1917 ж. Қазақстан


1. Ресейдегі буржуазиялық.демократиялык революция, оның Қазақстанға ықпалы
2. 1917 ж. Қазан төңкерісі, оның алғышарттары
3. Азамат соғысы. (1918.1920 жж.) "Әскери коммунизм саясаты".
1917 жылы қазан айында Петроградта Уақытша өкімет құлатылып, мемлекет билігінің кеңестердің қолына көшкені тек Ресейді ғана емес, дүниежүзін, бүкіл әлемді дүр сілкіндірді. Бүл оқиға бүкіл елде, оның шет аймақтарында Кеңес өкіметін қүру, нығайтумен үштасты. Ол көп жерлерде орталық аудандардың ықпалымен қан төгіссіз іске асты.
Төңкеріс бүкіл билікті жүмысышы, солдат, шаруа депутаттары кеңесінің қолына беру арқылы халықтың әртүрлі топтары мен түрлі үлттардың, халықтардың келешектегі тағдырына байланысты түрліше үмітте болуына жол ашты. Ресейдің жүмысшы, шаруа, солдаттар бүқарасы елді соғыстан шығарып, халықтың бейбіт еңбекке оралуына, соғыстан бүрын, соғыс жылдарында жоқшылық пен мүқтаждық зардаптарын шегіп әбден қажыган жағдайын түзеуге айқын жол ашылады деп есептеді. Ресейдің қол астында болып келген орыс емес халықтардың еңбекші бүқарасы Қазан төңкерісінен кейін экономикалық - әлеуметтік күйзелістен шығумен бірге отаршылдықтың бүғауынан босанып, тәуелсіздік алатын шығармыз деп үміттенді. Ал Ленин бастаған большевиктер зауыт, фабрикалар жүмысшыға, жер шаруаға, бейбітшілік - бүкіл халыққа берілсін - деген үран көтере отырып, Ресейге тәуелді болып келген халықтар жөнінде өз бағыттарын белгіледі. Олар барлық үлттар мен үлыстардың, халықтардың теңдігі мен бостандығын, азаттығын жариялай отырып, олардың төңкеріс туының астынан кетпеуге шақырды.
Қазан төңкерісінен кейін көп уақыт өтпей - ақ елде азамат соғысы мен шетел басқыншылығының жорығы басталды. Бүл түста Қазақстанда Кеңес өкіметі орнап болған жоқ еді. Биліктің Кеңестердің колына өтуі мүнда кейінірек жүзеге асты. Оныд бір себебі, мүнда саналы, жақсы үйымдасқан саны мол жүмысшы табы болған жоқ. Екіншіден, шет аймақтарда билікті кімнің алатыны жөнінде жүрт қолдайтын бірьщғай пікір де болмады. Кейбір жерлерде автономия жарияланып, олардың Ресей қүрамында болатьшы - болмайтыны жеініндегі мәселе ашық түрды. Мәселен, осы түста қүрылған Башқүрт, Түркістан, "Оңтүстік шығыс одағы" деген атпен Сібірде пайда болған автономиялар қазақ зиялыларын үлттық өз иедігін қүруға қүлшындырды. Сөйтіп, 1917 жылы ^келтоқсанда Алашорда үкіметі пайда болды Оның Батыс ҚазақстаНд'ағы бөлігін .Халел, Жанша Досмүхамедовтар, ШИғьістағы бөлігін Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтүрсынов, т.б. басқарды.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






14-лекция. Тақырыбы: 1917 ж. Қазақстан
Жоспары:
1. Ресейдегі буржуазиялық-демократиялык революция, оның Қазақстанға ықпалы
2. 1917 ж. Қазан төңкерісі, оның алғышарттары
3. Азамат соғысы. (1918-1920 жж.) "Әскери коммунизм саясаты".
Лекция мақсаты:
ХХғ. халқымыздың тарихында Ресейдегі буржуазиялық-демократиялық төңкерістің қырлары мен сырларын таныту. Студенттердің ғылыми көзқарасы негізін қалыптастыру. Әр түрлі жүйелі білімдерді жинақтау бағыттарының белгісімен таныстыру. Оқу материалы негізінде топтастыру.

Лекция мәтіні
1. Ресейдегі буржуазиялық-демократиялық революция, оның Қазақстанға ықпалы
1917 жылы қазан айында Петроградта Уақытша өкімет құлатылып, мемлекет билігінің кеңестердің қолына көшкені тек Ресейді ғана емес, дүниежүзін, бүкіл әлемді дүр сілкіндірді. Бүл оқиға бүкіл елде, оның шет аймақтарында Кеңес өкіметін қүру, нығайтумен үштасты. Ол көп жерлерде орталық аудандардың ықпалымен қан төгіссіз іске асты.
Төңкеріс бүкіл билікті жүмысышы, солдат, шаруа депутаттары кеңесінің қолына беру арқылы халықтың әртүрлі топтары мен түрлі үлттардың, халықтардың келешектегі тағдырына байланысты түрліше үмітте болуына жол ашты. Ресейдің жүмысшы, шаруа, солдаттар бүқарасы елді соғыстан шығарып, халықтың бейбіт еңбекке оралуына, соғыстан бүрын, соғыс жылдарында жоқшылық пен мүқтаждық зардаптарын шегіп әбден қажыган жағдайын түзеуге айқын жол ашылады деп есептеді. Ресейдің қол астында болып келген орыс емес халықтардың еңбекші бүқарасы Қазан төңкерісінен кейін экономикалық - әлеуметтік күйзелістен шығумен бірге отаршылдықтың бүғауынан босанып, тәуелсіздік алатын шығармыз деп үміттенді. Ал Ленин бастаған большевиктер зауыт, фабрикалар жүмысшыға, жер шаруаға, бейбітшілік - бүкіл халыққа берілсін - деген үран көтере отырып, Ресейге тәуелді болып келген халықтар жөнінде өз бағыттарын белгіледі. Олар барлық үлттар мен үлыстардың, халықтардың теңдігі мен бостандығын, азаттығын жариялай отырып, олардың төңкеріс туының астынан кетпеуге шақырды.
Қазан төңкерісінен кейін көп уақыт өтпей - ақ елде азамат соғысы мен шетел басқыншылығының жорығы басталды. Бүл түста Қазақстанда Кеңес өкіметі орнап болған жоқ еді. Биліктің Кеңестердің колына өтуі мүнда кейінірек жүзеге асты. Оныд бір себебі, мүнда саналы, жақсы үйымдасқан саны мол жүмысшы табы болған жоқ. Екіншіден, шет аймақтарда билікті кімнің алатыны жөнінде жүрт қолдайтын бірьщғай пікір де болмады. Кейбір жерлерде автономия жарияланып, олардың Ресей қүрамында болатьшы - болмайтыны жеініндегі мәселе ашық түрды. Мәселен, осы түста қүрылған Башқүрт, Түркістан, "Оңтүстік шығыс одағы" деген атпен Сібірде пайда болған автономиялар қазақ зиялыларын үлттық өз иедігін қүруға қүлшындырды. Сөйтіп, 1917 жылы ^келтоқсанда Алашорда үкіметі пайда болды Оның Батыс ҚазақстаНд'ағы бөлігін .Халел, Жанша Досмүхамедовтар, ШИғьістағы бөлігін Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтүрсынов, т.б. басқарды.
Сонымен бірге қазақ даласында Кеңес өкіметін орнату жолындағы күресте жүріп жатты. Соның нәтижесінде 1917 жылы қазаннан 1918 жылғы наурызға дейін Қазақстаның көптеген аудандарында Кеңес өкіметі орнады.

Ресейдің орталық аудандарынан Қазақстанға көмек көрсету үшін Ә.Жанкелдин, В.Чекмарев, П.Кобезев және т б. төтенше комиссарлардың келуі қазақ халқының арасынан Әділбек Майкотов, Бекен Серікбаев, Сәкен Сейфуллин, Тоқаш Бокин, Ораз Жандосов, Амангелді Иманов, Әбдірахман Әйтиев сияқты көптеген күрескерлерді шығарды. Еңбекші халыктың жаңа өмір жолындағы күресіне басқа үлт өкілдері К. Шугаев, П. Салов, П. Виноградов, С. Журавлев, Л. Емелев, Я. Ушанов, А. Розыбакиев, В. Зинченко, П. Басов, И. Дубынин, тағы басқа да ондаған азаматтардың ат салысуы төңкерістің Қазакстанда жеңуіне жол салды.
Төңкерісті қолдайтын күштер басым болған жерлерде жергілікті кеңестер большевиктер жағына түгелдей шықты Ал қызыл әскер жасақтары бар аудандарда өкімет билігі жүмысшылар мен шаруалардың қолына большевиктердің Кеңесте көпшілік орынға ие болуы арқылы жүзеге асты. Мүндай жағдай Қазақстанның солтүстік - шығыс облыстарының көптеген аудандарында, Сырдария және Бөкей ордасында орын алды. Бірақ төңкеріс қарсыластарының күштері көбірек шоғырланған Орынбор, Орал, Жетісу облыстарында өкімет билігі жүмысшылар мен шаруалардың қолына қарсылық көрсеткендерді талқандау арқылы, осы күресте жанын пида еткен қүрбандықтар арқасында ғана тиді.
Перовск (Қызылорда) жүмысшылары мен солдаттары өкімет билігін 1917 жылғы 30 қазанда (12 қараша) өз қолына алды. Ол кезде бүл үлкен әскери гарнизон орналасқан ірі темір жол станциясы болатын.
Сырдария облысында Кеңес өкіметінің орнауы, оның саяси - экономикалық және әкімшілік орталығы Ташкент қаласында 1917 жылы 30 қазанда Кеңес өкіметі қүрылғаннан кейін іске асты. 1917 жылы қараша айының орта кезінде Кеңес өкіметі Черняев (Шымкент) қаласында жеңді. Қараша -желтоқсан айларында Кеңес өкіметі Әулиеатада, Түркістанда, Қазалыда, Арал поселкесінде және облыстың басқа да ірі елді мекендерінде қан төгіссіз бейбіт жолмен орнады. Петропавлда жүмысшы және шаруа депутаттары Кеңесінің темір жол жүмысшыларымен бірлескен қимылының арқасында 1917 жылы 12 қарашада төңкерістік уақытша комитет қүрылды, оның қүрамына Ғ. Ыдырысов, Я. Побелянский, К.Сүтішев, П. Рыжов және т. б. кірді. Бүл комитет кейінен Кеңесті басқаруды өз қолына алды. Дегенмен Көкшетау, Павлодар, Атбасар, Семей, Өскемен уездерінде казак - орыс және офицер -старшина билеуші топтардың ықпалы басым болғандықтан, Кеңес өкіметі үшін күрес біраз қиындыққа кездесті. Семейде өкімет билігі жергілікті Кеңестің қолына 1918 жылы ақпанның 16 - нан 17 - не қараған түнде көшті. 1917 жылғы желтоқсан - 1918 жылғы наурыз аралығында Кеңес өкіметі Торғай облысының орталығы және Қостанай, Ақтөбе қалалары мен басқа да ірі елді мекендерде орнады. Торғай облысында Кеңес өкіметінің орнауына А. Иманов, К.Қойдасов, В. Чекмарев, В. Зинченко және т. б. күрескерлер елеулі үлес қосты.
Жетісуда Кеңес өкіметін орнату жолындағы күрес, төңкеріс қарсыластары күштерінің басым болуына байланысты, 1918 жылдың көктеміне дейін созылды. Мүнда төңкеріс толқынының екпінді күш алуына 1917 жылдың күзінен бастап майданнан қайтқандармен және елдің басқа аудандарынан келген төңкеріс идеясын колдаушылардың қосқан үлесі елёулі болды. Олардың арасында Т. Бокин, Т. Өтепов, Ж. Бабаев, А. Розыбакиев сияқты жергілікті халықтың өкілдері бар еді. Верный жүмысшылары қызыл гвардия жасақтарын үйымдастырды, әскери-төңкеріс комитетін күрды. 1918 жылы наурыздың 2-нен 3-не қараған түні Верныйда Әскери-төңкеріс Комитеті басқарған жүмысшылардың Қызыл үлан жасақтары мен екінщі казак - орыс полкінің жауынгерлер;нPoundн үйымдаскан күштер қала еңбекшілерінің . қолдауына сүйеніп, "әскери өкіметтің" тГрегі болған қамалды, қару-жарақ коймасын, почта-телеграфты, т.б. маңызды мекемелерді басып алды да, Верный қаласында Кеңес өкіметін орнатты.
Кеңес өкіметі наурыз айында Жаркентте, Сергиопльда Аягөз, Талдықорғанда, сәуірдің бас кезінде Лепсіде орнады. Сөйтіп, 1917 жылдың қазан айынан бастап 1918 жылдың наурыз айына дейін Кеңес өкіметі Қазақстанның көп жерінде жеңіске жетті.
2.1917 ж. Қазан төңкерісі, оның алғышарттары
1917 жылдың басында Ресейдің төңкерістік жаңа толқыны көтерілді. Империалистік соғысты азамат соғысына айналдыру үраны кеңінен насихатталды. Патша өкіметі бүқараның жаппай қарулануынан катты сескене бастады. Төңкерістік дағдарыстың пісіп- жетіліп келе жатқандығы үлт аймақтарында, оның ішінде Қазақстанда да сезілді.
1917 жылы 27 ақпанда Петроградта буржуазиялық - демократиялық төңкеріс жеңіске жетті. Патша өкіметі күлатылып, министрлер мен көрнекті шенеуніктер тұтқынға алынды. Патша өкіметі қүлатылғаннан кейін бүкіл Ресейдегі сияқты Қазақстанда да қос өкімет орнады. Бүрынғы патша шенеуніктері, эсерлер, меныпевиктер және буржуазиялық үлтшылдар басқарған буржуазиялық Уақытша үкімет органдарымен қатар халықтық өкіметтің жаңа органдары жүмысшылар, шаруа және солдат депутаттарының кеңестері қүрылды.
Патша өкіметінің қүлатылуын Қазақстан еңбекшілері саяси және үлттық азаттық алудың бастамасы ретіндс қабылдады. Төңкерісшіл халық бүқарасының белсенді қимылдары нәтижесінде өлкеде бүрынғы өкімет өкілдері орындарынан түсіріліп, түтқынға алынды. Буржуазиялық-демократиялық ақпан төңкерісінің жеңіске жетуі өлкедегі еңбекшілердің саяси белсенділігін арттырды.
Қазақстанда кеңестер 1917 жылы наурыз-мамыр айларында Семейде, Әулиеатада, Петропавлда, Көкшетауда, Ақмолада, Павлодарда, Оралда, Өскеменде, Атбасарда, Түркістан өлкесінде және т.б. жерлерде қүрыла бастады. Жүмысшы табы мен солдат депутаттарының кеңестерімен қатар сәуір - мамыр айларында шаруа депутаттарының кеңестері күрылды. Бүл кеңестерде көпшілік орынды меньшевиктер мен эсерлер алды. Сонымен бірге буржуазиялық уақытшы үкіметтің жергілікті органдары 1917 жылы наурыз- сәуір айларында қүрылды. Мәселен, Семейде қалалық думаның, офицерлердің өкілдерінен, биржалық комитет пен кооперативтердің кулактық одағы мүшелерінен түратын қоғамдық үйымдар мен армияның Семей атқару комитеті, Петропавлда, Өскеменде қоғамдық қауіпсіздіктің т.б. бірлескен атқару комитеті жүмыс істей бастады. Көкшетауда көпестер мен шенеуніктердің жиналысы уақытша коалициялық комитет сайлады. Өскеменде де осындай атқару комитеті қүрылды. Уақытша үкіметті қолдаған Сібір, Орынбор, Орал және Жетісу казак әскерлері мен казак-орыс станицалары қанаушы басшы топтары өкіметінің органдары - казактық комитеттер қүрды. Бүлардың басында бүрынғы патша өкіметінің отарлаушы шенеуніктері, қанаушы тайтардың өкілдері түрды. Сонымен қатар Қазақстанда қазақ интеллигенциясы басқарған қазақтардың үлттық облыстық және уездік комитеттері де үйымдастырылды. Оларға комиссарлар болып үлттық интеллигенцияның өкілдері, атап айтқанда, Торғай облысында Ә. Бөкейханов, Жетісу облысында М.Тынышбаев^Түркістанда М. Шоқаев, т. б. тағайындалды. Бірақ олар шын мәнінде отарлық әкімшіліктің шенеуніктері болғандықтан жергілікті қазак халқының көкейкесті мәселелерін шеше алмады. Кейбір жағдайда үлттық интеллигенция өкілдері Ақпан төңкерісінен кейінгі қоғамдық- саяси дамудың өте маңызды мәселелері бойынша Уақытша үкімет жағынан шығып кетті.
Уақытша үкіметтің Қазақстандағы жергілікті органдары кулактарға, казактардың басшы топтарына, қазақ ауылдарының бай- манаптарына арқа сүйеді. Олар жүмысшылар мен еңбекшілердің революцияшылдық шабытын әлсіретуге ^гырысты, халықты тонауларын жалғастыра берді, бүқараны импералистік соғыстың ауыртпалықтарын өз мойындарымек' көтеруге мәжбүр етті. Қазақтарды саяси қүқықтарынан айырған ескі заңдар күшінде қалды, орасан зор жер иеліктері мен орыс-казак әскерінің сословиелік артықшылықтары сақталды, қазақ халқының таңдаулы жерлерін тартып алушы Қоныс аудару басқармасы өз қызметін өзгертпеді. Сөйтіп, Уақытша үкімет Қазақстанда бүрынғы патша өкіметінің саясатын одан әрі жайғастырды. Өйткені бүл жаңа үкімет органдары өзінің әлеуметтік қүрамы, басқару әдістері

жағынан революцияға дейінгі патша әкімшілігінен айнымай, жерплікті халыкка олар қалаи қараған болса, солай қарады.
Патша өкіметі құлатылғаннан соң, Қазақстан болышевиктері астыртын жағдайдан шықты. Орынборда және Торғайда - П. Кобезев, Ә. Жангельдин, А. Коростелев, Ақтөбеде - В. Ф. Зинченко, Перовскіде - А. В. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
1917-1920 ж.ж Кеңес мемлекетіндегі мәдени құрылыс
Жапониядағы демократиялық қозғалыстың өрлеуі (1917-1930 ж.ж.)
1917-1941 ж.ж.кеңес мектебі мен педагогикасы
1917 -1928 жылдардағы Қазақстан экономикасы
1917 ж. қазан революциясы және Қазақстанда кеңес өкіметінің орнауы. өлкедегі азамат соғысы (1917-1920 жж.)
1917 ж. Қазан революциясы және Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы
Күрдістан және күрдтер мәселесі (хіх ғ. 90 ж.– 1917)
Эмиль Дюркгейм (1858-1917)
1917 жылғы Ақпан революциясы
1917 – 1939 жылдардағы қазақ халқы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь