Қазіргі кезеңдегі дәстүрлі емес оқыту технологиясы арқылы экологиялық білім берудің ғылыми - теориялық негіздері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I. Қазіргі кезеңдегі дәстүрлі емес оқыту технологиясы арқылы экологиялық білім берудің ғылыми . теориялық негіздері
I.1.Дәстүрлі емес сабақ технологиялары арқылы білім берудің педагогикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
I.2.Дәстүрлі емес сабақ технологиялары арқылы білім берудің қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
II.3.Оқушыларға сабақтан тыс уақытта білім беруде интерактивті технологияларды қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25

II. Инновациялық оқыту технологиясы арқылы оқушыларға экологиялық білім берудің әдістемесі
II.1.Модульдік оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
II.2.Компьютерлік және ақпараттық технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
II.3. Деңгейлеп саралап оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 51
II.4 Тәжірибелік . эксперименттік жұмысының нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64
Кіріспе
Зерттеудің көкейкестілігі. Қазақстан мектебінің алдына қойып отырған мақсаты – оқу мен тәрбие жұмысын дамыту, еліміздің әлеуметтік – экономикалық жағдайын жақсарту бағытында оқушыларға жүйелі де нақты білім беру.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, оқытудың жаңа технологиясы мен инновациялық әдіс – тәсілдерді енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» – деп білім беру жүйесін одан әрі дамыту міндеттерін көздейді [1]. Бұл міндеттерді шешу мұғалімнің ізденісіне байланысты. Осы күні Қазақстанда білім берудің өзіндік ұлттық үлгісі қалыптасуда. Бұл процесс білім берудің жаңа парадигмасын туғызды.
Жас ұрпаққа экологиялық білім мен тәрбие беру бүгінгі күн тәртібіндегі бірден – бір қажетті кезек күттірмес екендігі 1991 жылғы «Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін мектептері тұжырымдамасында», 1996 жылғы «Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің тұжырымдамасында» және Ата заңымызға негізделіп жасалған ҚР «Білім туралы» заң мен 2004ж қабылданған талаптарды іс - жүзіне асыру жоғары, орта және арнаулы білім беруде оқушылар мен студенттерге экологиялық білім мен тәрбие беруді дұрыс ұйымдастыруға байланысты екендігі көрсетілген [2,3,4,5,6]. Сонымен қатар Қазақстан Республикасының Конституциясының 6-шы бабы жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекеттің меншігі екендігін, олардың мемлекет қорғауында болатындығын мәлімдейді, ал Конституцияның 38-шы бабы Қазақстан Республикасының азаматтарына табиғатты сақтауға және табиғат байлықтарын ұқыпты қарауға міндеттейді.
Оқушыларға экологиялық білім беру олардың қоршаған ортаны қорғауға, аялауға тәрбиелеу бүгінгі күннің өзекті міндеттерінің бірі
Экологиялық білім мен тәрбие беру мәселері жалпы білім берудің элементі ретінде оқушыларға айналадағы орта мен табиғатқа жауапкершілік қарым-қатынасты қалыптастырумен және қоғам арасындағы өзара байланысты ғылыми негізде меңгерумен сабақтас қаралады. Жас жеткіншектерге саналы білім мен тәлім-тәрбие беру Республикамыздың атақты педагог ғалымдарының Н.Ф.Хмель, Г.А.Уманов, Қ.Б.Жарықбаев, И.Н.Нұғыманов, С.Қ.Қалиев, Ж.Б.Қоянбаев, Қ.Б.Бөлеев және т.б. ғалымдардың еңбектерінде зерттелді [7,8].
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру саласында, ізденіп зерттеулер жүргізген ғалым – педагогтар И.Д.Зверьев, А.Н.Захлебный, Н.С.Сарыбеков, И.Г.Суравегина, Н.А.Гладков, П.В.Иванов, Б.Г.Иоганзен, И.С.Матрусов, Н.А.Рыков, А.П.Сидельковский, В.Н.Скалон, Е.С.Сластенина, А.С.Бейсенова, Н.Е.Ильинская және т.б. ғалымдарының еңбектерінде кеңінен қарастырылды [9,10,11,12,13].
Қазіргі уақытта педагогика ғылымының бір ерекшелігі баланың тұлғалық дамуына бағытталған жаңа оқыту технологияларын шығаруға ұмытылуы. Бүгінгі таңда П.Э. Эрдниевтің дидактикалық бірліктерді шоғырландыру технологиясы Д.Б.Эльконин мен В.В.Давыдовтың дамыта оқыту технологиясы, Ш.А.Амонашвилидің ізгілікті – тұлғалық технологиясы, В.Ф.Шаталовтың оқу материалдарының белгі және сызба үлгілері негізінде қарқынды оқыту технологиясы, М.Чошановтың проблемалық модельді оқыту технологиясы, П.И.Третьяковтың, К.Вазинаның модельді оқыту технологиясы В.М. Монаховтың, В.П.Беспальконың оқыту технологиялары кеңінен таралған. Қазақстанда Ж.А.Қараевтың, Ә.Жүнісбектің, Ш.Т.Таубаеваның, Қ.Қ.Қабдықайыровтың, С.Н.Лактионованың, М.М.Жанпейсованың және Қ.М.Нағымжанованың т.б. ғалымдардың ұсынған оқытудың жаңа технологиялары оқу үрдісінде белсенді түрде қолдануда [14].

Зерттеу нысанасы: Жалпы орта білім беретін мектептің оқу-тәрбие үрдісі.
Зерттеу пәні: Жоғарғы сынып оқушыларының инновациялық оқыту технологиясы негізінде алған экологиялық білімі.
Зерттеудің мақсаты: Жоғары сынып оқушыларына инновациялық оқыту технологиясы арқылы экологиялық білім берудің теориялық тұрғыдан негіздеу. Бұл мақсатты орындау үшін мынадай міндеттер қойылып, оларды шешуге ұмтылыс жасалды.
Зерттеу міндеттері:
- Жоғары сынып оқушыларына инновациялық оқыту технологиясы арқылы экологиялық білім берудің теориялық негізін айқындау;
- Инновациялық оқыту технологиясы арқылы экологиялық білім берудің түрлерін жетілдіру;
- Инновациялық оқыту технологиясы арқылы үздіксіз экологиялық білім берудің моделін жасау;
- Педагогикалық эксперимент арқылы экологиялық білім беруде инновациялық оқыту технологиясын пайдаланудың тиімділігін дәлеледеу.
Жетекші идея: Модульдік оқыту, компьютерлік және ақпараттық, деңгейлеп саралап оқыту технологиялар, арқылы әрбір оқушының сабаққа деген қызығушылығы артады, экологиялық білім мен шығармашылығы қалаптасады.
Зерттеу әдістері:
- Тақырыпқа байланысты жаратылыстану, философиялық, психологиялық, педагогикалық, ғылыми-әдістемелік еңбектермен танысып талдау жасау;
- Жалпы орта білім беретін мектептердегі экология пәнінің бағдарламаларына, оқулықтарына, әдістемелік - құралдарына талдау жасау;
- Зерттеу бойынша сұрақтар қою, бақылау жүргізу, пікір алысу, экологиялық ойындар ұйымдастыру.

Зерттеу жұмысының әдіснамалық және теориялық негіздері:
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы (баптары бойынша түсіндірмелері) және оны жүзеге асыру жөніндегі құжаттар. – Астана, 2000.
2. Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін мектептер тұжырымдамасы. //Қаз.мұғ.1991.
3. Қазақстан Республикасының Экологиялық қауіпсіздігінің тұжырымдамасы, 1996. //Егеменді Қазақстан. 1 маусым.
4.Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995. – А: Жеті Жарғы, 1998. 6 бап.-8б.
5.Қазақстан Республикасында 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздікті сақтау туралы тұжырымдамасы. Астана, 2003.
6. Қазақстан Республикасының «Қоршаған ортаны қорғау туралы» Заңы.1997. Егеменді Қазақстан 5-6 тамыз.
7. Қоянбаев Ж.Б. Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі. –Алматы:
Рауан, 1990.-52б.
8. Бөлеев Қ.Терең тәрбие тамыры //Қазақстан 1996,№6.-44б.
9. Зверев И.Д. Экология в школьном обучении; Новый аспект образования. –
М: Знание, 1980.-45с.
10.Захлебный А.Н. Школа и проблемы охраны природы: Содержание природоохранительского образования. - М: Педагогика, 1981.-56с.
11.Сарыбеков Н.С. Воспитание любви к природе. – Алматы: Рауан, 1994.-42с.
12. Суравегина И.Г.Теория и практика форирования ответственного отношения школьников к природе в процессе обучения биологии. Автореф. Дисс.док.пед.наук. М.,1986. –32с.
13.Бейсенова А.С.Задачи экологического образования и воспитание в современной перестройке высшей школы,В сб.науч.трудов. Экологическое образование в Казахстане. –А: АГУ.1991. –100с.
14. М.Жанпейсова М.М. Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы ретінде. А, 2002. - 4-6б.
15.Руссо Ж.Ж.Педагогическое сочинение. Т.2. –М.:1981. –320с.
16.Песталоции И.Г.Избранные педагогические сочининие. Т.2. –М.:1981. –250с.
17.Коменский Я.А.Избранные педагогические сочинения. М:Уч.пед.изд.1955. – 230с.
18. Құнанбаев А. Шығармалары – А: Жалын 1995.-330б.
19. Валиханов Ч. Следы шаманство у киргизов. Изб.произв.Каз. гос. изд. – Алматы, 1952.- 144 -147б.
20. Алтынсарин Ы. Таңдамалы шығармалар. – Алматы,1995. – 415б.
21.Иоганзен Б.Г., Лаптев И.П., Львов Ю.А. Экология , биогеоценология и охрана природы. – Томск: ТГУ, 1979.-142б.
22. Бұзаубақова К.Ж. Жаңа педагогикалық технология. –Тараз 2003.-137б.
23.К.Салпынова Экологиялық тәрбие берудің қазіргі жағдайы //География Казахстана и экология №3 2004 – 8б.
24.Бейсенова А.С. Қазақстан Республикасында эколог мамандарын даярлау А, 1987.-8б.
25. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. –А: Мектеп.- 87б.
26.Фурсов В.И., Фурсов О.В. Экологическое воспитание и образование молодежи А. Рауан 1996 –15б.Суравегина И.Т. Теория и практика формирования ответственного отношения к природе в процессе обучения биологии : Автореф. дис.док.пед.наук. – М.,1986.-32с.
27. Даменова А.Қ. Компьютерлік технологияны экология сабағында пайдалану жолдары. «Ұстаздарды дайындаудағы педагогикалық инновациялар» атты халықаралық ғылыми – практикалық конференция 7 – 8 сәуір, Тараз, 2005 72-73б.
28. Таможняя Е.А. Компьютерные технологий: возможности использования.
// География в школое 2002№3. с 42-51.
29. Бұзаубақова К.Ж. Жаңа педагогикалық технология. Тараз, 2003 Б-137-139.

30. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии. –М.,1989.
        
        Мазмұны
Кіріспе………………………………………………………………….....................3
I. Қазіргі кезеңдегі дәстүрлі емес оқыту технологиясы арқылы экологиялық
білім ... ... - ... негіздері
I.1.Дәстүрлі емес сабақ технологиялары арқылы білім берудің педагогикалық
негіздері........................................………….......................
.........................................7
I.2.Дәстүрлі емес ... ... ... ... ... ... ... тыс уақытта білім беруде интерактивті
технологияларды
қолдану……...……………………………………………....……...................................25
II. ... ... ... ... оқушыларға экологиялық білім
берудің әдістемесі
II.1.Модульдік оқыту технологиясы………………......……………….................38
II.2.Компьютерлік және ... ... ... ... ... 51
II.4 Тәжірибелік - эксперименттік жұмысының
нәтижесі....................................................................
...................................................60
Қорытынды ………….……..........……………………………………....….............63
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі.......……...…………………………................................................
...................64
Кіріспе
Зерттеудің көкейкестілігі. ... ... ... ... ... – оқу мен ... жұмысын дамыту, еліміздің әлеуметтік –
экономикалық жағдайын жақсарту бағытында оқушыларға жүйелі де ... ... ... ... ... ... «Білім беру
жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым
мен практика жетістіктері ... жеке ... ... және ... бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, оқытудың ... мен ... әдіс – ... ... ... беруді
ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» – деп
білім беру ... одан әрі ... ... көздейді [1]. ... шешу ... ... ... Осы күні ... ... ... ұлттық үлгісі қалыптасуда. Бұл процесс білім ... ... ... ... ... ... мен тәрбие беру бүгінгі күн
тәртібіндегі бірден – бір ... ... ... ... 1991 ... ... ... білім беретін ... 1996 ... ... Республикасының экологиялық
қауіпсіздігінің тұжырымдамасында» және Ата заңымызға негізделіп жасалған ҚР
«Білім туралы» заң мен 2004ж ... ... іс - ... асыру
жоғары, орта және арнаулы білім ... ... мен ... ... мен тәрбие беруді дұрыс ұйымдастыруға байланысты екендігі
көрсетілген [2,3,4,5,6]. ... ... ... ... 6-шы бабы жер және оның ... су ... өсімдіктер
мен жануарлар дүниесі, басқа да ... ... ... меншігі
екендігін, олардың мемлекет қорғауында болатындығын мәлімдейді, ... 38-шы бабы ... ... ... табиғатты
сақтауға және табиғат байлықтарын ұқыпты қарауға міндеттейді.
Оқушыларға ... ... беру ... ... ... ... ... бүгінгі күннің өзекті міндеттерінің бірі
Экологиялық білім мен тәрбие беру мәселері ... ... ... ... оқушыларға айналадағы орта мен табиғатқа жауапкершілік
қарым-қатынасты қалыптастырумен және қоғам арасындағы ... ... ... ... ... ... Жас ... ... мен ... беру ... ... ... Н.Ф.Хмель, Г.А.Уманов, ... ... ... Қ.Б.Бөлеев және т.б. ғалымдардың еңбектерінде
зерттелді [7,8].
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру саласында, ізденіп
зерттеулер ... ...... ... А.Н.Захлебный,
Н.С.Сарыбеков, И.Г.Суравегина, Н.А.Гладков, П.В.Иванов, Б.Г.Иоганзен,
И.С.Матрусов, Н.А.Рыков, А.П.Сидельковский, В.Н.Скалон, ... ... және т.б. ... ... кеңінен
қарастырылды [9,10,11,12,13].
Қазіргі уақытта педагогика ғылымының бір ерекшелігі баланың тұлғалық
дамуына бағытталған жаңа оқыту ... ... ... ... П.Э. ... ... ... шоғырландыру технологиясы
Д.Б.Эльконин мен В.В.Давыдовтың ... ... ... ...... ... ... оқу
материалдарының белгі және сызба үлгілері негізінде қарқынды ... ... ... ... оқыту технологиясы,
П.И.Третьяковтың, К.Вазинаның модельді оқыту технологиясы В.М. Монаховтың,
В.П.Беспальконың оқыту ... ... ... ... ... Ш.Т.Таубаеваның, Қ.Қ.Қабдықайыровтың,
С.Н.Лактионованың, ... және ... ... ... ... жаңа технологиялары оқу үрдісінде белсенді
түрде қолдануда [14].
Зерттеу нысанасы: Жалпы орта білім ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының инновациялық оқыту технологиясы
негізінде алған экологиялық білімі.
Зерттеудің мақсаты: Жоғары ... ... ... ... ... ... білім берудің теориялық тұрғыдан негіздеу.
Бұл мақсатты орындау үшін мынадай міндеттер қойылып, оларды шешуге ұмтылыс
жасалды.
Зерттеу міндеттері:
- ... ... ... ... ... ... ... білім берудің теориялық негізін айқындау;
- Инновациялық ... ... ... ... ... ... ... Инновациялық оқыту технологиясы арқылы үздіксіз экологиялық білім
берудің моделін жасау;
- ... ... ... ... ... ... ... технологиясын пайдаланудың тиімділігін дәлеледеу.
Жетекші идея: Модульдік оқыту, компьютерлік және ақпараттық, деңгейлеп
саралап оқыту технологиялар, ... ... ... ... деген
қызығушылығы артады, экологиялық білім мен шығармашылығы қалаптасады.
Зерттеу әдістері:
- Тақырыпқа байланысты ... ... ... ... еңбектермен танысып талдау жасау;
- Жалпы орта білім беретін мектептердегі экология пәнінің бағдарламаларына,
оқулықтарына, әдістемелік - құралдарына ... ... ... ... ... қою, бақылау жүргізу, пікір алысу, экологиялық
ойындар ұйымдастыру.
Зерттеу ... ... және ... ... ... ... әдебиеттердегі таным теориясы,
дидактикалық ... және ... ... мен жаңашыл іс-
әрекеттерін дамытуға негізделген инновациялық әдіс-тәсілдер теориясы.
Зерттеу көздері: Экология ... ... ... философия, жаратылыстану ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ... заңы және ... ... ... ... бағдарламалары,
оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдар.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық ... ... ... ... ... ... білім берудің теориялық тұрғыдан негізделуі анықталды;
- Оқушыларыға инновациялық оқыту технологиясы арқылы экологиялық ... ... ... Инновациялық оқыту ... ... ... ... ... және ақпараттық технологиясы) оқушыларға
экологиялық білім берудің ... ... ... мәнділігі:
- Оқушыларға экологиялық білімді пәнаралық сабақтар арқылы беру мен
оны жүзеге асыру үшін инновациялық оқыту технологияның ұсынылған ... ... ... ... оқыту технологиясы арқылы ... ... ... ... ... және ... ... арқылы үздіксіз, жан-
жақты экологиялық білім береді.
Зерттеудің құрылымы: Дипломдық жұмыс кіріспеден, 2 тараудан, ... ... ... ... ... ... емес ... технологиясы арқылы экологиялық
білім берудің ғылыми - теориялық негіздері
I.1. Дәстүрлі емес сабақ ... ... ... берудің
педагогикалық негіздері
Адамның даму тарихы, ғылыми прогрестің ... орта мен ... ... ... және ... ... ... өзгеруіне әкеп соқты. Адам, ... ... ... санаспауы
нәтижесінде пайда болған экологиялық ... ... ... ... ең ... ... бірі ... Табиғат пен қоғамның
дамуы бір-бірімен байланысты.
Қазіргі кезде балалардың санасына ... ... мен ... ... ... ... ... білім беру
мұғалімдердің міндеті.
Экологиялық тәлім-тәрбие мен білім беру ... ... ... ... ... өзгеше. Ж.Ж.Руссо,
И.Г.Песталоции, Ф.Дистерверг баланың ... ... ... ... ... білім мен тәрбие беру ... ... ... ... дамытушы “табиғат сезіміне” үйрету жайында айта
келіп, оның эстетикалық мінез-құлқының ... ... ... ... жан-дүние тәрбиесін табиғатпен өткізуін
ұсынады. Ғалымның ойынша, табиғатқа ... ... ... ... ... іштей дамыту арқылы табиғатты танып, қабылдау ... ... ... деп ... ... негізін қалаушы ғалымы Я.А.Коменскийдің(1955)
тұжырымдарына назар аударсақ, ол дұрыс ... ... ... ... ... керек деген ой айтады. Сол ... бір ... – адам деп ... адам мен ... ... ... ... әрекеттенді [17].
И.Г.Песталлоции(1981) табиғатпен тәрбиенің байланысы жөнінде ... және күш – ... ең ... ... деп ... ұлы ақыны Абай Құнанбаев 18 қара сөзіндегі табиғатқа деген
философиялық тұрғыдан, сонымен қатар ... ... ... танытады. Ол табиғаттың байлығын адам баласының таусылмас азығы ... ... «Кім ... ... ... сен оған махаббат қылмағың парыз»
– деп жасөспірімді табиғат – ананы аялап ... ... ... ... ... ... дей келіп, оның ... ... ... деп ... Өсекеле үйрету құралдары арқылы
жақсы іс - әрекетке, ішкі ... ... ... ... ал баланың мінез - құлқын қалыптастыру ең маңыздысы
ұстаздарының, достарының үлгі - ... ... деп ... [18].
Еліміз мақтаныш тұтатын ұлы ғалымы Ш.Уәлиханов елінің әдет –ғұрпын,
салт - дәстүрін ... ... өз ... ... айналысуға жетелейтін
педагогикасын жоғары бағалайды. «Табиғат ғажап, табиғаттан құпия тіршілікте
не бар?» - дей отырып, халқы киеліге аса ... ... Олар ... ... ... қажетті саймандарды киелі деп құрметтеген. Осы
киелілерді ... ырым ... ... баласына құт-береке, байлық
әкеледі.
Қазіргі таңда жасөспірімдерді табиғатты ... ... ... ... осы ... ... бай ... болып табылады. Уәлихановтың
табиғат пен халықтың қатынасындағы зерттеулері қазақ халқының ... ... ... ... ... ...... ой
айтады [19].
Қазақтың ұлы ағартушысы Ы. Алтынсарин жастарды ата-ананың тәлім-
тәрбиесін, ақыл-кеңесін ... ... ... ... ... ... қисық ағашқа ұқсап өсесің» - деп өзінің тәрбиеге ... ... ... қатар ақын ағарту және қоршаған орта мәселелерін сараптап
арнаған шығармаларында дүниеге ... ... ... ... ерекше орын алатын мәселелері ... әдет – ... ... және ... ... ... судың
сылдырауы, шалғынды көкорайдың көркі т.б. табиғат қозғалыстары ... ... ... ... Бұл өлеңдер жастарды ... ... ... ... мен ... ... ... мен бала – бақшадан нәр
алып, дамуы керек. Ата – бабаларымыз экологиялық ... ... ... ... ... ... ... беріп отырған. Мысалы, «Көк шыбықты
сындырма, көктей соласын», «Ақуды атпа, киесі ұрады», «Көзіңді қалдыр ... ... ашып жүр, ... ... - бақша өсіріп жаса нұр» деген ата –
баба өсиетінде не деген ... ... бар ... Ата-
бабаларымыз қазақ жол жүріп келе жатып, аға алмай жатқан ... ... ... ... ... таңда жас жеткіншектерге ата – бабалардың нақыл
сөздерін жеткізіп, оны ... және ... ... ... ... бұл мұғалімнің міндеті болып табылады.
Қай заманда болсын қазақ халқы дәстүрінде табиғатқа тағылықпен қарау
деген ... Аң - ... ... ... дейін жанаршылықпен
қарап, табиғат тұнығын «обал» деп санады. Табиғат байлығын жеке ... ... ... ... ұрпақтікі деп санады.
Жоғарыда келтірген халықымыздың ырымдары мен ... ... ... ... ... беру ... үлес қосады.
Алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірибелермен және ... ... ... ... ... барлық түрлері мен мектептен тыс
мекемелердің іс – қимыл бірілігінің нәтижесіндегі жетістіктің ... ... ... ... – бұл ... онды ... ... сынып оқушылырмен жүйелі түрде жүргізілген экологиялық – туристік ... ... ... ғана қол жеткізуге болады.
Жоғарғы сынып оқушыларының бойында шығармашылық қабілеттер мен
қызығушылықтарды ... ... тыс ... ... ... ... сынып оқушылардың шығармашылық қызметтерінің ұжымдық ... ... пен ... ортаның өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
арасында тығыз байланыста бола ... ... ... ... ... мен тәрбиелілігі олардың экологиялық санасына
байланысты, яғни ... ... ... мен ...... бұрынғы ой
– пікірлері мен көзқарастарына өзгеріс енгізудің қалыпқа ... ... ... болады.
Оқушыларға экологиялық тәрбие берудің басты мақсаты мен міндеттерін
және маңызын белгілеу үшін ... ... орны ... ... ... мақсаты білім жүйелерін, көзқарас пен сенімдерін,
моральдық нормаларына сәйкес қоршаған, ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады» – деп оның педагогикалық
теориясы мен практикадағы сала екендігіне ... ... ... оқу ... ... ... ... жұмыстар қажет» - деп мұғалімдерге ... үш ... ... қөңіл бөледі. Біріншіден, мұғалімнің алдында
табиғат және қоғам туралы сезім жауапкершілік болу ... ... ... ... ... ... ... қажеттігін түсінуі қажет. Екіншіден,
мұғалімнің өзінің ... мен ... ... ... ... үлгі ... ... Үшіншіден, әрбір мұғалім экологиялық ... ... ... ... ... ... мен тәрбие беруде мұғалімдерге
қойылатын негізгі талап - экологиялық білім мен ... беру ... ... мен ... ... ... ... табылады.
Б.Г.Иоганзен(1987) «Экологиялық білім мен тәрбие» жаңа ұғым екендігін
атап көрсете отырып: «Экологиялық білім мен тәрбие әр адам ... ... ... керектігін түсінуін қоршаған ортаның әсемдігін ... ... ... сезімін игерген жеке адамдарды
қалыптастыруды қарастырады» - ... ... ... ... ... мен тәрбие беру
оқушыларды табиғатты пайдаланудың ғылыми негіздері жөніндегі дағдыларын,
табиғат ... ... ... ... қалыптастырудағы
психологиялық-педагогикалық процесті айтамыз», - деп атап көрсеткен.
Осы компоненттердің әр қайсысының өзіндік мәнін ... ... ... ... қамтамасыз ету, табиғатқа ... ... ... ... ... ... негіз болды.
Экологиялық білім мен ... ... ... ... ... ... ... байқалады.
Ғалымдардың басым бөлігі экологиялық білім беру жайлы жеке адамның іс-
әрекетінде байланысатын, табиғатқа деген моральдық ... ... ... ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие беру, олардың рухани
жаңарып жандануына негіз болатын білім Ордасы мектеп ... ... ... ... ой - ... ... ... пен сана-сезімін дамытып
алғыр тұлғаны қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... жетістіктерге жетелеуде.
Оқушыларға инновациялық технологиялар арқылы экологиялық білім ... ... ... ең ... біз ... педагогикалық әдебиеттерді
зерттедім.
«Инновация» ұғымы педагогиканың сөздік қорына ежелден енген. Оларды
«инновациялық процесс» ... ... ... ... дейді. Ең
алдымен инновация ұғымы (латынның in- в, novus – ... ... ... ... ... білдіреді.
Инновация ұғымын әр елде әртүлі түсінген. АҚШ-та, Нидерландта бұл
термин кең ... ал ... мен ... осы ... ... ... ... деген ұғымының әр түрлі анықтамалары. ... ... ... ... ... ... бір ... жаңа бағыт
болып табылатын идея», десе, ал ғалым Майлстың берген анықтамасы ... - ... жаңа ... Осы ... ... ... асуын және
шешілуін күтеміз» деген. Ғалымдар инновация мен ... ... ... ... бұл көбіне синонимдік қатынастар тұрғыда
қараған. Бұл өзгеріс бүкіл мектеп жүйесінде жайылса, оны ... ... Ал кез ... ... ... ... болмайды. Сондықтан өзгерту
деген мағынаға тоқталсақ, педагогикада жаңа ... мен ... ... мен ... ... ... Яғни ... мен
тәрбиелеуге өзгерістер енгізу, олардың сапасын арттыру болып ... ... ... ... көп ... ... ... В.Замбарт, И.
Шумбердт және т.б. Бұл ұғымды саяси экономикалық технологиялық үрдістерге
байлынысты қолданған.
Инновация ұғымы ... беру ... ... енгізу мағынасында
педагогикалық еңбектерде ... ... Осы ... ғалымдардың
пікірінше, жаңалық көзі ... ... ... ... ... идеяларында.
Орыс ғалымдары В.И. Днепрова, В.С.Лазереваның еңбектерінде
«инновация» ұғымы ... ... Олар ... ... ... ... ... және тарату деп сипаттайды. М.М.Поташник, А.С.Доренсов
«жаңалық» ... ... ... ал ... осы ... ... деп санайды.
Инновациялық негізін құраушы ұғымдардың «инновация», «нововедение»,
«новешество», ... т.б. ... ... ... Инновация» -
жаңарту, «Нововедение» - енген ... ... - ... «Новшество»
-жаңалық, «Инновациялық процесс» - жаңарту үрдісі.
Педагогикалық энциклопедияларда төмендегідей анықтамалар берілген:
«инновация» сөзі латын тілінен енген ...... ... ... ... - өзгеріс» деген мағына береді.
Инновация дегеніміз білім беру, тәрбиелеу жұмысына жаңалықты енгізу,
яғни жаңа әдіс-тәсілдерді, амалдарды, құралдарды жасап, оларды ... ... ... ... бір жүйеге келтірсек, төмендегідей
қорытынды шығарамыз. ... ... ... ... әр түрлі түсінік
берген. Олар: жаңалық, жаңаны енгізу, өзгеріс, құрал, әдіс-тәсілдер.
Инновация термині қазіргі ... ... ... жүр. ... ... нақты анықтамасы педагогикалық тұрғыда берілмеген. Осы
көптеген ғылыми педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... шығару, игеру, қолдану және тарату іс-әрекеті
деп сипаттайды. Атап ... ... ... «О ... ... ... ... - білім беру жүйесіндегі жаңартудың
үрдісі деп көрсетеді. Инновациялық үрдіс дегеніміз – жаңалықтарды ... ... ... [22].
Педагог М.М.Жампейісова модульдік оқыту технологиясын жаңалықтарды, ой-
идеялары өз уақытысында және ... ... ... деп ... ... ... ... деген ұғым да қолданылып жүр.
Педагогикалық технология кәсіптік қызметтің ерекше түрі ... ... ... ... ... ...... үрдісі мен білімді техникалық адам ресурсын олардың бір-біріне өзара
әсерін, ... ... ... ... ... ескере отырып
меңгеруді жүзеге асырудың жүйелі әдісі. ... ... – бұл ... ... қол ... жолдарындағы
қолданылатын барлық қисынды ілім амалдары мен ... ... ... және ... ... ... деп анықтайды [22].
Көптеген педагог ғалымдардың еңбектерінде оқу ... ... ... ... іске ... ... дамытып оқыту конспектіндегі педагогикалқ технология, жаңа
ақпараттық технологияның мәні, мазмұны, оларды оқу ... ... ... ашып ... ... В.М. ... ... Т.И.Ильина, Г.И.Щукина, Ж.А.Қараев, Е.И.Машбиц т.б.).
Педагогикалық технология дегеніміз – мақсаттар қою, оқу ... ... ... ... ... отырудың, педагогикалық жүйелердің
тиімділігі. ... ... ... ... бар. ... ... беруді ізгілендіру, проблемалы оқыту технологиясы, ... ... ... ... ... ... озат ... модульдік оқыту технологиясы,деңгейлеп саралап оқыту
технологиясы, компьютерлік және ... ... ... ... және т.б.
Оқушыларға инновациялық технологиялар арқылы экологиялық білім беру
педагогикалық тұтастық тұрғыда әсер етеді. ... ... ... саралап оқыту технологиясы, компьютерлік және ақпараттық
технологиясы арқылы оқушылардың ... ... ... ... мен ... ... ... Осылайша сабақ беру барысында олар экологиялық
мәселелердің тұтастығын ғылыми ... ... ... пен ... ... ... ... ету жөніндегі нақты білім мен сарамандық
тәжірибені, дағдыны меңгереді.
Табиғат пен коғамның өзара жан-жақты байланысын аша түсу ... ... мен ... ... ... мен ... ... Байланыстың себебі туралы ... ... ... ... мен ... ... оқушылардың санасын
дамытуға негізделген міндеттерді шешуді жақсарта түседі.
Қорыта келгенде, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... оны күшейту үшін зерттеу
жұмыстарын, жобалау – зерттеу, қоғамдық ... ... ... даму
деңгеймен байланыстыру керек. Мектептегі ... ... ...... ... соған қосымша білім беру мекемелерінің
жүйесіндегі экологиялық білім мен ... ... ... ... кейбір
ерекшеліктерін ескертетін бағдарламада әдістемелік жақтары қамтылу керек
еді.
I.2.Дәстүрлі емес сабақ технологиялары арқылы білім ... ... ... ... ... – жеке ... бойында қазаққа тән
ізгілік пен әдет - ... ... ... ... табиғат»
арасындағы толық үйлесімділікті қалыптастыру және ... ... ... білім беру әрқашанда жеке адамның тәрбиесін экологиялық
мәдениетін ... ... ... ... ... беру деңгейіне
көтерілді. Сондықтан, экологиялық білім беру өте күрделі ... ... ... ... ... Ол үшін оқушылардың ... ой ... ... ... ... ... табиғи ортаның өзі мен қоғам
үшін қажеттілігін сезіндіре ... беру ... жылы ... ... ... ... ... және оны
тиімділікпен пайдалануға байланысты Үкіметаралық конференция болып, ... және ... деп ... ... ... Бұл ... рет экологиялық білімнің жалпы мазмұны көрініс тапты. 1971 ... ... ... табиғат қорғауда жұртшылықты ... ... ... конференциясы өтіп, онда ең алдымен “Қоршаған
ортаны қорғау” және “Табиғатты қорғау” түсінігі егіз ұғым ... ... ... ... қоршаған орта туралы бағдарламасы”)
1977 жылы ... ... ... қоршаған орта жөнінде білім беруге
байланысты бірінші Үкіметаралық конференциясы өтуі ... ... ... одан әрі жетілудің елеулі кезеңі болды.
Экологиялық білім беру жүйесіндегі ... ... ... (1982), Беч (1983), ... (1987), ... (1993), Орхус
(1999), Кейатаун (2003) және басқа да конференцияларда одан әрі ... ... ... ... ... ... конференцияларда халыққа
экологиялық білімді үздіксіз беру арқылы жүзеге асатыны баса ... ... ... ... үшін ... ... арқылы;
- адам баласының туылғанынан бастап, өмір бойы ... ... ... ... пікірталас өткізу.
Жоғарыда аталған өзекті бағдарламаны жүзеге ... ... - 2030» ... ... ... ... ... білім берудің ұлттық стратегиясы» және Білім мен ... ... ... ... бағдарламасы» құжаттарының
міндеттері бойынша ... жеке пән ... ... ... Аталған мемлекеттік құжаттарды жүзеге асыру бүгінгі күннің ... ... бірі ... ... құжаттарға сәйкес үкіметтің қауылысы (3.03.1998ж. №137,8б.)
экологиялық білім ... ... ... ... ... Бұл ... ... көпсатылы оқу жүйелерінде ... ... ... жүйесінің жаңа мәдени тұрғысынан қарастырылады. Осыған орай,
1987 жылы проф. А.С.Бейсенованың «Оқушыларға ... ... ... туралы концепциясы» және «Қазақстан ... ... ... ... ... ... 1988 жылы ... Білім
министрлігінің қауылысымен «Ландшафтар экологиясы және ... ... ... ... ... экологиялық білім берудің шетелдік, ТМД
және отандық іс – тәжірбиелер сарапталынды. ... ... ... оқу
жүйелерінде көпшілікке экологиялық білім берудің үздіксіз жүйесі жақсы
жолға ... ... Онда ... және ... ... ... оқу
жүйелеріне арналған экологиялық оқу жоспарлары мен ... және оқу ... ... ... көрген. Экологиялық білім
берудің ... ... Осы ... бәрі ... білім берудің ғылыми–теориялық негіздерін жасауға бағыт берді
[24].
Зерттеу қорытындылары бойынша экологиялық білім берудің ... ... ... принциптері және экологиялық ... мен ... ... ... ... ... экологиялық білім беруде ғылыми-теориялық тұрғыдан ... ... ... ... білім берудің алғашқы І-ХІ
сыныптарға арналған оқу бағдарламалары жасалынды.
Қазақстан ... ... ... бойынша экологиялық
білім беру «Биология» пәндерінің мазмұнында және вариативтік ... Шын ... ... және ... ... көрсетіп
отырғандай көпшілікке экологиялық білім беру экология ... жеке ... ... ғана бұл ... шеше ... пән ... оқыту ғылыми-теориялық ... оқу - ... ... да ... ... ... ... Оның үстіне Егеменді ... ... мен ... ... ... ... ... тәрбие беру туралы мемлекет ... ... ... (Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы 2002, Экологиялық
білім бағдарламасы 1999). ... ... ... орта ... беретін оқу
орындарында 1991 жылдан бері ... ... ... курстары
оқытылып келеді. Қазақстанда экология пәнінің авторлық бағдарламалары,
оқу-әдістемелік нұсқаулар мен оқу - ... да ... ... (1-
сурет).
Экологияны пән ретінде оқытудың біршама тәжірбиелері Абай атындағы
КазҰПУ - нің ...... ... ... ... ... ... «Экология оқу әдістемелік зертханасы»
1987 жылдан бері ... ... ... экологиялық білім беру
жүйесін үйлестіріп келуде. Зертхана қызметкерлері экология курсын оқытудың
әдіснамалық, ғылыми – педагогикалық және ... ... ... ... білім мен тәрбие беруді жақсарту» ... ... ... ... ... ұйымдастырды.(Алматы, Орал,
Семей,Атырау). Зертханада жасалған «Экология» курсының ... 1991 ... ... ... ... мен ... арнайы
курстар мен факультативтік сабақтар жүргізіліп келеді.
Экологияны пән ретінде оқыту тәжірибелері Ресейде жақсы ... ... 1990 ... ... экологияны пән ретінде ... ... ... дамыған.
Экологиялық білім мен тәрбие беруде көрнекті ... ... ... П.Р.Абаргаджиева, В.А.Пирова
т.б. еңбектері баршылық. Аталған педагогтар экологияны пән ретінде ... ... ... ... ... оны ... ... оларды алғашқы әдіскер – педагогтар деуімізге болады.
Сурет 3. Қазақстанда жарық көрген ... ... ... ... тізімі.
ЮНЕСКО- ның Бас директоры Ф.Майор экология мәселесін ... ... өзек ете ... оны ... ... ... ... жоғарғы оқу орындарына дейін ... ... мен ... ... ... ... проблеманы шешудегі ең маңызды фактор
болуы тиіс деп есептейді. Прогресс стратегиясы жалпы және экологиялық білім
берудің ... ... ... ... ... де біздер, адамдар –
табиғаттың ... біз өз ... ... ... пен ... сүйе ... ... деген қарапайым да сенімді сөздерді әрбір
бүлдіршіннің ойына сіңіре білмесек, онда ... ... ... қол ... ... тек жәй ... болып қала береді» - деп
айтады.
Оқушылар биология ... оқу ... ... ... ... игеруге тиіс:
Биология: адамның денсаулығы және табиғи ортаның көрсеткіштері.
Сонымен ... ... тірі ... ... әсер етуін
және табиғатқа антропгендік факторлардың әсер етуі және т.б ... ... ... - өмір ... орта және ... ... Адам ... арқылы нәтижесінде табиғи ... ... ... ... ... ... өндірістік қатынастың
даму денгейі. Енді ... ... ең ... ... ... де
ерекше көңіл аударылады. Мысалы дүние жүзіндегі экологиялық проблемалардың
болу себептері және шешу салдары қарастырылады.
Химия ... оқу ... ... жүргізу барысында экологиялық
білімінің мынандай элементтерін оқушылар химия сабағында игеруге тиіс
екендігі анықталды.
Химия: Қоршаған табиғи ... ... ... ... адам
санының күн сайын өсе түсуі салдарынан шаруашылықтын ... ... ... ... ... қалдықтардың қоршаған
ортаға тигізер зардабын бақылау т.б
Физика пәнінің оқу бағдарламасына зерттеу жүргізу барысында экологиялық
білімнің мынадай элементтерін ... тиіс ... ... ... ... ... физикалық параметрлері. Олардың
физикалық антропогенді әсерлердің нәтижесінде өзгеруіне бақылау: шудың болу
себептері және ... ... ... ... ... және ... әрбір пәннің өзіндік ерекшелігі болатындығы ... ... ... ... ... ... байланысы арқылы
оқушыларға экологиялық білім беруге және сол бағытта ... ... бар. ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие
беру мақсатында ... ... ... ... тоқталайық. 9-шы
сыныпқа арналған география сабақтарындағы ... ... ... ... жағдайлары мен табиғат байлықтарын бағалау»
тақырыбына тоқталатын ... ... ... жер ... ... табиғат жағдайлары мен табиғат байлықтарына тоқтала
келіп, Қазақстанның табиғи ортасын ... ... ... бөледі. Енді бұл
тақырыпты басқа пәндермен салыстыра қарайтын болсақ, ... ... ... ортада өмір сүретін жануарлар мен өсімдіктерге антропогендік
әрекеттің тигізер әсеріне байланысты тақырыптарды ... ... ... ... пайдалансақ тақырыптың мазмұны ашыла
түсері сөзсіз. Біздің міндетіміз ... ... ... ... - ... қалыптастыру болғандықтан қоғам мен адам
ортасындағы байланысты ашып көрсете ... ... ... ... ... ... оқу ... бағдарламасына халық педагогикасы
пән ретінде енгізілді. Бұл пәннің негізгі міндеттерінің бірі яғни ... ... ... ... ... ... ... халық
дәстүрлігін педагогикалық тұрғыдан жан-жақты ... ... ... мәселесін бір жүйеге келтіру арқылы жас ұрпақты тәрбиелеу болып
отыр. ... ... В.А. ... ... ... ... ... Халқымыздың дана өкілдерінің өз туындыларының
бірі-табиғатты қорғау дәстүрлері, іскер, парасатты, арлы адам ... ... ... асыл мұраларының бірі -табиғатқа деген аса зор
сүйіспеншілігі мен оған ... ... ... ... ХХ ... ... он жылдығында шиеленісе түскен
экологиялық ... ... ... ... ... ... ... Әрбір
ел өз табиғатын қорғау үшін түрлі шаралар қолдануда. Ал, біз ... ... ... ... және оны ... қарашығындай
сақтап келуі жайында оқушыларға көбірек білім беру керек. Мұны бабалардан
калған асыл сөз, ... ...... ... ... ... ... оқулықтарындағы әсіресе географиядан түрлі тақырыптарды жаңа
сабақ ретінде өткізгенде халқымыздың бай тәжірибесін ... ... ... ... кездегі жағдайлары тақырыбында атмосфера,
гидросфера, литосфераның ... ... ... келіп, халқымыздың
«Жұпар ауа дертке ауа» - ... ... ... ... ... ... ... өмірге әкелген ауа тазалығын сақтау қажеттілігі жайында нақылдарын
тиянақты іске ... ... ... ... Осы ... ... кейбір жөнсіз іс - әрекеттерінің негізінде ... ... су мен жел ... ... ... ... соңында
оқушылардың назарын су мен жел эрозиясына қарсы қандай шаралар жүргізілуі
қажеттігі айтылады.
Осы мақсатта оқушыларэкология сабақтарының әрбір ... ... ... тыс ... ... ... ... дағдыланады.
Экологиялық білім беру көп сатылы үрдіс. Оны кешенді тұрғыдан
қалыптастыру қажет. ... ... ... табиғатқа әсер ету
ортасындағы білімнің ғылыми жүйесін қалыптастыру. ... жеке ... ... тәрбиелеу. Үшіншіден, сарамандық іс-
әрекетте білім мен тәрбиенің жүзеге асуына ықпал ететін ... ... ... ... ... ... экологиялық білім
берудің үш үлгісі бар:
Біріншісі – көп пәнді үлгі. Бұл жағдайда ... ... ... экологиялық мәселелердің жеке білімі, жекеленген тақырыптар
енгізіледі және бұрынан ... ... ... мазмұндары қосымша
жаңа экологиялық мәліметтермен баяндалады.
Екіншісі – бір пәнді ... Орта ... ... оқу
жоспарына арнайы экология курсын оқыту арқылы іс – ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушылары үшін
экологиялық білімінің жеке мәселелері дәстүрлі пәндерде қарастырылады. ... ... ... ... ... ... білім беру табиғат ... ... ... ... ... ... ... әрекет жасай алатын жеке тұлғанын
экологиялық сенімін қалыптастырып, ... ... ... қаншалықты әсер еткенін, оны іске асырудың қазіргі жағдайын
анықтаудың ... ... ... ... ... етіп ... жоғарғы сынып оқушыларына
инновациялық оқыту технологиялар арқылы экологиялық білім беру ... ... ... әсер ... оны іске ... ... ... үлкен маңызы бар.
Тақырып бойынша Тараз қаласының №12 мектептерінде ... - ... ... мына ... ... бағытталды:
-Жоғары сынып оқушыларына экологиялық білімді ... ... беру оны ... ... үшін ... ... технологияның
тиімділігін анықтау;
- Инновациялық оқыту технологиясы арқылы оқушыларға экологиялық білім
беру жолдарын анықтау;
- Модульдік ... ... ... экологиялық танымдық
қабілетін арттыру;
-Компьютерлік және ақпараттық технологиясы ... ... ... ... жан-жақты экологиялық білім беру;
- Деңгейлеп саралап оқыту технологиясы оқушылардың алған экологиялық
білім деңгейін ... ... ... ... шешуге іс жүзіндегі педогогикалық процесті зерттеу
әдістері, бақылау, сұрақ-жауап, ... ... мен ... т.б ... сынып оқушыларының бойында экологиялық міндетті дамыта түсу
үшін қазіргі ... мен ... беру ... ... ... ... жеке мәдениеттің құрамдас бөліктері толық қамту арқылы
мүмкіндік береді.
Жоғары ... ... ... ... мен әдістемесіне
экологиялық білім мен тәрбие ... ... ... ... жүйеде қарастырылу керек.
Аталған мектептерде жоғары сынып оқушыларына экологиялық білім беру
үшін факультатив сабақ ретінде ... ... ... жоғары
сынып оқушылардың экология ғылымына қызығушылығы ... ... ... ... ... еңбек етуге талпыну, экологиялық ойлау
әрекеті мен ерекше шығармашылық қабілеті ... ... ... Бұл ... бәрі де ... ... сабақта емес, факультативтік
сабақтарда, экология ғылымын ... оқып ... ... ... ... ... ... экология ғылымының жетістіктері мен
даму болашағы, проблеманың мазмұнын әлдеқайда толық ашып көрсету мүмкіндігі
бар.
Экологиялық білім көздері ... ... ... ... ... жүйелі бақылауларды пайдалану, экологиялық
ойындарды ... ... ... ... ... Сондай-ақ өлкетану материалын кеңінен пайдалану, туған өлке
табиғатының еркшеліктері мен шаруашылық іс-әрекетін оқып-үйрену ... ... ... экономикалық түсініктер нақтыланады.
Факультативтік курс бүгінгі оқушының жалпы білім мен ... ... ... ... ... ... бойынша факультативті сабақтардың маңызы зор. Оның
мазмұны Жер және ... орта ... ... ... ең жаңа
жетістіктерін белсенді түрде пайдалану негізінде құрылған.
9-10сыныптарда жүргізілген факультативтік сабақтардың бағдарламасы
тереңдетіп оқытуға ... ... ... ... ... ... дүние жүзінің алдында тұрған мәселелері жөнінде терең ... ... ... ... ... технологиясы мен деңгейлеп
саралап оқыту технологиясында “ Қала және жергілікті жер ... ... ... ... тараулар қарастырылып, тақырып бойынша өтілген
оқушылардың экологиялық білім деңгейілері екінші тарауда ... ... тыс ... ... беруде интерактивті
технологияларды қолдану
Оқушыларды табиғатты қорғау шараларына қатыстыру, олардың экологиялық
білім деңгейлерін одан әрі ... ... ... ... ... ... ... оқу бағдарламасынан тыс әртүрлі тәрбиелік
білімділік мәні бар ... тыс ... ... ... ... негізгі мақсаты – оқушыларға дүние жүзінде болып
жатқан экологиялық мәселелерді ұғындырып, болу ... ... ... ... ... тыс ... ұйымдастырып өткізу
жолдарын және әдістемесін ғалымдар Н.И.Болдырев, В.И.Фурсов және т.б ... атап ... ... тыс ... ... ... ... міндеттері:
1.Оқушылардың экологиялық білімдерін ... ... ... ... ... тыс жұмысты өткізуде оқушылар көп материалдарды іздеуге
көмектесу;
3. Экологиялық мәдениет пен ... және ... ... ... ... ... ... құндылықтарды қалыптастыру.
Сыныптан тыс экологиялық жұмысты іске асыру үшін ... ... ... тыс ... ... қарай оқушыларды еркіне ... ... да ... түрі болмасын, оның қоғамдық және қолданбалы
маңызын түсіндіру;
3. ... тыс және ... тыс ... ... жұмыс
түрлерін анықтағанда оқушылардың ынта - ықыласын, талабын, қабілеті мен
құштарлығын ескеру;
4.Ұйымдастырылған қандай бір ... ... түрі ... ... ... ... бағыттайтындай болу керек;
5.Оқушылармен жүргізілетін жұмыстардың әр түрінде экологиялық бағыт
бағдар басым болғаны дұрыс. Осы ... ... болу үшін ... ... ... айқын белгіленген график болу қажет;
6.Осы сыныптан тыс және мектептен тыс жұмыстарға барлық оқушыларды
қатыстыру ... ... жас ... ... ... ... беретін мектептерде оқушыларға сыныптан тыс және мектептен
тыс жұмыстарда экологиялық білім беру ісі жоғарғы сынып оқушыларын өзі туып
өскен тұрғылықты ... ... ... ... ... және ... ... үйретеді.
Экологиялық айлық өткізу үшін аудандық оқу бөлімінен және ... ... ... ... №12 ... ... ... «Экологиялық телекөпір» тәрбие сағаттары өткізілді.
Мақсаты: Оқушыларды экология ғылымымен, оның ... ... ... мәселелерімен, Қазақстан мемлекетінің, оның ішінде Жамбыл
облысының ... ... ... ... ... ... да көптеген әсері бар ... ... ... ... ... ... ... Білімділік. Экологиялық телекөпір ... ... ... ... ... және ... мемлекеті бойынша,
оның ішінде Тараз қаласының экологиялық мәселелерін сараптау. ... ... пен адам ... үшін ... мен ... ... ... экология ғылымы туралы ... ... мен ... ... ... ... ... дүниежузілік «Жасыл әлем» ұйымының іс - ... Арал ... ... ... ... Тараз қаласының
экологиялық жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... тануға
үйрету, табиғаттың дамуы мен қозғалысы туралы, сыртқы ... ... ... ... оның ... адамның табиғатпен
байланыстылығын білуге үйрету. Оқушыларға ... ... ... ... ... қалыптастыру.
3. Дамытушылық. Оқушыларды ұқыпты ... ... ... ... ... қоя білу және білімін дамыту . ... тез ... ... сұрақтарға тез жауап беруге,
талқыланған мәселелерге ... мән ... ... ... табиғаттың келешегіне көз жүгіртіп , қоршаған ортаның
тағдырына ... ... ... ... жерге сүйспеншіліктерін
одан әрі дамыту.
Көрнекті құралдар: «Экология және біз» газеті, ... ... ... аты ... плакат, экология заңдылықтары
белгіленген карта, мамандар үшін ... ... ... ... Бір жеті күн ... ... өтілетін шараны айтып, оларды
дайындау. ... ... ... ... салу ... және ... әлем» ұйымынның эмблемасын жасау. Оқушылармен
экологиялық ... ... Әр ... маман иелерінің рөлін
ойнайтын оқушыларды керекті мәліметтермен ... ... ... ... әдебиеттердің тізімін беру.
2. Экологиялық телекөпір өтетін күні ... ... ... ... жағдайларды реттеп, ... ... ... ... ... телекөпір «Мектеп- Greеnpeace» деген
жазуы бар ... ... ... ... ... ... ... А.
Жүргізуші (АҚШ): Қараманова А.
Эколог(Тараз): Иманов А.
Эколог(АҚШ): Ырсалдиев ... ... ... ... ... - бүгінгі ... ... ... Осы ... ... ... жүзілік «Жасыл әлем»
табиатты ... ... ... ... ... отыр. Осы
телекөпірге қатысушы баршамыз ... ... ... ... ... ... оның ... Жамбыл облысы
бойынша ... ... ... ... ... ... әріптестерімізбен хабарласамыз. Оған дейін ... ... ... келіп тұр (оқушыларға сұрақтар қойылады). Экология
ғылымы нені зерттейді? Экологияның ... ... ... ... өндіріс саласындағы мекемелер табиғатқа қандай зиян ... ... ... енгізілген және адам баласының әсерінен
құрып кеткен ... ... мен ... ... ... жауап береді).
Жургізуші: Енді Америкадағы ... ... ... (АҚШ): Бұлардың барлығы да студияға бір ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерден сақтандыру.
Олар біздерге адам баласының осы уақытқа дейін ... ... іс - ... ... ... Оған кейін тоқталамыз. Қазір
сіздер «Grеenpeace» ұйымы туралы не ... ол ... ... ... ... ... ... студианың қонағы - экология маманына сөз
берейін.
Эколог ... ... ... ... ... ... деген
қарым - қатынасы туралы ғылым, ... ... ол тірі ... ететін ортасымен және өз ара ... ... ... XIX ... енгізілгенмен, экологияның өзі көне ... ... ... ... ... дәуірінде адам баласы
тірі қалу үшін экологиялық білім ... ... ... ... ... өзгерту үшін отпен еңбек құралдарын пайдалануды
үйрену ... ... ... ғана адам ... ... еді. ... екі ... байланыстырады. Біріншіден, экология
ғылымы психологиямен байланысты. ... ... ... ... ... қарастырады, ал экология адам мен ... ... ... - ... ... ... экология ғылымы
экономикамен байланысты. ... ... үй ... ... яғни бұл да үй ... ... (АҚШ): Басқа ғылымдар сияқты экологияның да заңдылықтары
бар ... сол ... не ... маман(Тараз): Басқа ... ... ... да
заңдылықтары бар. 1974 жылы ... ... ... ... ... ... ... Меніңше, оны әр адам
біліп, табиғаттың тепе- теңдігін бұзбағаны дұрыс.
I Заң – «Барлығы бір-бірімен ... еш ... ... ... ... еш ... жойылып кетпейді. Егер
табиғаттағы тамақтың байланыстың күрделі тізбегінен бір бөлімі ... ... онда оның ... ойда ... ... алып келеді. Міне,
осыны тірі табиғаттағы жалпы байланыс ұстанымы дейді. ... ... ... ... ... ... сондықтан адамның
табиғаттағы осы байланыстардың арасына кіруінің ... жоқ. ... ... жою ... ... қоректенетін дала мысығы азайып, ... ... ... ... ... ... «аңызақты аймақ» құбылысын
да жатқызуға болады. Ол туралы не ... ... ... ... сұраққа жауап береді).
II Заң- «Барлығы бір нәрсенің қажетіне жарауы тиісті»
Бұл бәрімізге белгілі материяның ... ... ... ... пайда
болмайды, ол бір күйден екінші күйге ауысып отырады. Табиғатта «жарамсыз»
немесе «қалдық» деген зат жоқ. ... бір ... ... ... ... бір
күйден екінші күйге айналады. Мысалы, дем алудан бөлінетін CO2 - өсімдіктер
үшін ... ал ... ... ... ... ... ... Жануарлардың «қалдықтары» - бактериялар мен бунақ денелердің
(насекомдардың) ... ал ... ... әрекетінің өнімі (P,K,CO2,NO)
жасыл өсімдіктер үшін тамақ. Ал антропогендік әсердің нәтижесінен ... саны арта ... Заң – ... әділ сыншы».
Табиғаттағы кез келген ірі антропогендік өзгеріс ... ... ... ... ... табиғи экожүйесі - күрделі жүйе. Себебі, оны
ұйымдастырудың тәсілдерін табиғаттың өзі көп ... бойы ... ... ... табиғатта ешқандай органикалық заттар синтезделмейді,
егер оның өнімдері қажеттілігін таппаса.
IV Заң – «Еш нәрсе артық емес, бәрінің ... ... ... ... – бір ... нәрсе. Оның шеңберінде ұту немесе
жоғалту болған емес, су оңтүстіктен солтүстікке ауысады, ... ... ... әкеліп соғады. Табиғат адам ... ... ... ... ... ... ... апатқа әкеліп соғады. Оған тың жерлерді
игеру, ядролық қопарылыс, тыңайтқыштарды ... ... ... ... ... болады.
V Заң – «Шындық жеңеді».
Қаншалықты шындық ауыр ... ... көз ... ... ... ... өзгерту мүмкін емес. Бұл заңдылықты әр уақытта есте
ұстаңыздар, егер оны ... ... ... ... ... ... ... (АҚШ): Қазақстан туралы не айтар едіңіз? Әңгімеңізге арқау
болу үшін алдымен оқушылардан Қазақстан тұрғыны ретінде қандай экологиялық
апаттар ... ... ... ... ... бойынша экологиялық жағдайларды толық
айтып берсеңіз және соған ... ... орта ... ... және ... ... мәліметтерді білгіміз келеді.
Эколог (АҚШ): Соңғы кезде Семей полигонына көп назар аударамыз. Міне
мынадай ... ... ... ... ... ... 10 жыл ішінде ... саны ... ... ... жарылыстан ... жер ... ... ... сулар азая ... ... ... және ... ... ... ... жерлерге қарағанда
йод, ... ... ... 30-100 есе ... болған.
Жүргізуші (Тараз): Полигонда жарылыстар қандай мақсатпен жүргізілді
және қай ... ... ... Ең ... ... ... көзделген. Қуаң
жерлерде су коймасын құру мүмкіндігін ... ... ... Бұл ... ... ой еді. Жан ... ... барлығын жапырып, радиусы бірнеше шақырымға дейінгі ... ... ... ... Бұл 1953 жылы ... айының 12-інде
болды. Содан бері бұл ... 40 ... жер үсті және жер ... ... қопарылыс болған. Қызықты жағдай - 1955 ... ... ... барлық құжаттарды құпия сақтау үшін бір
данадан ... ... ... ... ... ... ... әсер етуде. Жас ... кем ... ... ... өлім ... көбеюде, су, топырақ, өсімдіктер,
жануарлар уланған.
Екінші, жағдайы сын ... ... апат ... - ... ... ... жылға құрып барады, ал оның тұзы ... мың ... ... ... ... ... 1961 ... бастап
Арал теңізінің деңгейі ... ... ... теңіздегі балықтардың саны да азайып келеді.
Ғалымдар Арал теңізіндегі ... ... ... ... Ол 10
миллиард. тоннаға тең болған. Бұл сан 10 млн. ... ... 5 см тұз ... ... ... ... ... (АҚШ): Арал теңізі экологиясының осыншалық құлдырауына не
себеп болды?
Эколог (АҚШ): Арал теңізінің ... мен ... ... ... ... ағып келетін судын мөлшеріне байланысты болады.
Ал 1961 ... ... бұл ... суларын ауыл шаруашылық
егіндерін ... үшін ... ... Бұл ... қайтадан
өзендерге құйылғанда бастапқы мөлшерден кем және ... ... толы ... ... және ... ... оның ... улы химикаттарын және зиянды ... ... ... ... ... және ... заттар, зиянды бактериалар болған. ... ... ... ... ... ... ... осы суды қажеттеріне жаратып отыр. Сонда да ... ... ... ... ... суға деген мұқтаждығы
арта түсуде. Арал құрып барады, оған ... тек қана ... ... ... үшін ... ... ... алынып жатыр.
Мүмкін сіздерде Аралды құтқару акциасына атсалысасыздар. Ал ... ... ... ... ... ... келмеген жас
нәрестелер шетінеп ... Осы ... ... ... ... Арал тағдыры – Қазақ халқының және бүкіл
дүниежүзі халықтарының қайғысы. Біздер оны әр уақытта есте ... ... ... ... не ... ... оқушыларға
қойылады. Олар жауап берді.)
Жүргізуші (АҚШ): Иә, біздерді қаланың тұрғыны ... ... ... да
көп ойландырады. «Біздер қалай демаламыз? Не ішеміз?» деген ... ... ... осы ... ... біз студияға Тараз қаласының
экология саласымен ... ... ... иесін шақырдық. Сөз Тараз
қаласының экологіне беріледі.
Эколог (Тараз): Тараз ... ... ... жақсы емес.
Қаланың ауасын ластауда авто-көліктер мен өнеркәсіптерден шығатын
түтіндер мен ... ... ... Олар ... көп ... заттарды
шығарады. Мысалы, күкірт оксиді, көміртегі оксиді, азот ... және ... ... ... және ... шығатын қалдықтар
ауаны ластайды, осған қоса Батыс ... ... ... ... (Тараз): Бұл мәліметтер қала халқы үшін құпия еді. ... ... ... ... ... ... қопарылыстың
ықпалын сезіп жүрді. Облыстағы полигондарға мыналар жатады: ... ... ... және Тоцк полигоны, Эмба -5. Бұл полигондарда көп уақыттан
бері ... ... ... ... және ... ... та
жүргізілген. Облыста 1957 жылдан 1962 жылға дейін 10 ... ... ... ... ... ... ауданында 1987 жылы 3
қазанда болды.
Жүргізуші (АҚШ): Мынадай жақсы мәлімет бергеніңізге көп ... ... мен ... ... ... ... ... Жер бетінде адам
қай уақытта пайда болды?
Жауап: Ғалымдардың ойынша ... жер ... ... 1,5-2 ... жыл
бұрын пайда болған. Алғашқы адамдар Шығыс Африкада өмір сүрген. Олар алғаш
еңбек құралдарын жасап ... ... соң ... баспана жасаған. Ол
уақытта ... ... зиян ... ... ... ортамен
үйлесімділікте болған. Олар қалай отты алуды үйренді, солай табиғатқа қысым
түсіре бастайды. Оттан көптеген ормандар ... ... ... ... ... Солтүстік Африкада, Азияда, бері келе мал, егін
шаруашылығы ... ... ... түрде орманды құрта бастады.
Бақташылар малға зиян келтіреді деп көптеген ... ... ... ... адам ... табиғатқа қарсы іс-әрекетін осылай ... ... ... ... ... ... ... көп деген жануарлар мен
өсімдіктер түрлері құрып кеткен. Телекөпір ... ... ... ... ... ... әсерден флора мен фаунаның қазіргі жағдайы туралы
айтып беретін ... ... Мен ... сұрақ бергім келеді. Сыртқы орта мен
адам баласы үшін ... ... роль ... ... ... береді/
Жүргізуші (Тараз): Орманды құрту қай уақыттан басталды?
Эколог (АҚШ): Жер бетінде орманды құрту ерте ... ... ... 10мың
жыл ішінде адам баласы жер шары бойынша 2/3 бөлігін ... ... бұл ... XIX және ... ... ... ... тұсында болған. Солтүстік колонниянға ... ... ... ... ... ... жазды: «Солтүстік Американың шығыс ... 1-ші ... ... ... ... болып көрінді. Олар
батысқа қарай жол салу үшін ... ... ... және жағып отырды».
Жүргізуші (АҚШ): Барлығымыз ... ... ... ... білеміз.
Сондықтан сізбен біздің қозғап отырған әңгімеміз, әрине, маңызды ... кесу ... ... ... әкелмес?
Эколог (Тараз): Сіз қателесесіз. Осы уақытқа дейін ағашты отырғызудан ... кесу ... ... отыр. Мысалы, Африкада орманның 2/3 ауданы кесілген,
ал Мадагаскарда 9/10 бөлігі, ... ... ... 18%, ал ... ... ... ... орманды құртып жіберген. Орманның азаюына
өрттің ... де ... ... ... ... болады?
Эколог (АҚШ): Қазір жаңа техниканы қолданады Мысалы, 1990 жылы ...... Оның ... ... ... жеке ағаш ... ... да тез
қабылдап, мәліметті жердегі тиісті ұйымдарға тез хабарлайды. Мұның бәрі де
ғаламшалардың ... ... ... ... ... ... ... (АҚШ): Бүгін телекөпірге жануарлар әлемін қорғаудың эколог
мамандарын да ... ... сөз ... сол ... ... (Тараз): Жер шарында адамдардың тікелей және жанама ... ... 106 түрі ... кеткен. Омыртқалардың 100 түрі
жоғалып кетуге жақын ... ... ... ... ... ... (АҚШ): Әрине құрып кетуге жақын тұрған Африканың жануарлары
маймылдардың ... ... ... ... африка пілі т.б. ... алу үшін ... ... ... ... ... ... кезде
Азия континентінде толық жапон қасқыры мен индиялық геопард жойылып кеткен.
Еуропада жойылып кеткендерге ... ... ... ... ... жасаушы әуесқойларға көбелектерді құртуда, әсіресе Кавказ көбелегі
мен Қиыр ... ... ... ... ... ... түрін байқамай құртып жіберу
мүмкін бе?
Эколог (АҚШ): Мүмкін. Мексика шығанағында су шаянын аулаймыз деп, ... ... ... ... ... Міне, осындай кездейсоқ аулау
кәсібінен Жерорта теңізінде тіршілік ететін тюлень. Англияда бақташылар үй
жануарларын ... үшін ... ... ... ... ... бұғылар мен еліктер ішкі паразиттен ... ... ... ... қасқырлар жеп бір жағын санитарлық қызмет атқаратын.
Жүргізуші (АҚШ): Осындай экологиялық тәрбиеге ... ... ... ... ... американдық мамандарға және “Жасыл әлем”
ұйымына рақмет ... Қош сау ... ... ... ... Экология пәнінен «Адам –
табиғат перзенті» деген тақырыпта апталық өтті (1-кесте).
Апталықты өткізу үшін ... 10 күн ... ... түрінде алдын – ала ілініп қойылады.
Апталықтың ... ... ... ... ... өмір ... ... және дүние жүзінде болып жатқан ... ... ... тыс ... ... ... оқушылардың әр сабаққа
қызығуын, ынтасын, ... ... ... ... ... жан – жақты білім алуын қамтамасыз етеді.
Мектептен тыс жұмыстардың мазмұны оқушыны ... ... ... ... ... жеке қабілетін дамыта ... ... тыс ... жоғары сынып оқушыларына ... ... ... Ол үшін табиғи ортадағы жұмыстарды жүргізуге болады. Бұл
жұмысты танымжорық деп атайды. Экологиялық ... лат. ...... деген мағына білдіреді. Табиғатқа және мәдени орындарға білім алу
мақсатында топталып қатысытын экологиялық ... ... ... ... К.Т.Ягодский ХХ ғасырдың басында-ақ танымжорық
жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие беру.
«Адам – табиғат перзенті» атты ... ... ... ... ... уақыты |Экологиялық апталық бағдарламасында жүргізілетін іс – |
| | ... ... ... |
|1 ... ... ... салтанаты, оның бағдарламасымен |
| | ... ... ... ... ... мен |
| | ... |
|2 ... ... білсең, жер жомарт» Семей сынақ полигоны деген |
| | ... ... ... ... |
|3 ... ... қарай мал өсір, өзеніне қарай тал өсір». |
| | ... ...... қасиетті сөздер, көркем сөз |
| | ... ... ... ... |
|4 ... ... ...... |
| | ... көркі – бұлақ» |
| | ... ... ... |
|5 ... |«Табиғатты аялау – ата салтымыз, |
| | ... мән ... дана ... - ... ... |
| | ... көрмесі мен шығарма жазудан конкурс өтеді. |
|6 |Сенбі ... ... кеші |
| | ... ... ... |
| | ... нөмірлер, жеңімпаздар |
| | ... ... |
| | ... ... ... негізгі объектісі – табиғат құрам бөліктері болып
табылады. ... ... ... ... ... оқып
үйренуге, айналадағы ортаны қорғауға, табиғи құбылыстарды ... ... ... ... мақсаты:
1.Танымжорық өтетін жермен алдын-ала танысып, маршрутын анықтау;
2.Танымжорық бойындағы табиғи объектілер мен ... ... ... ... ... ... ... жинау
4. Табиғатта білімгерлердің зейінін табиғи объектілерге аудару.
Танымжорыққа шығар алдынада Ұлы ... ... ... ежелгі
қалалардың бірі: Тараз – Арыстанбаб - Түркістан объектілерін белгілеп
алдық.
Маршрутты ... деп ... ... ол ... мемлекет болып
қалыптасуында үлкен роль атқарған. Екі жүз жылдан ... ... ... астанасы болған қасиетті қала. Халқымыздың керемет ел билеген
көсемдері, сөзге жүйрік шешендері, елін жерін ... ... хас ... ... болашақты болжағыш абзал ұлдары мен қыздары жерленген жер.
Түркістан - өзге ... ... ... жер. Халық нақылында:
Түркістанда бар Түменбаб, Сайрамда бар сансыз баб, ... ең ... ... Сондықтан оқушылар Тараз қаласындағы мавзолейлерді
аралап, содан кейін Арыстанбабқа барып ... одан ... ... осы объектілерді жәй көріп қана қоймай, қалалардың тарихын,
географиялық орнын, табиғатын, салт – ... ... ... ... бар екендігін көреді.
II.Инновациялық оқыту технологиясы арқылы оқушыларға экологиялық білім
беру әдістемесі
II.1.Модульдік оқыту технологиясы
Қазіргі кезеңде Республикамызда білім берудің жаңа ... ... ... беру ... әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт
алуда. ... Н.Ә. ... ... ... ... 1999 ... ... қабылданған Қазақстан Республикасы
“Білім туралы” Заңында, 2000 ... ... ... “Білім”
мемлекеттік бағдарламасында көрсетілгендей қоғамның экономикалық ... ... ... ... ... ретінде білім берудің
ұлттық моделін дамыту, ... ... ... ... алу, ақыл –
ой қорын жинау сияқты мақсаттарды көздейді [22].
Білім беру ... ... жаңа ... ... ... ... болады. Ал, жаңа технологияны меңгеру
мұғалімнің ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына игі әсерін тигізсе, ал оқушының ойлау, есту,
көру, ынталандыру, бақылау, ... ... мен ... қабілеттерін
ашуға, өзін-өзі өзектілендіруге, белсенді ... ... ... технологиялар – бұл білімнің ... ... ... мен ... оқу–тәрбие процесін ұйымдастырудың
өзара ортақ тұжырымдамамен байланысқан міндеттерінің, мазмұнының, формалары
мен әдістерінің күрделі және ашық ... ... әр ... ... ... ақыр аяғында оқушының дамуына жағымды жағдайлар жиынтығын
құрайды. (М.М.Жанпейісова). Бүгінгі ... П.Э. ... ... ... Д.Б.Эльконин мен В.В.Давыдовтың дамыта ... ... ... ... ... оқу ... ... және сызба үлгілері негізінде
қарқынды оқыту ... ... ... ... оқыту
технологиясы, П.И.Третьяковтың, К.Вазинаның ... ... ... ... В.П.Беспальконың оқыту технологиялары кеңінен таралған.
Қазақстанда Ж.А.Қараевтың, ... ... ... М.М.Жанпейісованың және
Қ.М.Нағымжанованың т.б. ғалымдардың оқытудың жаңа технологиялары ... ... ... ... ... деп ... педагогикалық технология
нұсқасын жасағанда «толық менгеру» әдістемесінің негізгі ... Осы ... - 1960 ... ... ... болған. Модуль
дегеніміз – қандай да бір жүйенің, ұйымның ... ... ... ... ... жүзінде модульді оқытудың 4 түрлі жолы бар:
1.Американдық модуль;
2.Неміс модулі;
3.Скавиннің орыс модулі;
4.Алексюк пен Фурманның Украина модулі.
Модульдік оқыту технологиясы – ... ... ... жеке ... етіп ... ... ... Модульдік оқытудың өзегі оқу
модулі. Ол:
-ақпараттардың аяқталған блогынан;
-оқушы іс-әрекеті бағдарламасынан;
-бағдарламаны табысты жүзеге ... ... ... ... тұрады.
Модульдік оқыту технологиясының мынандай ... бар. Ол ... ... ... ... ... ... сағаттар саны әртүрлі болады. Бұл бағдарлама бойынша
тараулар, тақырыптар блогына, тақырып берілген санына байланысты.
Психолог Л.М.Фридман тақырыпты оқып ... ......... ...... кезеңдерінен тұруы тиіс
деп есептейді. В.Ф. Шаталов технологиясындағы сызба және ... ... ... ... бөліміндегі визуалдық, лекцияда ... ... ... ... білімді қалыптыстырады. Оқытудың жаңа
мазмұнына сай берілетін ақпаратты тірек сызбалар арқылы “жалпыдан жекеге”
қағидасы ... ...... есте ... көру қабілетін
арттырады. Оқу ... ... ... ғана ... сөйлесу бөлімінде де
осы тілдің коммуникативтік қызметі жүзеге асады.
Оқу модулінің ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне
қарай: визуалдық лекция, лекция - өзара сөйлесу, проблемалық ... ... ... ... ... ... ... сызба –
нұсқаулар пайдаланғанда, міндетті түрде жазылып, соңында негізгі ұғымдар
бойынша әңгімелесіп, қорытынды жасау керек.
Оқу модулінің ... ... ... оқып – ... ...
операционалдық – танымдық кезеңі іске ... Оқу ... ... ... ... оқушылардың өзара сөйлесуін қамтамасыз ... ... ... ... ... эмоция тудыратын қызмет
болғандықтан, оған оқу, танымдық ... ... ... ... ой ... ой-өрісінің кеңеюін ескеру қажет. Тұлғаның ... ... ... ... – дамыту құралы болып табылады. Ол тапсырмалар
қарапайым, орташа, күрделі ... ... ... ... Осы үш деңгейлік тапсырмалар арқылы оқушылардың ойлау қабілеті
артады.
Осы модулінің сұхбат бөлімінде тұлғаның танымдық қабілетін жетілдіруге
негізделген Б.Блумның ... ... ... ... ... ... ... талдау;
- топтау;
бағалаудан тұрады.
Оқу модульдегі үш деңгейлік тапсырмалардың кез келгенін өз қалауы бойынша
таңдап алады. Тұлғаның қабілетіне сай білімін жағдай ... ... ... кез ... ... ... ... бөлігі. Тақырып, тарау,
немесе модуль бөлімдерін өткен сайын, оның ... ... ... қол ... ... ... ... үйлесім болғанын,
ненің толық істеліп болғанын, ненің ... ... ... ... – білімін бағалау үшін дәстүрлік бағамен, және рейтингі жүйесімен
бағалау әдісін ... ... ... ... ... ... ... диагностикалық тест
арқылы жүзеге асатынын атап ... ... ... ... екі түрі бар:
1.тестілеу – міндетті түрде;
2.сынақ, бақылау, мұғалімнің ... ... ... ... оқу ... ... мазмұны бойынша оқу ... ... ... ... ... ... маңызы жоқ, яғни
тым қарапайым материалдарды тестке енгізуге болмайтынын ескертеді.
Тест сұрақтарын екі топқа бөліп қарастырады:
1.абстрактілі – негізгі ережелер мен ... ... ...... ... ... нақты материалдар бойынша білімін
айқындайды.
Қазіргі таңда оқыту үрдісінде модульдік технологиялар кең өріс алуда.
Оқушылардың мектепте алатын ... мен ... ... ... ... тиімді болды. Мысалы ретінде, “Қала және жергілікті жер экологиясы”
мен “Өндірістік экология” ... ... ала ... ... ... ... сабақ өтіп, экологиялық білімін
қалыптастыруға болады. “Қала және ... жер ... ... (№ ... ... зиянды заттармен ластануы туралы түсінік беру.
Қазақстанның ... ... ... ... үлесі туралы білім
қалыптастыру.
2. Қазақстан ... ... ... ... айта ... өй - ... ... экологиялық және экономикалық білім беру.
Қала және жергілікті жер экологиясы” тарау ... ... ... ... ... құрылысы|Сабақ саны |Сабақ түрі мен мазмұны |Сағат |
| | | | ... |
|1 ... |1 – ... ... ... ... |1 |
| | | ... ластануы. | |
| | | ... ... ... | |
| | |2,3 – ... ... ірі ... | |
| | ... ... мен автокөліктердің |2 |
| | ... ... және адам ... | |
| | | ... | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
|2 ... ... | | |
| | |4 – ... |Сұрақ жауап арқылы топпен |1 |
| | ... ... ... ... | |
| | ... | | |
| | |5 – ... ... ... ... |1 |
| | ... ... ... ... аяла | |
| | | ... ... оқушылардың | |
| | | ... ... | |
|3 ... |6 ... ... ... тексеріп, |2 |
| | ... ... ... | ... технологияның ерекшелігі, оның талабы осы мақсатқа ... өзі ... ... ... ойлау дағдыларын дамыта
отырып, жүзеге асыруды қарастырады. Оқушылардың оқудағы іс-әрекет ... ... ... ... отырып, мақсат қою технологиясын тарау
бойынша көрсетуге болады (Блумның жүйесі бойынша №3 кесте).
«Қала және жергілікті жер экологиясы» ... ... ... ... білім қорының жүйесі төмендегідей:
№3-кесте
|Білу |Осы ... ... ... ... ... |Қазақстан қалалардың зиянды заттармен ластануын қалай |
| ... ... ... ... ... ... тән экологиялық проблемасы бар ма? |
|Талдау |Жер – су ... ... ... ... ... |
| ... ... ластану көздерін айқындау. ... ... және ... ... ойын арқылы өз ойын жинақтау. |
|Бағалау ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, модульдік оқытудың басқа технологиялардан ерекшелігі
мынада:
1.Оқу мазмұнының меңгерілуі қойылған мақсатқа ... ... ... ... ... ұсынылады. Мақсат оқушы үшін қойылап, онда тек
оқылатын мазмұнымен көлемі ғана көрсетіліп қоймай, оны меңгеру деңгейі ... ... ... ... мұғалімнен жұмыс істудің тиімді жолдары
көрсетілген жазбаша нұсқау алады;
2.Мұғалімнің оқушылармен қарым ... түрі ... Ол ... ... мен ... арасындағы жеке қарым – қатынас процесі арқылы
жүзеге асады;
3.Оқушы көп уақыт өз ... ... ... Ол ... қоюға, өзін
жоспарлауға, өзін ұйымдастыруға, өзін бағалауға үйренеді.
ІІ.2. Компьютерлік және ... ... ... ... ... бірі - мектепте
экологиялық білім беруде компьютерлік технология мен мультимедианы ... ... Бұл ... ... ғана ... да, оның ... өте ... құрылымы соншалықты, егер мұғалім компьютерлік
технологияға қарсылығын ... ... да, ... ... және ... ... ... нұсқауларды қабылдайды.
Қазіргі жастар тапсырманы орындау барысында ... ... ... ... ... бұл ... ... таңдағы
көп ақпараттарды пайдалануға және жұмысты даярлауында ... ... ... ... ... ... ... білім
беруіндегі барлық мүмкіндіктерді сонымен қатар жаңа пайдалы жаңалықтарды
қолдануға барлық күшін ... ... ... оқылатын пәндердің, барлығында ... ... ... ... және ... та
жүр (Шульгина, 2003; Горечко, Чернышев, 2004; Перфильев, 2003; Брукс, Кент,
2002, Таможняя, 2002) [28].
Экология ... жаңа ... ... көптеген
мүмкіндіктер бар. Экологиядан сабақ беруде ... ... ... ... және мультимедианы қолдануға болады (2-сурет).
2-сурет. Компьютерлік технология
І. ... ... ... көрнекі құралдар және карталар.
Экологиядан көрнекті құралы экологиялық ... ... ... ... ... ... экранда әр ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Мультимедиа көмегімен бір ... ... кез ... ... ... сонымен қатар бір экранда ... ... ... Бұл ... ... ... өте ... көмегі тиеді,
себебі лекция сабағына бірнеше ... ... ... ... ... ... жетістіктері жоғары екенін байқаймыз.
Болашақ педагогтар үшін мультимедианы қолдану көптеген жұмыстар ... Яғни ... ... ойлау қабілеттері артып, дүние жүзінің
экологиялық жағдайын біледі. Мұнымен қатар аэрокосмостық және фотосуреттер,
арқылы оқушылардың ... ... ... ... осы ... көмекке келеді.
ІІ-бағыт – процесстерді көрсету.
Экологиялық процесстерді ұйымдастыру туралы көп және әр ... ... ... ... ... ... ... туралы
диаграммаларды сызып көрсету.
Мультимедианың көмегімен компьютерлік карталардың құрылуын ... ... (ГАЖ) ... ... ... салыстыру. Жоғарыда келтірілгендей визуальды
құбылыстарды ... және ... ... ... бір
экранда әр түрлі ақпарат жинақталады. Құбылыстарды салыстыру, ... ... ... ... ластану жолдарын қарастырады және
әртүрлі бояу арқылы боялады (ластану көрсеткіштері көрсетіледі).
Ш – ...... ... оқу ... және ... орта білім беретін мектептерде
геоинформатика пәні енгізу. Мұнда оқушылар ... ... ... ... ...... ... әр түрлі жолмен білімгер және оқушылар информатика кабинетінде
компьютер және мультимедия көмегімен: компьютерлік ... жеке ... ... ... пәнге және тақырыпқа тестермен ... ... ... ... үшін ... ... ... отырып,
сараптама жасайды.
Ү. Бағыт. Оқушылардың өз бетінше орындалатын жұмысы.
Оқушылар мұғалімдердің берген тапсырманы ... ... ... ... ... орындайды.
Орта мектептің оқылатын пәндердің, барлығында компьютерлік
технологияны пайдалану мүмкіндіктерді қарастырылуда және ... ... ... 2003, ... ... 2004, Перфильев, 2003,
Брукс, Кент, 2002, Таможняя, 2002).
Қазіргі таңда компьютерлік технологияны қолдану екі бағытта ... ...... ... білу және ... ... ... білу, бір сөзбен айтқанда компьютерді күнделікті өмірде ... ... ... бұл - ... ... білімділік құралы болып
табылады.
Қазіргі таңда компьютерлік бағдарламаның түрлерін ... ... ... ... ... ... ... бағдаламаның түрлері
1.Оқулық бағдарламалар – жаңа білімді меңгеруді көздеген. Бұл
бағдарламаға проблемалық ... ... ... ... бұл ... алуға, оқушылардың өздігімен
дайындалуға арналған бағыт.
3.Бақылау бағдарламасы – бұл ... жеке ... пен ... Бұл ... типі ... ... есептермен және тестік
жүйеге арналған.
4.Демонстрациялық бағдарлама – көрнекі-құрал ретінде ... ... ... ... ... көрсетіледі.
5.Имитациялық және модельдеу бағдарламасы – мұнда объектілер мен
құбылыстарды көрсетеді.
6.Анықтамалық - ... ... – бұл ... ... және интернет жүйесіне енгізілген ақпараттар.
7. Мультимедиялық оқулықтар – ... ... ... ... ақпараттық технологияны экология сабағында пайдаланудың тиімділігі
мен ерекшеліктерін қорытындылай келе, орта мектептерде экология пәнің оқыту
кезінде компьютерлік ... ... ... көз ... Сонымен, ақпараттық технологияны экология сабағында пайдаланудың үш
негізгі түрі бар:
- Ақпараттық технологияны экология сабағында үздіксіз пайдалану.
- ... ... ... ... тыс ... экология
пәнінен өзіндік жұмыстарды орындау барысында пайдалану.
- Ақпараттық технологияны танымдық қабілетін дамытуға ... ... ... , ... энциклопедия т.б.)
Оқыту барысында ақпараттық технологияның бір ғана бағытымен ... ... ... ... ... пайдаланумен салыстырғанда төменгі
нәтиже берді . Кампьютерді ... ... ... ... ... ғана емес сондай-ақ , есептеуіш техникамен жұмыс істеу дағдысын
қалыптастыру – уақыт талабы ... ... ... ... ... жаңа ... технологияны пайдалану оқушының қызығушылығын
ғана тудырып қоймай, басты ... ... ... әсер етеді [167].
Қорыта айтқанда оқушылар үшін электрондық оқулық мектеп ... ... ... ... ... ... және мақсатты түрде
бітіру емтихандарына ... ... ... ... көзі.
Электрондық оқулықтар бойынша оқушы тапсырманы қызыға орындайды, ... өз ... ... ... жас ... сай және әркімнің
шамасына, мүмкіндігіне ... ... ... ... үшін - ... ... бұл күнбе –күн дамытылып отыратын ашық
түрдегі әдістемелік ... Оны ... ... өз ... ... толықтыра отырып, ары қарай жетілдіре алады.
Сол себепті электрондық оқулықтардың әзірлеп, оны дамытудағы жұмыс та қайта
оралып келіп, түсіп жатқан ... мен ... ... ... бірте-
бірте артады. Электрондық ... ... ... ғылыми
-әдістемелік потенциялын дамытып, оның сабақ үстіндегі еңбегін жеңілдетеді.
Электрондық оқулықтар ... ... ... ... ... ... де, факультативтік және қосымша сабақтарда да қолдануға болады.
Әсіресе, саясат, білім, экология ... ... ... ... ... оқулығы көрнекілік ретінде де, оқу мен ... ... ... да ... көп ... ... ... сатысында компьютерлік тестер арқылы оқушыны жекелей ... ... ... түрінде, мультимедиялық, бейне және дыбыс
бөлімдерінің бағдарламасы бойынша алатын жаңалықтарды іске асыруға көмегін
тигізеді. Электрондық ... жеке ... ... мәдениетін
қалыптастыру ретінде пайдалану – алғашқы қадам, бірақ бұл білім жүйесін
дамытудың ... ... ол ... ... кездегі ролін дұрыс
түсінуге мүмкіндік береді. Енді мұғалім білім мен ақпарат беретін ... ол алға ... ... жету жолындағы керекті мәліметтерді әр жерден
тауып алуға көмектесетін кеңесші әрі әріптеске айналып кетеді.
III.2.Деңгейлеп саралап оқыту технологиясы
ХХ ғасырдың аяқ ... ... ... ... ... ... беру, оқушының жеке тұлғалық күшін ... ... ... оқытудың және тәрбиелеудің жаңа технологияларын қолдана
отырып, жеке ... ... ... ... ... жағдай жасау
қажеттілігі туындайды.
Жаңа педагогикалық технологияны құруда ... ... ... ... жаңа ... қосуға
педагогикалық, психологиялық берік негіз бар» - тұжырымдамасын ... ... Бұл ... ... ... пен ... ашуға
жетелейтін жаңа қасиеттерін көрсете отырып, ... жаңа бір ... ... ... ... тағы бір ... ... болып табылатын теория
– Л.С.Выготский оқыту процесінде оқушының ақыл-ойының ... ... ... ... ... ... ... ауысу туралы теориясы. Бұл ауысу-
тапсырмаларды қайталап орындауға ғана арналған 1-ші деңгейден ... ... ... ететін жоғарғы деңгейлерге ауысу негізіндегі іс-әрекет
арқылы жүзеге асады.
Осындай іс-әрекет деңгейлері ... ... оқу ... ... ... қабылдайды.
Деңгейлеп оқыту технологиясының мақсаты - әрбір оқушы өзінің даму
деңгейінде оқу материалын меңгеруін қамтамасыз ету.
Деңгейлеп оқытудың ... ... ... әр ... өз мүмкіндіктерін барынша пайдалана отырып
білім алуына жағдай ... ... ... Деңгейлеп оқыту әртүрлі категориядағы балаларға бірдей зейін аударып,
олармен саралап жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
3. ... ... ... құрылымында білімді игерудің негізгі үш деңгейі
қарастырылады: ең төменгі деңгей (минимальды базалық), бағдарламалық,
күрделенген ... ...... ... ... ... ең төменгі
шек. Сондықтан оны әрбір оқушы меңгеруі тиіс. Бұл деңгей оқушыға ... мен ... ... ... ... мен ... ... мүмкіндік береді.
4. Оқушының жеке тәжірибесіне негізделген оқыту технологиясы тиімді де
нәтижелі болу ... жеке ... ... ... даму ... ... сақтау, қабілетінің
ерекшелігіне, ойлау, қабылдау, зейін ерекшелігіне, өзінің
эмоциясын басқара білуіне);
- пән ... ... ... ... ... білімі мен іс -
әрекет тәсіліне назар аударып, көңіл бөлу керек 4- ... ... ... шектеулер:
1. Мектептің деңгейлеп оқытуды ұйымдастырудағы мүмкіндігі.
2. Әрбір топтар үшін талаптардың нақты ... ... бір ... ... ... жүргізуі барысында топтың
даму динамикасын меңгеру.
Н.П.Гузик өз жүйесімен деңгейлеп ... екі ... ... ... ішілік саралап оқыту және дамытушы сабақтар циклі бар «қиыстырылған
оқыту жүйесі» - деп атаған.
Әрбір тақырып бойынша өткізілетін сабақтар ... ... ... ... ... ... оқушы мен мұғалім іс - әрекетінің жүйесі
4-кесте
|Кезеңдер ... іс - ... ... іс - ... ... ... |Оқушылардың оқу ... | |
| ... ... | |
| ... деңгейлер бойынша | |
| ... ... | ... ... меңгеру деңгейін |Диагностика нәтижелері |
| ... ... |мен өз ... |
| ... ... ... |негізінде пәнді оқыту |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... алу, ... | |
| ... ... және | |
| ... ата – ... | |
| ... | ... ... ... топқа бөлуді |Белгілі топты оқушының |
|бөлу кезеңі ... Әр топ үшін ... ... ... ... ... Әр ... |талаптарының жобасын |
| ... ... ... |талқылауға қатысу. |
| ... ... ... ... қатаң |
| ... ... ... |
| ... ұсыну. | ... ... ... ... ... ... ... |
|жүзеге асыру кезеңі |ұйымдастыру. |оқу іс - ... |
| | ... ... ... ... ... ... |Жеткен нәтижелер бойынша |
|жағдайында білімді |бойынша оқушыларды бағалау ... ... және ... ... байланыстың дұрыс |- өзі ... ... ... ... ... ... асуы). |асыру. ...... ... ... ... (оларды лекциялар деп
атайды).
Екінші қиыстырылған семинар ... ... ... оқу ... ... ...... және білімді жүйелеу сабақтары (тақырыптық
сынақтар деп те аталады).
Төртінші – материалды пәнаралық ... ... ... ... ... деп ... практикум сабақтары.
Оқушылардың даму деңгейінің біріңғай ... ... ... мен басқа себептерге байланысты сыныпта оқу
үздіктері мен ... ... ... ... ... ... барлық кезеңдеріне : жаңа материалды беру, ... ... ... дағдыны бағалау кезінде деңгейлеп-саралап ... ... ... ... үш ... «А», «В», «С» деңгейлеу
бағдарламасы алынады. Деңгейлеу бағдарламалары маңызды екі аспектіні, екі
тұсты қарастырады.
а) белгілі ... ... ... ... ... ... ... деңгейден шығармашылыққа дейін);
ә) оқушылардың белгілі деңгейде өз бетімен оқуына білім ... ... ,«В» , «С» ... арасында қатаң сабақтастық бар.
Олардың ... ... ... жартылай болсада негізгі
ұғымының бүтін суретін көрсететін әр тақырыптың міндетті ... ... ... ... ... ... ... Оларды орындай отырып, оқушы пән бойынша ... ... ... ... ... ... меңгеру жұмыстарының сан
рет қайталауын, мағыналық топтарды бөлу. Негізгі ойларды табу білігін, ... ... ... ... ... ... Сондықтан «С» бағдарламасының
мазмұнына қалай оқыту ... неге ... ... ... ... ... жасау керектігі туралы нұсқаулар енгізіледі.
Күрделенген тапсырмаларды бұл бағдарламадан кейінгі бағдарлама десе
де ... ... ... ... «С» ... ... оқушы орындауға міндетті.
«В» бағдараламасы қолдануға арналған есептерді орындау үшін қажет, ол
оқушылардың оқу, ой әрекетінің арнайы тәсілдерін қамтамасыз етеді.
Сондықтан бұл ... ... ... ... ... кеңейтетін, негізгі білімді дәлелдейтін, суреттейтін,
нақтылайтын ұғымының қолданылуы мен жұмыс ... ... ... ... Бұл ... ... көлемін кеңейтіп негізгі
материалды терең ... ... ... ... алған білімді
шығармашылықпен қолдынылатын деңгейге көтереді.
Бұл бағдарлама оқу жұмысы мен ой әрекетінің тәсілдерін және ... ... ... ... ... ... алған білім негізінде шешуге болатын мәселе түйініне
жетуде материалмен оның логикалық негізін ... ... ... ... оны ... ... перспективасын ашады.
Сондай – ақ, бұл деңгей балаға өзін ... ... ... ... ... ... әр деңгейдегі тапсырмаларды еркін талдау
әдістемесі кеңінен қолданылады.
Өзіндік жұмыс, ... ... ... және ... жұмыс
тапсырмалары үшін дайындалатын дидактикалық материалдардың деңгейлік
нұсқасын бөлуге ... (С) ... ... ... ... сәйкес.
Екінші (В) нұсқасы оқулықтан қосымша есептер мен ... ... (А) ... ... оқу - ... ... ... тұрады.
Әр пәндегі оқу бағдарламасын таңдау оқушының өзіне базалық білім
минимумы ... ... ... әр жеке ... ... ... ... ашылады.
Білімді бақылау кезінде деңгейлеу тереңдей түсіп, әрбір оқушының
жетістігі есепке жеке ... ... ... әдістемесінің қағидалары мен мазмұны ... ... ... ... ... білім стандарты деңгейін толық
игергеннен кейін ғана жаңа ... ... ... ... ... ... және жеке ... арасындағы үйлесушілік базалық стандарт
деңгейінде оқушылардың біліміндегі алшақтықты анықтауға мүмкіндік береді.
Ол үшін келесі сабақ түрлері қолданылады: топтармен жұмыс ... ... ... ой ... ... ... жұптар, динамикалық
жұптар); модульдік оқыту; семинарлық – сынақ жүйесі; ... тыс ... ... жеке көмек; кеңес .
Деңгейлеп саралап оқыту технологиясын ... ... ... оқыту – оқылатын ақпараттың азаю арқылы емес, оқушыларға
қойылатын талаптардың ... ... ... асады. Бұл технологиясының
мақсаты әрбір оқушы өзінің даму ... оқу ... ... ... [29].
ҒалымВ.П. Беспальконың айтуы бойынша, технология бұл практикада іске
асатын нақты педагогикалық жүйе.
Деңгейлеп саралап оқыту ... ... ... білімін
тексеруге болады. Яғни тапсырмаларды қайталауға ... ... ... іс - ... ... ... ... деңгейлерге ауысу негізіндегі іс-
әрекет арқылы жүзеге асады. Бұл төрт ... ... ...... ... ...... деңгей – эвристикалық;
-төртінші деңгей – шығармашылық.
I деңгей – оқулықта берілген ... ... ... ... ... үй
тапсырмасы сұрақтарынан құрылады, яғни мемлекеттік оқу стандарт жүйесіндегі
білуге тиісті білімді қамтиды.
II деңгей – сол тақырып немесе тарау ... ... ... арттырып, негізгі өтілген тақырыпты, тереңірек ... ... ... ... ... ... ... кеңейтіп,
тиянақтап, дәлелдеп, бастапқы мазмұнын нақтылап, ұғымдардың ... ... ... ... тапсырмалар бірінші деңгейдегі
тапсырмадан ... ... ... ... ... сөзжұмбақ
түрінде сұрақ қоюға болады.
III деңгей – пән бойынша ... ... ... ... ... Үшінші деңгейдегі сұрақтар екінші деңгейге
қарағанда күрделі ... ... ... танымдық – эвристикалық түрдегі
тапсырмаларды орындау арқылы оқушылар алғашқы ... ... ... ... ... есептер шығарылып, экологиялық
проблемаларды шешуге дағдыланады.
IVдеңгей – олимпиадалық деңгейдегі ... ... ... тек өте ... оқитын оқушылар ғана орындай алады.
Дәстүрлі сабақты мұғалім үй ... ... ... алу ... ... ... ... технологиясы оқушылардың білім сайысы әдісіне
құрылған және оқушылар өз білім деңгейін өздері бағалай алуға үйретеді.
Деңгейлеп оқыту барысында ... ... ... ... ... ... алынып отырады.
Қандай оқушы болмасын, мысалы өзінің жақсы оқитындығына қарамастан,
жұмысын «оқушылық», «міндетті», 1-ші деңгейден, ол үшін ... ... ... орындаудан бастайды.
Барлық оқушылар жұмысын бір мезгілді бастап: әрқайсысы, білім
игерудегі өз ... ... өз ... ... Бұл барлық оқушыларды
тірек білімімне қамтамасыз етеді және Қазақстан Заңымен ... ... ... оқу мақсатына ** процент қол жеткізуінің кепілі болады
және оқу пәндерінің барлық тақырыбы ... ең ... ... ... ... толық жүзеге асырады. Бұл, өз кезегінде, ... ең ... ... ... ... ... алу жүйесін жүргізу нәтижесінде үлгерімі нашар оқушылар да,
кем дегенде, «оқушылық» деңгейге ... ... ... ... алатынын өз
тәжірибемізден байқадық. Себебі, ол осы деңгейдің ... ... ... орындап, өткізбегенінше, келесі деңгейге ... ... ... ... кейін оқушы әрі қарай ілкері ұмтылады., өзіне
өзінің сенімі артады.
Олардың әрқайсысы бірінші деңгейлік тапсырмаларды орындауға міндетті
және жоғары тапсырмаларды ... ... бір ... бір ... өз білімін біртіндеп толықтыра
отырып, өз қабілетін де жетілдіріді. Бұл ... ... ... ... әр ... ... ... айналады.
Деңгейлеп саралап оқыту жүйесі баға мониторингі мен білім
рейтингісін ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарының күрделігіне қарай белгілінеді. Мысылы:
I – деңгейдің 5 сұрағы “2” ... ... 4 ... “3” баллдан
III-деңгейдің 3 сұрағы «5» баллдан
IV – деңгейдің 2 сұрағы “1О ”баллдан
Білім рейтингісі:
I – деңгей 5х2=10 ... ...... 57 ... мониторингі:
28-377 балл –“3”
38-46 балл -“4”
47-57 балл – “5”
Білім рейтингісі мен білім мониторингін анықтау әр ... ... ... Технология жүйесінде мұғалімнің ... ... ... ... және бағалау болып табылады. Бірақ бұл
технологияда бұл ... ... ... жағы ... ... мұғалім
сабақта отырған барлық әрбір оқушының білім деңгейін басқарып, ... ... Ал ... болса, өз білім рейтингісін бір сабақтан екінші
сабаққа көтеруге талпынады.Модульдік оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... оқушылардың білім деңгейін
тексеру үшін деңгейлеп саралап оқыту технологиясын пайдаландым.
II.4.Тәжірибелік - эксперименттік жұмысының нәтижесі
Тәжірибе – эксперимент жұмысы Тараз қаласындағы №12, ... ... ... қалыптасу, бақылау) өткізілді.
Жалпы 70 оқушы қатысты
Анықтау эксперимент барысында нақты өлшемдер мен көрсеткіштер арқылы
екі ... ... ...... ... ... білімділігінің алғашқы деңгейі анықталды.
Оқушылардың экологиялық білім мен тәрбие беру, табиғат ресурстарын
тиімді пайдалану мен ... ... ... ... әрекет жасай алатын
жеке тұлғаның экологиялық сенімін қалыптастырып, ... ... ... ... технологиялар арқылы экологиялық білім беру
оқушылардың ... ... ... ... арқылы жүзеге асады.
Осыған байланысты оқушылардың экологиялық деңгейін анықтауға болады.
Жоғарғы ... ... ... ... ... ... жақсы менгерген, оның күнделікті өмірде қажеттілігін
сонымен түсінеді, теория ... ... ... өмірмен ұштастыра алады,
табиғат пен қоғамдағы өзгерістерді эмоциональды ... ... ... ... ... ... ... араласады, өздігімен ізденеді.
Орта деңгей: экологиядан білімі бар болғанымен оны күнделікті өмірмен
байланыстра ... ... пен ... ... байқаған,
эмоциональдық сезім мен тұрақты қабылдай алмайды, табиғи ортаны қорғауға
арналған ... ... ... ... белсенділігін көрсетіп
отырады.
Төмен деңгей: ... ... ... ... оны ... түсінбейді.
Оқушыларға инновациялық оқыту технологиясы арқылы ... ... ...... компонентінің
даму деңгейін анықтау төмендегі анкеттік сұрақтар бойынша жүзеге асты:
1. Инновациялық ... ... ... ... ... мектеп
оқушыларына оқыту қажет деп ойлайсыз ба?
2. Оқыту ... ... ... қолдануға бола ма?
3. Экология сабағында инновациялық оқыту технологияларын пайдаланса,
сабақ қызық өте ... ... ... мен ... ... ... келе ме?
5. Инновациялық әдіс – тәсілдер мен педагогикалық технологияларды
зерттеп, экология сабағында қалай қолдану керек екенін ... ... ... ... ... ... ... орны қандай?
7. Экология туралы біліміңді интернет арқылы жетілдіргің келе ме?
8. Экологиялық этика дегенге ... ... Жер ... ... ... ... апаттарға көзқарасыңыз қалай?
10. Мектептеріңде танымжорық жұмыстарын ұйымдастыра ма?
Сұрақтарға берген жауаптарды қысқаша ... ... ... «иә» - 45 %, ... -30 % , ... ... қиналамын» –25 %.
Бесінші сұраққа «иә» - 50 %, ... - 15 % , ... ... – 35 %.
Жетінші сұраққа «иә» - 50 %, «жоқ» -10 % , ... ... ... – 40 ... ... ... технологиялары арқылы оқушылардың
экологиялық ... ... ...... даму ... ...... Оқушылардың экологиялық білімін қалыптастырудағы
танымдық ... даму ... ... емес ... ... ... экологиялық білім беру
мақсатында жүргізілген тәжірибелік – эксперимент жұмысымыздың ... ... мына ... қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Жоғарыда аталып көрсетілгендей еліміздегі экологиялық жағдайлар
кейбір жерлеріміздің экологиялық апат ... ... ... ... әдебиеттерге қоршаған ортаны қорғау туралы
талдау жасау бұл мәселенің бірден пайда болғанын көрсетеді.
Дипломдық жұмысымда мектептің оқу – ... ... ... ... ... теориялық, педагогикалық негіздері жан
– жақты ашылды. Инновациялық оқыту технологиялар арқылы оқушыларға ... ... атап ... ... беру жүйесі міндеттерін шешуде жалпы орта білім
беретін пәндердің алатын орны ... Бұл ... ... ... ... мектептің осы бағыттағы іс – тәжірибесін зерттеу және экологиялық
білім беру мүмкіндіктерін, ... ... ... ... ... ... пәндер негізінде жүргізуді қажет етеді.
Тақырып бойынша жүргізілген педагогикалық тәжірибелік ... ... орта ... беретін мектептерде инновациялық оқыту
технологиялары арқылы ... ... ... ... жағдайы
зерттелініп, мына міндеттерді шешуге бағытталды:
- инновациялық оқыту технологиясы арқылы экологиялық білім беруге;
- ... ... ... арқылы білім беруге;
- деңгейлеп саралап оқыту технологиясы арқылы оқушылардың ... ... ... оқулықтарды қолдануға бағытталды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы ... ... және оны ... ... жөніндегі құжаттар. – Астана, 2000.
2. Қазақстан ... ... ... ... ... тұжырымдамасы.
//Қаз.мұғ.1991.
3. Қазақстан Республикасының Экологиялық ... ... ... ... 1 ... Республикасының Конституциясы, 1995. – А: Жеті ... 1998. ... ... ... ... ... ... сақтау туралы тұжырымдамасы. Астана, 2003.
6. Қазақстан Республикасының «Қоршаған ... ... ... ... Қазақстан 5-6 тамыз.
7. Қоянбаев Ж.Б. Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі. –Алматы:
Рауан, 1990.-52б.
8. Бөлеев Қ.Терең тәрбие тамыры //Қазақстан 1996,№6.-44б.
9. ... И.Д. ... в ... ... ... ... образования. –
М: Знание, 1980.-45с.
10.Захлебный А.Н. ... и ... ... ... ... ... - М: Педагогика, 1981.-56с.
11.Сарыбеков Н.С. Воспитание любви к природе. – Алматы: ... ... ... ... и ... ... ответственного отношения
школьников к ... в ... ... ... ... ... ... А.С.Задачи экологического образования и воспитание в
современной ... ... ... ... ... в Казахстане. –А: АГУ.1991. –100с.
14. М.Жанпейсова М.М. Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы
ретінде. А, 2002. - ... ... ... Т.2. –М.:1981. –320с.
16.Песталоции И.Г.Избранные педагогические сочининие. Т.2. –М.:1981. –250с.
17.Коменский Я.А.Избранные педагогические сочинения. М:Уч.пед.изд.1955. –
230с.
18. Құнанбаев А. Шығармалары – А: ... ... ... Ч. Следы шаманство у киргизов. Изб.произв.Каз. гос. изд. ... 1952.- 144 ... ... Ы. ... ......... Б.Г., Лаптев И.П., Львов Ю.А. Экология , биогеоценология и
охрана природы. – Томск: ТГУ, ... ... К.Ж. Жаңа ... ... ... ... ... тәрбие берудің қазіргі ... ... и ... №3 2004 – ... А.С. ... ... ... мамандарын даярлау А,
1987.-8б.
25. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. –А: ... ... В.И., ... О.В. Экологическое воспитание и образование молодежи
А. Рауан 1996 –15б.Суравегина И.Т. ... и ... ... ... к природе в процессе обучения биологии : Автореф.
дис.док.пед.наук. – М.,1986.-32с.
27. ... А.Қ. ... ... ... ... пайдалану
жолдары. «Ұстаздарды дайындаудағы педагогикалық инновациялар» атты
халықаралық ғылыми – ... ... 7 – 8 ... ... 2005 ... Таможняя Е.А. Компьютерные технологий: возможности использования.
// География в школое 2002№3. с 42-51.
29. Бұзаубақова К.Ж. Жаңа ... ... ... 2003 ... ... В.П. Слагаемые педагогической технологии. –М.,1989.
-----------------------
Қазақстанда жарық көрген экологиялық бағдарламалар және әдістемелік
нұсқаулар
Мұғалімдерге арналған оқу құралдар
Авторлар
Экология (5-сыныпқа арналған
әдістемелік ... ... ... А.С., ... Г.Б., ... Б., ... С., ... экологиясы (9-сыныпқа арналған әдістемелік нұсқау). Алматы, 1998.
Бейсенова А.С., Бейсеева Г.Б., Қазыханова Б., ... С., ... және ... ... (8 ... арналған әдістемелік нұсқау).
Бейсенова А.С., Бейсеева Г.Б., Қазыханова Б., Қозыбаева С., Шілдебаев
«Экология младших классах начальной школы» Алматы, 1998.
Ходжаева Б.Л. и др. ... ...... (программа для 5-11) классов общеобразовательных школ, лицеев,
гимназий. Алматы, 1998.
Братцев Д.Е., ... ... И.А. и ... ... СШ № 40.
Экология-проблемы выживания человечества (для 9-11). Алматы, 1998.
Чимбулатова М.А., Мигрофанская С.Н.
СШ № 35
«Экологическое воспитание» для СШ 10 11 ... ... ... Алматы,98
Севостьянова В.Е. СШ № 60
«Экологиятану» 1 том. Алматы, 1997.
Аубакиров С.К.
Экология курсының бағдарламалары (5-11 сыныптар). Алматы, 2002.
Бейсенова А.С., ... ... ... тұжырымдамасы». Алматы, «Мектеп» 2003.
Бейсенова А.С., Шілдебаев Ж.Б.
«Экология» (әдістемелік ... ... ... ... Ж.Б.
Мультимедиялық оқулықтар.
Анықтамалық- ақпараттық.
Демонстрациялық.
Бақылау.
Жаттығу.
Компьютерлік бағдарламаның түрлері
Оқулық.
Білімді тексеру
Геоақпараттық оқытулар
Оқушылардың өзбетінше орындалатын жұмысы
Процестерді көрсету
Материалдарды көрсету
Компьютерлік технологиялар

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері туралы8 бет
Жалпы білім беретін мектептерде стандартты емес кәсіптік бағдар беру сабақтарын өткізу әдістемесі24 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Жоғары сынып оқушыларына медиа-білім берудің педагогикалық шарттары79 бет
Қазақстан Республикасының заңы94 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
''Дәстүрлі мәдениеттегі кикілжің жағдайларды шешу тәсілдерін психологиялық талдау”56 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь