Кәсіпорындағы қаржылық жоспарлауды ұйымдастыруды жетілдіру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА КӘСІПОРЫННЫҢ ЖҰМЫСЫН ЖОСПАРЛАУДЫН ҚАЖЕТТІЛІ МЕН ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ . ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕР
1.1. Кәсіпорынның жұмысын жоспарлаудың мәні, әдіетемелік негіздері
және қаржы көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9

1.2. Кәсіпорын қызметінің ұйымдық.құрлымдық нысандары ... ... ... ... ... ... .19
1.3. Кәсіпорынның өндірістік бағдарламасы және бизнес.жоспар ... ... ... ... ..25

2 КӘСІПОРЫНДАРДЫН ЖОСПАРЛАУ СТРАТЕГИЯСЫН ТАЛДАУ
2.1. Оңтүстік Қазақстан облысының кәсіпорындарының іскерлік
белсенділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.2. Кәсіпорынның қаржы және инвестициялық қызметін жоспарлау ... ... ... 33

3 КӘСІПОРЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖОСПАРЛАУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
3.1. Кәсіпорынның қызметін қаржылық жосгіарлау әдісімен жетілдіру
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
3.2. Кәсіпорынның қызметін каржылық жоспарлау әдісімен
жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
3.3. Қаржы рыногыдағы кәсіпорындардың стратегиясын
дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...73

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .78
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының егемендік алып, тәуелсіз ел болғанына міне он жылдан асты. Бұл жылдары елімізде әлеуметтік-экономикалық мәні аса жоғары қыруар игі өзгерістерге қол жеткізілді. «Осы жылдар ішінде тындырған ісіміздің басты түйіні, - деп көрсетті елбасы Н.Назарбаев өзінің халыққа жолдауында, - Қазақстанның дербес мемлекет болып қалыптасуында жатыр. Біздің әлі де есею мен кемелдену кезеңінен өтуіміз керек, Қазақстандағы азаматтық қоғамының босағасын бекіте беруіміз керек».
Бұдан туындайтын талаптар мен міндеттерді абыройымен орындап шығудың басым бағыты экономиканы дамыту, осының негізінде еліміздің әлеуметтік-экономикалық жағдайын тұрақтандыру, халықтың әл-ауқатын түбегейлі жақсарту болып табылады.
Республикамызда кеңсе үкімет дәуірінде мемлекттік кәсіпорындар, зауыттар мен фабрикалар жекешелендіріліп, олардың орнына жеке меншікке негізделген шаруашылық субъектілері ұйымдастырылды. Қазіргі кезде бұрын тоқтап қалған көптеген өндіріс орындары, отандық және шет елдік кәсіпорындар, акционерлік қоғамдар ашылып, жұмыс істеуде. Сонымен қатар, жаңа мазмұнды сан алуан өндірістік атаулар мен ұжымдар дүниеге келді. Ауылдық елді мекендерде өндірістік кооперативтер, серіктестіктер, шаруашылық кәсіпорындары, шаруа қожалықтары, құрылды. Экономиканы жедел дамытып, әлеуметтік өмірді тұрақтандырудың басты бағыты - шағын және орта бизнесті дамыту қолға алынды. Бұл бағыт та өз кезегінде нәтиже беруіде.
Еліміздің экономикасын қайта түлетіп, әлеуметтік-экономикалық әлеуметті еселей дамытуда кәсіпорындардың, мұндағы басты тұлға кәсіпкердің, алатын орны ерекше. Отандық кәсіпкер қазірдің өзінде тұрғындардың сұранысы мен өз ырзығын теруді қанағаттандырылып қана қоймай, мемлекетіміздің іргесін нығайта беру барысында көптеген нақты қызметтер атқаруда.
Қазіргі жағдайда кәсіпкер нақтьа нәтиже қалыптастырудың әр түрлі әдістерін біліп, кәсіпорында қабылдаған қаржылық стратегияны іс жүзінде асыруды қамтамасыз саясатты таңдап алып, соны басшылыққа алуы керек, яғни оның қызметінің аясы жай есепшіліктен қаржы жағдайын жоспарлау ісіне өтіп, қаржы менеджментіне дейін өсіп, айтарлықтай кеңеюі қажет.
Қоғамда қаржылық жоспарлау біреудің орынсыз тілегінен емес, өмірлік аса қажеттіліктің салдарынан туындайды: салмақ, ұзындық өлшемін және есептеу жүргізбей, кәсіпорынның қаржы нарығындағы стратегиясы анықталмай, шаруашылық субъектінің мүліктік жағдайы мен оған есер ететін себептерді білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай, біріншісінің екіншісінен артық болувна кол жеткізбей шаруашылық ойдағыдай жүргізу мүмкін емес.
Қай уақытта да болмасын бұл өте маңызды. Қазіргі қоғамның әкімшілік -әміршілік жүйеден шығып, нарықтық қатнасқа ену кезеңінде оның мәнділігі одан әрі арта түседі. Басқаша айтқанда, жалпы мемлекеттік («иесіз»)меншік жағдайында кеңінен орын алған ұқыпсыздық пен жауапсыздықты іскерлік, басқарушылық, қатаң орындаушылық тәртіп, ұқыптылық және үнемділікпен алмастыру - нарықтық экономиканың өзіне тән ерекшеліктері.
Нарықтық экономика оған қатысушылардың барлығынан ой жүйесі мен өзгеше іс - әрекетті талап етеді. Ол зауыт қоймалаоы мен ашық аландарда, материялдар мен шикізаттың қисапсыз қорларының көгеріп, тот басып жатуына жол бере алмайды. Кәсіпорын мүлкіне салынған әрбір теңге жаңа табыс әкелу үшін осы қорларды қозғалысқа келтіреді. Жасанды көрсеткіш пен жоспар үшін жұмыс істеу келмеске келді.
Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың шаруашылықты жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып, олардың көптеген өндірістік және қажылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіндік ашты. Атап айтқанда, ішкі және сыртқы рынокта білікті әріптестерді тандауға қол жетті, өйткені болашақтағы бірлескен іс - әрекеттің тиімділігі көбнесе осыған байланысты болады. Олардың өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл және қатесіз андауымен нарықтық қатнастар негізінде мүмкіндігінше тез және дұрыс бағдар тауып, оны ұстануына қарай жұмыстарының тиімділігі әр турлі болады. Басқаша сөзбен айтқанда, шаруашылықты жүргізуші субъектілердің қызметінің жетістіктерін басқару деңгейіне, қабылданатын шешімдердің стратегиялық бағыттарына, нақтылығына, шұғылдығы мен ғылыми негізделуіне тікелей тәуелді. Үйлесімді шешімдердің қабылдануы, материалдық, еңбек және каржы ресурстарын тиімді пайдаланып, еліміздің экономикалық өсуіне бағытталатыны белгілі.
Нарық жағдайында кәсіпорындардың өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің орнықтылығының негізі оның қаржы тұрақтылығы болып табылады. Ол ақша қаражатын еркін жайғастыра отырып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің қаржы ресурстары жағдайын анықтайды.
Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын бағалау, объективті, ғылыми негізделген және үйлесімді басқару, өндірістік әсірере қаржылық шешімдер кабылдау үшін оның қаржылық жағдайын талдау қажет, соның ішінде қаржы нарығындағы оның стратегиясы кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына өз шарапатын тигізбей қоймайды. Тек терең және ұқыпты талдау негізінде ғана оның қызметін объективті бағалап, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын нығайту немесе жақсарту және оның іскерлік белсенділігін артыруға бағытталған басқару шешімдерін қабылдау үшін, басшылыққа нақты ұсыныстар беруге болады.
Отандық кәсіпорындарының (соның ішінде серіктестік нысанында құрылған кәсіпорынның) жұмысын жоспарлау мәселесі қазіргі кезде аз зерттелуде, сондықтан оның прогресивті әдістері әзірше бізде ойдағыдай қолданыс таба алмай отыр. Ал бұл кәсіпорын қызметінің қаржылық нәтижесі мен экономикалық дамуына, жалпы еліміздің экономикалық өсуіне кері әсерін тигізеді.
Сондықтан менің диплом жұмысын жазуымның мақсаты - кәсіпорынның (серіктестіктің) қызметін жоспарлауды тереңірек зерттеп теориялық және әдістемелік негіздері туралы мағлұмат алып, оны зерделеп, оларға талдау жүргізудегі дағдыларды қалыптастыру болып табылады. Кәсіпорынның (серіктестіктің) каржы-шаруашылык қызметінің нәтижелері мен қаржыны жоспарлаудағы стратегиясы туралы дұрыс, ғылыми негізделген баға мен қортынды беруге өндірістің өсуі мен оның тиімділігін арттыруды қамтамасыз етуге, ұзақ мерзімді бірінші кезектегі мақсатына ойдағыдай жету үшін үйлесімді басқару
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «Кәсіпорын туралы! ҚР Заңы/ Егеменді Қазақстан 13.02.2000.
2. Дюсенбаев Қ.Ш. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2002, 602-68-6
3. Оңтүстік Қазақстан облысының 2001-2002 жылғы әлеуметтік -экономикалық даму! Статистикалық жинақ Шымкен 2002
4. Агеев А.И. Предпринемательство проблемы собствиности и культуры. Москва 1991 Введение и гл 1 с 15
5. Бусыгин А. Предпринимательство основной курс Москва 1997
6. Веленский А. Этапы развития малого бизнеса. Вопросы экономики. 1996 г.С. 38-41
7. Грачев И. Развитие малого предпринимательств // Деньги и кредит 1997г
8. Грузинов В., Грибов В. Предприниматество формы и методы организации предпринимательской деятельности // Экономика предприятия Москва 1996 г.
9. Ивещенко А.А. Товарная биржа Москвас 1991 г. Ю.КарлофБ. Деловая стратегия Москва 1991 с. 121-125
11. Котлер Ф. Основы маркетинга москва 1990 с. 339-405, 468-473
12. Кадзума Т. Вечный дух предпринимательства. Практическая филосовия бизнесмен Москва 1990
13. Маршел а. Принципы политической экономики Москва 1984 14.Ақша несие банктер. Валюта қатынастары.
15. Абрамов С.И. Инвестирование. М.: ЦЭМ, 2000. - с. 440.
16. Абрютина М.С., Грачев А.В. Анализ финансовоэкономической деятельности предприятие. - М.: Дело и сервис, 2000. - 256с.
17. Баканов М.И., Шеремет А.Д. Теория экономического анализа.
18. Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. Как управлять капиталом ?-М.: Финансы и статистика, 1996. - 383с.
19. Бирман Г., Шмидт С. Экономической анализ инветиционных проектов: пер. С англ. /Под ред. Л. П. Белых. - М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 19977 - 631 с.
20. Бланк И.А. Финансовый менеджмент. - Киев: Ника - Центр Эльга, 2000.-528 с.
21. Бочаров В. В. Финансовый анализ. - С-Петебург: Питер, 2001 2406.
22. Виленский П.Л., Лившиц В.Н. Оценка эффективности инвестиционных проектов с учетом реальных характеристикэкономической среды // Аудит и финансовый анализ. -2000.
23. Волков И.М., Грачева М.В. проектный анализ: Финансовый аспект. - М: ЮНИТИ, 1998 - 88с.
24. Гиляровская Л.Т., Ендовицкий Д.А. Финансово - инвестиционный анализ и аудит комерческих организаций. Воронеж: изд-но ВГУ 1997 г. Ст 333
25. Глозунов В.Н. Финансовый анализ и оценка риска реальных инвестиций - Москва 1997 135 б.
26. Дегрятенко В.Н. Оценка эффективности инфестиционных проектов. Москва, Экспрестное бюро 1997 -135 6.
27. Ендовитцский Д.А. «Комплексный анализ и контроль инвестиционной деятельности: методика и практика» Финансы и статистика, Москва 2001-350 6.
28. Ефимова О.В. «Финансовый анализ» Бухгалтеский учет, Москва 1999 -248 6.
29. Идрисов А.6., Картышев С.В., Постников А.В. «Стратегическое планирование и анализ эффективности инвестиций» Филин, Москва 1998-272 6.
30. Крапова Т.Н. «Основы управленческого учета» Инфра, Москва 1997 -324 6.
31. Ковалев В.В. «Оценки инвестиционных проектов» Финансы и статистика, Москва 1998 - 144 6.
32. Крылов Э.И., Власова В.М., Журавкова И.В. «Анализ эффективности инвестиционных и иновационной деятельности предприятий» Финансы и статистика, Москва 2003 - 605 6.
33. Лимитовский М.А. «Основы оценки инвестиционных и финансовых решениий» БЕК, Москва 1996 - 304 6.
34. Маховиков Г.А., Контор В.Е. «Инвестиционны процесс на предприятий» Санк-Петербупг 2001 - 171 6.
35. Мелкумов Я.С. «Экономическая оценка эффективности инвестиций» ДИС, Москва 1997 - 230 6.
36. Микков У.Э. «Оценка эффективности капитальных вложений» Наука, Москва 1991-205 6.
37. Москвин В.А. «Кредитование инфестиционных проектов: Рекомендации для предприятий банков» Финансы и статистика, Москва 2001-340 6.
38. Норкотт Д. «Принятие инвестиционных решений» пер. с англиского/под.ред А.Н.Шохина, Биржи и банки, ЮНИТИ, Москва 1997-247 6.
39. Вилиский П.Л., Лившиц В.Н., Орлова Е.Р., Смаяк С.А. « Оценка эффективности инвестиционных проектов» Дело, москва 1998 - 248 6.
40. Савитцкая Г.В. «Анализ хозяиственной деятельности предприятия» ООО«Новое знание» Минск 2000 - 688 6.
41. Станиславич Е.Н. «Управление инвестиционными проектами» Ось -89, Москва 2001-128 6.
42. Сергеев И.В., Ветереникова И.И. «Организация и финансирование инвестиций» Финансы и статистика, Москва 2000 - 120 6.
43. Холт Р.Н., Беранс С.Б. «Планирование инвестиций» пер. с англиского, Дело Лтд, Москва 1994 - 120 6.
44. Хонко Я. «планирование и контроль капиталовложений» пер. с анг. Экономика, москва 1987-1916.
45. Черняк в.З., Черняк А.В., Довидентко И.В. «Бизнес планирование» РДЛ, Москва 2002 - 272 6.
46. Четыркин Е.М. «Финансовый анализ производственных инвестиций» Дело, Москва 1998 - 256 б.
47. Шарп У.Ф., Александер Г. Дж. В. Инвестиции Инфра, Москва 1997 -120 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..............................................................
..................................................5
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА КӘСІПОРЫННЫҢ ЖҰМЫСЫН ЖОСПАРЛАУДЫН
ҚАЖЕТТІЛІ МЕН ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ - ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕР
1.1. Кәсіпорынның жұмысын жоспарлаудың мәні, ... ... ... ... ... қызметінің ... ... ... ... және ... КӘСІПОРЫНДАРДЫН ЖОСПАРЛАУ СТРАТЕГИЯСЫН ТАЛДАУ
2.1. Оңтүстік Қазақстан облысының кәсіпорындарының іскерлік
белсенділігін
талдау...............................................................
.........................30
2.2. ... ... және ... ... КӘСІПОРЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖОСПАРЛАУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
3.1. Кәсіпорынның қызметін қаржылық ... ... ... Кәсіпорынның қызметін каржылық жоспарлау әдісімен
жетілдіру
жолдары..............................................................
..........................60
3.3. Қаржы рыногыдағы кәсіпорындардың стратегиясын
дамыту
жолдары..............................................................
..............................64
ҚОРЫТЫНДЫ............................................................
.......................................73
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ел ... он ... асты. Бұл жылдары елімізде әлеуметтік-экономикалық
мәні аса жоғары қыруар игі өзгерістерге қол жеткізілді. «Осы жылдар
ішінде ... ... ... ... - деп көрсетті елбасы
Н.Назарбаев өзінің халыққа жолдауында, - ... ... ... ... ... ... әлі де есею мен ... өтуіміз керек, Қазақстандағы азаматтық қоғамының босағасын
бекіте беруіміз керек».
Бұдан туындайтын талаптар мен ... ... ... басым бағыты экономиканы дамыту, осының негізінде ... ... ... ... ... жақсарту болып табылады.
Республикамызда кеңсе үкімет дәуірінде мемлекттік ... мен ... ... олардың орнына жеке
меншікке негізделген шаруашылық субъектілері ұйымдастырылды. Қазіргі
кезде бұрын тоқтап қалған көптеген ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдар ашылып, жұмыс істеуде.
Сонымен қатар, жаңа мазмұнды сан алуан ... ... ... ... келді. Ауылдық елді мекендерде өндірістік
кооперативтер, серіктестіктер, ... ... ... ... ... ... дамытып, әлеуметтік өмірді
тұрақтандырудың басты бағыты - ... және орта ... ... қолға
алынды. Бұл бағыт та өз кезегінде нәтиже беруіде.
Еліміздің экономикасын қайта түлетіп, әлеуметтік-экономикалық
әлеуметті еселей дамытуда ... ... ... ... алатын орны ерекше. Отандық кәсіпкер қазірдің өзінде
тұрғындардың сұранысы мен өз ырзығын теруді қанағаттандырылып ... ... ... ... беру барысында көптеген
нақты қызметтер атқаруда.
Қазіргі жағдайда кәсіпкер нақтьа нәтиже қалыптастырудың әр түрлі
әдістерін біліп, ... ... ... ... ... асыруды қамтамасыз саясатты таңдап алып, соны басшылыққа
алуы ... яғни оның ... аясы жай ... ... ... ... ... қаржы менеджментіне дейін өсіп,
айтарлықтай кеңеюі ... ... ... біреудің орынсыз тілегінен емес,
өмірлік аса қажеттіліктің салдарынан ... ... ... және ... ... ... қаржы нарығындағы
стратегиясы анықталмай, шаруашылық субъектінің мүліктік жағдайы ... есер ... ... білмей, табыс пен шығынды өзара
салыстырмай, біріншісінің екіншісінен артық болувна кол ... ... ... мүмкін емес.
Қай уақытта да болмасын бұл өте ... ... ... ... жүйеден шығып, нарықтық қатнасқа ену кезеңінде
оның мәнділігі одан әрі арта ... ... ... ... ... ... ... орын алған ұқыпсыздық
пен жауапсыздықты іскерлік, басқарушылық, қатаң орындаушылық тәртіп,
ұқыптылық және үнемділікпен алмастыру - нарықтық экономиканың өзіне
тән ... ... оған ... барлығынан ой жүйесі мен
өзгеше іс - әрекетті талап етеді. Ол ... ... мен ... ... мен ... ... ... көгеріп,
тот басып жатуына жол бере алмайды. Кәсіпорын мүлкіне салынған әрбір
теңге жаңа табыс әкелу үшін осы ... ... ... ... пен жоспар үшін жұмыс істеу келмеске келді.
Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың
шаруашылықты жүргізуші субъект ретінде ... ... ... ... ... ... және қажылық мәселелерді өз
бетінше шешуіне мол мүмкіндік ашты. Атап айтқанда, ішкі және ... ... ... ... қол жетті, өйткені болашақтағы
бірлескен іс - әрекеттің тиімділігі көбнесе ... ... ... ... ... ... қаншалықты дәл және
қатесіз андауымен нарықтық қатнастар ... ... ... ... ... ... оны ... қарай жұмыстарының тиімділігі
әр турлі болады. Басқаша сөзбен айтқанда, шаруашылықты ... ... ... ... ... ... ... бағыттарына, нақтылығына,
шұғылдығы мен ғылыми негізделуіне тікелей ... ... ... ... еңбек және каржы ресурстарын
тиімді пайдаланып, еліміздің экономикалық өсуіне бағытталатыны
белгілі.
Нарық ... ... ... ... мен жай-
күйінің орнықтылығының негізі оның қаржы тұрақтылығы болып табылады.
Ол ақша қаражатын еркін ... ... ... ... жолымен
өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете ... ... ... жағдайын анықтайды.
Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын бағалау, объективті, ... және ... ... өндірістік әсірере қаржылық
шешімдер кабылдау үшін оның қаржылық ... ... ... ... ... нарығындағы оның стратегиясы кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығына өз шарапатын тигізбей ... Тек ... және ... ... ғана оның ... ... ... кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығын нығайту немесе жақсарту және оның іскерлік
белсенділігін артыруға бағытталған басқару шешімдерін ... ... ... ... ... ... ... (соның ішінде серіктестік нысанында
құрылған кәсіпорынның) ... ... ... ... кезде аз
зерттелуде, сондықтан оның прогресивті әдістері әзірше ... ... таба ... ... Ал бұл кәсіпорын қызметінің
қаржылық нәтижесі мен ... ... ... ... ... кері әсерін тигізеді.
Сондықтан менің диплом жұмысын жазуымның мақсаты - кәсіпорынның
(серіктестіктің) қызметін жоспарлауды тереңірек зерттеп ... ... ... ... ... ... оны зерделеп,
оларға талдау жүргізудегі дағдыларды қалыптастыру болып табылады.
Кәсіпорынның (серіктестіктің) ... ... ... ... ... ... ... дұрыс, ғылыми
негізделген баға мен ... ... ... өсуі мен оның
тиімділігін арттыруды қамтамасыз етуге, ұзақ ... ... ... ойдағыдай жету үшін үйлесімді басқару шешімдерін
дайындауға ат салысуды қажет етеді.
Қойылған мақсат жұмыстың келесі міндеттерін ... ... ... ... ... қызметінің теориялық
сұрақтарын оқып білу, олардың құрылымын анықтау, «кәсіпорын»,
«кәсіпкерлік», «жоспарлау» түсініктерінің ... ... ... ... экономикасындағы кәсіпорын қызметін жоспарлау барысында талдау
жасап, оның себептері мен салдарын анықтау;
- талдау нәтижелері ... ... ... ... ... үшін ... жоспарлау жүргізудегі практикалық
ұсыныстарды өңдеп шығару.
Жұмыстың пәні және объектісі. Жұмыстың пәні ... ... ... ... және ... мен ... және практикалық сұрақтар саналады. Жұмыстың объектісі
Қазақстан Республикасының кәсіпорындарының қызметі болып табылады.
Жұмыстың құрылымы. Жұмыс ... ... үш ... ... ... ... қолданылған әдебиеттер тізімі мен
қосымшалар келтірілген.
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА КӘСІПОРЫННЫҢ
ЖҰМЫС ЖОСПАРЛАУДЫҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ МЕН ... ... ... ... ... ... мәні, әдістемелік
негіздері және қаржы көрсеткіштері.
Қазақстан Республикасының нарыққа көшуінің ... ... ... ... ... ғана ... әлеуметтік - экономикалық қызметтерін анықтау қажеттігін
туғызу. Бірқатар елдердің тәжірибесі экономикалық реформаларды
жүзеге ... ... ... ... роль ... ... және кәсіпкерліктің өзі қоғамдық өмірге
тек 80-шы жылдардың екінші жартысында ғана енеді.
Кәсіпкерлік ұғымы ең ... ... ... ... байланыстырылады. Кәсіпкерлік қызметте басты назар ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметті меншік иесінің (толық ... ... ете және ... ... бола ... ... ... дербес қызметі деп түсінуге болады.
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпкер тауар өңдіру үшін нақты
іс-әрекет жоспарын (бизнес-жоспар) жасайды.
Қаржылық жоспарлау мен ... - бұл ... ... қосалқы
жүйесі, саналы басқарудың аса маңызды ... бірі ... ... құрамды бөлігі. ... ... және ... ... жетуге, біртұтас
ұлттық шаруашылық кешенінің барлық буындарының қызметін үйлестіруге,
қоғамдық өндіріс өсуінің жоғары қарқынын қамтамасыз ... ... ... ... Қаржылық жоспарлаудың өзіндік
ерекшелігі сол, бұл ... ... ... - ... ... ақшамен қоғамдық ұдайы өндіріске белсенді
жасау тұрғысында, ақша қозғалысының салыстырмалы ... ақша ... ... асырылады.
Қаржының табысты іс-әрекет етуі және қоғамдық процестерге
белсенді ... етуі ... ... ... қозғалысын,
шаруашылық жүргізудің барлық деңгейлерінде ақша ... ... ... үлгіленуге байланысты болады.
Мұндай процесс тәртіпті (реттілікті) анықтайтын өзара үйлесілген
тапсырмалардың, көрсеткіштердің ... ... ... ... ... прогресивтті нысандарын қолдануды қажет
етеді.
Қаржы көрсеткіштерін, белгіленетін қаржы операцияларын негіздеп
дәлелдеуге, көптеген ... ... ... ... ... мен болжау процесінде қол жетеді. Бұл өте ұқсас
ұғымдар экономикалық ... пен ... жиі ... ... ... ... ... алдында болуы және көптеген
нұсқаларды бағалауды ... ... тиіс ... ... және
микродеңгейлерде қаржы ресурстарының қозғалысын басқарудың
мүмкіндіктері ... ... ... жолдар,
көрсеткіштері, өзара үйлесілген міндеттер, оларды іске ... ... ... ... ... ... анықталады).
Қаржылық жоспарлау - бұл белгілі бір кезеңге арналған қаржы
ресурстарының және ... ... ... ... ғылыми процесі.
Адамдардың субъективті қызметі ретіндегі қаржылық жоспарлау тек
қоғам ... ... ... ... ... ... ... тенденцияларына басты негізделген, бұрын
жүргізілген шаралар мен қаржы операцияларының нәтижелігін зерттелуге
негізделген жағдайда ғана оң ... ... Бұл ... ... бағалаудың прогресивті әдістерін ғылыми
пайдалануды, техникалық ... ... ... ... ... ... өте жаңа техниканың негізінде
жасалынатын есеп-қисаптардың көп ... ... ... ... ... тікелей объектісі - табыстар мен қорланымдарды
жасау және ... ... және ... ... ... және пайдалану.
Қаржылық жоспарлаудыц мазмұны ақшалай табыстар мен ... ... ... ... ... күні ... ... ретінде көрінеді және ... ... және ... ақша ... және ... ... міндеті жұмылдырылатын және пайдаланылатын
қаржы ресурстарын ұдайы өндірістің материялдық заттық ... ... ... ... ... ... ... үйлесімдігі мен теңгерілімдігіне жету.
Қаржылық жоспарлаудың мақсаттары мыналар:
- қаржы ресурстарын қалыптастырудың көздерін және олардың жалпы
мөлшерін анықтау;
- орталықтандырылған және ... ... ... шаруашылық салалары мен әкімшілік-аймақтық бөлімшелер
арасында қаражаттарды бөлудің оңтайлар үйлестерін (пропорцияларын)
белгілеу;
- ... ... ... ... ... ... және
резервтерін жасау.
Экономикалық-әлеуметтік жоспарлау жүйесінде жоспарлау белсенді
роль ... ... ол бір ... - ... ... ... басқа жағынан - қоғамдық өндіріс процесіне ықпал етудің
маңызды ... ... ... және оның ... басқарудың
аса маңызды функциясы болып табылады. Оны мемлекеттік билік пен
басқару органдары, мекемелері және ... ... ... жүзеге
асырады.
Нарықтық жағдайында қаржылық жоспарлау шаруашылық жүргізудің
белгіленетін ... ... ... ... ... екі ұштылығына байланысты көбінесе болжау ретінде
жүргізіледі.
Болжам - арнайы ғылыми зерттеудің негізінде болашақтағым ... да бір ... ... ... ... ... -
қандай болса да бір құбылыстың, объектінің, ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
болжаудағы құбылыстың дамуы - бұл қаржы қатнастарының мүмкіндігінше
жетілдіру, ... - ... ... процесі - ақша қорларының
қозғалысы.
Қаржылық болжау - мемлекеттің мүмкін ... ... ... ала көре білу, қаржы жоспарларының көрсеткіштерін негіздеу
(дәлелдеу). Болжамдар орташа ... (5-10 жыл) және ұзақ ... ... ... ... мүмкін. Қаржылық болжау қаржы жоспарларын
жасау стадияларынан бұрын болады, қоғам ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Қаржылық
болжаудың мақсаты болжанған кезеңдегі ... ... ... болатын ауқымын, оларды қалыптастырудың көздерін ... ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесін (құрамын) дамыту мен жетілдірудің түрлі
нұсқаларын, қаржы саясатын іске ауыстырудың нысандары мен әдістерін
белгілеуге ... ... ... әр ... әдістерді қолдануды қажет етеді:
Экономикалық ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің динамикасын бейнелеп ... ... ... ... - ... ... сараптамалық бағалау әдісі.
Жоспар - іс-қымылдарды немесе шараларды ... ... ... дәйектілігін анықтайтын тапсырмалардың біртұтас
мақсатына жетуге бағытталған өзара байланысты жүйе.
Жоспарлау - жоспарлаудың өзін ... оның ... және ... ... ... процесс.
Шаруашылық жүргізудің нарықтық жүйесінде сонымен бірге
индикативтік, яғни ... ... ... пайдаланылады; ол
ақпараттық -үйлестіруші рольді атқарады және қаржы ... ... ... ... жанама түрде ықпал
етеді. Индикативтік жоспарлау нарықтық ... ... және ... ... ұзақ мерзімді бағыттарын
анықтауда маңызды орын алады, мұның процесінде ... ... ... шегі ... ... ... 1993 ... бері енгізіледі.
Оны жасау барысында Батыс ... және ... Азия ... ... ... ... 1996 жылдан бері ағымдағы
индикативтік (жылдық) жоспарлау негізінде мемлекеттік бюджетті ... ... ... ажырағымсыз бөлігі индикативтік
қаржылық жоспарлау юолып табылады, бұл жоспарлаудың басты ... ... ... қамтамасыз ету үшін қаржы ресурстарының шамаланған
ауқымын және олардың бағытын атқару.
Индикативтік қаржы жоспарларының мемлекеттік секторлары ... ... ... ... экономикалық тетіктерді-
реттелетін бағаны, субсидияларды, кредиттерді, салық мөлшерлері ... ... ... және ... ... ... Аса ... индикаторларға мыналар жатады: валюта
бағасы, ... ... ... ... ... қайта
қаржыландыру мөлшерлемелері, амартизациялық аударымдарының
нормалары.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... роль ... ... жоспарларын әзірлеу кезінде өндірістік
тапсырмаларың қауыртығының дәрежесі тексеріледі, өнім өндіру мен
оның сапасын жақсарту бойынша өндірістік ... ... ... есебінен, шығындарды төмендету және өнімсіз шығыстарды
қысқарту ... ... ... ... ... ... Өндіріске қолда материалдық ресурстарды
тартуды, айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... басқару аппаратын ұстау шығындарын
қысқаруды және т.т. ... ... ... ... деген
қажеттілікті азайтудың жолдары қарастырылады. Сөйтіп, қаржылық
жоспарлау, бір ... - ... ... ... ... жағынан -
қоғамдық өндірістің процесіне ықпал жасаудың белсенді құралы болып
табылады.
Қаржылық жоспарлаудың әдістемелігі аса маңызды мына қағидаларға
негізделген: ... ... ... Бұл ... ... екі ... (бастаудың) - орталықтандырылған
қаржылық жоспарлаудың жергілікті (төменгі) бастаманы ... ... ... Орталықтандырылған қаржылық жоспарлау
мемлекетке біріңғай қаржы саясатын жургізуге мемлекет ауқымында
қаржы ресурстарын бөлуді және ... ... ... ... береді. Қаржылық жоспарлаудағы децентрализм ... мен ... ... ... нақтылы жоспарлау
жасап, оларды орындаудағы, өндірісті ... және ... ... ... ... ... ... жәрдемдеседі.
Биіліктің жергілікті органдары бюджеттерінің аумағына орналасқан
шаруашылық жүргізүші ... ... ... тәуелділігін
белгілейтін ұзақ мерзімді нормативтердің негізінде аймақтардың
қаржыларын басқарудың экономикалық әдістеріне көшу ... ... ... ... Сонымен бір мезгілде жалпы мемлекеттік қаржыларды
жүйелі түрде нығайту, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік бағдарлануын
күшейтудегі, тиімділікті жоғарлатудағы оның ролін ... ... ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік жоспарлаумен тығыз ... ... ... ... ... және ... даму жоспарлары мен
болжамдарының көрсеткіштері жатыр. ... ... ... ... объектінің дамуының белгіленген параметірлері
дәлелденіп, анықталады. Экономикалық және әлеуметтік жоспардың жеке
элементтері мен бөлімдерінің баланстық байланыстары ... ... ... ... ... ... ... түрлерімен тығыз өзара байланысты ... ... ... ... көрсеткіштері оған ... ... ... ... ... деңгейде
жасалынатын қаржы жоспарлары ... ... ... ... ... мен ... қаржылық
жоспарларының көрсеткіштерін тірек етеді.
Жоспарлаудың үздіксіз қағидасы ... және ... ... ... ... үйлесуін қажет бұған
перспективалық ... ... ... ұзартумен және
жылдық жоспарлауда олардың міндеттерін нақтылаумен ... ... бұл ... ... ... Мұның өзі
қаражаттарды толык тиімді дәрежесін анықтауға, ішкі ... ... ... ... ... ... және ... даму жоспарлары мен
бағдарламаларының көрсеткіштері негізінде кірістері мен шығыстардың
негізгі топтары бойынша жоспарланатын ... ... ... мен
шығыстардың нақты түрлерінің есеп-қисаптары жасалады.
Үшінші кезеңде сметадағы тапсырмалар және кірістердің баптары
үйлестіріліп, теңестіріледі. Егер қарастырылған шаралар мен ... ақша ... ... ... ... табыстар мен
қорланымдарды көбейтудің көздері іздестіріледі, оларды аса ... ... ... ал ... ... шығындардың жеке
түрлерін тікелей қысқарту қарастырылады.
Қаржылық жоспарлаудың негізгі ... ... ... ... ... ... субъектілердің, салалардың, аймақтардың және
экономикалық және әлеуметтік даму жоспарлары мен болжамдарының
көрсеткіштері жатыр. ... ... ... ... барысында
объектінің дамуының белгіленген параметірлері дәлелденіп,
анықталады. Экономикалық және ... ... жеке ... ... ... ... ... Қаржылық
жоспарлаудың бірлігі сонымен ... ... ... ... тығыз өзара байланысын білдіреді. Жоғары ұйымдардың қаржы
жоспарларының көрсеткіштері оған ... ... ... ... ... деңгейде жасалынатын қаржы жоспарлары
(мемлекттік бюджет) басқарудың жергілікті органдарының ... ... ... ... ... ... етеді.
Жоспарлаудың үздіксіз қағидасы перспективалық және жылдық
(ағымдағы) қаржы ... ... ... ... ... ... іс-қимылының мезгілін ұзартумен және
жылдық жоспарлауда ... ... ... ... ... бұл ... ... жүргізіледі. Мұның өзі
қаражаттарды толык тиімді дәрежесін анықтауға, ішкі шаруашылық
резервтерді табуға ... ... ... әлеуметтік және экономикалық даму жоспарлары мен
бағдарламаларының көрсеткіштері негізінде кірістері мен шығыстардың
негізгі топтары бойынша ... ... ... ... ... нақты түрлерінің есеп-қисаптары жасалады.
Үшінші кезеңде сметадағы тапсырмалар және кірістердің баптары
үйлестіріліп, теңестіріледі. Егер қарастырылған шаралар мен ... ақша ... ... ... ... табыстар мен
қорланымдарды көбейтудің көздері іздестіріледі, оларды аса тиімді
пайдаланудың жолдары анықталады, ал кейбір жағдайда шығындардың жеке
түрлерін тікелей қысқарту ... ... ... құжаты болып келетін қаржы жоспары
шаруашылық жүргізуші субъектілердің, салалардың, аймақтардың және
жалпы ... ... ... ... мен ... және ... ... болып табылады. Қаржы жоспары
ұлттық шаруашылықтың ресурстарымен қамтамасыз ... ... ... ... ... саны көп қаржы
жоспарларын бір жүйеге келтіру үшін оларды көптеген белгілер ... ... ... әдебиеттерде олар негізгі екі топқа
бөлінеді: орталықтандырылған (жалпы мемлекеттік) және ... ... ... ... ... ... қозғаласын негіздейді. Мемлекеттің қаржы ... ... ... бөлу ... ... ... олар әрқашан құрама жоспарлар болып табылады,
бірақ бұл оның ... ғана ... ... ... ведомстволардың каржы жоспарларының құрамалық
сипаты болады, бірақ олар қаржы ... да ... ... ... олар ... ... ... тек нақтылы
саланың, ведомстваның ... ғана ... ... ... жатады. Орталықтандырылмаған қаржы
жрспарлары ең алдымен ... ... ... ... ... жоспарлау әдістемесімен және арналымымен
ерекшеленеді.
Орталықтандырылмаған ... ... ... ... ... - ... деңгейде қалыптасып, бөлінітін жалпы
мемлекеттік ресурстар;
Қамтуы - мемлекеттің қаржы қызметінің ... ... ... ... ... ... ... қаржы қатынастары және
сонымен бірге пайда болатын жалпы құндық ара қатынастар;
Негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... ... анықтауға
негізделетін нақтылы кезеңге арналған оның қаржы жоспарын негіздеу.
Орталықтандырылған қаржы жоспарының нысандары, мазмұны көбнесе
тиісті мемлекеттің ... ... ... ... ... ... сондай-ақ нақтылы кезеңге қаржы көмегімен ... ... бөлу ... ерекшеліктеріне байланысты
болады. Орталықтандырылған қаржы ... ... ... процестерді мемлекттік реттеуде маңызды роль атқарады.
Қазіргі кезде құрама қаржы жоспары жалпы ... ... ... ... ... ... ... болып табылады:
мемлекттің құрама қаржы балансы, мемлекттік бюджет, республикалық
бюджет. Құрама қаржы балансы деп орта ... (бес ... ... ... ... ... ... қаржылық бағдарламасын
айтады.Оны жасаумен Қаржы Министірлігінің Ұлттық Банктің белсенді
қатысуымен экономика және ... ... ... ... ... ... ... органдар
жүргізілуі тиіс.
Баланстың кіріс бөлігі мыналарды қамтиды: таза табыс, тұтынуға
салынатын салықтар (ҚҚС, акциздер, кеден ... ... ... ... ... түсетін түсімдер, салықтар
мен алымдар, қысқа мерзімді несиелендірудің ресурстары, ... ... ... ... аса маңызды көрсеткіштері: экономиканы
дамытуға жұмсалатын ... ... ... ... ... өсіміне жұмсалатын шығындар, ... ... ... ... ... ... ... жұмсалынатын шығыстар, басқару мен
қорғаныс шығыстары, қысқа мерзімді несие салымдарының және ... ... ... арналған қаражаттардың өсімі.
Құрама қаржы балансы, сонымен ұлттық ... ... ... ... ... жүйесі болып табылады.
Құрама қаржы балансында қамтылатын көрсеткіштердің құрамы елдің
әлеуметтік-экономикалық даму жоспарының материалдық және ... ... ... етудің тетігі ... Бес ... ... ... бөле отырып) жасаған кезде
бұл баланс қаржы және ақша-несие ... ... ... ... ... ала ... Құрама қаржы балансы ірілендірілген
көрсеткіштері бойынша министірліктер мен ведомстволарға нақты
бекітуінсіз жасалынады. ... онда ... таза ... ... мекен-жайлары бойынша бөлінбейді. Шығыстарда
да осындай.
Дүние жүзінің ... ... ... ... ... жоспары - мемлекеттік бюджет болып
табылады. Оны ... ... ... ақша ... мен ауқымын анықтаудың және ... ... ... үшін оларды ұтымды ... ... ... ... Онда ... ... ... оның аумақтарының экономикалық және әлеуметтік бағдарламасына
сәйкес бүкіл түсім көздерінің ... ... ... ... ... және ... ... теңдестіруіне баса назар
аударылады.
Аса маңызды оперативті қаржы жоспарының мемлекеттің құрама қаржы
балансынан бірқатар елеулі айырмашылықтары бар. Онда ... ... ... тек орталықтандырылған бөлігі қамтылып
көрсетіледі. Бюджетте түсетін төлемдердің нақты аттары мен ... ... және ... ... ... ... ... каржы жоспары бұл ұйымның барлық ақша түсімдері
мен стихиялық апаттарды ескертуімен және оның зардаптарын ... ... ... ... Мемлекеттік әлеуметтік
сақтандырудың бюджеті әлеуметтік сақтандыру қаражаттарының жасау мен
бөлуді жоспарлайды. Ол ... ... ... ... ... әлеуметтік қажеттерін, ВІДСПС-тің
орталықтандырылған, қаражаттарын біріктірді.
Бюджеттен тыс қорлар ... ... ... қаржы
жүйесінің дербес буыны болып ... ... ... ... және ... ресурстарын функционалдық міндеттерді орнатуға
жұмсайды. Орталықтандырылған қаржы жоспарлары теек ... ... ... ... да: ... ... жеке ... (республикалық және жергілікті) жоспарлары
болып ажыратылады. Салық қаржы жоспарларының жүйесі материалдық
өндіріс ... ... ... мен ... ... емес ... ... шығындарының құрамы
сметаларын, қоғамдық ұйымдардың және т.с.с. ... ... ... ... мыналар жатады: аймақтардың құрама
қаржы баланстары, жергілікті бюджеттер тиісті аумақтағы ... және тағы ... ... ... ... ... орташа мерзімді (3
жылдық, 5 жылдық) және перспективалық болып ... ... ... ... ... барлық түрлері бір және бес жылдық
мерзімде жасалынады. ... ... бес ... ... ... бірқатар басқа құрамдық жоспарлары жасалуы тиіс,
мемлекеттік ... ... мен ... ... бойынша есеп-қисаптар жүргізулуі тиіс.
Бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелердің қаржы
жоспары смета деп аталады. Ұжымдар, коопертивтік ... ... және ... ... ... ... ... - бұл кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... Ол мемлекеттік
кәсіпорындардың экономикалық және әлеуметтік дамуының жоспарларына
қарағанда жекеше ... ... ... ... ... ... ... жоспарөнімнің немесе қызметтер
көрсетудің ерекшеліктерін, олардың бәсекелестік қабілетін, өнім
рыногын, бағалауды (рыног болжамды) және ... ... ... ... - ... ... кестелер мен баланстарды - өнім
өткізудің ерекшеліктерін, олардың бәсекелестік қабілетін, ... ... ... ... және сақтандыруды сипаттайтын
бөлімдерді қамтиды.
Қаржы бизнес - жоспар бірқатар кестелермен баланстарды - өнім
өткізудің ... ... мен ... кестесін, ақшалай
шығыстар мен кірістердің балансын қамтиды. Кейбіп кәсіпорындар
активтер мен ... ... ... ... ... мен пасивтердің балансын және графигін ... ... ... ... және шаруашылық-қаржылық қызмет жоспарлауда қаржы
көрсеткіштері - шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... табыстары мен қорланымдарын
жасаумен және пайдаланумен байланысты қызметтің түрлі ... ... ... немесе есеп-қисаптық мәліметтер
пайдаланылады. Олар абсолюттік және салыстырмалы (нормаларда)
мөлшерлерде ... ... ... сан және сапа ... бір ... ... ... қатынастарының
элементін бейнелейді.
Кәсіпорын деңгейінде мыналар аса маңызды қаржы -экономикалық
көрсеткіштер болып табылады:
- өнімді (жұмысты немесе ... ... ... ... бұл ... ... арналымның қорлары бойынша ақша
қаражаттарын одан әрі бөлу және ... ... ... алдын ала анықтайды;
- шығындардың көрсеткіштері (өткізілген өнімнің өзіндік құны,
шығындардағы және элементтерінің үлес салмағы, ... ... ... ... таза табыс;
- реннтабельділіктің (табыстылықтың) деңгейі;
- амортизациялық аударымдардың мөлшері;
- өндірістік және әлеуметтік ... ... есеп ... ... ... резерв,валюта және ұқсас қорлар);
-жабдықтаушылармен, тұтынушылармен, банкпен, бюджетпен, ... ... және ... берешек, міндеттемелердің
ауқымы, бюджет бойынша берешектер және басқалары) есеп айырысу
аухалының көршеткіштері;
- айналым ... ... ... және олардың жасау
көздері;
- айналым қаражаттарына деген қажеттіліктің оның қола ... ... және ... ... ... ... ... өнімнің қор сиымдылығы, айналым қаражаттары айналымдығының
коэффициенті, айналым қаражаттарының ұзақтағы, айналымдылығының
тездетудің көрсеткіші);
- акционерлік ... ... және ... ... жалдау ақысының мөлшері және басқалары;
- кәсіпорын қаражаттары тиімділігінің көрсеткіштері.
1.2. Кәсіпорынның қызметінің ұйымдық-құрылымдық нысандары
Кәсіпорын - бұл кәсіпкерілік қызымтті ұйымдастыру үшін ... ... Оның ... ... ... ... ету және табыс табу т.б. өзінің мазмұнына
қарай кәсіпкерлік қызмет ұйымдардың немесе кәсіпорындардың өндіру
және ... ... ... ... және ... ... ... операцияларды қарастырады. Кәсіпорын қандай да бір
қызмет түрімен айналысуы мүмкін немесе бір ... ... ... ... ... ... ... даму сатысының негізгі бір бөлігі болып
табылады. Өйткені кәсіпорындарда қоғамға қажетті өнім шығарылады
және жұмысшылар мен ... ... ... ... орнатылады.
Еркін өнеркәсіп кәсіпорны дегеніміз ... яғни ... және ... ... бар ... ... бір ... өнімін шығару үшін, не болмаса
жұмыс ... ... ... ... ... ... қоғамның
қажеттілігін қанағаттандыру үшін және ... табу ... ... ... ... ... ... табылады.
Кәсіпкерлік қызмет процесінде ұйымдар немесе кәсіпорындар
өздерінің ... ... ... болады.
Контрагенттер: жеткізіп берушілер және сатып алушылар, ... ... ... мен бірлестіктер қаржы және несие
жүйелері т.с. осының нәтижесінде қаржы қатынастары пайда болады.
Олар ... ... мен ... ... ... орындау,
қызмет көрсет, қаржы ресурстарын қалыптастыру, ... ... ... ... жүйе ... ... ішкі және сыртқы ортасы
болады.
Сыртқы ... - ... ... ... орта,
экономикалық, әлеуметтік, экологиялық және технологиялық жағдайлар
жатады.
Ішкі ортаға - ... ... ... және ... маркетингтік орта және тағы басқалар жатады.
Кәсіпорынның нарықтық эклнлмикада негізгі мақсаты - бәсекелесуге
қабілетті өнім ... ... ... көп ... табу және ең ... ең ... ... табу негізінде сұранысқа ие және
бәсекелесуге қабілеті бар өнім шығару болып ... ... ... мыналар жатады: - өндіріске
қажетті және жеке тұтынуға ... өнім ... ... тұтынушыға өнімді жеткізу және сату:
- өнімді сатып ... ... ... ... ... кәсіпорындарды материалдық-техникалық жабдықтау;
- кәсіпорын жұмысшыларының еңбегін ұйымдастыру және басқару;
- кәсіпорындағы өндіріс көлемін жан-жақты дамытып, ұлғайту;
- кәсіпкерлік қызметті жүзеге ... ... мен ... бюджеттке төленетін міндетті
төлемдерді төлеу, басқа да міндеттемелерді ... ... ... ... иен ... ... қызметтің орны ең алдымен кәсіпорын. Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексі және ... ... ... ... ... ... ... ұйымдық құқықтық
нысандары бар:
- мемлекеттік кәсіпорын;
- серіктестік ... ... ... ... ... ... бар);
- акционерлік қоғамдар мен бірлестіктер.
Кәсіпорын қызметінің негізгі мақсаттарына қарай коммерциялық
және коммерциялық емесдеп ... ... ... ... ... ... кертірілген суреттен
көре аламыз.
Кәсіпкерлік қызметке қатысушылар мен ... ... ... деп ... Серіктестіктер шаруашылықтардың
қатысуы жазбаша шарттар мен ... ... ... ... ... құрады. Серіктестік
нысанында құрылған ... ... ... ісіне қатысуға;
- серіктестік қызметі жөнінде мағұлмат алуға;
- оның құжаттарымен танысуға;
- несие берушілер мен ... ... ... кейін қалған пайданы бөлісуге;
- тиісті мүлік құнының ақшалай ... ... ... ... ... шаруашылықтың иелігіндегі мүліктерге:
- негізгі өндірістік құрал-жабдықтар;
- айналым құралдары;
- ақшалай қаражаттары;
- басқа да ... мен ... ... ... құрылған шаруашылықтың мүшелері:
- құрылтайшылар атынан талап етілген құжаттарды дайындап беруге;
- алдын ала белгіленген жарналар мен салымдарды ... ... ... ... ... ... ... ақпараттарды жария етпеуге міндетті.
Толык серіктестік төмендегі екі негізгі белгісімен ерекшеленеді:
- ... ... және оған ... ... олардың өз қызметтері болып саналады, алуының міндеттері
бойынша кез келген қатысушы өзінің барлық мүлкімен жауап береді.
- Сепіктестік жеке сенімді қатынастарға ... егер ... ... ... ... жасаса, мүліктік жауапкершілік
басқа қатысушыға жүктеледі. Сондықтан толық серіктестік отбасылық
кәсіпкерлік ретінде дамып келеді.
Егер толық серіктестікке оны ... бәрі жеке ... ... белгілі бір жауапкершілікті жағдайда кезіккенде
(мәселен ... ... ... ... күнделікті заттарды
қоспағанда, басқа да жеке мүліктерін, атап айтқанда: көлік, саяжай,
жиһаз, қылқалам туындысы, зергерлік бұйымдар, ... да ... ... ... ... ... ... тұлғалар, ірі кәсіпорындар
құрайды.
Аралас (коммандитті) серіктестікке бір ... ... ... берушінің арасында бүкіл мүліктерімен жауап
береді. Біреуінің ... ... ... ... ... ... үлесі (салымы) бойынша шектеледі.
Бүкіл мүліктерімен тәуекелге ... ... ... ішкі ... ... ... ... ал тек қана
қосқан үлестерінің мөлшер шамасына сәйкес тәуекел ... ... ... ... деп ... Коммандиттік
серіктестерді ұжым басқарады және ол ... ... ... ... ... ... үлестеріне сәйкес акциялар
шығарады. Мұндай қатысушыларды акционерлік коммандиттер, ал қоғамның
өзі акционерлік командит деп ... ... ... алып ... коммандиттік серіктестік
-жауапкершілігі шектеулі серіктестік деп аталады. Оның артықшылығы
-салық тұрғысынан алғанда - серіктестік деп ... ал ... ... алсақ - ол жауапкершілігі шектеулі қоғамдастық ... ... ... капиталыда көп болады.
Біздің елімізде коммандиттік серіктестіктердің аралас түрі ... ... жоқ. ... ... бір жағдайда оған деген
қажеттіліктің туындауы әбден мүмкін. ... ... бар ... жекелеген азаматтар береді, ал оған сенім
білдіріп, ... ... да ... ... оны ... қажетті қаражат екі жақта да болмауы мүмкін. Осыған орай,
серіктестіктің аралас түрі ... жеке ... оған ... ... ... толық мүшелік құқымен кіреді.
Міне, бұл жағдайда:
- біріншіден, кәсіпорындар банк несиесінің кепілі бола алады;
- екіншіден, кәсіпорынның бақлауымен оған жеке адам ... ... ... серіктестік - алдын ала белгіленген пайшылар
үлестерінің негізінде құрылған бірлестік. Оның мүшелерінің (жеке
және ... ... ... ... ... болмайды, олар тек өз үлестерінің мөлшерінде ғана
тәуекелге барады.
Шетелдік фирмаларда (қазір біздің елімізде жиі ... (Ltd) ... ... деген ұғымды білдіреді. Көп
жағдайда жауапкершілігі шектеулі қоғаңда әріптестер арасында өзара
берік айналыстар қалыптасады. Бұл ... ... өте ... Егер ... ... бір адамның
биілігінде болса, онда ол «бір адамның қоғамы» болғаны.
Жауапкешілігі шектеулі серіктестікті ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... аты;
- мекен-жайы;
- негізгі қызмет бағыттары;
- қызмет түрлері;
- капитал мөлшері;
- қоғам ... ... ... ... бір ... - серіктестіктерді ұйымдастырушылардың
ақша қаражаттарынан басқа құны материалдық ... ... ... ... ... жылжымайиын мүліктері болуы мүмкін.
Қоғамдастық мүшелерінің құқығы жылына бір немесе екі ... ... ... анықталады да жыл сайын одан әрі
дамытылып отырыды.
Жалпы жиналыстың маңызды шешімдер қабылдауға ... бар, ... ... ... ... ... белгілі бір мақсатқа көздеп, орынды пайдаланады;
- шығындарды неғұрлым аз жұмсау жолдарын айқындайды;
- коғамның төрағасын сайлауды немесе ... ... ... оған ... мәселелер бойынша міндеттер жүктейді.
- Қоғамдастық жұмысын бақылауды бақлау ... ... ... ... жүзеге асырады, оның мүшелерін жалпы
жиналыста тағайындайды.
Серіктестікті ашу үшін төмендегі құжаттар қажет:
1.Жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... ... ... жарғы;
- тіркелгені үшін ... ... ... ... ... ... ... жүз
еселенген айлық есептік көрсеткішгтен тұрады.
2.Толық серіктестік:
- тіркеу туралы арыз;
- құрылтайшы бекіткен жарғы;
- тіркелгені үшін төленетін төлемақының ... ... ... серіктестіктің жарғылық капиталы 25 еленген айлық есептік
көрсеткіштен ... ... ... ... ... ... 100 еселенге айлық ... ... ал ... ... үшін 50 еленген айлық
есептік көрсеткіштен тұрады.
1.3. Кәсіпорынның өндірістік бағдарламасы және бизнес-жоспар
Кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық іс-әрекетінің ... ... ... ... экономикалық әлеуметтік сақтау және әрі
қарай дамыту болып табылады. Кәсіпорынның бұл саладағы іс-әрекеті ... ... деп ... ... ... ... ... қолдау туралы» Заңы бойынша
инвестициялық ... ... ... байланысты
кәсіпкерлік іс-әрекеті жатады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... туралы» Заңы,
«шетел инвестициялар туралы», «бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... ... ... ... да
нормативтік актілермен реттеледі.
Қаржы инвестицияларын жасау барысында кәсіпорын ... ... ... ... ... яғни ... ... қағаздарды
алуға кеткен шығындарды, кәсіпорындағы үлестік қатысулар, басқа
кәсіпорындарға вексельдік ... беру және ... ... ... экономика жағдайындаесептің аса маңызды
объектісі болып ... ... ... және ... бағалы
қағаздарға айналдыру қаржылық инвестициялар деп аталады. ... ... ... - ... ал бағалы қағаздарды
шығарушыларды элементтер деп аталады.
Қаржы нарығындағы инвесторлардың негізгі мақсаттарына ... ... ... ... табыстылығы;
- салымдардың өсуі;
- салымдардың өтімділігі.
Қаржы бизнес -жоспары бірқатар кестелер мен баланстарды - өнім
өткізудің ... ... мен ... ... ... мен ... балансын қамтиды. Кейбір кәсіпорындар
активтер мен пассивтердің балансын және графигін қосымша жасайды.
Қазіргі ... ... - ... ... ... ... ... кездесетіндігі белгілі. Инвестордың
шешімдеріне ... ... ... ... ... ... арттыру - бұл жағдайда олардың тапсырмасына
бәрінен бұрын, фирманың шығындарын төмендету үшін ... ... ... ... ... қуаттарын өндіріске тиімді
аймақтарға ауыстыру;
- өндірісті кеңейту - бұл ... ... ... ... ... келе жатқан нарық пен өндірістегі тауарларды
шығаруды одан әрі көбейту;
- жаңа өндірісті құру - бұл инвестициялық ... ... ... ... ... ... өндірістік фирмалар
құруға немесе бұрыннан шығарып келе жатқан тауарларды белгісіз ... ... ... ... ... ... ... үшін негізделген инвестициялық
жобалар - бұларға сұраныс, ... ... ... ... ... болады (бұл экологиялық стандарттарын орындау,
өнімнің қауіпсіздігі қаже болған жағдайларда және тағы ... ... ... мақсаты инвестициялық жобаларды
іске асырудан алатын пайда немесе ... ... ... ... ... ... одан әрі әр ... түсетін
пайдасына байланысты бөлуге мүмкіндік береді (кесте 1).
Тәжірибаде пайданың мөлшері ... ... ... ... жоқ. Қазақстанда инвестициялаумен айналысатын әрбір
банк инвестициялық жобаны топтастырудың өз еркінің несие саясатына,
банктік ... ... және ... ... ... ... ... дифференцияланған ең аз
қойылымы бойынша іске асырылады.
Алғашқы кезде инвестициялық ... ... ... Бұл жерде техникалық мәселелер, өндірілген өнімнің
сапасы мен бәсекелестік қабілеті ... ... іске ... мен ... көрсету және т.б. Оның кейінгі сатыдан
шығындарды ... ... ... ... және
эксплуатациялық шығындардың сметасы жасалады) және ... ... ... ... ... ... және іске асырудың
кезеңдері мен өмірлік циклы болады.
Бұл талдау жобаның нақты іске ... ... және ... ... мүмкіндік береді. Экологиялық талдауға келсек ол кейде
техникалық талдау шеңберінде анықталады және жобаның қоршаған ... ... ... және осы ... жасау кезіндегі белгілі
болған әсерді есептейді. Институционалды талдауды ... ... асуы мен ... ұйымдастырушылық, құқықтық, саяси және
әкімшілдік ортаны ... ... ... ... ... мүмкіндігін дамытуға ұсыныс жасауға
мүмкіндік бере отырып, жобаның ... ... ... мен ... ... ... жоспарлау,
персоналды жинау мен оқыту, қаржылық қызметін, ... ... ... ... ... ұйым ... ... жақсартуды іске
асырады.
Қазақстан Республикасында жұиыс жүргізіп жатқан Эгсимбанктегі
инвестициялық жобаларды табысты ең ... ... ... ... ... кестеден көруге болады.
Әлеуметтік талдау әлеуметтік құрылымды жобаның іске асыруына
әсер ететін фактор ... ... ... мен ... Бұл ... жобадағы экономикалық пайданы пайдаланатын
жергілікті халықтың ... - ... және ... халықтың өндірістік ... ... ... ... қатнаста қабылдануы, экономикалық игілікті
тұрақты түрде алуды қамтамасыз ететін ... іске асуы ... ... ... жасауды қажет етеді.
Жобаның қаржылық шығындар мен табыстар нарықтық бағалы өлшемді,
ал экономикалық шығындар мен табыстар ... ... ... ... «көлеңкелі» бағалармен өлшенеді.
«Көлеңкелі» бағалар әрқашанда нарықтық бағалармен бірдей бола
бермейді. Өйткені сыртқы тиімділікті (экстремалды) қоғамдық ... т.б. ... ... маңызды айырмашылықтардың бірі, ол
экономикалық талдауда барлық ішкі ... ... ... ... және т.б.), ал ... ... ... шығын ретінде, субсидиялар пайда ретінде
бағаланады. Осыдан инвестициялық жобаларды бағалаыдың нәтижелирі де
бөлек болады.
Қорыта айтқанда, ... ... ... және ... ... ... жүргізу, жоспарлау, шешім қабылдап үйрену
мақсатқа қол жеткізудің бірден-бірі болып табылыды.
2 КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ ЖОСПАРЛАУ СТРАТЕГИЯСЫН
ТАЛДАУ
2.1. Оңтүстік ... ... ... ... ... ж. ... өнеркәсіп кәсіпорындарында қолданыстағы бағамен
115847,1 млн. теңгенің өнім өндірілді, бұл 2001 ж. Деңгейдің 114,3
пайызын құрайды.
Облыс бойынша өнеркәсіп өндірісінің физикалық ... ... ... ... ... ... келесідей кәсіпорындарға
тиесілі: ААҚ «Харрикейнойл продактс», ААҚ ... ЖШС ... ... ... ААҚ ... ААҚ ... және т.б.
2004 жылы облыстық ... ... 9566,2 ... ... тауарлары өндірілді, 2003 жылмен салыстырғанда
115,1 пайызға жетті.
2004 жылдың облыстық есебімен тауардың ... ... ... ... құрылымында жеңіл өнеркәсіп тауарлары -2,8 пайыз,
азық -түлік-34,9 пайыз, алкогольді ... 13,6 ... ... ... өнер кәсіпті қоспағанда) -48,7
Өнеркәсіп өндірісі ... ... ... салаларының бірі
болып табылады.
Пайызды құрайды. 2005 ж. өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... бағамен 32505,3 млн. тг. Құрады,
бұл 201 ж. салыстырғанда 8,6 ... ... ... емес ... ... келемі - тиісінше 15507,8 млн.тг. және
160-,7 пайызға артық.
Тау-кен өндіру өнер кәсібі кәсіп орындарында 3225,3 млн. ... ... бұл 2004 ж. ... 6,6 ... ... 81205,5 млн. тг және 17,7 пайызға артық.
Электр энергиясын, газ бен суды өндірумен бөліп таратуды 8989,6 млн.
тг. өнімі өндіріледі, бұл 2004ж. ... 2,0 ... кем. ... өнер ... 2005ж. 2004ж. салыстырғанда өнім өндіру
көлемінің өсуі ... ... ... ... ... орын ... өнеркәсібінде 2005ж. 2004ж. салыстырғанда өнім өндіру
көлемі: ауыл ... ... ... ... және ... ... және қатырма қағаз өндірісінде, баспахана
ісінде, резина және пластмасса ... ... және ... ... 1,3 ... ... ... металлургия
өнеркәсібінде және металдарды өңдеуде 1,1 ... ... ... газ бен суды ... мен бөлу ... ... ... газ тәрізді отын өндіру мен бөлуде, бу және ыстық су
мен жабдықтау өндірісінде өнім ... ... орын ... ж. ... ... ... басым
көпшілігінің өңдеу өнеркәсібінің өнімі, тау-кенөнеркәсібінің - 4,1
пайыз және электр энергиясын, газ бен су өндіру мен бөлу ... -9,5 ... ... ... ... ... ... қаласы (72,9 пайыз),
Сарыағаш ауданы (9,7 пайыз), Сайрам (4,1 иайыз) және Қазығұрт ... ... ... ... ... тұтыну тауарларын өндіру көлемін
2004ж. салыстырғанда жоғарлауы Қазығұрт ауданында, ... ... ... ... ... жаңа ... орындарн құру мен бірқатар ... ... ... ... ... ... арқасында
тоқыма, химия, және металлургия өнеркәсіптерінде, металдық емес
минералды өнімдер ... және ... ... ... көлеміндегі үлес салмағының көбеюіне мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек ауыл ... ... ... ... көптеген
серіктестіктер нысанындағы кәсіпорындар құрылды: ЖШС «Алтын ... ... ... ... АООТ ... ... қаласы), ЖШС
«Нан зауыты! Және тағы басқалары.
2005 ж. облысты тұтас алғанда ауыл шаруашылығының ... ... 65001,9 млн. ... құрайды, бұл 2004 ж. салыстырғанда 7,3
пайызы артық, оның ішінде өсімдік шаруашылығының өнімдері ... млн. ... және 10,2 ... мал малшаруашылығының өнімдері
21653,0 млн. тенге, 2,01 пайыз.
2002 жылдан бастап облыс аумағында 35 ... және шет ... ... істейді, бұл 2003 жылдан 8,8 есеге артық ... не бәрі 4-ақ ... ... Осы ... ... ... Ресей, БАЭ, Ұлыбритания фирмаларымен құрылды.
2005 жылы импортық түсімдер көлемі ұлғайды. Импортық тауар
құрылымында 2001 ... 2000 ... ... - ... ... және ... ... 2002 жылдан 2004 жылға дейін темекі
және темекіні ... ... ... ... ... ... ... болады.
2005 жылы жалпы экспорт көлемінде минералды өнімдердің көлемі
48,5 пайызға (65,5 пайызға) және ... ... ... ... отыр (11,2 ... ... ... текстиль және
текстильді өнімдердің үлесі - 25,4 пайызға (14,2 пайыз). Тұтынылатын
тауарлар - 12,6 ... (5,5 ... ... өнім 5,3 пайызға,
машина. Құрал-жабдықтар және транспорттық құралдар - 2,8 ... ... ... ... ... көлеміндегі машина, құрал-жабдықтар және
транспортық құралдардың үлесі 6,0 пайызға (21,3 пайыз), металдар 1,2
пайызға (5,1 ... ... ... ... ... тауарлардың
үлесі - 6,5 пайызға (14,6 пайыз), химиялық өнімдер 3,0 пайызға (10,2
пайыз), ағаш және ағаш өнімдер 1,4 пайызға (6,5 ... ... ... ... ... іскерлігін
дамытуда келесі мәселелерді қарастыру қажет инфрақұрылымды дамыту,
жаңа технологияны ... тез ... ... ... есептік
жүйені дұрыс жолға қою, іс жүзінде білікті, әрі сенімді мамандарды
жұмысқа ... ... ... ... ... пайдалану, басқа
да мәселелер.
Қорытындылай айтқанда Оңтүстік ... ... ... біршама жақсы нәтижелерін көрсетеді.
Егер де өнеркәсіптік өндірісі дәл осылай дамитын ... ... 1200000 млн. ... ... шығаруға мүмкіндігі бар деп
перспиктивалық жоспар жасауға болады.
2.2. Кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның ішкі және сыртқы
ортасында қалыптасатын қаржы және ... ... ... пайдалану және бөлуді қалыптастырумен байланысты.
Қаржы қызметінің келесі түрлері бар:
• жарғы капиталын қалыптастыру және оны ... ... ... ... ... жарғылық капиталдың айналым және айналымсыз
активтерімен байланысты қарым-қатынасты белгілеу;
• кәсіпорынның жалпы кірісін ... және ... ... ... жабуға бөлумен байланысты іс-әрекет, яғни ұдайы
өндіріс процесін қаржы ресурстарымен қамтамассыз ету;
• бюджет ... ... ... ... ... ... ... иелерінің кірістерін төлеудің алдындағы міндеттерін
орындаумен байланысты іс-әрекетті ... ... ... ... емес ... ... іс-әрекетті жинақтау;
• кәсіпорынның әртүрлі резервттік қорларын қалыптастырумен
байланысты іс-әрекет;
• жұмысшылардың әлеуметтік қорғау және қор құру мен ... ... ... ... ... ... мен кәсіпорынның бос
қаржы ресурстарын алмастырумен байланысты іс-әрекет;
• қаржы ресурстарын аймақтық және ... ... ... ... Бұл ... ... әр ... ассоциациялар,
концерндер, синдикаттар, холдинктер, өнеркәсіптік қаржы топтары
болған жағдайда ғана орындалады.
Құқықтық ... ... ... іске ... ... құқықтық актілер:
Азаматтық кодекс, Кооперация туралы, Акционерлік қоғам ... ... банк ... туралы заңдар,
- салықты реттеумен байланысты құқықтық актілер;
- қоршаған ортаны қорғау, еңбеті қорғау және өмір сүру ... ... ... ... әлеуметтік қорғау және қамтамасыз ету туралы құқықтық актілер;
- кәсіпорынның ішкі экономикалық қызметімен ... ... ... ... және ... есеп ... туралы құқықтық актілер;
Салықтық орта: кәсіпорын төлейтін ... ... ... ... ... кіреді.
1. Сыртқы апараттарға жататындар:
- салықтық ақпарат;
- әр түрлі нарықтағы ресурстардың құны туралы ақпарат;
- ... ... ... ... ... ... ақпарат;
- кәсіпорынның ішкі экономикалық қызметі ... ... ... Ішкі ... қаржы есебі;
- статистикалық есебі;
- ішкі есебі;
- алғашқы бухгалтерлік есебінің мәліметтері.
3. Қаржы ... ... ... болжау және жоспарлау, сонымен қатар қаржылық
жоспарлау;
- активтерді ... мен ... және оның ... ... ... ... ұстап тұру үшін және оның
қызметін ұлғайту, ресурс құрамын және көлемін бағалау ... ... ... ... бағалау;
- қаржы ресурстарын тиімді пайдалану және қойылған бақылау
жүйесін ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының көлемін бағалау;
- оның қолданылуын таңдау;
- осы ресурстарды ... ... және ... ... ... ... ... салу құнын бағалау;
- нақты қаржы көздерін ассоциациялау тәуекелін бағалау.
5. Қаржы ресурстарын пайдалану және бөлу:
- инвестицияның ұзақ және қысқы ... ... ... ... қаржы ресурстарының басқа ресурс түрлерін үйлесімді уақытты
трансформаттау (материалдық, еңбектік, ақшалай);
- айналым ... ... ... қаржы бөлу тиімділігін қамтамасыз ету.
Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді,
жоспарлау барысында, осы активтердің ... ... ... құрамы,
құрылымы және олада балған өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы
құрылымын және оның жеке топтарын ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Активтердің өсу (артуы) кәсіпорынның ... ... ... ол осы ... ... оң ... кәсіпорын мүлік құнының өсу себептерін талдағанда,
жоғары деңгейі баланстық есептің номиналды ... ... ... ... ... ... ... ескеру қажет. Отандық тәжірибеде инфляция есепке алу ... ... ... ... құру ... ... есептік - аналитикалық тәжірибеде өндірістік ... өнім және ... ... ... ... Сондықтан да
олардың өсуі, инфляциялық фактор әсерінен болатын күмәнсіз.
Баланс мәліметтері бойынша ... ... мен ... ... жасау үшін «Арай» ЖШС қаржы және инфестициялық
қызметін қарастырамыз.
Кесте мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететің ... ... жылы 9406 мың ... ... 28,9 ... ... болады. Бұл кәсіпорынның әрі қарай дамуын
көрсеткендіктен, оның жұмысының оң ... ... ... ... ... олардың қалай таратылғаның және есептік
жылы неге ... ... ... ... кәсіпорынның өндірістік
потенциалы мен оның негізгі құралдарының жағдайын және кәсіпорын
қаржысының іске ... ... ... қажет. Ол үшін, ең алдымен
кәсіпорынның өндірістік потенциалының көлемін анықтау қажет.
Бірінші әдістеме ... оның ... ... құралдардың,
өндірістік қорлардың, аяқталмаған өндірістің құндары қосылады.
Екінші әдістеме кәсіпорынның өндірістік потенциалын анықтайтын
активтер құрамына ... ... ... аяқталмаған
құрделі қаржылар және қорытындылатын жабдықтар құны қосылады. Бұл
әдістеме кәсіпорындарда болып жатқан даму ... ... ... /11/. ... ... бойынша анықталған өндірістік
потенциал құны біз ... ... ... ... ... – 20143 мың ... ... 3,53 пайызға өскен. Баланс
активтерінің жалпы құнындағы өндірістік потенциал үлесі ... 13,37 ... ... жыл ... 49,71 ... ... ... мақсаттағы мүлік коэффицентінің қалыпты мәніне сай
келеді.
Жоспарлау жүргізіп отырған кәсіпорында бұл ... ... ... көрсетілген - іске тартылу деңгейі және іске
тартылмау деңгейі қаражат қатынасының ... Ол ... ... ұзақ ... активтер құнына бөлу арқылы
анықталады. Бұл қатнастың қолайлы және қауіпті көлемі, кәсіпорынның
салық ... ... ... ... берілген
көрсеткіштің деңгейі 0,5-тең болуы тиіс.
Талданып отырған ... бұл ... ... ... -0,73 = (13781: 18770), ал жыл ... 1,1 = (21956 : ... Бұл коэффицент деңгейі іске тартылу деңгейін қаражаттардың
өсу қарқыны іске таратылмау ... ... ... ... ... ... өсіп отыр. Есепті жалпы біріншілер,
яғни іске тартылатын ... 1,6 ... ... ... - төменгі қаржылық тұрақтылықка, кәсіпрорын міндеттемелері
кепілдендірілген түрде ағымдағы активтер мен өтілген жағдайда қол
жеткізеді және ... ... ... осы ... ... табылады: ағымдағы және ұзақ мерзімді ... ... ... ... мен ... капитал қатынасының
коэффицентінен артық болуы керек.
Біздің ... ... ... ... ... ... құнының үлесі жыл басында - 57,27 пайызды, ал
жыл соңында -46,47 пайызды құрайды, яғни бұл көрсеткіштің ... 3,53 ... ... ... ... құралдардың жалпы
құнындағы оның активті бөлігінің (жұмыс машиналарының құны,
өндірістік ... мен ... ... ... үлесін анықтау
өте маңызды және де бұл кәсіпорынның материалды-техникалық базасының
дамуындағы жағымды кезең болып табылады. Оның үлес ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорында
негізгі құралдардың актиті бөлігінің үлес салмағы жыл соңында және
жыл басындағы 0,33-ке қарағанда, 0,29-ды құрады. Негізгі құралдардың
активті ... ... ... ... өсу ... ... ... қалуының нәтижесінде болып отыр. Барлық
негізгі құралдар құны - 23,9 ... (61763 : ... ... ... ... ... ... дамуындағы
жағымсыз кезеңі ретінде қарастырылуы тиіс. Әрі ... ... ... мен ... ... ... 4 ... мәліметтер кәсіпорын активтерінің жалпы
алғанда жағымды динамикасын көрсетеді. ... жеке ... ... келесідей қорытындыларды жасау мүмкіндік береді.
Ең өтімді активтер - яғни қаражаттары мен қысқа мерзімді қаржылық
инвестициялар бір ... 38 мың ... ... 2,6 ... ... активтердің ең өтімді, олардың құнына қатнасы арқылы
анықталатын ... ... ... ... (ағымдағы
активтердің) 1,6 есеге азайған және 6,49 пайызды ғана құрайды. Бұл
коэффицент ағымдағы ... ... ... ... ... ... дайын қаражаттардың үлесін
көрсетеді.
Ең өтімді қаражаттар сомасының азаюы және айналым ... ... ... ... ... төлеу
қабілітінің нашарлағанын сипаттайды деп айтуғада болады. Алайда
нарық ... ... ... ... ... ... ... да ескерген жөн. Есеп айырысу шотында
қаражаттар қалдығының ... ... бар ... ... әлі ... ... төмен қабілеттілігін көрсетеді.
«Арай» ЖШС материалдық айналым қаражаттары есептік жылы 57,9
пайызға өсті және осы ... ... 17617 мың ... құрайды.
Олардың үлесі 0,6 пункте азайғанымен оның көлемі әлде болса өте
жоғары (80,24 ... ... ... Бұл ... ... ... ... сұраныс жоқ немесе шектеулі сұранысқа ие
болатын және де сол себептен өтімділігі ... ... ... ... және ... қойған материалдық құндылықтар, дайын өнімдер
нормадан тыс шикізат қорлары, материалдар, аяқталмаған ... па, соны ... үшін ... құрамы мен құрылымына
тереңдетілген жоспарлау ... ... ... ... материалдық ағымдағы активтер негізінен дайын өнім
есебінен көбейген, олардың көлемі (дайын өнімнің) жыл аяғында 14538
мың тенгені құрады, бұл жыл ... ... - 1,9 ... Осы мерзімде өндірістік қорлар 9,5 пайызға азайған.
Есепті жыл дебиторлық ... та ... ... Егер оның ... ... 1156 мың ... ... онда жыл аяғында ол - 1671 мың
теңге құрайды немесе 43,4 пайызға өскен, ... ... ... оның ... 0,84 ... ... (7,61 - 8,45).
Кәсіпорын сырттан тартылған қаржыдан қаншалықты ... және өз ... ... ... ... ... ... коэффицентін меншікті капиталдың барлық авансталған
капиталға бөлумен анықтайды:
КТС = МК:АК ... Ктс- ... ... - ... ... - ... ... (баланс валютасы жиыны, яғни
қаржыландырудың жалпы сомасы)
Бұл коэффиценттің өсуі кәсіпорынның қаржылық ... ... ... дұрыс деп санайды. Себебі, бұл қаржы ... ... ... мүмкіндік береді. Инвесторлар, несие
берушілер дәл осындай құрылымды таңдайды, ... ол ... ... ... ... Неғұрлым
кәсіпорынның қаражаты көп болса, соғұрлым үздіксіз жұмыс ... ... ... алға ... ... ... әр түрлі резервтерді құру жолымен және жарғылық ... ... ... қосу ... ... ... ... есеп берудің активтерінің ... ... ... үшін ... ... кестесі құрылады.
3 кестеден кәсіпорынның есеп беру ... ... көзі 9406 мың ... ... 28,9 ... ... ... Бұл өсу жылдың соңында 9681 мвң теңге болған, яғни 5038 ... ... ... басындағы мөлшермен салыстырғанда 2 есе өскен,
қатыстырылған капиталдың ... ... бұл ... ... 0,854-тен 0,769-ға дейін немесе 0,088 пункке төмендеген.
Алайда бұл кәсіпорынның қаржылық (тұрақтылығының) ... ... ... кері ... болып табылатын
қарастырылған капиталдың ... ... ... ... да ... Оны ... ... деуге де болады.
Ол мына формулалармен анықталынады:
Кт = Кк: Ак ... Кт = 1 - Ктс ... Кт - ... ... - ... капитал,
Ак - авансталған капитал (баланс валютасы, жиыны),
Ктс - тәуелділіксіз коэффицент.
Бұл үлес жоғары болған ... ... ... қаржыландыру
көздерінен тәуелділігі жоғарлайды.
Біздің кәсіпорынымызда оның деңгейі жылдың басында 0,143 (1 ... ал жыл ... 0,231 (1 - 0,769) ... Бұл ... ... ... ... кәсіпорын өзінің қаржылық
тәуелсіздігін жоғалтты деп айтуға болады. Жылдың ... және ... ... оның ... ... айтарлықтай жоғары.
Келесі, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын ... ... ... қатынасын көрсететін қаржыландыру
коэффиценті болып табылады.
Кк = Мк : Кк (5)
Мұндағы:
Кк - қаржыландыру коэффиценті,
Мк - меншікті капитал,
Кк - қатыстырылған ... ... ... ... ... ... ... мен
инвесторлар қаржыландыруға соғұрлым сенімді кіріседі.
Бұл ... ... ... қандай бөлігі өз
қаражатымен, ал қандай бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландыратынын
көрсетеді.
Жыл ... - 0,231 (9681 : ... мәні ... есеп беру ... ... активтерге
салынған меншіктік қаражаттардың әрбір теңгесіне 23 тиынға дейін
көбейген. Демек, кәсіпорын қарыз қаражаттарын ... көп ... ... ... ... ... жоғалтпаған.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі деп оның дер кезінде өзінің
барлық міндеттемелері ... ... ... ... Бірақ бұл үшін кәсіпорынның есеп айырысу, валюта және
басқа да шоттрында ақшалары болу керек.
Қарыздары үшін ... ... ... ... айналуы керек
дебиторлық борыштар потенциалды құрал болып табылады.
Қарыздарды өтеу үшін құралдар сонымен бірге кәсіпорында ... ... қоры бола ... Оны ... қаражатын алады.
Ағымдағы төлем қабілеттілігі баланс жасау мерзімімен анықталады.
Кәсіпорын жабдықтаушыларына, банктік қарыздар және де басқа да есеп
айырысулар бойынша қарыздары жоқ ... ... ... деп ... ... ... қабілеттілігі нақты мерзімдегі оның
төлем құралдарының сомасын осы мерзімдегі ... ... ... ... ... ... бір ... қолдағы ақша сомасының
жедел төлемдер сомасына қатнасын көрсететін ... ... ... ... Егер ... ... 1-ге тең
немесе үлкен болса, онда бұл сол кәсіпорынның ... ... ... Егер ... 1-ден аз ... онда жоспарлау процесіне
төлеу құралдарының жетіспеуі себептерін ... ... ... ... анықтау мәселесі бойынша әр түрлі
көзқарастар бар. Төлемге қабілетті құралдарға ақша қаржыларын, қысқа
мерзімді бағалы қағаздарды жатқызу ... ... ... олар ... және ... тез ... Ағымдағы міндеттемелерге
ағымдағы пасивтер, яғни ... ... ... ... банктің қысқа мерзімді несиелері, қысқа мерзімді қарыздар,
кредиторлық борыштар және басқа пассивтер кіреді.
Төлем құралдарының ағымдағы міндемелерден асуы ... ... ... ... ... ... және ... ақшаның болмауы, банкке қайтарылатын несиенің мерзімінің
өтіп ... ... ... қарыз болу, еңбекке төленетін қаржылар
мерзімінің сакталмауы төлемге қабілетсіздікті көрсететі.
Төлем қабілеттілігі оны қысқа ... ... ... ... ай)
жоспарлау кезінде анығырақ көрінеді.
Кәсіпорын өтімді қаржының болуы оларға ұғымдылық қажеттілік
шегінен реттеуі қажет Ол - ... ... ... үшін ... байланысты. Төлем қабілеттілігі оны қысқа мерзім ішінде
(апта, жарты ай) ... ... ... көрінеді.
Кәсіпорын өтімді қаржының болуы оларға ұйымдық ... ... ... Ол - ... ... ... үшін ... байланысты:
- кәсіпорын және оның қызметтінің көлемі, мөлшері (өндіру және
өткізу көлемі қаншалықты ... ... ... ... құндылықтар қор мол болады);
- өнеркәсіп және өндіріс ... ... ... ... ... ... түсімнің түсу жылдамдығы);
- өндірістік цикл ұзақтығы (аяқталмаған өндіріс көлемі);
- материал қорын қалпына келтіруге қажет уақыт (олардың ... ... ... ... ... экономикалық конъюктура.
Меншікті, қарыз және жалпы ... ... әр ... ... ... мен ... жағдай, меншікті
және қатыстырылған капиталдың құрылымын және оның есеп ... ... ... ... ... отандық тәжірибеде кәсіпорынның меншікті капиталының
құралу көздері болып мыналар саналады: жарғылық капитал, ... ... ... ... ... қаржыландыру мен салымдар,
жергілікті міндеттемелер, снымен қатар құрылтайшылармен ... ... ... ... кезең шығындары мен төлемдер
резервтері, күмәнді қарыздар бойынша ... ... ... ... ... ... резервті капитал және бөлінбеген
табыс кіреді. Жыл басында меншікті айналым ... ... ... теңге (27908 - 18770) құрылды, жыл аяғында - 12275 мың теңге
(32276 - 20001), яғни 3 137 мың ... ... 34,3 ... көбейген.
Жоспарлау кезінде бұл көрсеткіш мөлшері меншікті айналым
қаражаттарының мөлшеріне тең, ... ұзақ ... ... ... ... ... ... айналым капиталының айналым
қаражаттарының абсолюттік мөлшерін ... ... оның ... ... үлес ... да табу керек. Бұл көрсеткіш
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының әлде қайда нақты ... ... ... ... ... ... бөлігі, осы
қаражаттарды еркін жұмсауға болатын, мобильді нысанында ... және ... ... анықталынады:
Кж = Мак/Мк (5)
Мұндағы: Кж - жұмсау коэффицент,
Мак - меншікті айналым капиталы,
Мк - ... ... ... айтсақ оның өсуі және жоғары деңгейі
кәсіпорынның ... ... оңды деп ... бұл ... қаражаттар мобильді, олардың көп бөлігі негізгі құралдарға
да, айналымнан тыс ... де ... ... қаражаттарына
салынған. Сондықтан жұмсау коэффицентінің өсуі кәсіпорын мүлкінің
нақты құрылымындағы ... ... ... ғана тиімді. Егер
коэффицент негізгі құралдардың құнының азаюынан ... ... ... меншікті каражат көздерінің тез өсуіне
байланысты ... онда ... ... ... ... тұрақтылығының артқанын дәлелдейді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын тек қана ... ... ... ... бірге қаржылық есеп ... ... ... де сипатталады. Сондықтан меншік қаражаттардың
құрылымын бағалау мен қатар кәсіпорынның қарыз қаражаттарының
құрылымы да ... ... ... жылы ұзақ мерзімді ғана емес, қасқа
мерзімді несиелерді де қатаыстырылмаған. ... ... ... ... ... ... тұрады, яғни ағымдағы
міндеттер кредиторлық борышқа тең, ал оның көлемі жыл соңында ... ... жыл ... 4294 мың ... ... яғни 3738 мың ... 1,9 есеге өскен. Оның құрамында сатып алушылылар мен тапсырыс
берушілерден алынған аванстар тез өсіп кеткен. Егер ... ... ... 1018 мың ... ... онда жыл ... 6391 мың ... яғни 6,3 есе көбейген, нәтижесінде есептік жыл баланстың
осы бабының үлес салмағы 23,7 ... 79,1 ... ... Бұдан
кейін жоспарлаушы оны дебиторлық борышпен салыстырып жоспарлау
керек.
Мәліметтері негізінде қаржылық ... ... ... ... төлемдер жүргізуге дайындығын түсіну керек.
Өз өнімдерін экспортқа шығарып шет ... ... ... ... тығыз байланыс жасайды. өндіріс
поцесі еңбек заттары және еңбек құрал-жабдықтары ... ... ... қатысуымен жүзеге асырылады. Еңбек құрал-
жабдықтарының құрамына белгілі бір заттарды ... ... ... ... ... ... процесінде атқаратын роліне қарап
белгіленеді.
Жалиы басым сатудан алынатын каражатының көлемі - 108,6 ... ... ... өзіндік құны 114,7 %, жыл ... ... 39,8 %-ке ... ... ... бұл ... ... айналым қаражаттарының мөлшеріне тең, себебі, ұзақ мерзімді
несиелерді кәсіпорын тартқан жоқ. Жоспарлау кезінде меншікті айналым
капиталының ... ... ... ... оның ... капиталдағы үлес салмағын да табу керек. Бұл көрсеткіш
кәсіпорынның ... ... әлде ... нақты сипаттамасы
болып саналады.
3 КӘСІПОРЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖОСПАРЛАУДЫ
ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
3.1. Кәсіпорынның қызметіндегі ... ... ... ... қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір
кезеңдегі қаржылық тұрақтылығын және оның ... ... ... өзінің қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеу үшін
қаржы ресурстарымен ... ... ... ... мәні - бұл қорлар мен шығындардың қалыптасу көздерінен
қамтамасыз ... ... - бұл ... және банк ... ... ... ... деп субъекттің табыс алу жөніндегі негізгі
қызметін, сондай-ақ оның инвестициялық және ... ... жоқ, ... бір ... ... ... дегеніміз - бұл ұзақ мерзімді активтерді
сатып алу және сату, өтелінетін несиелерді беру және алу.
Қаржылық қызмет бұл ... ... ... мен ... ... мен ... өзгеріске ұшырайтын субъектінің
қызметі болып табылатын.
Қаржылық жоспарлаудың тәжірибесі қаржылық есепті ... ... ... ... ... алты ... әдісті бөліп
қарастыруға болады:
• көлденең жоспарлау;
• тікелей жоспарлау;
• трендік жоспарлау;
• салыстырмалы жоспарлау;
• факторлық жоспарлау;
• қаржылық коэффиценттер әдісі:
Көлденең жоспарлау - есеп ... ... ... өткен
кезеңінен салыстыру.
Тікелей жоспарлау - әрбір есеп ... ... ... ... ... ... ... қаржылық көрсеткіштердің
құрылымын анықтау.
Трендік жоспарлау - барлық көрсеткіштер 100 алынатын базистік
жыл ... ... ... ... ... ... негізделген. Трендік көмегімен болашақтағы
көрсеткіштердң мүмкін балатын маңызы ... ал одан ... ... ... ... жоспарлау - бұл фирмалардың, еншілес фирмалардың,
бөлімшелердің және цехтардың ... ... ... ... ... ... ішіндегі жоспарлау, сондай-
ақ берілген кәсіпорынның көрсеткіштерін орташа салалық және орташа
жалпы экономикалық ... бар ... ... ... ... болып табылады.
Факторлық жоспарлау - бұл ... ... ... ... әсерін зерттеудің детерминдік немесе
реттелмеген тәсілдері қіөмегімен жоспарлау: ... ... ... ... ... оның ... ... - тура, ал оның жеке элементтерін жалпы қорытынды
көрсеткішке біріктіргенде ол кері ... ... мен ... ... ... ... өзгерістер
туралы сипаттаманы тік және көлденең есептік ... ... ... жоспарлау кәсіпорын қаржылары мен олардың көздерінің
құрылымын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... түрінде есептеледі. Салыстырмалы көрсеткіштер
белгілі бір ... ... ... ... едәуір қиындайтын ифляция процестерінің жағымсыз әсерін
жояды.
Есеп берудің көлденең жоспарлауы абсалютті көрсеткіштерді өсудің
салыстырмалы ... ... ... аналитикалық
кестелерді тұрғызу.
Инфляция жағдайында ... ... ... ... атап өту ... ... қаржы көрсеткіштерінің мәндері өткен кезеңде
негізгі қаржылардың актив бөлігінің үлесі өте елеусіз өскенін ... ... 34,4 ... ... ... Негізгі қаржылар тоза
бастаған (21,3 пайыз) және жаңартуды талап етеді.
Дегенмен жаңарту төмендеу қарқынымен (16 %) ... егер ... ... онда ... қаржылар 3 жылдан кейін ғана
толығымен жаңаруы мүмкін.
Негізгі қаржыларының актив бөлігінің біршама артуына қарамастан,
оларды ... ... әлі де ... ... Бұл шығарылатын
өнімнің сапасының нашарлауына, оның ... ... ... ... сату ... ... апарып
соғады.
Ағымдағы активтер құрамына өндірістік қорлардың 1,6 есе, ... ... - 4,7 есе ... ... ... ... өндірістегі шығындар 1,7 есе артты (4 кестеден олар
басқа материалдық өндірістік ... ... ... ... ... тауарлар құнының кемуі
(38185 мың сома) есебінен жүреді.
Баланстың пассив жеке капиталдың ... ... ... Өтпелі кезең «Арай» ЖШС оның 8739 мың теңге артуына
қарамастан қаржы көздерінің жалпы көлеміндей жеке ... ... ... 89,8 %-ден жыл ... 85,4 %-ге ... ... ... қаржыландыру көлемінің 96 % ... (224679 ... * 100) ... тартқан қаржылар мен тек 4 % ... ... ... құрамына назар аудара кетейік. Өткен
кезде, яғни 2003 жылы кредиторлық берешек біршама өсті (өсім 21075
мың ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз
болды. Нәтижесінде ол бөліктен қысқа мерзімді дем алуға мәжбүр
болды. Оның ... жыл ... 7479 мың ... немесе 24,3 % артты.
Банк несиелерінің ... ... ... ... ... жеке ... байланысты күрделі мәселелердің
барлығы айқын болады.
Ұзақ мерзімді әлемдік қаржылар ... ... ... ... айналымдағы қаржылар =ағымдағы активтер - қысқа мерзімді
міндеттемелер.
Жеке айналымдағы қаржылар материалдық өндірістік қорларды жабу
үшін қолданылады. Онда ... ... ... мерзімді банк несиелері,
сондай-ақ тауарлы операциялар бойынша кредиторлық қарыз есебінен
түзілуі мүмкін.
Демек материалдық өндірістік түзу ... ... ... ... есептеуге болады.
Қорлар түзу көздері + жеке айналымдағы қаржылар + қысқа мерзімді
несиелер мен заемдар + тауарлық операциялар ... ... - жеке ... ... ... ... қорлар жеке айналымдағы қаржылар ... түзу ... ... ... ... ... бір ... дәрежесі бойынша қаржылық тұрақтылықтың келесі
типтерій бөлуге болады:
Абсолюттік қаржылық тұрақтылық.
Материалдық ... ... < жеке ... ... ... яғни барлық жеке айналымдағы қаржылармен
жабылатынын көрсетеді, былайша айтқанда ... ... ... ... ... жағдай сирек кездеседі.
Қалыпты қаржы тұрақтылығы.
Жеке айналымдағы қаржылар < материалдық өндірістік қорлар ... ... ... жұмыс істеп тұрған кәсіпорын
қорларды жабу үшін әр ... ... - жеке ... ... ... ... сәйкес келеді.
Тұрақты қаржы жағдайы.
Материалдық өндірістік қорлар > қорларды ... ... ... ... өз ... бір ... жабу үшін белгілі
мағынада болып, яғни негізделген болып саналмайтын ... ... ... ... болған жағдайда сәйкес келеді.
Дағдарыстық жағдай.
Өткен теңсіздікте қосымша кәсіпорынның ... ... мен ... ... ... өтке ... және
дебиторлық қарыз болған жағдаймен сипаттайды.
Несие мәндері бойынша өткен мерзімді жеке айналымдары бойынша
өткен ... жеке ... ... 65188 мың ... ... ... ... бір мерзімде басқада қорлар түзудің «қалыпты»
көздері (қысқа мерзімді ссудалар мен заемдар және ... ... ... ... 87182 мың ... болды (364435
- 111708) -(212022 - 46520). Нәтижесінде ... ... ... жұмылдырылған қаржы көздерінің жалпы қосындысы жыл
соңында 152370 мың ... (65188 - 87182) ... Бұл ... бөлігі жыл басында орын алған. 99843 мың теңге мөлшеріндегі
қаржының жетіспеушілігін жабуға жұмсалған. 52527 мың ... (152370 ... ... ... ... бөлігі жыл соңындағы қорлар
түзудің қосымша көзі балғандығын байқаймыз.
Қаржылық жағдайды жақсарту үшін жоспарлау барысында, ... ... ... ... бойынша іс- шараларды белгілеп
жүзеге асыруға қажет. Осы мақсатпен өнім ... ... ... қажет (өткен мерзімде қоймасындағы дайын ... 4,7 есе ... ... ... өнім ... ... ... өндірушілердің бәсекеге тұрақты
өнімдерінің артуы және т.с.с. себептер бар.
Кәсіпорынның каржылық тұрақтылығының ... ... үшін ... ... тұрақтылығынның маңызын қай көрсеткіштер
бейнелейтіндігіннің шешуші мәні бар. Оған ең ... ... ... ... ... бере алады. Нарық жағдайында бұл
модельдің түрі келесітүрге ие болады:
Ғ + Е3 + Ra = Nc+ Ckk + Cdk + K° + ... Ғ - ... ... мен ... Е3 - ... ... - ақшалай қаржылар, қысқа мерзімді қаржылай салымдар, есеп
берулер (дебиторлық қарыз) немесе ... да ... - жеке ... ... - ... мерзімді несиелер және заемды қаржылар;
Cdk - ұзақ мерзімді неселер және ... ... - ... ... қарыз (ссуда);
Rp - есептер (кредиторлық қарыз) немесе басқа да пассивтер.
Іс жүзінде модель қайтару мерзімі ... ... ... ... бөлу үшін ... ... ... белгілі
бір қайта топтасуын болжайды.
Ұзақ мерзімді несиелер мен ... ... ... ... алу мен ... салымдарға бағыттылығының ескере отырып
бастапқы баланс формуласын түрлендіреміз:
Е3 + Ra = [(Nc+ + Cdk)] - Ғ] + [Ckk+ K° + R1] ... ... ... ... ... яғни Е3 = [(Nc+ +
Cdk)]-Ғ] кәсіпорынның төлеу шарты орындалады, яғни ақшалай қаржылар,
қысқа мерзімді ... ... ... ... және ... ... ... мерзімді қарызын жабады.
(Ckk+K° + R°) (13)
Кәсіпорындардың қорлары мен, ... ... ... ... ... II ... ... тең.
Қорлар мен шығындардың қалыптасу көздерін сипаттау үшін
көздердің әр түрлі түрлерін ... әр ... ... ... көрсеткіштер қолданылады: жеке қаржылар көздер шамасы және
негізгі қаржылар мен ... ... ... тең жеке
айналымдағы қаржылардың болуы:
EC = NC-F ... ... ... ... ... ... ... өткен көрсеткіштерден алынған қорлар мен шығындарды
қалыптастырудың жеке немесе ұзақ мерзімді көздерінің болуы:
Em = (Nc + Cdk) - Ғ ... мен ... ... (Е ) негізгі көздердің
жалпы шамасының көрсеткіші жуықталған ... ... ... ... ... бір бөлігі тиелген тауарлаға беріледі (қорлар
мен ... ... ... осы қысқа мерзімді қарыз
бөлігін К белгілейміз) ол ... мен ... ... ... жұмсалады (белгіленуі - Кр). К1 және Кр
шамалары баланста кескіндельмиді, олар үшін тек ... ... ... ... тауарларға берілетін қарыз жоғарғы жағынан
тауарларға, жұмыс пен қызметке ... ... ... ол ... ... ... ... кредиторлық қарыз
тауар мен қызметке кететін және алынған аванс бойынша қарыздар
сомасын аспайды.
Егер К1 және Кр ... ... ... негізінде
іштей жоспарлау шеңберінде анықталған болса, онда Es ... ... ... = Яр - фК1 ... ... = EZ + A ... жағдайдың сырттай жоспарлауда қолданылатын ақпарат шектеулі
жағдайда қорлар және шығындарды қалыптастырудың ... ... ... ... бағалы сипаты, жуықтау сөзсіз болады.
Осы кемшіліктерге қарамастан Ет көрсеткіші қаржылық тұрақтылық
дәрежесін ... үшін ... ... береді.
Қорлар мен түзу көздерінің болуыны үш көрсеткішіне қорлар мен
шығындардың түзу көздерінен қамтамасыз етілуінің үш ... ... жеке ... қаржылардың артық (+) немесе кем (-)
мөлшері:
±ЕС=ЕС-Е3 (18)
Қорлар мен шығындардың түзудің жеке және ұзақ ... ... (+) ... кем (-) ... = Ет - Е3 = (Ес + К1) - Е3 ... мен ... ... арналған негізгі көздердің жалпы
шамасының артық (+) немесе кем (-) ... Е3 = (Ес + Кт + Ctt) - Е3 ... мен ... ... ... ... етілуінің үш
көрсеткіштерін есептеу каржылық жағдайларды олардың тұрақтылық
дәрежесі бойынша сипатталуына мүмкіндік береді.
Қаржылық тұрақтылықтың төрт ... ... ... ... ... ... және қаржылық тұрақтылықтың шекті типі болып
келетін, қаржылық жағдайдың ... ... Ол ... ... ... өткен мерзімдегі қаржы нәтижелері жеке қаржы көздерін
әжептеуір толтыруға мүмкіндік бермейтін болса, ... ... ... ... мәні ... шектен төмендеген
жағдайда ұзақ мерзімді зайымдық қаржыларды жұмылдырған тиімді.
Ақша ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық, қаржылық.
Күнделікті қызмет шеңберінде ақша қаршылардың ағымы ең ... ... ... ... ... ... мен қызмет көрсету,
сондай-ақ тапсырыс берушілер мен сатып алушылардан алған авансқа
алып кету жабдықтаушы мен басқа контрагенттер ... ... ... еңбек акысын төлеуге, жұмысты сақтандыру немесе
қамтамасыз ету ... ... ... ... төлеуге тиесілі
бюджетпен есеп айырысуға байланысты. Кәсіпорынның ағымдағы қызметіне
несиелер бойынша процестер төлеу де ... ақша ... ... туралы жинақталған
ақпарат 10 кестеде келтірілген.
«Арай» ЖШС ақша қаржыларының ең көп ... ... ... ... Ақша ... кетуі несиелер мен займдарды
қайтарудан басқа (91438 мың ... ... ... ... де ... ... болды. Қарастырған мерзімде ақша қаржысының артуы 1405
мың ... ... әдіс ... ... ... ... отырып оның өтімділігі туралы айтуға мүмкіндік береді, бірақ
алынған қаржы нәтижесі мен ақша ... ... ... өзара байланысын көрсетеді. Сондықтан да пайдалар
арасында алшақтық себебін ... ... ... ... ақша ... ... жоспарлаудың жанама әдісі
қолданылады.
Жоспарлауды ақпараттық қамтамасыз ету - бас кітаптың мәліметтері
мен ... ... ... ... жеке сатылары мен
олардың көздеріндегі өзгерістерді бағалаудан бастаған тиімді.
Одан әрі пайда ... әсер ... әр ... шоттардың
мәндеріне түзету жасау қажет. Бұл әсер әр ... ... ... ... ... бастапқы (Сб) және соңғы (Сс) ... ... (Од) және ... (Оп) ... ... теңдеу жатыр. Сатып алушылар және тапсырыс
берушілермен есептеу ... ... ... ... ... = Од - (Сб - Cc) ... Сс > Сб, яғни осы ... сатып алушылар қарызы көбейді,
онда нақты ақша келуі N3 формада «Ақша қаржыларының қозғалысы туралы
есеп» келтірілгеннен соңғы ... ... ... айырмасы шамасынан
төмен болады және бұл айырма таза пайда шамасынан ... ... ... өсуі ... ... әсер ... ... бойынша есептердің» баланстық теңдеуі мынадай теңдеуге ие:
Оп = Од + (Сб - Сс) ... ... таза ... ... ... және ... схема бойынша басқа активті шоттарды 1 «материалдар»
бойынша, ... ... ... ... ... аз және
тезтозатын бұйымдар», «тауарлар» т.б. түзетеді.
3.2. Кәсіпорының даму ... ... ... ... ... кәсіпкер өз ісінің нығаюына
мүмкіндік алады, алдына қойған мақсаты мен міндеттерін ... ... ... ал бұл өз ... оңды ... ... жүргізуге;
• маркетингтік және кадр саясатын жүргізуге;
• өндірістік дамытуға қажетті инвестициялар тартуға тиісті
жағдай туғызады.
Несие ... ... ол ... ... ... қалуға, ал қоғам
экономиканың нарыққа бейімделген құрылымын қалыптастыруға мүмкіндік
алады. Бұл тұрғындарғада тиімді. Олар тұтынуға ... ... ... ... ... ... және ... істермен
шұғылданады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын болжамдау кәсіпорында туындауы
мүмкін дағдарыстың ... алу және ... ... ... ... ... бірнеше кезеңдерден тұрады:
• нарықтық қатнастардың даму бағытын болжау;
• дағдарыстың себептері мен негізгі факторларын дер кезінде таба
білу. Кәсіпорын қызметінің ... мен ... ... ... кәсіпорын әсер ете алмайды;
• ішкі, бұлар кәсіпорын қызметкерлерінің ұйымдастыру жұмыстарын
жүргізудегі тікелей байланысты.
Сыртқы (әлеметтік) және ішкі ... ... ... бейімделу, оларды шеберлікпен ұштастыра жүргізіп
отыру кәсіпорынның тұрақты ... ... ... ... бірден
бір кепілі болады.
Кәсіпорынның қызметіне әсер ететін сыртқы факторларға ... ... ... ... мен ... ... табыстары мен жинақтардың деңгейі, яғни оның сатып
алу қаблілеттілігі;
• саяси тұрақтылық және ішкі ... ... ... мен ... ... өндіру процесі мен оның бәсекеге
кабілеттілігін анықтайтын бағыттарын дамыту;
• мәдениет деңгейі, яғни тұтыну нормасы мен дағдылары;
... ... ... ... бір ... ... ... жнңіске жетсе, ал басқалары - жетілген ... ... өз ... ... ... ел ... даму ... инфляция;
• кенеттен жаңа бәсекелестердің пайда болуы;
• мемлекеттік реттеу жұмыстарындағы келеңсіздіктер;
... ... күт ... ... де әсер ... ... ... қажет.
Кәсіпорынның дамуын анықтайтын және оның қызметінің нәтижелі
болуының ішкі факторлары мынандай:
• кәсіп орынның ... ... оның ... ... ... ресурстар және оны пайдалану;
• маркетинг қызметін пайдаланудың деңгейі және мұның сапасы.
Қаржылық жоспарлауда ... ... мен ... ... ... мәлім. Жоспарлау барысындағы қаржы стратегиясы мен
тактикасының негізгі бағыттарын суреттен көруге ... ... екі түрі ... ... яғни ... ... ұқыпты жүргізу. Олай
болса, оның тиісиі стратегиясы мен ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттырудың кепілі болып
табылады. Өнім өндіру, дайын тауарларды сату ... ... ... ... практикасы, яғни бірінші кезекте стратегиялық мәні
бар шараларды іске асыру.
• негізгі корларды жаңарту;
• жаңа технологиялардың есебінен шығындарды азайту;
• негізгі қорларды ... жаңа ... ... және т.б. жүргізіледі.
Кәсіпорын қызметіне қаржылық жоспарлау жүргізу кезінде кәсіпорын
басшылығын қайта бекіту ... ... ... ... талдау және бағалау жұмыстарын жүзеге асыруға ... ... ... ... қайта қаралуына
сәйкес:
• кәсіпорынды дамытудың стратегиясы да өзгереді;
• нарықты кәсіпорынның тыңғылықты тұғыры нығаяды;
• шығарылатын өнім ... ... жаңа ... сегменттерін игеруді қарастырады.
Қаржылық жоспарлау алдында тұрған мақсаттар мен ... ... және ... біртұтас жүйесін жасау талабын қойып отыр.
Таңдамалы әдісті пайдалану ... ... ... ... кәсіпорынды басқару жүйесіне, оның өндірістік және
маркетингтік қызметтерін жандандыруға мүмкіндік береді.
Даярлау және ... ... ... кәсіпорынның басқа да
қызметкерлерін іріктеуде оларды ... ... ... ... ... роль ... қызметінің теріс нәтижелерін ертерек байқалатын
нышандарына мыналарды жатқызуға болады:
- кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... қаржылық нәтиже туралы есепте және ... ... ... ... ... есеп ... ... кенеттен азайып кетуі;
- дебиторлық қарыздардың көбеюі;
- дебиторлық шоттардың ескіре бастауы;
- дебиторлық және кредиторлық қарыздар балансының бұзылуы;
- ... ... ... ... тауар көлемінің азаюы;
- кәсіпорындағы жанжалдар, әлдекімді басшылық қызметтен ... ... сан ... ... ... және ... ... сатылатын тауар көлемінің шектен тыс ... де ... ... ... Өйткені жан-жақты терең ойластырылмай
сатып алынған шикізаттардың және күрделі қаржы ... ... ... кәсіпорын балансының бұзылуына әкеледі, ал ... ерте ... ... сөз. Бұдан басқа сатылатын өнімдердің
ретсіз ... ... өнім ... ... ... банкротқа
ұшырау алдындағы құлдырауын көрсетеді.
Қорыта айтқанда, кәсіпорын ... ... ... ... жұмысын жақсартуға бағытталған келесі шараларды
ұсынамыз:
• кәсіпорынның ұйымдық құрылымын өзгерту;
• басқару аппаратын қысқарту;
• жоспарлау - ... ... ... шығындарға қатаң бақылау орнату;
• қызметкерлерді қайта даярлауды, кәсіпорында психалогиялық
бағдарлау ... ... ... ... ... және өнімдер атауларын мейлінше
қысқарту;
• маркетинг қызметін талапқа сай жоғары деңгейде ұйымдастыру.
3.3. Қаржы рыногындағы кәсіпорындардың стратегиясын дамыту жолдары
Қазіргі ... ... ... ... ... ... көптеп кездесетіндігі белгілі. Инвистордың
шешімдеріне байланысты инвестициялық ... ... ... ... ... ... - бұл ... олардың тапсырмасына
бәрінен бұрын, фирманың шығындарын төмендету үшін құрал-жабдықтарды
ауыстыру, персоналды оқыту немесе өндіріс ... ... ... ... Өндірісті кеңейту - бұл ... ... ... ... ... келе жатқан нарық пен өндірістегі тауарларды
шығару және одан әрі ... Жаңа ... құру - бұл ... ... ... таурларды (көрсетілген қызметтерді) шығаратын өндірістік
фирмалар құруға немесе бұрыннан шығарып келе ... ... жаңа ... шығарылуына мүмкіндік береді;
4. Мемлекеттік басқару органдары үшін негізделген инвестициялық
жобалар - бұларға сұраныс, үкіметтің кейбір ... ... ... (бұл эколргиялық стандарттарын орындау, өнімнің
қауіпсіздігі қажет болған жағдайларда және т.б.).
Мұндай ... ... ... ... ... байланысты. Жобаның типі мен тәуекел деңгейінің
арасындағы тәукелділікті келесі түрде ... ... - олар ... ... ... ... типіне жаңа өндірістерді
құру, өндірістерді кеңейтуі, ал төменгі тәуекелді инвестициялық
жобалардың типіне өндірісті тиімді ... және ... ... ... жобаларды жатқызамыз. ... ... ... тек ... ... ... ... инвестициялау процесінің көп қырлығы
және қиындығы инвестициялық ... ... ... да
түрлерге бөлуге болады. Мысалы, көлемі бойынша, мұндай жағдайда
жобалар ірі, орта және ... ... ... Ірі ... ... жаңа ... ... және құны 1-2 млн. АҚШ
долларына таяу тұрады. Орта жобалар құны 1-2 млн. АҚШ долларға ... ал ... ... құны 100-300 мың ... ... ... және
орта жобаларды іске асыруға қажетті инвестициялардың ... бірі ... ... ... амортизациялық аударымдар
жасау болып табылады. Бірақ, қазіргі жағдайдағы ... ... ... ... ... көзі ... табылмайды. Өйткені, соңғы жылдары
дәстүрлі инвестициялық көздердің инфляцияға ... іс ... ... ... ... ... ... қарай
негізгі корлардың жаңарумен кеңейуіне жұмсамай, инвляцияға ... ... мен ... да ... ... ... аударымдардың 1997 жылғы капиталдық салымдардың 1993
жылмен ... ... 8 ... ... ... қажеттіліктер үшін керекті пайданың бір бөлігі
бағаның өсуіне байланысты тұтынуға ... ... ... ... ... ... ... алынатын пайда немесе тиімділік болып келеді. Мұндай
топтастыру инвестицияларды класстарға, одан әрі әр кластарға ... ... ... мүмкіндік береді.
Кесте
Инвестиция типтерінің топтамасы
|Инвестиция типтері ... ең аз ... |
|1 |2 ... ... ... мөлшеріне талаптар жоқ |
|экологиялық талаптарды ... | ... ... реттеудің басқа да | ... ... ... | ... ... және | ... ... ... | ... іске асырылады. | ... ... ... |6 ... ... | ... тұрақтылық деңгейін | ... ... | ... ... қорларды |12 ... ... ... | ... ... ... | ... шығындарды азайту |15 ... ... | ... ... | ... ... ... |20 ... ... ... | ... ... ... | ... (жаңа құрылыс, |25 ... ... ... | ... пайданың мөлшері бойынша жобаларды топтастырудың
бірынғай жүйесі жоқ. Қазақстанда инвестицияның әр бір ... ... ... ... ... ... ... сараптауына және инвестициялық жобаларды
бәсекелестік тауарға байланысты табыстың дифференцияланған ең ... ... іске ... ... ... инвестициялық
жобаларды табыстың талап ететін ең аз қойылымы бойынша келесі
топтарға бөлсе болады.
Қазіргі уақытта ... ... ... қызметі туралы
жеткілікті түрде деректер бар (әлемдік банк, Еуропалық қайта құру
және даму ... UNIDO) және ... ... ... ... ... ... қатаң құрылған сандық
талдау құралдары қалыптасқан және жалпы айтқанда жобалық талдау ... ... ... - бұл ... қаржылық экономикалық және
әлеуметтік жетістіктерін жүйелі талдау мен бағалау жүргізе отырып
ресурстарды ең тиімді ... ... ... ... ... ... жүргізген кезде сараптаушының басты мақсаты шығын мен
табыстың құрылымын талдай отырып, дұрыс нвестициялық саясатты жасау
болып табылады. ... ... ... үшін оның ... ... ... іске асыру шығындары мен пайдалылық
мөлшерін білу қажет. Көптеге ... ұзақ ... ... ... және қазіргі шығындар мен келешектегі ... ... ... шешіледі. Жобаның барысында алынатын шығын
мен табыстарды бағалауға келесі сатылардан өтіп, сауалдарға жауап
алу қажет: жоба ... ... бе? ... талдау),
жобадағы өнімге сұраныс бар ма? (әлеуметтік талдау), жобаның оң
нәтижелері мен ... ... ... іске асу ... ... ма? ... талдау).
Алғашқы кезде инвестициялық ... ... ... Бұл ... ... мәселелер өндірілген өнімнің
сапасы мен бәсекелестік ... ... ... ... көлемін
зерттеу, материалдпрдың құрал-жабдықтардың қолданылатын процестің
типін қажетті ... ... іске ... ... мен ... және т.б. оның кейінгі сатыда шығындарын бағалайды (жоба
бойынша ... және ... ... ... және ... жүру кестесі жасалынады.
Бұл талдау жобаның нақты іске асуының ... және ... ... ... ... ... ... келсек, ол
кейде техникалық талдау шеңберінде анықталады және ... ... ... ... ... және осы жобаны жасау кезіндегі
белгілі болған әсерді есептейді. Институционалды талдауды белгілеу
жобаның іске асуы мен ... ... ... ... әкімшілдік ортаны бағалау болып табылады.
Талдаудың нәтижесі фирманың мүмкіндігін дамытуға, ұсыныс жасауға
мүмкіндік бере ... ... ... ... ... ... мен құралдарында, ұйымдастырушылық құрылымын
жоспарлау, персоналды жинау мен оқыту, қаржылық қызметін, жобаның
материалдық-техникалық қамтамасыз етілуін, ұйым ... ... іске ... ... ... жүргізіп жатқан Эксимбанктегі
инвестициялық ... ... ең ... ... ... ... ... кестеден көруге болады (кесте 11).
Қазақстан Республикасында жұмыс жүргізіп жатқан Эксимбанктегі
инвестициялық жобалардың табысты ең ... ... ... ең ... ... |Бағыты ... ... | | | ... | | | ... | | | ... ... ... ... |ХВҚ және қарыз |
| ... ... ... ... ... |
| ... (5 ... |экологиялық жобалар |қаржыландыру |
| ... | ... ... |
| ... және | |ақ ... |
| ... пайыз | ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... арқылы |
| | | |алу) ... ... ... ... ... |Ерекше |
| ... |не ірі ... ... |
| ... (5 ... ... ... ішкі |
| ... | ... |
| ... және | ... |
| ... ... | ... |
| ... | ... |
| | | |(ірі ... |
| | | ... |
| | | ... етеді) |
|10% ... ұзақ ... ... |
| ... ... ... |
| ... (5 |ауылшаруашылығын ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... ... ... ... |Жеке |
| ... ... ... ... |
| ... (1-5 жыл ... ... |тартылған |
| ... |АӨҚ, орта және ... |
| ... ... ... ... |
| | | ... ... |Орта мерзімді |Шағын және орта |Тез |
| ... ... ... |
| ... (1-5 жыл | ... жеке |
| |жеңілдіксіз | ... ... |
| ... | | ... ... мерзімді |Айналыс құралдарын ... |
| ... ... |ресурстарының |
| | | |тез ... |
| | | ... |
| | | ... және |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... ... инфестицияны шығарылатын өнім
үшін қажетті нарықтық даму ... ... ... атап айтқанда
парықтың бар болуы, оған ... ... ... ... ресурстардың
оңай алынуы, жобаның қажетті ивестиция көлемін тарту ... ... ... Коммерциялық талдаудың ... және ... ... ... ... ... ең ... оның іске асуымен
қаржыландыруының мақсаты болуы экономикалық және қаржылық ... ... ... қазіргі уақытқа дейін жобаның техника-
экономикалық негізінде бұл аспектілер ... ... ... әлемдік тәжірибеде қаржылық және экономикалық талдаудың
мақсаты мен әдістері бөліп ... ... ... ... ... ... ... және бекітілген уақыт
ішінде іске асу үшін қажетті қаржы көлемімен ... ... ... ... көздері анықталады. Қаржыландыру
көздерімен байланысты ... ... жеке ... немесе
қарыз капиталы (ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді). Қаржылық талдау
инвестициялық жобаның экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бір деңгейіне шығады
және екеуі де салынған капиталдан түскен пайда деңгейін анықтауға
бағытталған. Бірақ экономикалық талдаудың ... - бұл ... даму ... ... ... мен оның ең аз ... ... қол жеткізу. Мұндай экономикалық және қаржылық
талдау арасындағы айырмашылық ... ... мен ... ... мен ... ... ... де болуы мүмкін.
Жобаның қаржылық шығындар мен ... ... ... ал ... шығындар мен табыстар сәйкес ресурстардың
баламалы құнына есептейтін «көлеңкелі» бағалармен өлшенеді.
«Көлеңкелі! ... ... ... ... ... бола
бермиді. Өйткені сыртқы тиімділікті, қоғамдық игілікті және ... ... ... ... ... ол экономикалық
талдауда барлық ішкі трансферттер есептелмейді (қарыздар, салықтар,
субсидиялар және т.б.) ал қаржылық талдауды ... ... ... ... ... ... бағаланады. Осыдан
инвестициялық жобаларды бағалаудың нәтижелері де бөлек болады.
Қорыта айтқанда инвестициялық жобаларды ... және ... ... дұрыс жүргізу, шешім қабылдап үйрену, мақсатқа қол
жеткізудің бірден-бір жолы болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қаржы нәтижесін талдаудың ... мен ... ... ... ... мен қелісмен болуы қажет, яғни ... ... ... ... өз ... ... ... алу
қабілетіне байланысты, яғни активтердің жойылуы болып табылады.
Кәсіпорынның өз қарызын ... ... алу ... - оның есеп ... ... да ... арқылы ақша айналымына байланысты.
Сондықтан шаруашылық қызметінің тиімділігін ... - ... ... және ... ... ... бақылау арқылы
қаржы жағдайының тұрақтылығына қол жетқізуге болады.
Ақша коры, ... ... және ... ... ... ... ... ақпараттық көзі баланс және балансқа қосымша
құжат болып табылады.
Қазіргі кезде кәсіпорынның қаржы жағдайын талдауда ақша ... есеп ... ... ... ... ... жойылуын бағалауда жан-жаққа ... ... ... ... есеп ... - бұл ... есебі құжаты.
Осы құжат арқылы шаруашылық қызметі барысында өзгерген, жұмсалған
және түскен ақша қаржыларына толық ... ... ... ... ... бір ... аралығындағы инвестициялық және қаржы
қызметтерін де анықтаймыз.
Ақша қаражаты қозғалысының себебі - ақша ... ... ... ... ... ... ... есп.
Ол болашақтағы ақша қаражатының түсуін бағалайды, кәсіпорынның қысқа
мерзімді несиесі мен дивидент төлеудегі мүмкіндігін талдайды.
Ақша қаржы ... ... ... қозғалысы және пайданы өзара
байланысты талдау және қосымша ресурстарын тартудың қажеттілігін
бағалауға мүмкіндік береді. Бұл есеп беру ... ақша ... ... ... ... сала;
- инвестициялық сала;
- қаржылық сала.
Шаруашылық салада тауар сатып алушылардан ... ... ... ... ... мен ... айналыстың
сыртындағы активтірді сатудан түскен түсімдер көрсетіліді, ол ақша
қаражаттарының шығысы мына операциялар арқылы көрінеді. Олар ... ... займ ... ... ... ... ... шығындар
т.б.
Инвестициялық және қаржы ... таза ... ... ... тасталынады. Сонымен өндірістік шаруашылық
қызмет нәтижесінде ақша қаражатының өсуін не ... ... ... ... іске ... ... ақша ... әдісін катыстырмай айналым активі мен қысқа
мерзімді міндеттемелерді есептеу;
- ақша ... ... ... ... таза ... ... ... бір қалыпты емес қызметтен алынған, ... ... ... құнды қағаздарын және айналымнан тыс активтерді сату
нәтижесіндегі табыс пен ... әсер ... ... ... ... ... таза табыс сомасы келесі
баптарда түзу енгізіледі:
- таза табысқа амортизация, алынуға тиісті шоттардың төленуі
алдындағы уақыттағы ... ... ... ... ... зиян, салық төлемі қарызының көбеюі қосылады;
- бағалы қағаздарды сатудан түскен табыс авнстық ... ... ... запастардың өсуі төленетін шоттардың
азаюы, банк несиелердің азаюы алынып тасталынады.
Инвестициялық қызмет бөлімінде:
- бағалы ... сату және ... тыс ... ... ... қағаздар мен айналымнан тыс активтерді сатып алу алынып
тасталынады.
Қаржы қызмет саласында:
1. қарапайым акция эмиссиясы қосылады;
2. дивидент төлемі мен ... ... ... ... ... кіру ... мыналар жатады:
- тауарды, бұйымды сату;
- дебиторлық қарыздың ... ... ... мен ... сатуы жатады. Айналым
капиталының шығыс факторларына жатады:
- ... мен ... ... ... негізгі құралдар объектілерін алу;
- жалақы төлеу;
- несие сыйақысын төлеу;
- бүлінген тауарлы материалды заттарды есептеп шығару ... ... ... теріс нәтижелерінің ертерек байқалатын
нышандарына мыналарды жатқызуға болады:
- кәсіпорынның ... ... ... ... ... кідіріп беру;
- қаржылық нәтиже туралы есепте және баланс құрылымындағы
кенеттен пайда болатын ... есеп ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздардың көбейюі;
- дебиторлық шоттардың ескіре бастауы;
- дебиторлық және кредиторлық қарыздар балансының бұзылуы;
- кредиторлық ... ... ... ... ... азаюы;
- кәсіпорындағы жанжалдар, әлдекімді басшылық қызметтен босату,
қабылдаған шешімдердің сан ... ... ... және т.б.
Сонымен қатар сатылатын тауар көлемінің шектен тыс көбейіп кетуі
де пайдалы болуы мүмкін. ... ... ... ... алынған шикізаттардың және күрделі қаржы шығындарының көбейіп
кетуі келешекте кәсіпорын балансының бұзылуына әкеледі, ал ... ерте ... ... сөз. Бұдан басқа сатылатын өнімдердің
ретсіз көбейіп кетуі өнім өндіру мөлшерінде кәсіпорынның банкротқа
ұшырау алдындағы ... ... ... ... ... ... ... мақсатында
кәсіпорын жұмысын жақсартуға бағытталған келесі шараларды ұсынамыз.
- кәсіпорынның ... ... ... ... ... қысқару,
- жоспарлау - бақылау қызметтерін орталықтандыру;
- шығындарға қатаң бақылау орнату;
- қызметкерлерді қайта даярлауды, ... ... ... жүргізу;
- көрсетілген қызмет түрлерін және өнімдер атауларын мейлінше
қысқарту;
- маркетинг қызметін талапқа сай жоғары деңгейде ұйымдастыру.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... ... ҚР ... ... ... 13.02.2000.
2. Дюсенбаев Қ.Ш. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы
2002, 602-68-6
3. Оңтүстік Қазақстан облысының 2001-2002 ... ... ... ... ... ... 2002
4. Агеев А.И. Предпринемательство проблемы собствиности и
культуры. Москва 1991 ... и гл 1 с ... ... А. ... ... курс ... ... Веленский А. Этапы развития малого бизнеса. Вопросы экономики.
1996 г.С. ... ... И. ... ... предпринимательств // Деньги и кредит
1997г
8. Грузинов В., Грибов В. Предприниматество формы и методы
организации предпринимательской ... // ... ... 1996 ... ... А.А. ... биржа Москвас 1991 г. Ю.КарлофБ. Деловая
стратегия Москва 1991 с. 121-125
11. Котлер Ф. Основы маркетинга москва 1990 с. 339-405, ... ... Т. ... дух ... Практическая
филосовия бизнесмен Москва 1990
13. Маршел а. Принципы ... ... ... 1984 ... ... ... ... Абрамов С.И. Инвестирование. М.: ЦЭМ, 2000. - с. 440.
16. Абрютина М.С., Грачев А.В. Анализ финансовоэкономической
деятельности предприятие. - М.: Дело и ... 2000. - ... ... М.И., ... А.Д. ... экономического анализа.
18. Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. Как управлять
капиталом ?-М.: Финансы и статистика, 1996. - 383с.
19. Бирман Г., Шмидт С. ... ... ... пер. С ... /Под ред. Л. П. ... - М.: Банки и
биржи, ЮНИТИ, 19977 - 631 ... ... И.А. ... ... - Киев: Ника - Центр Эльга,
2000.-528 с.
21. Бочаров В. В. Финансовый анализ. - С-Петебург: ... ... ... П.Л., ... В.Н. ... ... ... с учетом реальных
характеристикэкономической среды // Аудит и финансовый анализ.
-2000.
23. Волков И.М., ... М.В. ... ... ... аспект.
- М: ЮНИТИ, 1998 - 88с.
24. Гиляровская Л.Т., ... Д.А. ... - ... и ... комерческих организаций. Воронеж: изд-но ВГУ
1997 г. Ст 333
25. Глозунов В.Н. ... ... и ... ... ... - Москва 1997 135 б.
26. Дегрятенко В.Н. Оценка эффективности инфестиционных проектов.
Москва, Экспрестное бюро 1997 -135 6.
27. ... Д.А. ... ... и ... ... ... и ... Финансы и
статистика, Москва 2001-350 6.
28. Ефимова О.В. «Финансовый анализ» ... ... ... -248 ... Идрисов А.6., Картышев С.В., Постников А.В. «Стратегическое
планирование и анализ ... ... ... ... 6.
30. Крапова Т.Н. «Основы управленческого учета» Инфра, Москва 1997
-324 6.
31. Ковалев В.В. «Оценки инвестиционных проектов» Финансы и
статистика, Москва 1998 - 144 ... ... Э.И., ... В.М., ... И.В. ... инвестиционных и иновационной деятельности
предприятий» Финансы и статистика, Москва 2003 - 605 6.
33. Лимитовский М.А. ... ... ... и ... БЕК, Москва 1996 - 304 6.
34. Маховиков Г.А., ... В.Е. ... ... ... Санк-Петербупг 2001 - 171 6.
35. Мелкумов Я.С. «Экономическая оценка эффективности инвестиций»
ДИС, Москва 1997 - 230 6.
36. ... У.Э. ... ... ... ... ... 1991-205 ... Москвин В.А. «Кредитование инфестиционных проектов:
Рекомендации для предприятий банков» Финансы и статистика,
Москва 2001-340 6.
38. Норкотт Д. ... ... ... пер. с
англиского/под.ред А.Н.Шохина, Биржи и банки, ЮНИТИ, Москва
1997-247 6.
39. Вилиский П.Л., Лившиц В.Н., Орлова Е.Р., Смаяк С.А. « ... ... ... ... ... 1998 - ... ... Г.В. «Анализ хозяиственной деятельности предприятия»
ООО«Новое знание» Минск 2000 - 688 6.
41. Станиславич Е.Н. «Управление инвестиционными проектами» Ось
-89, Москва 2001-128 6.
42. ... И.В., ... И.И. ... и финансирование
инвестиций» Финансы и статистика, Москва 2000 - 120 6.
43. Холт Р.Н., Беранс С.Б. «Планирование инвестиций» пер. ... Дело Лтд, ... 1994 - 120 ... ... Я. ... и ... капиталовложений» пер. с
анг. Экономика, москва 1987-1916.
45. Черняк в.З., Черняк А.В., Довидентко И.В. «Бизнес
планирование» РДЛ, Москва 2002 - 272 ... ... Е.М. ... ... ... инвестиций»
Дело, Москва 1998 - 256 б.
47. Шарп У.Ф., Александер Г. Дж. В. ... ... ... ... ... дипломдық жұмысына ________________________________
Жұмыстың тақырыбы «Кәсіпорынның қаржылық қызметін ... ... ... ... ... ... жағдайындағы
кәсіпорынның жұмысын жоспарлау ... мен ... ... ... ... бойынша зерттеулер
жүргізілген. Диплом жұмысы кіріспеден, 3 негізгі бөлімнен, қорытынды
мен қолданылған әдебиеттерден тұрады. Жалпы ... ... ... талдау жұмыстарына ерекше мән беріліп,
кәсіпорынның қаржы және инвестициялық қызметтері ... ... ... ... ... қаржы нарығындағы кәсіпорындардың стратегиясын
дамыту жолдары көрсетілген. Жұмыс ... ... ... мен
міндеттерге сай келеді және жұмысты қорғауға ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорындағы қаржылық жоспарлау57 бет
«Жеті жарғы» атауының мәні мен мағынасы19 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Оралоблгаз» Ақ-да есеп-қаржы жұмыстарының ұйымдастырушылық - экономикалық сипаттамасы және ұйымдастырылуы37 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Аграрлық саладағы инновациялық қызмет73 бет
Аграрлық саясат жайлы100 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь