Ауылшаруашылық дақылдарының аурулары


Жоспар
I.Кіріспе
Ауылшаруашылық дақылдарының аурулары
II.Негізгі бөлім
2.1.Хитридиомицеттер класы (Chytridiomycetes) саңырауқұлағы және олардың ауылшаруашылық дақылдарына тудыратын аурулары
2.2.Оомицеттер класы (Oomycetes) саңырауқұлағы және олардың ауылшаруашылық дақылдарына тудыратын аурулары
III.Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазіргі кездегі жалпылама мойындалған өсімдік ауруының анықтамасы: фитопатогеннің немесе ортаның қолайсыз жағдайларының әсерінен өсімдік клеткасының, мүшесінің және тұтас ағзасының қалыпты зат алмасу үрдісінің бұзылуы өсімдік ауруы деп аталады. Өсімдік ағзасындағы зат алмасу үрдісінің бұзылу сипаты әр қилы болуы мүмкін: фотосинтез бен ферментативтік үрдістердің бұзылуы, клетка мембраналарының өткізгіштігі мен осмостық қысымның бұзылуы, тыныс алу және көмірсулар алмасуының бұзылуы және т.б. Бұлардың қай- қайсысы да ұлпалардың, мүшелердің немесе тұтас өсімдіктердің анатомиялық және морфологиялық өзгерістерін туындатады, нәтижесінде дақыл өнімінің мөлшері және оның сапасы төмендеп кетеді.
Хитридиомицеттер класы (Chytridiomycetes) саңырауқұлағы және олардың ауылшаруашылық дақылдарына тудыратын аурулары
Бұл класқа жататын саңырауқұлақтардың вегетативтік денесі нашар жетілген және плазмодий немесе мицелий бастамасы болуы мүмкін. Бұл класс саңырауқұлақтарының ішінде кең тарағандары Хитридий тәрізділер немесе Хитридиалес (Chytridiales) қатарының өкілдері. Олардың қатарына мысалы картоптың рак ауруының қоздырғышы – Synchitrium endobioticum Pers. саңырауқұлағы жатады. Картоптың рак ауруының қоздырғышы вегетативтік денесінің морфологиясы және залалданатын ұлпаға әсер ету сипаты бойынша плазмодиофоралы саңырауқұлақтарға ұқсайды. Бұл аурумен негізінен картоптың түйнегі залалданады. Залалдану сипаты – клеткалардың қарқынды бөлінуінің нәтижесінде түйнектердің бетінде өсінділер түзілуі (гиперплазия құбылысы).

Саңырауқұлақтың көп клеткалы плазмодийі ұдайы клетка ішінде жетіледі. Қолайсыз жағдайлар туған кезде плазмодийден сырты қалың қабықшамен қапталған цисталар түзіледі. Олар ұзақ мерзім бойына (10 жыл және одан да ұзақ) топырақта сақталуы мүмкін. Ылғалды жерде цистадалардан дара талшықты зооспоралар өсіп шығады. Түйнектер (көбіне көзшелерінің тұсы) дара немесе қосарланған зооспоралармен залалданады. Егер залалдану дара зооспоралармен жүрсе жетілген плазмодийден түзілетін цисталар ұзақ сақталуға қабілетсіз (жаздық цисталар). Ал қосарланған цисталармен залалданса цисталар ұзақ сақталады.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 10 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар
I.Кіріспе
Ауылшаруашылық дақылдарының аурулары
II.Негізгі бөлім
2.1. Хитридиомицеттер класы (Chytridiomycetes) саңырауқұлағы және олардың ауылшаруашылық дақылдарына тудыратын аурулары
2.2. Оомицеттер класы (Oomycetes) саңырауқұлағы және олардың ауылшаруашылық дақылдарына тудыратын аурулары
III. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе
Қазіргі кездегі жалпылама мойындалған өсімдік ауруының анықтамасы: фитопатогеннің немесе ортаның қолайсыз жағдайларының әсерінен өсімдік клеткасының, мүшесінің және тұтас ағзасының қалыпты зат алмасу үрдісінің бұзылуы өсімдік ауруы деп аталады. Өсімдік ағзасындағы зат алмасу үрдісінің бұзылу сипаты әр қилы болуы мүмкін: фотосинтез бен ферментативтік үрдістердің бұзылуы, клетка мембраналарының өткізгіштігі мен осмостық қысымның бұзылуы, тыныс алу және көмірсулар алмасуының бұзылуы және т.б. Бұлардың қай- қайсысы да ұлпалардың, мүшелердің немесе тұтас өсімдіктердің анатомиялық және морфологиялық өзгерістерін туындатады, нәтижесінде дақыл өнімінің мөлшері және оның сапасы төмендеп кетеді.
Хитридиомицеттер класы (Chytridiomycetes) саңырауқұлағы және олардың ауылшаруашылық дақылдарына тудыратын аурулары
Бұл класқа жататын саңырауқұлақтардың вегетативтік денесі нашар жетілген және плазмодий немесе мицелий бастамасы болуы мүмкін. Бұл класс саңырауқұлақтарының ішінде кең тарағандары Хитридий тәрізділер немесе Хитридиалес (Chytridiales) қатарының өкілдері. Олардың қатарына мысалы картоптың рак ауруының қоздырғышы - Synchitrium endobioticum Pers. саңырауқұлағы жатады. Картоптың рак ауруының қоздырғышы вегетативтік денесінің морфологиясы және залалданатын ұлпаға әсер ету сипаты бойынша плазмодиофоралы саңырауқұлақтарға ұқсайды. Бұл аурумен негізінен картоптың түйнегі залалданады. Залалдану сипаты - клеткалардың қарқынды бөлінуінің нәтижесінде түйнектердің бетінде өсінділер түзілуі (гиперплазия құбылысы).

Саңырауқұлақтың көп клеткалы плазмодийі ұдайы клетка ішінде жетіледі. Қолайсыз жағдайлар туған кезде плазмодийден сырты қалың қабықшамен қапталған цисталар түзіледі. Олар ұзақ мерзім бойына (10 жыл және одан да ұзақ) топырақта сақталуы мүмкін. Ылғалды жерде цистадалардан дара талшықты зооспоралар өсіп шығады. Түйнектер (көбіне көзшелерінің тұсы) дара немесе қосарланған зооспоралармен залалданады. Егер залалдану дара зооспоралармен жүрсе жетілген плазмодийден түзілетін цисталар ұзақ сақталуға қабілетсіз (жаздық цисталар). Ал қосарланған цисталармен залалданса цисталар ұзақ сақталады.
Осы қатарға жататын тағы бір маңызды саңырауқұлақ түрі - қырыққабат, шалқан және басқа да крестгүлді тұқымдасына жататын 45 өсімдіктердің қара сирақ ауруының қоздырғышы - Olpidium brassicae Dang. Аталған екі саңырауқұлақ та облигатты паразиттер қатарына жатады. Кеселдің жетілуі топырақтың ылғалдылығы жоғары болған жағдайда жүреді. Сондай-ақ олар үшін топырақ ерітіндісінің реақциясы қышқыл болуы қолайлы. Хитридиомицеттер қоздыратын аурулардан өсімдіктерді қорғауға бағытталатын басты бағыттар: ауыспалы егістік талабын сақтау: дақылдар бір танапқа цисталар тіршілігі жойылмай қайта отырғызылмауы тиіс; өндіріске ауруларға төзімді сорттарды енгізу; қышқыл топырақтарды ізбестеу (әктеу).
Оомицеттер класы (Oomycetes) саңырауқұлағы және олардың ауылшаруашылық дақылдарына тудыратын аурулары
Бұл класқа жататын саңырауқұлақ өкілдерінің вегетативтік денесі көп ядролы бір клеткалы мицелийден тұрады. Ол жақсы жетілген, тармақталған жіпшелерден (гифтерден) тұрады. Жыныстық үрдіс оогамия типі бойынша өтеді. Мицелий бойында жыныстық клеткалар: аналық - оогониялар және аталық - антеридиялар. Олар қосылғанда тыныштық күйдегі споралар (ооспоралар) түзіледі. Қолайлы жағдай туғанда ооспоралар кӛбіне қос талшықты зооспораларға өнеді. Зопроганиялар мен зооспоралар - жыныссыз көбею мүшелері. Зооспоралардың көмегімен өсімдіктердің алғашқы залалдануы жүреді. Тармақталған мицелийлердің ұшында жазғы зооспорангиялар түзіледі. Олар вегетация кезінде өсімдіктерді екінші қайтара залалдауы мүмкін.
Оомицеттер класына 5 қатарға жататын сапротрофты және паразит түрлер жатады. Саңырауқұлақтарды қатарларға жіктеу мицелийдің, зооспорангийдің және ооспоралардың морфологиялық ерекшеліктеріне негізделеді. Оомицеттер класының фитопатогенді қасиеті бар саңырауқұлақ өкілдері Сапролегниялы (Saprolegniales) және Пероноспоралы (Peronosporales) қатарларына жатады. Сапролегниялылар қатары. Бұл қатарға негізінен су қоймаларында немесе ылғал топырақта сапротрофты күйде тіршілік ететін саңырауқұлақтар түрлері жатады. Олардың арасында өсімдіктер мен жануарлардың бойында паразит ретінде тіршілік ететін бірнеше түр кездеседі. Мысалы, оларға қызылша кӛгінің тамыр шірігі - Aphanomyces cochlioides Drechs. кіреді.
Пероноспоралылар қатары. Бұл қатарға жататын саңырауқұлақтардың жақсы тармақталған мицелийлерінде дараланған зооспорангия тасушылар (конидия тасушылар) түзіледі. Саңырауқұлақ ооспоралары ұлпа ішіндегі мицелийдің бойында түзіліп, өсімдік қалдықтарында сақталады. Ал олар шірігеннен соң тіршілікке 46 қабілеттілігін жоймастан 2 жыл, кейде одан да ұзақ мерзім, бойына сақталады.
Пероноспоралылардың көбі паразиттер, тек бірқатары ғана суда сапротрофты тіршілік етеді.. Пероноспоралылар қатарына үш тұқымдас кіреді: Питиелілер, Пероноспоралылар және Альбуголылар. Олардың ішінде алғашқыларының саны ӛте кӛп.
Питиелілер (Pythiaceae) тұқымдасына негізінен сапртрофты, көбіне әлсіреген өсімдік көгін залалдайтын саңырауқұлақ түрлері және балдыр паразиттері кіреді. Мицелийлері жіңішке, зооспорангия тасушылары гифтерге (жіпшелерге) ұқсайды. Зооспорангиялардан зооспоралар немесе мицелийлер конидиялар сияқты ӛсіп шығады. Ооспоралары шар тәрізді, тіршілікке қабілетін 12 жылға дейін сақтайды.
Өсімдіктерге ең көп зиян келтіретін саңырауқұлақ түрлері Питиум (Pythium) және Фитофтора (Phytophthora) туыстарына жатады.
Питиум туысының ішінде ең көп тараған саңырауқұлақтар өсімдіктердің (қызылша, қырыққабат, рапс, жүгері, темекі, қызанақ, сәбіз т.б.) ӛркенінің тамырында орналасатын Pythium debarianum Hesse ауру қоздырғышы. Ол өсімдік тамыры мен сабақ етегінің жіңішкеріп, қараюын тудырып, жас өсімдіктердің өлуіне әкеліп соқтырады. Бұл кеселді - қара сирақ, тамыр жемірі, өркеннің өлуі деп атайды. Кеселдің кең етек алуына топырақтың сапасыз өңделуі, егістік жиілігі, ауыспалы егістіктің болмауы септігін тигізеді.
Фитофтора туысының құрамына 70-тен астам саңырауқұлақ түрлері кіреді. Олардың ішінде факультативтік паразиттерден факультативті сапрофиттерге дейін бар. Бұл саңырауқұлақтар барынша мицелий күйінде, яғни конидийлер сияқты қызмет атқаратын маманданған спорангиеносцалар түзуімен сипатталады. Тӛменгі дәрежедегі оң температуралар жағдайында зооспоралар түрінде өнеді. Бұл туысқа жататын саңырауқұлақтардың ішінде ең кӛп зиян келтіретін ӛкілі қызанақ, картоп және басқа да кейбір алқа тұқымдастар ӛкілін залалдайтын Phytophthora infestans de By. Сол сияқты P.erythroseptica Pctn, P.cactorum Schöt, P. parasitica Dastur және басқа түрлер фитопатогенді болып табылады. Пероноспоралылар тұқымдасы (Peronosporaceae).
Бұл тұқымдас ӛкілдері - облигатты паразиттер. Бұл тұқымдасқа жататын саңырауқұлақтардың ішінде кең тараған фитопатоген қатарына кӛпшілік дақылдарда кездесетін жалған ақ ұнтақ ауруының қоздырғышын атауға болады.
Жалған ақ ұнтақ ауру қоздырғыштарының ерекшеліктері: мицелийлері әрдайым клетка аралықтарымен жайылады. Клетканың ішіне гаусториялар еніп, бойынан су мен қоректік заттарды сорып алады; залалдалған ұлпа бетіне устьицелер арқылы зооспорангия тасушылар (бір түрлерде) немесе конидия тасушылар (екінші бір түрлерде) шығады. Олар 47 тармақталған, ұшында зооспоралар түзетін зооспорангийлер немесе мицелийлер ӛсіп шығатын конидийлер болады; ауру қоздырғыштармен негізінен ӛсімдіктің топырақ беті мүшелері, оның ішінде кӛбіне жапырақтар залалданады; ӛсімдік ұлпаларының залалдануы леп тесіктері арқылы ӛсіп шығатын зооспоралармен немесе конидиялармен жүреді.
Жалған ақ ұнтақ ауруының белгілері (симптомалары) бір типті болып келеді: жапырақ алақанының үстіңгі бетінде сарғыш, қызғылт немесе қоңырқай дақ түседі, ал тӛменгі бетінде үстіңгі даққа сәйкес - ақ, кейде боз түсті споратүзу ӛңезі пайда болады. Ауру қоздырғыштардың тыныштық күйдегі формасы ретінде кӛбіне ұлпа ішінде түзілетін ооспоралар болып табылады. Олар топырақта 2-4 жыл бойына сақталуға қабілетті. Вегетативті жолмен кӛбейетін ӛсімдіктер мен кӛп жылдық дақылдар залалданса инфекция мицелий түрінде де сақталуы мүмкін. Кеселмен екінші қайтара залалдануы жыныссыз жолмен түзілген споралар (зооспоралар немесе конидийлер) кӛмегімен жүреді. Олар спора тасушылардар бӛлініп, желмен, сумен, кейде насекомдар кӛмегімен де таралады.
Зооспоралар мен конидийлер тек тамшы күйіндегі ылғал болса ғана ӛсе алады, ал спора түзуі ауа ылғалдылығы салыстырмалы түрде жоғары болғанда ғана жүреді.
Саңырауқұлақ тұқымдасының туыстарға бӛлінуі спора тасушылар мен жыныссыз споратүзу спораларының морфологиялық ерекшеліктеріне негізделеді. Ауыл шаруашылығы дақылдар үшін ең қауіпті ауру қоздырғыштары 2 туысқа жатады: Пероноспора (Peronospora) және Плазмопара (Plasmopara).
Конидия тасушыларының тармақталуы - Peronospora туысының саңырауқұлақтарында дихиотомиялық болса, Plasmopara туысының ӛкілдерінде - моноподиалды. Бұл екі туысқа да кӛптеген түрлер жатады. Олардың ішінде жалған ақ ұнтақ немесе пероноспороз ауруының қоздырғыштары: асбұршақтікі - Peronospora pisi Syd., бұршақтардікі - Peronospora fabae West., жоңышқанікі - Peronospora aestivalis Syd., сиыр жоңышқанікі - Peronospora pratensis Syd., крест гүлді дақылдардікі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Өсімдік қорғау жүйесін анықтау
Ауыл шаруашылық дақылдардың аурулары
Жамбыл облысы Байзақ ауданы ауыл шаруашылық қызанақ дақылын өсіру
Оңтүстік Қазақстанның тау маңы аймағындағы картопты үздіксіз өсірілетін танабының фитосанитарлық жағдайын зерттеу
Өсімдіктің қорғану механизмі
Цитрус дақылдары
Вирустар және микоплазмалар туғызатын ауылшаруашылық дақылдарының аурулары
Топырақты қорғайтын топырақ өңдеу жүйесін анықтау
Өсімдікті интегралды қорғау жүйесінде шаруашылықты ұйымдастыру
Ауыл шаруашылық дақылдарының карантинді зиянкестері
Пәндер