ... ... ... ... кетуге құқық берілді.
Бұл орайда баласы ұры деп есептелмеді. Ұлға берілетін бөліктің ең ... ... ... ... ... ... принциптер де жерге байланысты.
Мәселен, егер жер иеленуші егістікке құрылыс салса, онда ол оның ... ... ... ... ... ... қатысу құқығы және жеке қатысу
құкығы болып бөлінді. Қазактарда жалпының қатысу ... кең ... ... бөлінген жер, мал айдайтын жолдар жалпыға бірдей пайдалануға
жатты.
Қазақтардың әдет-ғұрып құқығы бойынша әрбір ... ... мен ... ету) ... деуге болады. Әдетте ондай шектеу
өкілеттіліктің біреуіне ... ... ... ... ... құқығын
шектеу тек бір ғана иелікке катысты болды, қазақтардың әдет-ғұрып
құқықтарында ... ... мен ... ету ... ... ... пайдалануды шектеумен бірге жиі кездеседі. Мысалы, оған ... ... мен ... кем ... ... ... ... мүлікті кепілдікке қою жатады. Меншік құқығындағы шектеу кейде
тек бір ғана ... ... ... ... (мысалы, салынған қыстақты басқа
біреуге беруге тыйым салу).
Бірқатар ғалымдардың пікірі бойынша қазақтың әдет-ғұрыптық ... ... ... құқық белгісіз болған. Ал ... ... ... ... танылған деп түйіндейді.
Біздің ойымызша, соңғы пікір көңілге конады. Оған туысқандарына мінерге
ат, сауарға мал, пайдалану мен иелік етуге жер ... өзі ... ... ... түседі.
Әдет-ғұрып құқығы мүліктерді қозғалатын, ... деп ... Дей ... ... ... ... ретінде "таңба" болды
(рулык, сословиелік және т.б.). Көшпелі ... ... ... көзі ... есептелді, ал мал дегеніңіз ақшаның рөлін атқарды, демек, мал мен ... ... ... ... түрі дүниеге келгені шындық. Малды
қазақтар "дәулет" дейді, демек, ол — ... Ал ... ... не
қозғалмайтындары мүлік деп аталды. Қозғалатын заттар "нәрсе" деп те
айтылды. ... бөлу ... ... ... ... ... ... құқығы бойынша заттық кұқыққа қысқаша талдау
жасағанда заттық кұқықтың бүкіл болмысын осы ... ... ... ... ... ерекше маңызы бар. Мәселен, меншікті иеленудің
бір түрі — барымта. Барымта ... ... ... бірі болып
табылады, сондай-ақ тек осы құқыққа тән меншік кұқығын жүзеге асыру, қандай
да бір заңды талабын қанағаттандырмаған ... ... ... алып ... Барымтаның мынадай жағдайлары бар:
а) барымтаға түнде емес, күндіз аттану;
ә) барымтаны ашық түрде жариялау;
б) ... ... ... толтыру үшін жасалатындығы;
в) егер де жауапкер талап ... ... ... би ... онда ... жасалады.
ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚ ПЕН МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ АНЫҚТАМАСЫ
Меншік қай қоғамның да сан қырлы өзекті мәселесі болып келді. Сондықтан
да ... ... ... ... ... ... ... оны меншіктен
шығатын экономикалық категория деп түсіну керек.
Меншік дегеніміздің өзі материалдық игіліктерді — ... ... ...... әрі иеленуді білдіреді. Ол тарихи қоғамның ішкі
айқындауы арқылы пайда болады.
Сонымен, меншік затты иелену, меншіктену екен, оның өзі ... ... орай ... ... ... оны ... соң өндіріс
барысында пайдаланып, оған билік етіледі. Меншіктің экономикалық ... ... ... ... ... ... құқықтану доктринасы мен отандық заң ... ... ... ... ... ... және ... жағдайдағы меншік
құқығы деп бөледі."
Материалдық игіліктерді иелену, пайдалану және ... ... ... ... ... азаматтық құқық нормалары жөнінде (кодекс,
заңдар мен басқа да заңдык, нормативтік құжаттар) әңгіме ...... ... ... меншік кұкығы, яғни меншіктің құқық
институтын кұрайтын нормалардың жиынтығы ... ... ... ... ... ... құкығының объективті нормалары негізінде нақтылы
меншік иесі өз ... ... ... тиесілі мүлікті пайдалануына және оған
билік етуге құқылы екендігін, яғни сату-сатып алу, ... беру және ... ... ... ... жүзеге асыра алатындығын әңгіме еткенімізде
меншік құқығының субъективті жағына тап боламыз ... ... ... ... меншік құқығына мынадай ... ... ... ...... заң ... ... және қорғалатын өзіне тиесілі мүлікті өз қалауынша ... және оған ... ету ... Бұл ... ... дәл әрі ғылыми
жағынан толық берілген. Өйткені, субъектіге "тиесілі" деген сөзбен шектеліп
қалмай, мүліктеріне өз қалауынша иелену, пайдалану және ... ету ... ... ... ... ... мүлікке заңға сәйкес билік
етуі, оны өзінің калауынша пайдалануы деп түсіну керек. Яғни субъектінің
затқа үстемдік етуі ... және оған ... ... ... қол ... ... меншік иесі ... ... ... ... ... оны ... ... билік етуге, тіпті
бөтен біреуге беруге, жойып жіберуіне толық құқы бар. ... заң ... тану заң ... ... ... жүзеге асады, өйткені,
затқа үстемдікті шектеу меншік иесінің еркіндігіне белгілі бір дәрежеде
ықпалын тигізеді, демек, затқа ... ... ... ... болуы мүмкін
емес. Сондықтан да Азаматтық кодекстің 188-бабындағы меншік құқығын шектеу
мұндай кұқықтың шексіз еместігін көрсетеді, сол ... де ... ... затты иелену, пайдалану және билік ету ... заң ... ... иесінің еркіндігін шектеу меншік иесінің өз өкілеттігін
жүзеге асыруы баска тұлғалар мен ... ... және ... ... ... тиіс ... ... Мұндай құқықты
немесе заңды мүддені бұзу баска түрлерде де кездесуі мүмкін, айталық,
меншік иесі ... ... ... ... ... пайдаланып,
нарықта көрер көзге қиянатқа жол беруі мүмкін (АК 11-бабының 3-тармағы).
Міне, осындай теріс пиғылды әрекеттерге жол ... үшін де ... ... ... ... иесі өз ... ... асырған кезде
азаматтардың денсаулығы мен айналадағы ортаға келтірілуі мүмкін зардаптарға
жол бермеу шараларын қолдануға міндетті ... ... ... ... ... ... ... құқығының иелену,
пайдалану және билік ету тәрізді құрамдас бөліктерінен басқа оны заңмен
қорғау да ... ... ... ... құқығына тәуелді емес, меншік
иесі өзінін мүлкін ... ... өзге ... ... ... ... ... хақысы бар. Егер осындай құқықтары бұзылып жатса,
онда ол затты қайтарып алуға, қалпына келтіруге, келген ... ... ... ... ... ... ... меншік құкығының
мерзімі шексіз болады. Мүлікке меншік кұкығы Азаматтық кодексте көзделген
негіздер бойынша ғана ... ... ... ... ... меншік иесіне тиесілі иелену, пайдалану және
билік ету тәрізді өкілеттіктер құрайды.
Бұл өкілеттіктердің әрқайсысы меншік ... ... ... ... Меншік иесі аталғандардың қай-қайсысын да үшінші бір тұлғаға бере
алады, ... үш ... ... де ... ... өзі меншік иесі болып
қала береді. Мысалы, ол заттарын теміржол, әуежай және ... ... ... ... ... өз ... ... күзетшінің игілігіне
береді.
Кейде заң талаптарына сәйкес меншік иесінен ... ... ... үшін ... ... ... мүмкін, онда меншік иесі әлгі үш
өкілеттіктен де ... ... ол ... ... ... иесі болып қала
береді. Қарызын өтегеннен кейін мүлкін сатқаннан қалған қаржы ... ... ... кері ... соң оның ... және ... ... калпына келтіріледі.
Иелену құқыгы мүлікті нақты иелену мүмкіндігін заң жағынан толықтай
қамтамасыз етуді жүзеге асырады. Ол ... ... ... іс жүзінде үстемдік
етуге мүмкіндік беріп, затты пайдалану үшін маңызды алғы шарт жасайды.
Заң иеленуді занды, ... адал ... және арам ... деп ... мүлікті иелену занды негізде жасалса, онда ол заңды иелену болып
табылады. Яғни құқық ... ... ... ... ... ... Затты
(мүлікті) заңсыз иелену, егер оны зорлықпен немесе заңнан жасырын жасалса,
немесе заңсыз ... ... ... ... оны қайтару жөніндегі
талапты құлағына ілмесе, бұл да құқық бұзу деп ... ... ... затың заңсыз екендігін білсе, білуге тиісті болса, онда
ол арам ниетті иеленуші делінген. Қарсы жақ ... ... ... ... адал ... ... жатады (АК-тің 261-бабы). Ал, керісінше,
егер де мүлік оны иеліктен айыруға құқығы ... ... ... ... мұны ... және ... тиіс болмаса (адал алушы), мүлікті меншік
иесі немесе меншік иесі мүлікті ... ... адам ... не ... де ұрланған, не олардың иеленуінен бұрын бұлардың еркінен тыс өзге
жолмен шығып қалған ретте ғана меншік иесі бұл мүлікті алушыдан ... ... ... ... ... ... әр түрі ... айтылмаған,
тек аталған баптың 3-тармағында ғана ... ... ... ретінде
иеленудің жасалу жолы мен тәуелділігі ... ... ... ... негіз бар "Иелену мерзіміне" жол беріледі (АК-тің 20-бабы).1
Иеленудің мұнда ... ... ... ... ... өз ... ... ұстауымен ерекшеленеді. Бұл иеленудің заңдық салдары ... ... ... меншік құқығын алғанға дейін оны басқалардан ... ... ... ... ал ... жағынан, осы баптың
нормалары негізінде ... ... ... ... ... алады.
Сонымен, иеленудің мерзіміне мынадай белгілер тән:
а) өзі ... ... ... ... ... ... осы тұлғаның затқа адал, ашық және үздіксіз түрде нақты үстемдік
етуі. Демек, иеленудін ... ... ... ... ... ... ... ретінде ерекшеленеді. Оған қоса бұл иелену түрі затты ... да ... ... бір ... ... иелену құқығын өзгеге
бергенімен, меншік иесі болып қала береді (мысалы, кепілдік шарты бойынша).
Пайдаланудың өкілеттік құқығы дегеніміз — ... оның ... ... ... ... одан пайда та-будың заң жүзінде қамтамасыз
етілуі. Паяда кіріс, өсім, жеміс, төл алу және өзге ... ... ... ... ... ... ... жай пайдалануды ажырата білу керек.
Пайдаланудын өкілеттік кұқығы — затты пайдалануға құқықты ... ... ... ... ... ... — осы ... жүзеге
асыру болып табылады, яғни затты нақты пайдаланып немесе оны ... ... ... иесі өзінің пайдаланудың өкілеттік құқығын қалай жүзеге асыруды
өзі ... ... та, ... ... бұрмаламауы тиіс, яғни
меншікті пайдалану қоғамдық игілікке ... ... ... ... қоғамдық
маңызы бар объектіні пайдаланғанда, меншік иесі тек ... ғана ... да ... ойлауына тура келеді. Мысалы, қазақ өнерінің көрнекті
шығармаларын, айталық мұрагер ... иесі ... ... ... иесі ... ... өзінін пайдалану құқығын беруіне хақылы (мысалы,
жалға, арендаға беру т.б.). Пайдалануға өкілеттік алған тұлға оны өзі үшін
пайдалана ... ... ... пайдалану, өнім алу). Мұндай жағдайда
меншік иесі өзінің өкілетгігіне сәйкес табысты ... ... ... затты пайдаланудан түскен кірісті иеленеді, немесе белгілі бір
пайызды еншілейді.
Заң негізінде ... ... да ... ... орай ... ... айрылуы не құқығы шектелуі мүмкін. Мәселен, тұрғын үйді ... бір ... ... жай ... тыс ... ... заң арқылы
жүзеге асады ("Тұрғын үй қатынастары туралы" Заңның 4-бабы).
Билік ету құқығы ...... заң ... ... ... қамтамасыз етілуі (АК-тің 188-бабы 2-тармағы1).
Билік етудін өкілеттігі меншік құқығының ... ... ... ... ... меншік иесі өзінің меншік құқығын
өзгеге беріп, кепілдік құқық жасап, ... ... ... ... онда ... ... ... асырғаны болып табылады. Билік ету кұкығы арқылы
мәмілелер жасалған кезде меншік иесінің құқығы өзгеге толықтай не ... ... ... ... иелік ету және пайдалану құқықтары
беріледі). Билік етудің өкілеттігін жүзеге ... ... түрі ... мүлікті өз иелігінен шығарып, басқа адамдарға беруі болып табылады.
Нарықта өз орнын табу үшін меншік ... ... ету ... ... ... үшін ... Ауыстыру кезінде меншік иесінің құқығы
сатушыдан ... ... ... ... да сатушы тауардың меншік иесі
ретінде ... ... ... ... алуы ... ... ету ... асыру мақсаты меншіктің әр түрлі түрлеріне сәйкес келеді.
Әдетте меншік иесі өзінің билік өкілеттігін ... да ... ... деген ереже жоқ. Шешімді қалай қабылдайды, қалай билік етеді — оны
бір өзі шешеді. Дей тұрғанмен, ол бұл ... ... ... жол ... ... ... ... жағдайда меншік иесі өзінің билік ету құқығын
қоғам мүдделі ... ... ... ... Заң мен ... да ... орай меншік иесінін билік ету құқығы алынуы не тоқтатылуы
мүмкін. Белгілі бір ... ... ету ... тек мемлекеттің
келісімімен жүзеге асады. ... ... ету ... ... ... ету ... ... үшін келісім жасаған кезде заңды өкілінің ... ... ету ... ... ... иесі ... ... тұлға арқылы да
жүзеге асады. Бұл заңның арнайы нұскауымен болады, ... ... ... ... ... ... ... жүкті иесіне беруге
мүмкіндік болмаған жағдайда басқа тұлғаға тапсырады) болады.
Меншік иесі өз меншігінің игілігін ... қана ... ... ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыру), меншігіндегі
мүлікті күтіп ұстау ауыртпалығы да жүктеледі. Айталық, күрделі жөндеу
жүргізіп, сактандыру ... ... ... және т.б. Егер ... ... ... түсетін ауыртпалықты үшінші біреуге жүктеуіне
болмайды. Егер мүлік заңды түрде ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындарын, егер шартта өзгеше көзделмесе,
меншік иесіне өтуге тиіс. Мысалы, оған ... ... ... ... кеткен шығынды айтуға болады.
Заңмен басқада мәселелер қаралуы мүмкін. ... ... ... ... берген кезде оны күтіп-сақтау пайдаланушыға жүктеледі. Күтімсіз
және заңсыз ... ... ... күтіп ұстауга жұмсалған шығындары
өтелмейді ... ... ... деп заттардың кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ
бүліну каупін айтады. Иеліктен айрылған заттардың кездейсоқ жойылу ... ... ... егер заң ... ... ... ол өзгеше
белгіленбесе, сатып алушыда меншік құқығы пайда болуымен бір ... ... ... ... не ... ... ... басқа мезгілде заң
немесе шарт негізінде сол мүлікті алушының мойнына ... ... ... ... ... шарт ... кезінде алдын-ала ескереді (сатып алу-
сату), яғни зат берілмей тұрып, сатып алушыға меншік ... ... ... басы ... тиіс.
Екінші бір жағдай мерзімінің өтіп кетуіне байланысты. Мәселен, егер
иеліктен айырушы адам ... беру ... ... ... ... немесе сатып алушы оларды қабылдау мерзімінің өткізіліп жіберілуіне
кінәлі болса, кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ ... ... ... ... ... ... (АК-тің 190-бабы 2-тармағы).
3 – тарау Заттық құқық меншік құқық туралы заңдардың дамуы
3.1 Азаматтық кодекс бойынша ... ... ... мен ... ... ... ... "Қазақстан
Республикасында мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және ... — деп ... ... ... екі ... — жеке (191 -бап) және ... екендігін тәртіптейді.
Конституцияда меншікті екі нысанға бөліп қарау олардың мемлекетке
меншік ... ... ... ... ... ... орай жеке ... мемлекеттік емес меншік болып
саналады. Егер меншік құқығының субъектісі мемлекет болса ... ... ... ... ... онда ... ... меншік жөнінде
болады. Ал субъект мемлекеттік емес занды ... ... ... ... онда жеке меншік деп есептелінеді.
Сонымен, меншікке субъектілер: мемлекет, әкімшілік-аумақтық бөліністер,
заңды тұлғалар мен азаматтар бола ... ... ... де ... ... кодекске сәйкес мемлекеттік
меншік республикалық және коммуналдық, болып екіге бөлінеді (192-бап).
Конституцияның 87-бабында коммуналдық ... ... ... ... ... ... делінген.
Мемлекет өкілеттігін жүзеге асыра отырып, қарауындағы мүліктерді өзінің
органдары мен мемлекеттік заңды тұлғалары арқылы ... ... ... ... ... ... осы қатынастардың
өзге қатысушыларымен тең негіздерде кіреді.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік өкімет билігі мен баска ... осы ... ... ... заң кұжаттарында,
ережелерде және өзге де кұжаттарда белгіленетін кұзыреті шегінде Қазакстан
Ресггубликасының атынан өз ... ... ... және жеке мүліктік
емес құқықтар мен міндеттерді алып, оларды жүзеге асырады, ... ... ... көзделген реттер мен тәртіп бойынша Қазақстан Республикасының
арнайы тапсырмасымен оның ... өзге де ... ... заңды
тұлғалар мен азаматтар өкілдік ете алады ... ... 1 және ... кодекстің 191-бабына сәйкес жеке меншік азаматтардың ... емес ... ... мен олардың бірлестіктерінің меншігі
ретінде көрінеді. Сөйтіп, ... ... пен ... ... "жеке
меншік" деген терминнің аясына бірігеді. Оларды біріктіру мемлекеттен бөліп
қарау арқылы бұл меншікпен жұмысты ... ... ... салық саясатын жүргізуге, немесе мемлекеттік әкімшілік аппараттың
жөнсіз араласуынан қорғайды.
Мемлекеттік емес занды тұлғалар мен ... ... ... ... меншік иесі болып табылады. Мысалы, акционерлік ... ... бір ... ... ... болғанымен, оны
мемлекеттік меншік деп айтуға келмейді, себебі ол жеке меншік болып ... жеке ... ... жеке дара ... меншік ұғымына
сай келеді. Сонымен бірге, біздің пікірімізше ол азаматтардың меншігіндегі
жеке дара ... ... және жеке ... ішкі ... қажет.
Меншік иесінің құқығын жүзеге асыру, яғни оның иелік етуі, пайдалану
және билік етуі мүліктің мүддесі мен ... орай ... ... ... ... Республикасының "Тұрғын- үй қатынастары туралы" заңының
40-бабында меншік иесінің үй-жайды, ортақ мүлікке қауіп төндіретін немесе
оны нашарлататын ... ... ... ... ... ішінде
қайта жоспарлауына және кайта жабдықтауына тыйым салынады.
Жеке меншіктің ерекше түріне кондоминиум меншігі де жатады. Кондоминиум
ұжымдық меншік ... ... ... да ... қатынастары туралы"
Заңының 31-бабы 1-тармағы) біздің Азаматтық кодексте ұжымдық меншік ... ... ... ... жөн. Үй-жай меншік иелерінін әрқайсысы өзіне
бөлек (жеке-дара) ... ... ... ... ... өз ... ... пайдалануға және оған билік етуге құқылы.
Үйдің бөлек (өзіндік) меншікке жатпайтын бөліктері ... ... ... ... шатырлар, подвалдар, пәтерден тыс не үйге
ортақ инженерлік жүйелер мен ... жер ... оның ... ... және ... пайдаланатын басқа да мүліктер) үй-
жай меншігі иелеріне ортақ меншік құқығы бойынша тиесілі болады.
Үй-жайдың әрбір меншік ... ... ... ... ... оған ... үй-жайға бөлек (өзіндік) меншікке бөлінбейді. Үлестің
мөлшері, егер меншік иелерінің келісімінде ... ... ... ... тұрғын үй-жайлардың немесе тұрғын емес үй-жайлардың
пайдалы ... ... ... жалпы алаңына қатынасымен анықталады. Мұндай
үлесті заттай бөліп беруге болмайды.
Кондоминиумның әр алуан түрінің құқылық тәртібінің ерекшеліктері ... ... ал ... ... ... ... ... үй
кондоминиумы жайында айтылған.
Азаматтық кодекстің 209-бабына сәйкес екі немесе бірнеше адамның
меншігіндегі мүлік оларға ... ... ... тиесілі болады.
Меншік құқығының түрлеріне сипаттама берген кезде мүліктің құқықтық
тәртібінің мазмұны мен ... ... ... бір ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕНШІК ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҒЫ ТУРАЛЫ ЗАҢДАРДЫҢ ДАМУЫ
1. Қазақстан Республикасының ұлттық меншігі ... ... қиын ... ... ... ... жеке меншікті мойындамай, мемлекеттік
меншікті халықтың меншігі деп ... ... ... ... ... ... үш нысанын бөліп қарады: мемлекеттік,
колхоздық-кооперативтік және кәсіподақтар мен басқа да қоғамдык ұйымдардың
меншігі, сондай-ақ социалист ... ... ... ... ... ... Қазак КСР Конституциясының 10,11,12-
баптары). Оның ... ... ұзақ ... бойы ... яғни ... ... ... өзіндік меншігінен басым бағалады. Ал оның
соңғысы тиісті ... ... ... және ... құралы болып
есептелмеді.
90-шы жылдардың басынан бастап "социалистік ... бас ... ... КСРО ... ... ... ... редакциясы 1990-жылғы
14-наурыз) және 1990-жылғы 6-наурыз КСРО-дағы "Меншік туралы" Заңның 4-бабы
1-тармағының негіздерінде меншік ... ... ... ... ... және мемлекеттік." КСРО Конституциясының 11-бабына сәйкес
мемлекеттік ... ... ... ... деп ... Мемлекеттік (жалпы
халықтық) меншік кеңес мемлекетіне ... бір ... ... ол ... дара және ... субъектісі болды, ал Қазақ КСРО-ның
егемендігі тек сөз жүзінде ... ... ... туралы" заңы (21, 22, 23-
баптары) жерді және басқа табиғи объектілерді ешқандай ... ... ... ... Бұл ... ... да, республикаларға да
бірдей карайтын, сөйтіп, шын мәнінде ... ... ... ... Осындай жұмбақ тұжырымдар әр республикаға өз меншік ... ... ... ... ... ... ... осы баптарға сүйеніп,
Қазақстан Украинаның жерін меншіктеуге, ... ... ... ... ... әкеп ... Әлгі "жалпы игілік" деген ұғымның өзі бұл
мүлікті иесіздікке ... ... зат бір ... бәріне тиесілі болды,
сонымен бірге оның нақты иесі де болған емес. Демек, әу ... ... ... ... бекітіле тұрса да, ешкандай ілгерілеуді әкелген
жоқ. Өз кезегінде Қазақ КСР-нің ... да ... ... ... деп
жар салды, бірақ та "халық" деген сөз де тағы келіп нақтылықты көрсете
алмады. Егер ... ... ... ...... ... ... де бір бөлігі өз бетінше меншік иесі болып ... ... ... ... ... — ақша қатынасына қайшы келді, нәтижесінде мемлекеттік
мүлік нақты ... ... ... ... ... иесіне тауарсыз
экономика ғана тән еді. Шын мәнінде затқа халық емес, оның бір ... ... мен ... ... ету ... ... меншік туралы заңда бұрынғы "өзіндік меншік" үғымының
орнына "азаматтардың меншігі" деген жаңа ұғым пайда ... ... ... жеке ... тек ... шаруашылыққа ғана тән емес, бар
болғаны тауарлы шаруашылықтың белгісі деп тұжырымдалды.
Қазақ КСР-нің өзін-өзі ... және ... ... ... КСРО шеңберінде дербес республика ретінде
шаруашылык жүргізуді бекіту мен дамыту жағдайларын қарастырды, сол ... ... ... ... ... ... ... және
жеке-дара — өндірістік меншікті енгізу идеясы ұсынылды.
Қазақ КСР-інің 1990-жылғы 15-желтоқсанда ... ... ... ... рет ... құқығының принциптері мен ұғымы бекітіліп, Қазак
КСР-нің жері мен басқа табиғат ... ... ... ... ... басқа түрлері де республиканың меншігі болып танылды, дей
тұрғанмен, онда бүкілодактық меншікті қалыптастыру жағы да ескерусіз қалған
жоқ. ... ... алу және ... ... Заңының 3-бабында
"Республика аумағындағы барлық ұлттық ... оның ... ... табылады
және республиканың зандық құзырына өтеді" деп нақты жазылды. Қазақ КСР-і
өзінің ... ... ... республикалық және ... ... ... ... меншік туралы заңындағы ең бір ұнамды тұсы оның 7-бабы
2-тармағында азаматтың меншігі былайша тұжырымдалды: "азаматтың дене және
рухани қажеттерін ... ... ... ... ... ... келтіруге арналған жеке меншік түрінде көрінеді". Бірақ та ... ... ... ... қажет еді. Сонымен, мемлекеттік
меншіктің құқық субъектісі Халық депутаттары Кеңесінің барлық деңгейі деп
танылды. Мүліктің меншік иесі ... ... ... органдар емес,
мемлекет немесе әкімшілік-аумақтық кұрылым аталды. Бұл ... ... ... де ... ... ... ... мемлекет ретінде
коммуналдық меншіктің субъектісі бола алмады ... ... ... ... туралы" заңында меншіктің үш түрі белгіленді:
азаматтардың меншігі, ұжымдық және ... ... ... ... ... ... меншігі деп айқындалды, ол тек жалға немесе ғұмырлык
мұрагерлік ... ғана ... ... ... рет осы ... ... құқық
бекітілді (шаруашылық жүргізу кұкығы жәнет.б.).
1994 жылы 27-желтоқсанда ... ... ... ... ... құқығынын жағдайын түбірімен өзгертті.
Азаматтық кодекс азаматтық-қүкықтық ғылыми нәтижелерін және ... ... ... қол ... жетістіктерінің ең тандаулысын
заңды түрде тұжырымдады да, нарық талаптарына сәйкестендірді.
МЕНШіК ҚҰҚЫҒЫНА ЖӘНЕ ӨЗГЕ ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАРҒА ИЕ БОЛУ НЕПЗДЕРІ
Меншік ... ... ... ... ... ... ала
алады. Азаматтық кодекстің 235-бабы ... ... ие ... ... Бірақ та заң меншік құқығын алудың негіздерінің түпкілікті
дәрежеде тізімін жасады деуге ... ... ... ... ... қолданылмайды (бір нәрсені жүзеге асыру кезіндегі әрекеттер
немесе әрекеттер жүйесі). Меншік құқығы оның ... ... ... ... фактілер негізінде алынуы мүмкін. Мұндай ... ... ... (АК-тің 7-бабы).
Меншік қүқығын алуда бастапцы және туынды негіздерін ... ... ... ... ... ал келесі бір жағдайда құқық қабылдаушылық
сай келеді, оның соңғысына ерекше баға беріледі.
Бастапқысына ... ... деп ... ... зат ... болмады және
меншік құқығы оған бірінші рет ... ... зат ... ... ... оған бұрынғы меншік иесінің құқығынан ... ... ... да ... ... бастапқы негіздеріне мыналар қатысты:
жаңадан жасалып ... ... ... ... ... ... ... 1-тармақ); өңдеу (237-бап); иелену мерзімі (240-бап); олжа (245-
бап); қараусыз жануарлар (246-бап); меншік иесінен алынған ... ... ... (247-бап).
Туынды негіздер меншік иесі құқығын алуда бұрынғы меншік ... ... ... ... Жаңа ... иесі ... ... одан бұрынғысының құқығы бір мезгілде ... ... ... ие болу ... ... сипаттамасына тоқталайық.
Меншік құқығының туынды негіздерінің пайда болуы шартқа (сатып алу-
сату, заем, несие және т.б), ... ... (заң мен ... ... ол ... ... ... құрған кездегі құқықты мирасқорлық
тәртібімен жүзеге асады. Туынды негіздерге сонымен ... ... ... ... ... ... 249-бабы 3-тармағы),
реквизациялау (АК-тің 249-бабы 3-тар-мағы), жер учаскесін алып ... ... ... иеліктен айыру (АК-тің ... ... ... ұсталған мәдени немесе тарихи қазыналар сатып алынған
реттер (АК-тің 249-бабы 6-тармақшасы) қатысты және заңда көзделген басқа
жағдайлар да оған ... ... ... тек ... ғана ... ... емес, осы затқа
байланысты құқықтар мен міндеттердің барлығы ауысады. Мәселен, үй сатып
алған адамға сол ... ... ... ... ... кепіл шарттары
көшеді. Тағы бір мысал: ... ... ... мұрагер мұра қалдырушының
борыштарына өзіне ауысқан мұралық мүліктің нақты құны шектерінде ... ... да ... ... ие ... туынды негізіне әрқашанда
мирасқорлық касиет тән. Меншік құқығына ие болуға байланысты жаңа меншік
иесі бұрынғы ... иесі ... ... ... түгелдей өзіне алады
деуге болмайды. Мәселен, бұл жаңа меншік иесіне қандай мүліктің ауысуына
және оның иесі кім ... ... ... ... немесе жеке тұлға),
жаңа иеленушінін меншік құқығы қандай ... ... ... ... ... меншік құқығының бастапқы негіздеріне тоқталайық Азаматтық
кодекстің 235-бабының 1-тармағы ... ... ... ... ... ... ... жасалған затқа құқықты жатқызады. Меншік құқығы
бұрын болмаған затқа да ... ... Егер ... ... көзделмесе, затты
дайындап не оны жасаған адам сонын меншік иесі атанады. Жаңадан дайындалып,
жасалған заттар ... не ... ... ... ... 236-бабына сәйкес салынып жатқан үйлерге, кұрылыстарға, өзге де
мүлік кешендеріне, сондай-ақ өзге де жаңадан жасалып жатқан ... ... ... осы ... жасау аяқталған кезден ... ... Егер заң ... ... шартта құрылысы аяқталған объектілерді
қабылдап алу кезделген болса, онда тиісті мүлікті жасау осылайша қабылдап
алынған кезден бастап ... ... ... Қозғалмайтын мүлік
мемлекеттік тіркелуге тиіс реттерде, оған меншік құқығы осылайша тіркелген
кезден бастап пайда ... ... ... ... ... ал ... ...
оны мемлекеттік тіркеуден өткізгенге дейін ... ... ... ... мен ... мүлікке меншік құқығы туралы ережелер
қолданылады.
Заң ... ... ... ... ... ... ... табысты жаткызады (АК-тің 235-бабы 1-тармағы). Зат
күйіндегі жеміс дегеніміз ... ... ... ... ол ... өзінен табыс түсіреді. Жемістер табиғи болуы мүмкін (ол ... ... ... ... ... оны таза ... ... өнімі деп
боледі (бұйым, енім және т.б.) ... ... көзі ... ... ... ақы төлеу немесе пайыздар (және т.б.). Зат ... ... мен ... ... ... ... ... ашып көрсетеді, бұл АК-тің 193-
бабын-да қарастырылған: ... ... ... ... ... ... табыстар), егер зандарда немесе бұл мүлікті пайдалану
туралы шартта өзгеше көзделмесе, осы ... ... ... ... ... ... құқығын алудың бастапқы негізіне өңдеуде жатады (бір тұлға
материалды өңдеп, одан екінші бір зат ... ... әлгі ... ... оны ... адам ба, әлде ... меншік иесі ме?' ... ... ... ... ... көзделмегендіктен, адам өзіне
тиесілі емес материалдарды өңдеу арқылы дайындаған жаңа ... ... ... ... меншік иесі алады. Алайда, егер өңдеу құны
материалдардың құнынан едәуір асып ... жаңа ... ... ... адал
жұмыс істеп, өңдеуді өзі үшін жүзеге асырған адам алады. Бұл екі ... ... ... ... ... ... ... меншік иесіне материалдың
құнын өтеу мәселесі ... Бұл ... ... ... ... дайындалған затқа меншік құқығын алған материалдардың
меншік иесі ол затты өңдеуді жүзеге асырған ... оның ... ... ал ... жаңа ... меншік құкығын алған ретте соңғысы материалдар-дың меншік
иесіне олардың кұнын кайтаруға міндетті.
Өңдеуді жүзеге асырған ... ... ... ... ... ... иесі жаңа затты өз меншігіне беруді және өзіне
келтірілген залалдардың орнын ... ... ... ... ... ... 2,3 ... құқығының пайда болуының бастапқы негіздеріне өнімді жинауга,
балық, аң аулауға арналған көпшілік тұтынатын заттарды меншікке айналдыру
да ... ... ... ... ... ... иесі ... рұқсатка сәйкес ормандарда, бөгендерде немесе басқа аумақта жидек
теруге, балық аулауға, аң аулауға, басқа нәрселерді жинауға немесе ... ... ... ... заттарға меншік құқығын оларды жинауды және
аулауды жүзеге асырған адам ... ... ... Мысалы, осы нормаға
сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалар өз әрекеттері кезінде белгіленген
ережені ... ... ... (аң аулау, балык аулау және т.б.). Мұндай
ережені бұзған тұлға тиісті жауапкершілікке тартылады кодексінде тек ... ғана ... ... ... ... ... ... енбеген еді.
Қазақстан Республикасы заңына иелену мерзімі тұңғыш рет ... ... ... деп ... ... азамат немесе занды тұлғаның адал,
ашық және ұдайы иеленген құқығын айтамыз. Ал онын ... — 15 жыл, ... ... — 5 жыл. ... ... ... да мүліктерге меншік
құқығы бұл мүлікті иелену көнелігіне сәйкес алған ... ... ... ... ... мерзімі бойынша меншік құқығын алудың қажетті жағдайы мынадай
болады: иелену, яғни ... ... ... ... ... ... ... және мерзім. "Тура өзінін мүлкіндей көру" теңеуі тек мүлікті ұстау
ғана емес, оны заңға ... ... ... табылады. Мысалы, мемлекеттік
меншіктегі жерді пайдалану оны өз меншігіне алу ... ... ... ол оны мейлі ұзақ уақыт пайдалана берсін, ... осы ... ... мемлекеттік жер пайдалануға берілген екен, оны иеленуші
өзіне меншіктемей, басканын мүлкі деп есептеуі тиіс.
Иелену мерзімінің ... ... оны ... иелену, яғни мүлікті
иеленуші өз иелігінің заңдық негізін естен шығармайды. Иелену мерзімінің
тағы бір ... ... ашық және ... ... болып табылады. Ашық
дегенді иелену ешқандай бүкпесіз, әділ жүзеге ... деп ... ... да ол ... тұлғалар тарапынан не заңдық, не әлдекімнің қолдан
жасалған кедергілеріне ұшырамайды. Міне, сол себепті де АК-тің ... ... ... оның ... орай ... ... мүмкін
мүліктер жөніндегі иелену көнелігінің өтуі тиісті талаптар бойьшша талап
кою мерзімі бітуінен ерте басталмайды делінеді.
Үздіксіз пайдалану ... ... ... ... иелену мерзімінің
уақыты бітпейінше мүлікті басқа біреуге бермеуді білдіреді. ... ... іс ... де, заң жүзінде де тоқтатылмауы керек.
Иелену мерзімі меншік құқығына айналуы үшін козғалмайтын мүліктер ... 15 жыл, ал ... — 5 жыл ... ... ... ... жүгінетін
азамат немесе заңды тұлға өздері кұкықты мирасқорлары ... ... осы ... ... еткен уакытының бәрін өз иелігіне қосып алуына
болады. Мысалы, мұрагерлер мүлікке заң және өсиет арқылы ие ... ... ... ... мерзіміне виндикациялық талаптан туындайтын (өзгенің заңсыз
иеленген өз мүлкін)талап ету талап қою ... ... ... ... 260-263,265-бал-тары),
Заң мүлікке меншік құқығын алғанға дейін оларды өз мүлкіндей иеленуші
азамат немесе ... ... өз ... мүліктің, меншік иелері болып
табылмайтын, сондай-ақ заң құжаттарында ... ... ... өзге ... ... ... ... құқығы жоқ үшінші ... ... ... ... (АК-тің 240-бабы).
Егер тұлғаға сотта оның меншік құқығын танудан бас ... ... ... ... ... иесіне айналады (АК-тің 240-бабы, 5-тармағы).
Азаматтық кодексте иесіз заттарға меншік құкығын алу тәртібі мен негізі
көрсетілген. Меншік иесі жоқ ... ... ... бас тартылған зат
иесіз болып есептеледі.
Азаматтық кодекстің 240-бабына сәйкес иесіз қозғалмалы затқа ... ... ... ... ... ... меншік иесі бас ... ... ... ... жоққа шығармайды (АК-тің 243-бабы),
атапайтқанда олар олжа (АК-тің 245-бабы), қараусыз жануарлар (АК-тің 245-
бабы) жене көмбе ... ... ... болады.
Иесіз қозғалмайтын заттарды олар табылған аумақтағы жергілікті атқарушы
органның мәлімдеуі бойынша қозғалмайтын мүлікті мемлекетгік тіркеуді жүзеге
асыратын орган есепке ... ... ... ... есепке алғаннан соң
бір жыл өткеннен кейін коммуналдық меншікке билік ететін орган бұл ... ... ... деп ... ... етіп, сотқа жүгінеді.
Коммуналдық меншіккке түскені сот ... ... ... ... зат оны ... кеткен меншік иесінің иеленуіне, пайдалануына
және билік етуіне қайта қабылдануы, не иелену мерзіміне ... ... ... ... ... құқығынан бас тарту мақсатымен меншік иесі тастап кеткен немесе
калдырып кеткен жылжымалы заттар Азаматтық кодекстің ... ... ... ... ... өтуі мүмкін. Тұлға өзінін иелігіндегі не
пайдалануындағы жер учаскесінде жатқан заттарды, тіпті оның кұны жиырма
айлық ... ... кем бола ... да, ол ... металл
сынықтары болсын, жарамсыз өнім болсын, оны өзінің меншігіне айналдыра
алады. Сөйтіп, бұл заттарды меншік ... ... ... жаратады.
Ал басқа тасталған заттар сол тұлғаның өтініші ... ... ... болып табылатын болса, иеленушінің меншігіне кіреді.
Азаматтық кодекс меншік иесі ... бас ... ... ... ... ... ... өзіне тиесілі мүлікке меншік кұқығынан бас тарта
алады, бұл жөнінде ол жариялайды, не бұл ... ... да ... ... ... ... ... иеленуде пайдаланудан және оған
билік етуден шеттейтінін айқын дәлелдейтін басқа да әрекеттер жасайды. Бұл
тұжырым Азаматтық кодекстің 250-бабында бекітілген. ... та бас ... иесі ... баска тұлғаның өз меншігіне алуына дейін ... мен ... ... әкеп ... ... ... ... кайтару мүмкіндігі бола береді.
Азаматтық кодекстің 244-бабына сәйкес өз бетімен құрылыс салуды жүзеге
асырған адам оған меншік құқығын алмайды, ал өз ... ... ... ... ... қатарына жатпайды. Себебі ол құрылысты салу
кезінде заңды бұрмалағандықтан мемлекеттік тіркеуден өте алмайды. ... ... ... тек ... ... ғана қатысты болады.
Заңдарда бекітілген тәртіппен осындай мақсаттарға арнап белгіленбеген жер
учаскесінде салынған, сондай-ак қажетті ... ... ... үй, ... ... ... өзге де ... мүлік да бетімен салынган
құрылыс болып ... Өз ... ... кұрылыс оны салушы адамның өз
күшімен немесе оның есебінен бұзылады. Сот ... ... ... ... ... ... ... болған адамның өз бетімен ... ... ... ... да ... Бірақ та сот өз бетімен құрылыс
салуда меншік құқығын оны салған ... ... ... ... ... ... ... деп тануы мүмкін. Бұл ретте құрылысқа меншік
құкығы танылған адам оны ... ... ... сот белгіленбеген мөлшерде
құрылысқа жұмсаған шығындарын өтейді. Егер ... ... қалу ... ... және ... корғалатын мүдделерін бұзуға әкеліп
соқтырса, не азаматтардың өмірі мен денсаулығына ... ... ... ... өз ... салынған құрылысқа меншік құқығын тануға
болмайды.
Ерекше жағдайларда әлеуметтік-экономикалык тиімділігі ескеріле отырып,
өз бетінше салынған ... сот ... ... құрылыс шығындары
өтеліп, коммуналдық меншікке берілуі мүмкін (АК-тің 244-бабы).
Олжа деп ... ... ... ... ... ... ... тауып алуын айтады. Табылған олжаны меншіктену үшін мынадай
жағдайлар болуы тиіс:
а) алдымен ... ... зат ... болуы керек. Зат жоғалды деп оны
ешкім иеленбегенін, бірақ қожайынсыз да ... ... ... ... ... ... кетті делік, немесе қалтасынан ... ... ... зат ... ... Егер оны ... ... алса, ол тауып алушы
болып есептеледі. Затты ... ... мен оның ... иесі арасында
құқықтық қатынас пайда болады, сол арқылы ... мен ... ... меншік иесінің шаруашылығында жатып, оны иесі ... ... ол олжа ... ... Егер ... иесі ... ... түрде
бас тартса, онда ол иесіз ... ... ... та оны олжа деуге
келмейді.
Жоғалған затты тауып алушы бұл туралы оны ... ... ... ... ... немесе оны алуға құқығы бар өзіне белгілі басқа
адамдардың біреуіне дереу хабарлап, табылған ... оған ... ... зат ... ішінде немесе көлікте табылған болса, ол сол үй-жайдың
немесе ... иесі ... ... ... ... тиіс. Мұндай ретте
осы иеленуші ... ... ... ... ... оның ... ... табылған затты алуға кұқығы бар адамның өзі не ... ... ... затты тауып алушы олжа туралы полицияға немесе жергілікті
атқару органына мәлімдеуге міндетті.
Азаматтық ... ... ... тауып алушының міндеті
айқындалған. Сонымен затты тауып алушы оны өзінде сақтауға не полицияның,
жергілікті атқарушы ... ... олар ... ... ... құқылы. Тез бұзылатын затты немесе сақтауға кететін шығындары
оның құнына сәйкес ... ... ... ... түсім сомасын растайтын
жазбаша дәлелдер ... сата ... ... затты сатудан түскен ... және ... ... ... ... бар ... ... немесе бұл
заттын өзі үшін белгіленген тәртіп пен ... ... ... ... ... ... тауып алушы оның жолғалтқаны немесе
бүлдіргені үшін өзінің ... ... ... ... ... абайсыздық
жасаған ретте ғана және сол заттың құны шегінде жауапты болады(АК-тің 245-
бабы, ... олжа ... ... ... ... ... ... кезден бастап алты ай өткенше жоғалған затты алуға заңды кұкығы
бар адам ... және ... ... ... ... оны ... адамға не
полицияға немесе жергілікті атқару органына мәлімделмесе, затты тауып алушы
оған меншік құқығын алады. Егер затты тауып ... ... ... ... бас ... ол коммуналдық меншікке өтеді (АК-тің 245-бабы, 4-
тармағы).
Осы орайда мына мәселеге де ... ... ... жөн: ... ... ... ... занды құқығы бар адамға қайтарып ... ол ... ... ... сатуға байланысты қажетті шығындарды және затты алуға
заңды құқығы бар адамды табуға кеткен шығындарды өтетіп алуға құқылы. ... ... бір ... ... ... ... ... сыйақы
беруді қарастырған, яғни затты тауып алушы затты алуға құқығы бар ... ... отыз ... ... ... ... ... Егер табылған зат
оны алуға заңды құқығы бар адам үшін ғана ... ... ... ... ... ... баға ... белгіленеді. Егер затты тауып алушы
озінің олжа туралы мәлімдеу міндетін орындамаса немесе ... ... өзге де ... ... ... алу ... айырылады.
Қараусыз жануарларға меншік құқығын алу да Азаматтық кодекстегі олжа
туралы ережелерге өте ұқсас келеді(АК-тін 246-бабы). Қараусыз немесе қаңғып
жүрген ... ... ... ... ... адасып қалған мал,
қолға үйретілген үй жануарлары қараусыз ... деп ... Егер ... үйретілген үй жануарлары басқа ... ... ... барып
қосылса, оны жайылып адасып жүрген деп есептейді. Қараусыз немесе ... ... және ... да үй жануарларын ... ... ... ... алған адам оларды меншік иесіне қайтаруға, ал егер оның
өзі немесе тұрған жері ... ... ... ... ... ... үш күннен кешіктірмей табылған жануарлар туралы полицияға немесе
жергілікті атқару органына мәлімдеуге міндетгі, олар өз ... ... ... ... қолға алады.
Жануарлардың меншік иесін іздестіру кезеңіндегі жануарларды ... ... ... бағуында және пайдалануында қалдыруы, не ол бағу мен
пайдалану үшін қажетті жағдайы бар ... ... ... ... Жануарды
ұстап алған адамның өтініші бойынша оларды бағу мен пайдалану үшін қажетті
жағдайы бар адамды іздеп табуды және ... ... ... ... ... ... асырады.
Жануарларды меншік иесіне қайтарған ретте жануарларды ұстап алған адам
және жануарды ... ... ... адам сол ... иесінен жануарларды
пайдаланудан алған пайданы есепке жаткыза отырып, оларды бағуға байланысты
өз ... өтем ... ... ... 246-бабы 4-тармағы).
Қараусыз немесе қаңғып жүрген малды, баска да үй ... ... ... жануарларды ұстап алған адам олардың меншік иесінен осы
Кодекстің 245-бабы 6-тармағына сәйкес сыйақы төлеуді талап етуге құқылы ... ... ... Жануарлар басқа адамның меншігіне көшкеннен кейін
олардың бұрынғы меншік иесі келген ретте сол жануарлардың өзіне үйірсектігі
сақталғанын немесе жаңа меншік иесінің ... ... өзге де ... ... ... ... ... меншік иесі жаңа меншік
иесімен келісім ... ... ... ал ... ... — сот ... ... өзіне қайтарып беруді талап етуге құқылы (АК-тің
246-бабы ... ... ... ... де бар, көмбе дегеніміз — жерге
көмілген немесе баска әдіспен жасырылған, меншік ... ... ... не ... ... оларға құкығынан айрылған ақша немесе өзге де
бағалы заттар болып табылады ... ... ... ... ... ... меншігі деп қарастырды, ал жаңа Азаматтық кодекс бойынша
көмбе жасырылған жер ... ... ... ... мүлікті
меншіктенушінің және көмбені тапқан адамның, егер олардың арасындағы шартта
өзгеше белгіленбеген болса, меншігіне тең ... ... ... орыс ... ... ... ... біреудің
жерінен іздеуге болмайтыны туралы норма енгізілді. Егер ... ... ... қазу не ... жер ... пайдаланушы немесе козғалмайтын
мүліктің меншік иесінің рұқсатынсыз болса, көмбе табылған күнде ол сол ... ... ... беріледі (АК-тің 247-бабы 1-тармағы). Тарих және
мәдениет ескерткіштеріне жататын заттардан тұратын көмбе табылған ретте
олар Қазақстан ... ... ... тиіс. Бұл орайда ондай
көмбе ... жер ... ... ... ... мүлікті
меншіктенуші және көмбені тапқан адам осы көмбе кұнының елу пайызы
мөлшерінде ... ... ... ... бұл ... ... осы ... 1-
тармағында көзделген ережелер қолданыла отырып бөлінеді.
Меншік иесінен алынған мүлікті иелену меншік кұқығын алудың ... ... ... егер адам заң құжаттарында белгіленген тәртіп
пен жағдайлар бойынша меншік иесінен заңды ... ... ... бұл адам ... ... ... ие ... Оған мысалға меншік
иесінен мүлікті меншік ... ... ... ... ... ... болады, сондай-ақ бұған реквизациялау және т.б. қатысты.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, меншік құқығын алудың ... ... ... ... ... ... ең көп тараған туынды негізі
затты бөтен біреуге беру болып табылады. Осындай жағдайларда шарт бойынша
заттың алушының ... ... дәл ... ... ... ... маңызды.
Иеліктен айрылған заттардың кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ бүліну каупі
сатып алушыда меншік құқығы ... ... бір ... ... ... аталған мәселе іс жүзінде маңызды рөл атқарады (АК-тің 190-
бабы).
Азамагтық кодекстің 238-бабы шарт бойынша мүлік алушының меншік құқығы,
егер заң ... ... ... ... ... зат берілген кезден
бастап пайда болатынын бекітеді.
Егер мүлікті иеліктен ... ... шарт ... тіркеуге немесе
нотариалдық куәландыруға жататын болса, алушының меншігі құкығы тіркелген
немесе нотариат куәландырған кезден ... ал ... ... да, ... ... де ... болған жағдайда ол тіркелген
кезден бастап пайда болады. ... ... ... диспозитивтік
норма екендігін заң мәтінінен байқаймыз, ондағы тұжырым меншік ... ... ... ... ... арнаулы заңмен өзгертілуі
мүмкін. Тараптар мынадай келісімге келе алады: ... ... ... ... ... ... құқығы) мүлік алушыда шарт жасалған сәттен
басталады, заттың толық құнын төлеу жеткізілгеннен ... ... ... ... ... ... сәйкес, заттардың алушыға тапсырылуы сол
сияқты, егер заңда немесе шартта көзделмесе, алушыға жөнелту үшін көлік
ұйымына ... және ... ... ... ... ... ... салып жіберу үшін почтаға өткізу берілу деп
танылады. Егер затты иеліктен айыру ... ... ... ... ... ... ... зат оған сол кезден бастап жіберілген деп
танылатыны тұжырымдалған.
Затқа коносамент ... ... ... құжат беру заттарды беруге
теңестіріледі (АК-тің 239-бабы 2-тармағы).
Меншік ... ие болу ... ... ... ... ... қарастырылған, бірақ ол бәрін бірдей қамтиды деп айтуға болмайды.
Оған ... ... ... ... ... ... қатысты:
атап айтқанда, мына төмендегілер жатады: тұтыну (тұрғын үй-құрылыс, саяжай,
гараж немесе өзге) кооперативінің мүшелері, жарна жинақтауға ... ... ... ... және ... осы адамдардың пайдалануына берген
өзге де үй-жай үшін өзінің үлестік жарнасын толық төлеген басқа ... ... ... құқығына ие болады. Демек, бұл заттарды иелену үшін
осы мүліктер үшін өзінің үлестік ... ... ... ... ... ... бұрынғысынан бір ерекшелігі, 14-тараудағы
"Меншік құқығы мен өзге де ... ... ... ... арнайы
тарау енгізілуі болып табылады. Азаматтық кодекстің 249-бабы ... ... ... үлгі ... ... меншік құқығы меншік иесі өз
мүлкін басқа адамдарға берген, меншік иесі меншік құқығынан бас ... ... ... жойылған және заң құжаттарында көзделген өзге де
реттерде ... ... ... ... жағдайда тоқтатылады.
Меншік кұкығын тоқтатудың аталған негіздерінде меншік құқығынан ... ... ... ... жөн ... ... Меншік құқығынан бас
тарту болған жағдайда мына бір жағдайды есте ... ... яғни ... бас тарту осы мүлікке басқа тұлға меншік құқығын алған ... ... ... ... ... иесінің құқыктары мен міндеттерін
тоқтатуға әкеп ... ... ... ... ... ... озіне
тиесілі жер учаскесіне меншік құқығынан бас тарта алады, бұл жонінде ... не бұл жер ... ... да ... ... ... өзінің мүлікті иеленуден, пайдаланудан және оған ... ... ... ... ... да ... жасайды. Жер учаскесінің,
меншік иесі немесе ... ... ... немесе жер пайдалану
құқықтарынан (баска жаққа ... ... ұзақ ... бойы пайдаланбау және
т.б.) бас тартатындығын ... ... ... ... ... ... мүлік ретінде есепке алынады.
Иесіз мүлік ретінде есепке алынған күннен бастап бір жыл өткен соң
мұндай жер ... ... ... ... ... етуі ... сот
шешімі негізінде мемлекет меншігіне қайтарылады ("Жер туралы" Заңның 74-
бабы, 2 тармақ).
Заң меншік иесінен мүлікті ... ... ... ... ... ... Меншік құқығын алып қою үшін:
а) негіз заңда карастырылған болуы керек;
ә) соттың шешімі болуы міндетті.
Азаматтық кодекстін 249-бабы 1-тармағы ... ... ... ... ақы ... алу ... енгізілген. Мұндай өндіріп алу,
егер шартта өзгеше ... тек сот ... ... ... ... ... ... бірақ бұл норма диспозитивті болып келеді. Ақы өндіріп
алудың басқалай жолы шарт арқылы болуы мүмкін. Ақы өндіріп ... ... ... ... ... заңдарда көзделген тәртіп бойынша меншік
құқығы көшетін адамның алып қойылған мүлікке меншік құкығы ... ... ... тоқтатылады.
Мүлікті меншік иесінен ықтиярынсыз алып қою заң құжаттарына сәйкес
белгілі бір адамға ... бола ... ... ... ... ... 249-
бабы, 2-тармағы). Егер заң құжаттарымен жол берілетін негіздер бойынша ... ... ... ... ... бола ... ... оның
меншігінде болып шықса, бұл мүліктің меншік иесі, егер заң ... ... ... осы ... ... ... пайда болған кезден
бастап бір жыл ішінде иелікте.
ҚОРЫТЫНДЫ
Заттық құқығы субъектінің заң ... ... және ... ... ... ... иелену, пайдалану және оған билік ету ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін
көрсетеді. Яғни субъектінің мүлікті иелену, пайдалану және билік ... ... ... деп ... бір ... өз ... жеке заттарға
үстемдік (қожалық) етуін айтады. Әдетте адамның затқа ... ... ... ол сол ... ... ... оны иеленуші, үшіншіден, өзгенін затын меншіктену
қүкығын еншілей алады.
Сонымен, заттық құқық дегеніміз — өкілетті жақтын ... өзге ... ... арқылы танылатын және қорғалатын белгілі бір жаққа немесе
(жақтардың жиынтығына) тиесілі ... ... өз ... ... ... (қожалық) ету құқығы болып табылады.
Иелену құқығы дегеніміз — мүлікті іс жүзінде иеленуді жүзеге асыруды
заң жүзінде қамтамасыз ету.
Пайдалану ... ...... оның ... ... ... сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі.
Меншік құқығының негізгі элементі — билік ету ... бұл ... заң ... ... белгілеудің заңмен қамтамасыз етілуі.
Меншік құқығы кез - келген ... ... ... ... ... ... ... мен меншік құқығы бір-біріне
байланысты категориялар.
Меншік бұл - белгілі тұлғалардың материалдық игіліктерге ... ... ... және ... ... ... ... мен
кірісетін байланысты және қатынастар арқылы ғана қоғамда болады.
Барлық ... ... көзі ... ... ... Ал, ... сөзі бойынша кез-келген өндіріс бұл, белгілі
қоғамдық формада және сол арқылы жеке ... ... ... сіңіріп
алу қоғамдық ... ... ... ... ... ... бұл - ... игіліктерді ең
алдымен өндіріс құралдарын сіңіріп алудың ... ... ... ... ... ... мазмұны материалдық
игіліктерді өз еркінше пайдалану болып табылады.
Меншік қатынасын кұқықтық ... ... ... ... бір ... ... ... нормалары туралы. Екіншіден,
мүлік иелерінің өз мүлкіне қожалық ету құқықтарын белгілейтін нормалар.
Үшіншіден, материалдық игіліктер иелерінің басқа ... ... ... ... ... ... ... нормалары меншік қатынастарының барлығын
емес, ол тек мүліктің белгілі ... ... мен ... ... ... ... ... шығаруға болады: меншіктің
субъективті құқығы — меншік иесіне ... ... ... ... етуді заңмен қамтамасыз етілген мүмкіндік және оған ... ... үшін ... қорғалатын мүдделерін бұзбайтын кез келген әрекет
жасауға, сондай-ақ билік ету барысында үшінші тұлғалардың ... ... ... ... және нормативтік-құқықтық актілер
1.1 Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995ж. Алматы «Жеті жарғы»
2000ж.
2. ... ... ... ... ... бөлім. 27-желтоқсан
1994ж.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі: Ерекше бөлім. 1999ж. 1-
шілде.
4. «Жеке ... ... және ... ... Қазақстан
Республикасының заңы. 1992ж. 4-шілде.
5. «Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы» Қазақстан Республикасының ... ... ҚР ... және ... ... министрлігінің 12.01.2001ж. № 8
бұйрығы.
7. ҚР Энергетика және көмір өнеркәсібі министрлігінің № 169 ... ... ... ... ... ... Ғ.Тлеуғалиев. Оқулық. 1-
том. Алматы «Жеті жарғы» 2001ж.
2. Қазақстан РЕспубликасының ... ... ... ... ... ... право Республики Казахстан. (Под ред. Тулеугалиева
Г.И., МауленовваК.С., СарсенбаеваМ.А.) Учебное пособие ... ... ... ... ... ... ... Гражданское право (Под ред. Сергеева А.П., Толстова Ю.К.)1,2 и 3-
том Москва, ... ... ... в 2-х ... Ред. ... Е.А. ... Гражданское право (Под ред. Калпина А.Г., Маслева А.И.) ... ... ... ... ... Под ред. ... З.И. Часть-1, Москва
1996г.
8. Гражданское право России. Отв. ред. Садыков О.Н.(курс лекций) Часть-
1, Москва ... ... к ... ... ... ... ... Отв. ред. Сулейменова М.К., Басин Ю.Г., кн. 1 и 2, Алматы,
1998г.
10. Гражданский ... ... ...... ... ... ... Вып. 1-10. Алматы, 2000г.
11. Гражданское ... ... Отв ред. ... О.Н. часть-2
Обьязательное право, Москва 2000г.
12. ... к ... ... ... ... Отв. ред.
Садыков О.Н. часть-1,2, Москва 1997г.
13. Джусупов А.Г. Право собственности и иные ... ... ... Жеті
Жарғы, 1996.
14. Коментарий: Гражданский кодекс ... ... ... Отв. ред. ... М.К., Басин Ю,Г., Алматы, «Жеті жарғы»
2000г.
15. Ю. Басин, «Сделки», Алматы, «Жеті жарғы» 1996ж. с. 62-78.
16. Гражданское ... ... ... учебное пособие, под ред.
Г.И. Тулеугалиева, Алматы, 1999 г.
17. Гражданское право РК, часть особенная. Том 1, ... ... Г. ... ... 2001 ... ... Азаматтық құқық. І том. Жоғарғы оқу орындарына ... ... ... ... және ... ... Ю.Г.Басин —Алматы: 2003 ж.
2. ҚР Азамттық кодексі ... ... 1994 жыл, 27 ... ... ... ... Жеті ... 2004ж.
3. ҚР Азаматтық кодексі (ерекше бөлім), 1999 жыл, 1 ... ... ... ... ... и собственность Монография. /Под.ред. М.К. Сулейменова.-
Алматы:Жеті Жарғы,2001
5. ... Б.И., ... Д.Н. ... ... ... М., ... ... шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар
серіктестіктер ... 1998 жыл, 22 ... ... мен ... ҚР ... ... туралы” Заңы. 2001 ... ... ... ... ... ... Гражданское право Учебник ч.1./под.ред. Ю.К Толстого А.Г Сергеева,-
М,;ТЕИС,1996-552с
10. К.Маркс, Ф ... ... 2-е ... Т46.ч1 ... ҚР ... ... ... Президентінің заңды күші бар
Жарлығы. 1995 жыл, 23 желтоқсан. (өзгерт. мен толықт.)
12. ҚР “Жеке ... ... Заңы 19 ... 1997 ... ... Ғ.И. ... ... —Алматы: 2001 жыл
14. ҚР “Тұрғын үй қатынастары туралы” заңы 16 ... 1997 ... ҚР ... ... 20 ... 2003 ... Гражданское права РК/под.ред. Тулеугалиева Г.И., Мауленова К.С.-
Алматы ... ... К.И. ... в ... ... ... пособие. —М.: Дело, 1999 г.
18. Джусупов А.Т. ... ... и иные ... ... ... ... ... Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. —Москва: 1991 г.
20. Римское частное право. Учебник /Под.ред ... ... ... ... ... ... И.У. ... реализации права государственной
собственности. —Алматы: Қазақстан, 1994
22. ... М.К. ... ... ... собственности в
законодательстве Казахстана. Научные труды. Әділет, 2000
23. Шершеневич Г.Ф. ... ... ... ... —М., ... ... А.Н. ... проблемы реализации государственной
собственности. —Иванова, 2002г.
25. Сулейменов М.К. Коментарий к ... РК “О ... ... и
права в Казахстане, 2001г.
26. Витрянский В.Г., Суханов Е.А. ... ... ... —М., 2002

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Академик Ә. Х. Марғұланның ғылыми еңбектерін пайдалана отырып, археология мұражайының тарихын, экспозицияларындағы алатын орнын және тарихи-мәдени заттық және рухани құндылықтарымызды жинап, зерттеп, сақтауда, Мемлекеттік «Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асыруда көрсетіп отырған қомақты үлесін ашу68 бет
Заттық іс-әрекет33 бет
Заттық құқық жәнеменшік құқығы туралы жалпы ережелер40 бет
Заттық құқықтар14 бет
Кәсіпкерлердің заттық құқығы5 бет
Меншік құқығынан туындайтын заттық құқық5 бет
Отырардың заттық мәдениеті70 бет
"балалар психологиясы"6 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
"Кәсіпорынның өндірістік қорлары."5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь