Меншікті мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру

Ж О С П А Р

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I. Меншік экономикалық категория ретінде және меншік қатынасының теориялық негіздері

1.1. Меншік мәні және элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.2. Меншік қатынастарының даму заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

1.3. Меншіктің ұйымдық.құқықтық түрлері мен формаларына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13

II. Қазақстан Республикасында жекешелендіру процесінің негізгі бағыттары мен нәтижелері

2.1. Экономикадағы күрделі жекешелендіру процесінің шетелдік тәжірибелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17

2.2. Қазақстан Республикасында жекешелендіру процесіне талдау және оның нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

2.3. Қазақстан Республикасындағы реформа және жерге жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

ІІI. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Кіріспе

XXI ғасыр табалдырығында Жаңа Тәуелсіз мемлекеттердің коғамдық дамуындағы аса маңызды мәселелердің бipi – меншік қатынастарын жан-жақты қарастырып, шаруашылықтардың даму жолдарын объективті зерттеу бүгінгі таңда негізгі мәселе . Бұл меншік мәселесі өте күрделі және көп қырлы. Ол әлеуметтік-экономикалық жүйенің терең және өте мәнді қатынастарын қамтиды. Бүгінгі танда меншік қатынастарының проблемалары өзекті сұрақтардың бipi және пікір-талас туындайтын тақырыпқа айналып отыр.
Нарықтық экономикаға көшу – меншік қатынастарына тікелей байланысты. Өйткені қай қоғам болсын, өндіріс қатынастарының негізінде белгілі бір меншік формасы жатыр. Сондықтан нарық қатынастарына көшу кезеңінде оның көптеген объективті мәселелері өз шешімін күтуде.
Қазіргі таңда айқындалып отырғандай, бұрынғы көзқараспен социализм орнату жолында деп есептелінген елдердегі элеуметтік-экономикалық жүйенің күйреуiнің басты себептерінің бipi – мемлекеттік меншік қатынастарының үстемдікке ие болуы. Сол себепті де оларды өзгерту және түбегейлі құру туралы қортынды жасалды. Сөйтіп, бұл проблемаларға қоғам тарапынан өзіндік көзқарас білдipy мәселесі алға тартылып отыр. Бүгінгі таңдағы меншік ұғымының төңірегіндегі пікір-таластарды талдау мен меншіктің нақты әр түрлі формаларын өндірудің мәнін түсіну үшін аталған күрделі проблеманың теориялық негізін анықтау қажет.
Қоғам дамуының өтпелі кезеңдерінде меншік мәселесі, даму перспективасы ең алдымен көтеріліп, жалпы қозғалыстың, дамудың өзіндік өзегін құрайды. Қоғамның, мемлекеттің, жеке адамдардың болмысының даму заңдылықтары, өндірістің материалдық және рухани негіздері барлығы да меншік жүйесіндегі маңызды өзгерістерге тәуелді.
Іc тәжірибеде және теорияда терең зерттеп, саралауды талап ететін құбылыстардың қатарында, меншік ұғымы мен жүйенің ішкі даму заңдылықтарын және түр өзгерістерінің себеп-салдарлы байланысын анықтау, екінші кезекте, осыдан туындайтын шаруашылық құқықтық қатынастардың нормативтік негіздері мен өзара тәуелді қатынасын анықтау мәселесі аса маңызды міндетке айналды. Жеке меншік немесе мемлекеттік меншік құбылыстарының сан-алуан түрлерінің өзіндік даму заңдылықтары мен қайшылықтары ғылыми негізде шешілуі тиіс.
Меншік туралы ғылыми еңбектердің молшылығы К.Маркс пен Ф.Энгельс жүзеге асырған “Капиталдың” 4-томында және дайындық жұмыс қолжазбаларында жинақталған.
Кейінгі жылдары жарық көрген монографиялар мен ғылыми мақалаларда меншік мәселесінің Қазақстандағы елеулі мәселелері жан-жақты қарастырылып, ғылыми концепциялардың бағыт-бағдары айқындала бастады. Іc – тәжірибедегі қайшылықтарды талдауда субъективті көзқарастарды арылтып, объективті негіздерін, қайшылықты дамуын сипаттайтын ғылыми негіздеуге ұмтылған еңбектер кездеседі. Аса маңызды мәселелердің бipi – өтпелі дәуірдегі меншік құрылымы мен шаруашылық жүйесінің тәуелді қатынастарын және жаппай жекешелендіру және оның әлеуметтік-экономикалық нәтижелерін реттеу – басқару шараларына тікелей қатысы бар ғалымдар Ашимбаев Т.А, Нысанбаев Б.Н, Нәрібаев К.Н, Арынов Е, Әубәкіров Ж.А, Жатқанбаев Е.Б, Қалиев Г.А, т.б жұмыстарын атауға болады. (14)
Қолданылған әдебиеттер

1. Алшанов Р.А., “Экономикалық қайшылықтардың Маркстік теориясының қалыптасуы”, /Алматы, ҚазМУ, 1998 ж./
2. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б. “Меншік диалектикасы”, /Алматы, ҚазМУ,1993 ж./
3. Әубәкіров Я.Ә., ”Экономикалық реформа туралы”, /Ақиқат – Алматы,1995 ж. №12/
4. Әбдуов Т., “Жекешелендіру қалай жүріп жатыр”, /Егемен Қазақстан – 1997-17 Ақпан/
5. Байжұмаев Б. “Меншік қатынастарын оқып-үйренудің методикалық мәселелері”, /Алматы, ҚазМУ, 1993 ж./
6. Байжұмаев Б., “Өтпелі дәуір:меншік трансформациясы”, /Алматы – 1998 ж./
7. Баймұқанов Б.Б., “Мемлекеттік меншік сол елдің иелігі үшін қызмет етуге тиіc”, /Жетісу – 2000-12 Желтоқсан/
8. Бектұрғанов Ә., “Жер әркімнің иелігіне пайда әкеледі”, /Егемен Қазақстан – 2003-22 Каңтар/
9. Данышұлы Б., “Баға жетпес, байлығымыз: Жер қадірін біле- білгенге барған сайын арта түсуде”, /Егемен Қазақстан – 1999-21 Қараша/
10. Құдайбердиев Н., “Жекешелендіру не берді?”, /Қаржы-қаражат – 1999-7-29-32 бет./
11. Раханов М., “Жеке-меншік – нарықтық экономиканың негізі”, /Егемен Қазақстан – 2001-20 Cәyip/
12. Іңкәрбайқызы Б., “Жерді сатып, не ұтпақпыз?”, /Заман Қазақстан – 1998 — 20 Караша./
13. К.Маркс, “Капитал”, 1-том, 7-бөлім, 21-тарау, /Алматы, Қаз. мем. бас, 1963 ж./
14. К.Маркс, “Экономикалық қолжазбалар”, 1857-1861ж.ж. /Москва – 1980 ж./
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Меншікті мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру
Орындаған:
Тексерген:
Ж О С П А ... ... ... ... ... және ... ... теориялық
негіздері
1. Меншік мәні және
элементтері..........................................................
..........5
2. Меншік қатынастарының даму
заңдылықтары.........................................11
3. Меншіктің ұйымдық-құқықтық ... мен ... ... ... жекешелендіру процесінің негізгі бағыттары
мен нәтижелері
2.1. Экономикадағы күрделі жекешелендіру процесінің шетелдік
тәжірибелері
...........................................................................
................................17
2.2. Қазақстан Республикасында жекешелендіру процесіне талдау
және оның
нәтижелері................................................................
...........................20
2.3. Қазақстан ... ... және ... ... ... ... табалдырығында Жаңа Тәуелсіз ... ... аса ... ... бipi – ... ... ... қарастырып, шаруашылықтардың даму жолдарын объективті зерттеу бүгінгі
таңда негізгі мәселе . Бұл меншік ... өте ... және көп ... ... ... ... және өте мәнді қатынастарын қамтиды.
Бүгінгі танда меншік қатынастарының проблемалары ... ... ... ... туындайтын тақырыпқа айналып отыр.
Нарықтық экономикаға көшу – меншік қатынастарына тікелей байланысты.
Өйткені қай қоғам болсын, өндіріс ... ... ... ... формасы жатыр. Сондықтан нарық қатынастарына көшу кезеңінде ... ... ... өз шешімін күтуде.
Қазіргі таңда айқындалып отырғандай, бұрынғы көзқараспен социализм
орнату жолында деп есептелінген елдердегі ... ... ... себептерінің бipi – мемлекеттік меншік қатынастарының
үстемдікке ие ... Сол ... де ... ... және ... құру
туралы қортынды жасалды. Сөйтіп, бұл проблемаларға қоғам тарапынан ... ... ... алға ... отыр. Бүгінгі таңдағы меншік
ұғымының төңірегіндегі пікір-таластарды талдау мен ... ... әр ... ... мәнін түсіну үшін аталған күрделі проблеманың
теориялық ... ... ... ... ... кезеңдерінде меншік мәселесі, даму перспективасы
ең алдымен көтеріліп, жалпы қозғалыстың, ... ... ... ... ... жеке ... болмысының даму заңдылықтары,
өндірістің материалдық және рухани негіздері барлығы да меншік жүйесіндегі
маңызды өзгерістерге ... ... және ... терең зерттеп, саралауды талап ететін
құбылыстардың қатарында, меншік ұғымы мен жүйенің ішкі даму ... түр ... ... ... ... ... ... туындайтын шаруашылық құқықтық қатынастардың нормативтік ... ... ... ... ... ... аса ... міндетке айналды.
Жеке меншік немесе мемлекеттік меншік құбылыстарының сан-алуан түрлерінің
өзіндік даму заңдылықтары мен ... ... ... ... ... ... ғылыми еңбектердің молшылығы К.Маркс пен ... ... ... ... және ... ... ... жылдары жарық көрген монографиялар мен ғылыми мақалаларда
меншік мәселесінің ... ... ... ... ... ... ... айқындала бастады. Іc – тәжірибедегі
қайшылықтарды талдауда субъективті көзқарастарды арылтып, ... ... ... ... ғылыми негіздеуге ұмтылған
еңбектер кездеседі. Аса маңызды мәселелердің бipi – өтпелі дәуірдегі меншік
құрылымы мен ... ... ... қатынастарын және жаппай
жекешелендіру және оның әлеуметтік-экономикалық нәтижелерін ... ... ... ... ... бар ... ... Т.А, Нысанбаев Б.Н,
Нәрібаев К.Н, Арынов Е, Әубәкіров Ж.А, Жатқанбаев Е.Б, ... Г.А, ... ... ... ... ... экономикалық категория ретінде және
меншік қатынасының теориялық негіздері
1.1. Меншіктің мәні және элементтері
Меншік ұғымының мәнін анықтауда негізгі қағида ... да ... жеке ... ... форма (түр) шеңберінде ... сол ... ... ... ... Осы тұрғыдан,
меншік ( иемдену) – ... ... ... ... ... пайымдау болып көрінеді.
Меншіктің бұл анықтау облысы, енді оны кез келген политэкономиялық
ұғымдарға тән ... – мән, ... ... ... ... талдауды
қажет етеді.
Мән дегеніміз – құбылыстың ішкі құрамдас ... ... ал ... - ... ... факторлар әрекет етуінің ерекше
формадағы көрінісі, байланыс заңдылықтары.
Олай ... ... ... алып ... мән, мазмұн қасиеттерінің
көріну сипаты, сандық-сапалық көрсеткіштері экономикалық ұғымының (ғылыми
категория) ерекше болмысы ғана, сыртқы ... ... ...... ... ... ... негізінде “меншік” ұғымы мәні ... ... ... жүйесіндегі) дамуының мән-мазмұндық
жаңару заңдылықтары, түр өзгерістерінің жаңа ... ... әсер ... Яғни ...... мәні, мағынасы бар ұғым ретінде көріну формасы
мен мазмұнының жүйелі даму ерешеліктерін көрсетеді. Бұл – ... ... ... “меншік,,,иемдену„,” қағидасын түсiндіру
елеулі қиыншылықтарды бастан кешiрiп келдi. “Өндіріс – табиғат заттарын
иемдену, игеру ... ... ал ... – оның ... ... ... түсіндіру сирек кездеседі. Осы тұрғыдан бұл қайшылықты
шешуде В.Н.Афанасьев пікірі орынды деп ... ... ... ... өмір сүрунің негізіне айналдыру ретінде иемденудің қоғамдық формасы
бар және ол өндіріс ... ... ... ... процесі),,, ал
иемденудің белгілі формасының өзі басқа қырынан қаралған өндіріс процесі
немесе дәлірек айтсақ, “иемдену адамның өмір ... ... ету ... ... күштер мен өндірістік қатынастардың қайшылықты бірлігі”.
Өндіргіш күштер тарапынан иемдену – ... ... ... оның ... ал ... ... ... – “меншік” атауымен қоғамдық
мәнді формада көрінеді. Сонымен, меншік анықтамасын талдау, оның өмір ...... ... үшін болатын қатынас екенін көрсетеді. Бұл
қатынас әзірше санада ғана бар, талдаудың бастама пункті ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың мәнін
анықтайды. Иемдену процесінің еңбек, меншік ... ... ... ... ... ерекше сипаты ғана. Бұл, кейінірек, меншік
пен ... ... ... заңы ... ... пен ... ... мәндерінің өзара ... ... ... аса бай мазмұнын құрайды, бірақ
шешуі де өзара сәйкес ... ... ... ... ... ... ... екі ұғымдардың мән-мазмұнын, формасын біріктіру –
меншіктік сипатын, даму ... да ... Бұл ... ... ... ... тавтология (құрғақ мылжың) емес, керісінше,
меншіктің өндіріс алғы шарты, ... ... ... ... жүзеге
асатын нақтылы иемдену ... ... ... ... ... иемдену (бөлу, айырбас, тұтыну) меншік қатынастарын нақтылайды,
сандағы қатынастарды объективті, материалдық ... ие ... ... ... ... ... нәтижелерін өмір сүру үшін игеру
меншіктің мән-мазмұнын анықтайды. Ғылыми ұғым элементтері ... ... асып ... ... ... ... ... Меншік –
ғылыми ұғым, меншік – ic-қызметтің ... ... ... ... ғана айқын көрінеді. “Меншік – ғылыми ұғым” жүйесін ... ... ... ...... ... жүйедегі оның
(ұғымының) ic-әрекет ету қызметін, ... ... түр ... ... ... ... ... даму сатыларына сәйкес бейнелеуді
талап ... Бұл ... ... собственности” Я. Аубакиров, Б.
Байжұманов) меншік қатынастарының диалектикалық ... ... ... ... ... ... ... екі үлкен қорытынды жасауға болады.
Біріншici, “меншік” ұғымы ... ... ... ... ... ... ... (қайнар көзі) атқара отырып, өндipic нәтижесінде
дамыған бастамаға (нәтижеге) ... яғни ... ... ... ... ... Мәселе, енді, оның түр өзгерістерін, даму
сатылары мен кезеңдерін дәлме-дәл айқындау мүмкіндігін табу. Бұл ... ішкі ... ... ... ... факторлары
сияқты нысандардың өзара тәуелді байланыстарын зерттеу қажеттігі ... ... ... ... ғылыми жүйесі оның нақты өмірде
кездесетін сан-алуан бай ... ... ... ... – логикалық жалпылама, баршаға ортақ ... ... ... ... ... ұғымы адам енбегімен өндірілген өнімдердің
бәріне тән қасиеттердің ортақ сапасының сандық өлшемі, осы ... ... ... ... ... ретінде қабылдайды.
Немесе “ақша” ұғымы тауарлар дүниесінің негізгі қасиетінің бipi –
айырбас құнының, құнның ... ... ... қоғамдық мәнін абстрактылы-
логикалық бейнелейді. Ақшаның анықтамасының өзі ... ...... ерекше тауар, жалпы эквивалент – көрсетеді, яғни
ұғымның өзі құрылым элементтерінің жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
“иемденуден” басқа еш нәрсе айта ... Және де оның ... ғана ... Бұл политэкономиялық мәнді заң-құқықтық
мазмұнмен қарадүрсін түсіндіруге алып келеді. Экономикалық құбылыстардың
бастапқы нүктесі, дамыған ... ... ... өз ... ... ... ... меншік ұғымының құрылым элементтерін
анықтау аса маңызды мәселе. Бұл элементтер басқа туынды қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ұдайы
қайталап отыру қажет. Сонда ғана, өндірістік қатынастар мен өндіргіш күштер
даму диалектикасы тарихи-логикалық негізделедi. “Меншік ...... ... ... ... ... ... қызметін көрсетеді,
өндірістік қатынастардың алтын кілті ... ... Адам ... ... ... ... ұғым – атау ... адамдардың бәріне
ортақ құбылыс мәніне сәйкес қажеттіліктер мен мүдделердің үздіксіз дамуын
ғана көрсетеді. Адамның ...... ... ... ... ... ... мақсат-мұраттарының (мотиві)
мүддеге өмір сүру қажеттілігі мүдделер арқылы қоршаған ортаға ... яғни ... ... ... ... ... ... одан homo
sapiens-тің шығуы – тарихи меншіктің бастама нуктесі.
Сол себепті, “меншік” ұғымының ішкі ... ... ... ... мен мүдделерінің өндipic факторларына қатынасын
көреміз, яғни осы 3 элемент ... ... ... ... ... деп – біз ... жер, өндipic құрал-жабдықтар
жүйесін және адамның еңбекке кабілетін ... ... ... оған 4-ші ...... не 5-шi интеллектуальді
байлықты да қосады. Ал, ... ... үшін ... ...... ... ғана ... дегеніміз – иемдену қатынасы - қажеттіліктер мен мүдделердің
өмір сүру жағдай - шарттарына қатынасының адам өмірін ұдайы үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... жанды тұлғасы бар, объекті –
нысаны айқындалған, өзіндік ішкі ... ... ... ... ... құрлымының бай мазмұны осымен ғана шектелмейді. Адам жеке ... ... ... ... ... ... ... ғана өзіндік болмасын қалыптастырады. Қауым, ... ... ... ... ... ... салт-дәстүр, мәдениет
элменттерін кіргізедi. Қауым даму заңдылығы құқықтық ... ... ... ... ... ... түрі – құқықтық қатынастар, енді, өз
кезегінде шешуші құбылысқа айналады.
Қажеттіліктер мен мүдделер – әлеуметтік қауымдастық ... ... ... ... жанды тұлғаларын қалыптастырады:
жеке адам, отбасы, қауым, ру, тайпа, ұлыс, ұлт, халық. Бұл тұлғалардың ...... ішкі ... ... ... ... т.б. ғылымдар
шұғылданатын зерттеу нысаны.
Экономикалық теория үшін маңызды - қажеттіліктер мен мүдделердің ... ... ... ... ... ... меншік тұлғаларының өзара біріккен ... ... ... даму ... белгілеу ғана.
Қауымнан жеке отбасыларының дербес шаруашылық жүргізуге бөлінуі, ... ... ... ... ... ... жеке меншік
институтының қалыптасуы әлеуметтік қауымдастық даму заңдылықтармен ... ... ... ... – адам қажеттіліктерінің табиғи
(материалдық) негіздерімен бірге, оның әлеуметтік, рухани қажеттіліктерінің
де үздіксіз дамуын ... Осы ... ... ...... табиғат пен әлеуметтік факторлардың сезімдегі тіршілік етуге
бағытталған түсінікті ғана бейнелейді. Бұл түсінікті ... ...... ... ерекшелігіне байланысты көп сатылы деңгейде
қалыптасады, сезімдік үлгі, мүдделер сипатында ... ... ... ... жіктеу де ойлаудың абстракциялы жүйесінде ғана айқын
көрінедi.
Қажеттіліктердің жіктелуі жеке ... ғана ... ... Ал,
мүдделердің жіктелуі өндipic жағдайлары мен қоршаған ортаның әсерімен
әлеуметтік қауымдастықтардың ... ... ... ... берік
орнаған, құқықтық формалар арқылы айқындалады. Мәселен, ... ... ... ... не ... ... ұлттық немесе қоғамдық меншік
ұғымдары мүдделердің жіктелу туындысы ретінде ... ... ... даму ерекшеліктеріне қатысты меншік құбылысы
күрделенеді, әлеуметтік тегеурінді ... ... ... ... және адамдық факторлардың диалектикалық
тәуелді байланысында зерттеп-талдау ғылыми нәтижелердің сындарлы сипатына
әсерін ... ... ... тән ... ... ... тиіс ... ерекшелігі, өзіндік мазмұны қалыптасады. Екіншіден, ... ... ... ... меншік объектілерінің өндіріске тартылу сипаты,
мән-мазмұны жаңа әлеуметтік ... ... ... ... адамның
еңбекке қабілеті еңбек құралдары дамуымен ... ... және ... ... ... Осы ... ... күшін немесе еңбек қабілетін
иемдену ... – жер және ... ...... ... ерекше қырын ғана көрсетеді.
Объекті - нысандары иемдену ерекшеліктеріне ... ... ... ... - ... ... ... негізінен, 2 сипатта
көрінеді. Жер-ана ұғымы оның ... ... ... ... Тек дамыған қоғамда ғана жерді мемлекеттік шекаралармен бөлу
санада бекиді.
Екіншіден, жер өндірістің жалпы негіздері ретінде ... ... ... және ... ... су ресурстары түрінде
өндіpic құрал-жабдықтары қызметін атқарады. Әлеуметтік қатынастардың
нәтижесінде меншік ... ... ... бұл қатынас әр түрлі дәрежеде
жүзеге асады. Оған әсер ететін жағдай ... ... ... ... ... ... ... қабілетінің қалыптасу деңгейлерін
айтсақ жеткілікті.
Адам еңбегі нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... бұрыннан бар, қордаланған байлықты
иемденудің құқықтық формаларынан ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі ретінде ... ... ... ... ... ... ... иеленуі
еңбек процесі арқылы оның нәтижелерін де ... жол ... Кез ... ... осы негізде қоғам негізі – меншік ... ... ... ... (жазба ескерткіштерден – Соломон
жазбалары, Тәукенің “Жеті жарғысы”).
Осы ... ... ... ... ... ... ... – жерге
меншік қатынастары. Мәселен, формациялық даму ілімінің атасы К.Маркс былай
дейді: “Жерге меншік қатынастарынан өсіп шығатын ... ... ... ... экономикалық жүйенің базисін құрайды...
Материалдық (рухани) игіліктерді өндіру, ... ... және ... осы негізде адамдар олардың еркінен тыс өндірістік қатынастар
жүйесіне енеді... Бұл қатынастар ... ... ... ... ... әлеуметтік шек қояды...”
Меншік ұғымы белгілі жүйеде кең өpicтey, даму ... аса бай ... ... философиялық, политэкономиялық, заң-құқықтық және шаруашылық
мүлік қатынастарының макро-микроэкономикалық деңгейлерде көрініс түрлерінің
сан-салалы сандық және ... ... ... ... ... ... – жалпы ғылыми ұғым (категориясы) ретінде, оның ... ... ... ерекшелігі иемденудің әдіс-тәсіліне, сипатына және
де ішкі элементтерінің сандық және саплық ... ... ... ... ... ұғымы өз бойында “құмыраға ... ... ... ... ... ... арқылы болжап білмейтін,
есептелмеген заңдылықтарға алып келетін құбылыс ... ... ... ... ... ... қызметін, жүзеге асу құралдарын
айқындау үшін жалпы мүдделердің ... ... ... бірлігін көрсету керек. Иемденудің қайшылықты болмысын мына
үзіндіден анық бағалауға болады: “...Жеке ... ... өз ... және ... ... Олардың қатынасы нақтылы өздерінің өмір сүру
процесінің қатынасы болып ... Ал ... ... ... дербес
тіршілігіне қарсы тұруы қайдан шығады? Олардың өздерінің өмір сүру ... ... ... күштерге айналуы неліктен? Егер бip сөзбен жауап
берсек: нақты сәттегі өндіргіш күштерінің дамуына тәуелді дәрежедегі еңбек
бөлінісінен деп жауап ... ... ... ... 1-ші ... болып өмір сүруді ұдайы өндірумен,
қоғамдық еңбек ... ... ... бір адамдар қауымдастығы
шеңберінде жеке адам өміpi мен қажеттіліктерін қанағаттандыруға ... ... ... да ... ... ... ... сол форма кедергі
болуы мүмкін өндірі|ш күштер ... ... ... ... қажетті шарты ретінде қоғамдағы ... мен ... ... жасауы тиіс.
Иемданудің 2-ші шарты – ... ... ету ... ... ... ... өзі жеке адам ... тіршілік ету құралдарын өндірумен байланысты.
К.Маркс бейнелеуімен айтсақ, бұл – 1-ші тарихи акт ... ...... ... оны ... ... және де
игерілген қанағаттандыру құралдар жаңа қажеттіліктерге бастайды”.
Осы 2 ... ... ... 3-ші ... ... ... өскелең қажеттіліктерді қанағаттандыру табиғи еңбек бөлінісінен
(қауым, отбасы) қоғамдық еңбек бөлінісіне көшуді анықтайды. Бұл еңбек ... ... ... ... ... иемденудің қарама-қарсы жағы,
бөтенсу құбылысының мазмұнын айқындайды.
Енді, меншік жай қатынас ... ... ... көрсететін
әлеуметтік-құқықтық қатынас. Осы тұрғыдан өте қызықты мысал, К.Маркстың
айтуынша: “...Семьядағы ... – ... өте ... және ...... ... ... ... – бөтенңің жұмыс күшін билеу ұғымы бойынша
адамдар қауымдастығындағы ... ... ... ... ... ... “меншік” ұғымы қауымдық ... ... де ... “жеке адамдар өндіргіш күштердің бар жиынтығын иемденуді
дербестікке жету үшін де ... ... ... сонымен, өмip сүру үшін адамдар өмip cүpy жағдай-
шарттарын иемдену-бөтенсу қатынастарына кіреді.
Өмір сүру негіздерін ... ... ... ... ... мен ... ... әлеуметтік ерекшеліктерді нығайтып,
иемденудің сандық-сапалық өлшемдерін ... Бұл ... енді ... мен
бөтенсудің айырбас арқылы экономикалық қатынас ретінде аяқталмаған нәтиже
мен жаңадан болатын иемденудің алғы шарты турінде ... ... ... ... Сан мен сапаны өлшеу ... ... ...... ... ұғымынан көрінеді.
Енді, иемдену қатынасының мән-мазмұны өзгереді, жануарлар дүниесінен
айырмашылық – жерді, өндіріс құрал-жабдықтарын, жұмыс күшін, өнімді иелену,
меңгеру, ... ... ... Ой ... мен дене енбегі
айырмашылығы көріне бастайды. Жанды тұлғаның заттануы және керісінше объект-
нысанның тұлғалануы санада ... ... ... өз қасиеттерінен ... ... ... ... ... қатынастарды да қамтиды. Енді,
экономикалық қатынастар заң-құқықтық негізде орнығады. Оның негізінде салт-
дәстүр, әдеп-ғұрып, салт-сана, шек қою ... ... даму ... Заң-құқықтық форма экономикалық қатынастарды өзгертіп, түрлендіріп
көрсететін сиқырлы айна (призма) ретінде өзіндік ерекшеліктерін ... Бұл бір ... ... ... ... ... туындайды. Ал, екіншіден, еңбек (өндіріс) кооперациясына
байланысты. ... ... да ... ... процесін ұйымдастыру
адамдарды ic-әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... Еңбекті ұйымдастыру, көп адамның еңбегін бip
мақсатқа сәйкес ... ... - ... ... мен нысандарына
ерекше сипат береді.
Меншік экономикалық қатынастардың бүкіл жүйесінде көріне отырып, оның
негізін, құрлысын ... Осы ... ... ... ... ... ... Адамзат қоғамындағы иемденудің ерекшелігіне байланысты,
яғни табиғат заттарын иемдену - адамдар үшін, адамдар ... ... өз ... ... ... алғышарттары ретінде сипаттайды.
Меншік иемдену еңбек мәнімен ... ... ... процесінің мән-мазмұны
толықтырылуына сәйкес меншік пен еңбектің ұқсастық (айырмашылық) заңы
шығады.
1.2. Меншік ... даму ... ... ... ... ... ... пайда
болуы және қазіргі өміp сүру жағдайлары мен іс-қызмет ету ... ... ... ... ... ... нәрсе.
Буржуазиялық жеке ... ... ... ... ... ... ... даму заңдарына сәйкес келуі тиіс. Бұл кез-келген
реформаларды түрпайы (анайы) ... да ... ... ... пен ... ... ... көрсету немесе олардың
үйлесімділігін ғана бейнелеу нақтылы өмірдің ... ... ... ... ... жасайды. Мәселен, К.Маркс меншікті – “адамдардың
қауымдастығы арқылы жүзеге ... жеке ... ... ... ... ... тән ... ұдайы өндірудің объективті шарты” деп
пайымдайды. Ғылыми ұғым күрделі қатынасты көрсете отырып ... ... ... ... ... - ... мен ... жүйесінің адамдардың
өмip сүру жағдай-шарттарымен (өндіріс факторларымен) қайшылықты бірлігі.
Анықтама арқылы, енді меншікті ... ұғым ... ... ... ... ... ... ғылыми ұғым ретінде танып білеміз.
Сонымен ... ... ... ... ... ұғымдар (категориялар)
өндipгіш күштер және өндірістік ... ... ... жол
ашылды. Мәселен, базис, т.б. ... ... ... ... ... өзінің дамуы, болмысы өндіргіш күштер ... ... ... ... ... кооперациясының өнімділік күші
арқылы техника-технологиялық байланыстармен тығыз байланысты. Сол сияқты,
адам болмысының ... – оның ... ... мен ... ... ... ... элементтеріне тікелей әсер етуші
әлеуметтік формаға айналады. “Меншік” ұғымындағы негізгі 3 ... ... ... мен ... ... ... дамудың генетикалық
кілтін табумен бірдей.
Экономикалық әдебиеттерде иемденудің ... ... ... оның ... мәнін терістейтін жағдайлар жиі кездеседі.
Мәселен, иелену, билеу, пайдалану құқықтарының экономикалық мәні жоқ, ... ... ... ... ... ... кең орын алған.
Сыртқы қайшылық көптеген әсер ... ... ... ішкі
қайшылықтарды мүлдем басқа сипатта көрсетуі мүмкін. Мәселен, әлеуметтік
жіктелу құбылысы ... үшін жеке ... ... ... сияқты болып көрінеді. Немесе өз тарихымызда ... ... ... ... деп ... қарадүрсін жалған ғылыми
сипаттамаларда жеке меншіктің абсолютті прогрессивті мәні ... ... Ал, ішкі ... ... ... факторлар әcepi туралы жүйелі
көзқарастар кітаптарда ғана қалды. Осындай “түсініксіз құбылыстардың”
қатарында ... ... ... мен ... ... адам ... бар деп уәж айтады. ХХ ғасырдың (кейінгі ... ... ... теориялық негіздерді алып қарасақ, көп
жағдайларда ғалымдар мен саясаткерлер ... ... тepіc ... тек
мүдделер қозғалысымен байланыстырады. Қазан революциясынан кейін меншікті
тікелей мемлекеттендіру, ... ... т.б. ... ... ... ... жоғары дамыған меншік түрлеріне күштеу арқылы ... ... ... ... діңі ... ... ... қарама-қайшылығын жою (шешу) пікірі әсіреледі.
Экономикалық жүйелердің прогрессивті сипатын тек қана меншіктің сыртқы
көріну ... ... ... ... мемлекеттік меншікті
жалпы халықтық, қоғамдық меншіктің ең жоғарғы прогрессивті түрі ретінде
жеке меншікке, ... ... ... ... ... ... қою идеологиялық
сипат алып, меншік ... ... ... ... ... ... ... оның сыртқы түрлері қайшылығының қайнар
көздері экономикалық құбылыстардың ... ... ... ... мән-мазмұнымен анықталатынын көрсетеді.
Кез келген экономикалық ұғымдар жүйесіндегі қайшылықтар себеп-салдарлы
байланыста өзара ... ... ... ... ... ... ... нақтылы өмірде олардың тиімділігін
дәрежесімен анықталады, ал олардың өміршеңдігі критерийі (өлшем ... ... ... ... тиімділігін, олардың әлеуметтік-
экономикалық жіктелуін объективті құбылысқа айналдырады.
Құбылыстың сыртқы көріну ... мен ішкі мәні ... ... ... ... жеке ... негізделген патриархальды
(натуралды) шаруашылық пен жәй ... ... ... ... ... Оқшауланған дербес өнім өндірушілер өз
қажеттерін өздері ... жеке ... тек ... ... ... Ал, ... ... базар айырбас ... ... ... ... ... ие ... Қоғам тарапынан тікелей
әдістерімен жеке ... ... қол ... ... ... ... құралдар мен тетіктер кең пайдаланылады.
1.3. Меншіктің ұйымдық-құқықтық түрлері
мен формаларына сипаттама
Дүние ... ... ... қай ... алып қарайтын
болсақ та, негізгі мәселе меншіктің ... ... ... да ... ... ... даму процесінде алатын орны ерекше.
“Меншік” ұғымын 2 мағынада түсінуіміз қажет. Біріншіден, ... ... ... ... ретінде. Меншік ... ... ... ... мен оның ... ... ету
жөнінде пайда болатын қоғамдық қатынастар. Меншік – қоғам ... яғни ... ... ... ... ... ... құқығы
– қондырманың элементі болып саналғанымен, қоғамның белгілі-бір даму
кезеңінде санатқа (базис) кері әсер етіп қана ... ... ... ... мүмкін.
Оған бірден-бip дәлел, еліміздің қазіргі даму сипаты, экономикалық
қатынастардың дамуына, олардың қоғам өміріне ... ... ... ... ... ... ... заңдылық-құқықтық тұрғыдан қарастыру да маңызды. Меншік – заң
категориясы ретінде құқық нормаларында белгіленгендей меншік объектілерін
иемдену, пайдалану қатынасын ... ... ... қатынас өндірістік
қатынастарды құқықтық нормасы ғана ... ... ... ... қабылдау, жәй әділеттік ережелері т.б. арқылы да көрсетеді.
Қоғамда меншікті 2 түрге бөліп қарастырады: жеке меншік және қоғамдық
меншік. Осы 2 ... ... ... ... ... ... Осыған
байланысты ғылыми пікірлер К.Маркстің еңбектерін мұқият қарауды ұсынады. ... ... жеке ... ... ... ... қатаң үкім
шығарылып бағаланғаны да баршаға мәлім. Дегенмен, ... ... ... ... бұл ... көп ... көп ... айтқанын ескерген абзал.
Алғашқы қауымдық меншік орнына келген жеке меншікті ... ... ... бағалады. Бұл қосымша өнімнің пайда ... ... ... ... ... ... ...
тауарлы, рыноктық шаруашылықтың қалыптасуы мен дамуының қажетті шарты.
“Адамның жеке дара оқшаулануы белгілі тарихи ... ... ... осы ... дара ... ... ... Ол қауымдық сатыны керек
етпейді, оны ыдыратады”. Алғашқы ... ... ... ... ... ... айта келе ... бұл қоғамда
“...қоғамның, не жеке бастың еркін және толық мағынада дамуы мүмкін ... ... жеке ... – адамның адам ретінде жеке ... ... ... қауымдық жабайлық сипатынан ерекше бөлініп шығуына үлкен ықпал
жасады.
Адамзат қоғамының даму ... ... ... ... түрі ... Алғашқы тұрмыстық қауымдастың ыдырауы, отбасының
бөлінуі және соның негізінде жеке меншік пайда болды. Жерге жеке ... иесі ... оны ... сол ... және оның ... берілді.
Өзін басқа отбасы қауымдастығының шапқыншылығынан қорғау үшін қайтадан
қауымдастыққа біріге бастап, қауымдастық меншігін құрады. Қалалық мекендер
құрылып, қалаға берілген ... ... ... айналады. Бұл жерде
қауымдастық меншік ... ... ... ретінде көрінеді.
Tіпті, ерте дүниенің өзінде-ақ ұжымдық (қоғамдық), жеке еңбектің және
мемлекеттік (қауымдық меншік иелері) меншік ... ... ... ... ... жеке және мемлекттік меншік түрі көбірек дами
түсті. ... ... ... ... ... ... жүйеде, бұрынғы КСРО-да (1917-1991) жүзеге асырылып, ... ... ... ... ... құрлымында 88,6%-і құрады. Алайда,
нарықтық экономикасы дамыған елдерде мемлекеттік меншіктің үлесі – ... ... ... және әлеуметтік құрылысқа байланысты мемлекеттік меншік
басқа меншік түрлерімен ... ... ... ... Ол оның
атқаратын қызметімен: жалпы қоғамның экономикалық даму ... ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы тиімділікке қол жеткізу арқылы
сабақтастырылады.
Экономикада бұл ... ... ... ... ... өмірде жағымсыз
тұстарға, яғни мемлекеттік монополиялардың пайда ... алып ... ... үшін аса ... еді: ... өндірушінің тұтынушыға
үстемдігі пайда болып, арзан тауарлар түрлерін жою ... асты ... ... ... ... ... ... мынадай тұжырым жасауға болады: мұнда мемлекеттік меншікті ... оның ... ... жою ... әңгіме болып отыр.
Жеке меншіктің дамуы XIX-ғ-ң 2-ші ... ... ... ... Ғылыми-техникалық революцияның әсерінен XIX-ғ-ң 2-ш1 жартысынан жедел
түрде ... ... ... ... Акционерлік немесе
корпоративтік меншік, басқаша айтар болсақ, топтық немесе ... ... ... ... ... ... термині ретінде кез келген
мемлекеттік емес мүлік, шаруашылық, кәсіпорынды ... ... ... ... өз ... ... жеке ... және
еңбектік емес меншікке бөліп қараймыз. Соңғысында заңды негізде ... ... ... мен ... ... ... да қозғалмайтын мүлік, банкке
салынған пайыз бойынша және басқа көздер (жәрдемақы, стипендия, зейнет ақы
және т.с.) есебінен ... ... ... ... ... ... барынша қарқындап, жеке
кәсіпкерлердің өндіpіc тиімділігін көтеруге және ... өсіп ... ... ... ... ... оның теріс
тұстары байқалады: артық өндірудің ... ... жеке ...
бұл билеп-төстеушінің, ешкім шектемейтін иегердің ... өз еркі ... ... ... ... ... еді. Сондықтан, мемлекеттің
араласуы қажет ... ... ... ... ... иесі мінез-
құлығының белгілі ережелері жасалған, сонымен ... ... ... дағдарысын ескерту туралы шаралар қарастырылған. Жеке ... ... ... және оның ... ... қауымдастықта жеке меншіктің, сондай-ақ өзінің мағынасы да
өзгереді. Қазіргі уақытта жеке меншік жекеленген (еңбектік және ... ғана ... ... ... ... ... кооперативтік
түрде меншік иесі ұжымдарын біріктіретін болады.
Рынокқа ... ... ... ... меншік-колхоздың, кооператив
меншіктің, тұтыну корпорациясы, ... ... және ... ... ... ... ... жағдайда ол – акционерлік меншік,
біріккен, аралас кәсіпорын меншіктерімен ... әлем ... ... кооперативті түрі жан-жақты дамыған.
Айталық, өндірістік кооперативтер – бұл тауар мен қызмет көрсетуде ... ... ... өз ... ...... XIX-ғ-ң
басында пайда болып, кейінрек ... ... ... ... Eypoпa
елдерінде, АҚШ-та кеңінен тарады. Алғашқы кооперативтер Дания мен Швецияда
ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу және ... ... ... ... Тек ... соң әлемнің 12 елінде олардың үлесіне ауыл ... ... ... ... ... ... қауымдастықта тұтыну кооперациясы өзінің
қызметін қалада да, ауылдық жерлерде де жүзеге ... Ол ... ... ... кең ... байланыста болады.
Меншіктің бір түрінен басқасына өтуi эволюциялық жол мен бәсекелестік
күрестің, өндіргіш күштер дамуының және ҒТР-дың негізінде ... ... ... ... ... ... ... немесе одақта болғаін
мемлекеттік және ... ... ... ... қалыптасуын
айтамыз.
Муниципиалды меншік мемлекеттік және ... ... ... өте ... болып табылады. “Муниципиал” – ... ... ... "munizipalitet" сөздерінен шыққан, “қаланы
басқару” деген ұғымды білдіреді. Ал, латынның “municipium” сөзі ... ... ... ... Әдетте муниципиалды меншікке өкімет
ұйымдары, мүлік және әкімшілік-аумақтық құрылымдарды басқару жатады. ҚР-да
осындай ...... ... деп ... ... жүйе ... меншіктің басқa түрінің басым
болуы, оның басқа түрінің мейлі бұрынғы, мейлі қазіргі түрінің болуын ... ... ... ... араласуы мен өзара ic-әрекет
экономикаға және барлық қоғамның дамуына оң әсер етеді.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... түрлері
қалыптасты:
Меншіктің экономикалық түрлері
|Жеке |Ұжымдық ... ... емес ... ... ... |Обл. ауд. |
| | | ... ... меншік |
|Еңбек |Мұрагерге |а) ... ... | ... ... ... |
|табысы |қал-дырылған |ә) Ұж. Кәс/рын м/гі |сулар, ... ... ... |б) ... м/к ... |(тұрғын үй |
| ... |в) ... м/к ... ... |
| ... |меншік: | ... |
| ... |а) ... ... м/гі ... әуе ... ж/е |
| |мекемелеріне |ә) діни ... м/гі ... ... |
| ... ... | ... |
| ... ... шарқ ... м/і | ... ... ... және ... | ... |
| ... ... |ә) ... | ... |
| ... ... | ... |
| ... |меншік: | ... |
| | |а) ... ... м/гі | | |
| | ... | | |
| | |ә) ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... | | ... ... ... ... процесінің негізгі бағыттары
мен нәтижелері
2.1. Экономикадағы күрделі жекешелендіру процесінің шетелдік тәжірибелері
Қазақстанда шағын ... ... ... Бұл бағдарлама
бойынша көптеген объектілер ... еді. ... ... процесінің тиімділігін арттыру үшін Қаржы министірлігі
меншіктің бірыңғай мемлекеттік реестірін құрды. Қай ... ... ... иеci ... ... ... не байлықтың бары білгісі келетіндей
заңды құбылыс. Әрине, ... ... әр ... ... ... ... ... жер, оның қойнауы, су, табиғи ресурстар, ... ... және тағы ... ... жер реестірін,
республикамыздың табиғи байлығы реестірін құру ... Бұл ... ... ... ... ... онсыз еліміздің барлық нақты ... ... ... ие болу ... ... ... күні реестірде 23000-дай
заңды тұлғалар тіркелген. Бұл тізім күн сайын толығуда. Таяуда реестірге
заңды ... ... ... ... ... да мағлұматтарды
кіргізу туралы шешім қабылданды.
1998 жылы ҚР қаржы министірлігі мемлекеттік мүлік және жекешелендіру
Департаменті ... ... ... ... өз жұмыстарын
жалғастырды. Мемлекеттік меншік объектілерін сату ... ... ... қор ... жүргізілді. Мысалы: “Алматы ауыр
машина жасау зауыты” АҚ-ның жарғылық ... 31,9% ... ... ... ... 105,3 млн теңгеге, “Тұран Әлем Банкі” ЖАҚ-ы
72млн АҚШ долларына, “Промикатор” АҚ-ның 90% ... ... 2 ... ... ... 90% ... ... 47 млн теңгеге,
“Геотекс” АҚ-ның 90% ... ... 2 млн АҚШ ... ... ... ... кәсіпорынның мүліктері мен мүлік кешендерін ... ... ... ... ... ... ... мен Көктау
руднигінің мүлік кешендері (сатылу бағасы – 50 млн теңге), Жомарт Үшқатын
станциялары темір жол ... ... ... ... ... – 16,9 млн
теңге) "Қазфосфор" АҚ-ы мүлігінің бір бөлігі 11030000 АҚШ доллары. Кейбір
кәсіпорындар жеке ... ... ... ... 31% ... ... үшін 180 млн теңгеге сатылған (39% мелекет ... АҚ-ы бар. Осы 1998 жылы жеке ... ... ... бюджетіне 5247152 мың теңге түсіп, сатылған 503 AҚ мен ... ... сапа 646194 мың ... ... ... мемлекеттік үлестерін сатуда Оңтүстік
Қазақстан – 88%, ... – 85%, ... ... ... ... – 80% ... алда келе ... Павлодар – ... ... – 61%, ... ... ... – 62% ... артта келеді.
“Көгілдір фишкалар” бағдарламасы бойынша ipi ... ... ... бір ... сату ... жұмыстар жүргізуде.
1998 жылы төрт “Көгілдір фишкалар”, “Маңғыстаумұнайгаз”, “Ақтөбемұнайгаз”,
“Қазақмыс корпорациясы”, “Өскемен титан-магний ... ... ... бойынша келісім-шарттарға қол қойылса, кейінгі кезде “Қазхром”,
“Қазмырыш”, “Қазақстан алюминий”, “Соколов-Сарыбай кен ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі
кезеңде Қазақстан қор биржасында сатылымға қойылып жүр.
1999 жылдың 25 қаңтарындағы ... ... ... меншікте
1794 АҚ мен ЖШС-тіктердің мемпакет ... бар. ... ... ... – 33%, 387-сінде 33% пен 51% аралығында, 844-інде 51%-тен
көп болып тұр. 1998 ... 7 ... ... ... 122 ... акциялары сенімдік басқаруда болса, 157 АҚ-ның ... ... ... орайда министірліктің жанынан ... ... да айта ... ... Бұл жаңа ... негізгі мақсаты
мемлекеттік кәсіпорындардың, шаруашылық серіктестіктердің, ... ... ... ... мен ... ... ... жаңа құрылымның міндетіне инвестициялық тендерлер
арқылы мемлекеттік мүлікті жекешелендіру кезінде жасасқан ... мен ... бас ... ... ... барысын қадағалау да жатады. Бұрын министірлік бұндай механизмге
ие ... ... ... ... ... ... олар болса компаниялардың өздері берген материалдарына талдау жасау ... ... Енді ... ... ... ... талдап,
тіпті Шартты бұзуға дейін баратын ықпал ету механизіміне ие болды десек
артық айтқандығымыз болмас.
1999 жылдың 1 ... ... ... ... үш ... ... төлеу
келісімімен 578 объект сатылып, жалға немесе басқаруға ... ... ... 116-сы ... немесе басқаруға беpiлдi. Мемлекеттік
тұрғын қоры емес ... ... ... ... ... 475901,3 мың
теңге немесе болжанғанның 95,2 пайызы ... 1998 жылы ... ... ... 4960 ... 2716-сы 962285,1 мың
теңгеге сатылып кетті.
Сала бойынша ... ... ... – 389, ... – 121, ... – 362, туризм және спорттан – 12 және тағы
басқаларынан 1823 объект.
Жекешелендірудің ұлттық ... ... ... ... 1996 жылы жеке ... салмағы 95%, құрылыс 60%,
саудада 85%-ға жетті. Жекешелендіру процесі және оны ... ... орын ... ... ... ... басталған мемлекеттің иелігін алу процесінің нәтижесі келесі
фактілерді куәландырады.
Біріншіден, меншік жүйесіндегі құрлымдық ... ... ... ... орын ... ... ... емес
нысандары қазіргі кезде өнеркәсіп – 44, ... – 64 ...... ... ... ... ... қарағанда тез өсіредi,
ал меншіктің қоғамдық емес түріндегі кәсіпорындар – бұдан да ... ... жж. ... ... өндіpіc көлемі 3,8 есе, ұжымдық
кәсіпорындарда 8 есе өсті. 1989 ж. ... ... емес ... ... ... ... 8,25%-зы тиді, ал 1980 жылы ... ... тең ... 1989 ж. ... жеке ... 12,5 млн. адам
айналысқан.
Екіншіден, кәсіпорынның шаруашылық дербестігі көтеріледі, ... және ... ... ... әр ... ұйымдық түрлер
пайда болды.
Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... әрекетін
жандандыру” туралы құжат шаруашылық жауапкершілік жүйені енгізу және ұcaқ
мемлекеттік кәсіпорындарды жалға беруді ... 1986 ж. ... ... 3,5 мың ұсақ ... ... ... мемлекттік меншікті басқару жүйесі істейді. Осы жүйенің
басында мемлекеттік ... ... ... және әр ... ... ... қатарлары тұр. Бұл органдар орталық басқармамен
қабылданған аймағына бақылау ... ... бар. ... ... ... ... ... құқы бар және мемлекеттік
мүліктің жағдайын бағалау, жекеменшік құқығының өзгеру процесін басқару,
кәсіпорынның ... ... ... ... т.б. ... ... иелігінен алу кезеңі төмендегідей:
1) кәсіпорынның аяқталуына дербес шаруашылыққа ауысады, ол заңды және
экономикалық жауапкершілікті толық бөлінуіне жетуге рұқсат береді.
2) ... ... ... ... ... тек ... және де мемлекеттік капитал салымын құрылған
кәсіпорын ғана қалады.
Еуропалық елдерде жекшелендіру процесі әр түрлі формаларда ... ... жеке ... және жеке ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындарды ... ... ... ... ... олармен бақыланатын
кәсіпорынның жарты акцияларын сату. Ұлыбританиядағы жекшелендіру ... ... ие. Біp ... 2-3 ... жекешелендіріледі.
Ұлыбританиядағы жекешелендірудің қажеттілігі мемлекеттік ... ... ... ... өндірістік еңбектің ең төменгі
тиімділігінен түсіндіріледі.
Ұлыбританиядағы жекешелендіру процесін хронологиялық 3 кезеңге ... - ... (1979 - 1984 жж.) – ... ... ... ... Бұл мемлекеттік секторды қажеттілігін дотацияландыруды
төмендетуді ынталандырады. Бұл ... ... ... емес ... - ... (1984 ж. жазы - 1987 ж. ... – бұл ... мақсаты акция
иелерінің шеңберін ұлғайту.
Жекешелендірудің осы формалары ретінде Британ ... ... ... газ ... ... ... ... құрлымдық
салаларын сақтап қалып оларды толығымен сатты.
3 - кезең (1987 ж. ... ... ...... ... ... ... олардың бәсекелестік басымдығын арттыру
мақсатымен сипатталады.
2.2 .Қазақстан Республикасында жекешелендіру процесіне ... және ... ... ... ... даму ... түскен алғашқы айларында-ақ
мемлекеттік басқару органдары қайта құрылды. Олардың қатарында өкілеттілігі
Президенттің 1991 жылғы 22-ceyipiндe №318 жарлығымен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік комитеті де болды.
“"Мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру туралы”" ... іске ... ... ... және ... ... бекітілген 1-ші
бағдарлама - Қазақстанда мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің 1991-
1992 жылдарға арналған ... ... – 1-ші ... ынталы сипатта болды. Мемлекеттік
органдар жекешелендіру туралы шешімді кәсіпорын ұжымы ... ... ... ғана қабылдады. Kәciпорынды мемлекет иелігінен
алудың және жекешелендірудің ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі болып табылады.
Кәсіпорындарды мемлекет иелігінен алу және жекешелендіруді ... ... ... ... акционерлеу және жекешелендіріп
отырған кәсіпорынның балансында болған өндірістік және ... ... ... ... беру ... жүзеге асырылды.
1-ші кезеңде жоғарыда аталған тәсілдермен 4771 нысан жекешелендірілді,
бұл-жекешелендіруге жататын ... ... 28%. ... ішінде еңбек
ұжымдарының ұжымдық меншігіне берілген 472 кеңшар бар.
Өкінішке орай, ынталы жекешелендіру өз қарқыны ... да, ... ... да ... ... ... Ұжымдардың көбісі
меншіктенуші болғысы келмеді. Себебі, меншіктенгеннен кейін жұмыстарды
қаржыландыру керек еді, ал ... ... ... ... жылдың наурызында қабылданған “Қазақстан Республикасында мемлекет
иелігінен алу және ... ... ... ... ... ... меншікті қайта құрылуының тәртібін анықтады.
Нысанның ел ... ... ... ... ... ... ... құнына сәйкес олар шағын, орта
және ipi кәсіпорындар топтарына бөлінетін болды. ТМД ... ... ... ... ... ... ... меншікті
басқарудың және жекешелендірудің бірыңғай жүйесі құрылды.
Заңдарда өзгерістер енгізілді, оларға сәйкес ұжымның меншік ... ... ... заң және кәсіпорындарды ұжымдық сатып алу ... ... ... меншіктенушілердің қалың тобына пайда болуы үшін
нақты негіз қалыптастырды. Жекешелендірудің дәл осы кезеңінің ... ... ... бос тұрған сөрелерінде тауарлар ... ... ... мен ... ... ... кәсіпорындары жұмыс істей
бастады. Шағын кәсіпкерлік нысандарының ¾ бөлігі (б000-нан астам) ... ... ... ... ... де болды. Сатып алушылар сатып алған
мүлік үшін төлейтін соманың 50%-ын ақшалай қаражатпен, ал 50%-ын ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды акционерлеу –
жаппай жекешелендірудің және ... жеке ... ... ... ... ... ... ұжымдарына жарғылық капиталдың 10%-ы
шамасында артықшылықты акциялар түрінде ақысыз алу құқығы берілді.
Жаппай жекешелендіруге дайындық ... ... ... және ... да
мемлекеттердің тәжірибесі зерттелді. Бұрын-coңы болмаған инвестициялық
жекешелендіру қорлары – ИЖҚ ... ... жеке ... ... ... жоқ ... тұлғалар құрылтайшылық етті, олардың 169-ы
лицензия алды. Дүние жүзілік банк ең ... деп ... ... ... ... ... – ИЖҚ беру ... қолданылды және
ол салушының ИЖҚ-н ұтымды салу жағдайында, яғни тандаған инвестициялық
қордың табысты қызмет ету ... ... ... қамтамасыз етуге
бағытталады.
Әр азаматтың қорды еркін таңдау құқығы болды және өз ... ... ... ... алды. Жинақ банкілерінің бөлімшелері азаматтардың
тапсырмалары бойынша купондардың белгілі бip санын олар ... ... ... ... ... комитеттің жанында құрылған Ақпараттық-
есептеу орталығы Жинақ банкі ақпаратының негізінде қорлар салымшыларының
толық мәліметтер ... ... ... ... кез-келген салымшы
қандай да болсын қорға салған купондар туралы толық ақпарат ала алады.
Купондық ... 11 ... ... адам ... бұл –
республика халқының 67%-ы. Купондық жекешелендіру ... ... ... қоғамның акциялары сатуға шығарылды, олардың ішінен 1529
акционерлік қоғамның акцияларының ... ... ... ...... ...... мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің нәтижелеріне қол
жеткізген жетістіктерге қарамастан, өзі де теріс бағалайтындығын ... ... ... ... ... жете алмай келе
жатқанымызбен түсіндіруге болады. КСРО-ның кезінде қалыптасқан шаруашылық
байланыстардың ... ... ... жаппай тоқтауына соқтырды, ал
бұл факторлар тиісті ... ... ... қажет. Басқаша
айтсақ, купон салушылар қысқа мерзім ішінде дивиденттер алады ... ... ... ... ... металлургия, көлік, телекоммуникация, ipi
сауда орталықтары салаларындағы объектілер мен кәсіпорындарды жеке жобалар
бойынша ... ... ... ... ... 3
кәсіпорын Шымкент кондитерлік фабрикасының, Алматы темекі комбинатының
Қарағанды ... ... ... мен активтері сатылды.
Агроөнеркәсіптік жүйедегі мемлекет ... ... ... оның әр түрлі салалары мен кәсіпорындарының ... ... ... жүргізілді. Бұрынғы кеңшарлар мен басқа да
мемлекеттік ... ... ... және ... ... кооперативтеріне, шағын кәсіпорындарға және
шаруашылық етудің басқа да мемлекеттік емес ... ... ... Мемлекеттік мүлік конкурста немесе аукционда сатылды және
ауылшаруашылық кәсіпорны ... сату ... ... ... тұрғын үй
купондарымен төлеуге pyқсат берілген болатын.
Республикада 1993-1995 жылдары 1490 мемлекеттік ... ... бұл ... ... ... жалпы санының 70,2%. Осы мен қатар, аграрлық-
өнеркәсіптік ... ... ... 13 ... ... ... ... ақпанында 1996-1998 жылдарға арналған Қазақстан
Республикасында мемлекеттік ... ... ... мен жекешелендірудің 3-
ші бағдарламасы бекітілді, ал 1997 жылдың басында секторлық бағдарламалар
бекітілді. Олардың басты ...... және ... ... ... сақтау, білім, ғылым, мәдениет жәке спорт кәсіпорындарын
жекешелендіру процестерін жаңартудың негізінде ... ... ... ... орын ... қол жеткізу және оны күшейту болды.
Әрбір көрсетілген сектор бойынша жекешелендірудің арнайы бағдарламасы
бектілді, оларды іске асыру ... 2615 ... ... акцияларының
мемлекеттік пакеттері немесе олардың жалпы санының 51,8%-ы және ... сала ... 6262 ... ... ... олардың ішінде
797 дәріхана, 993 май құю ... ... ... басқа 9226
автокөлік жекешелендірілді.
Мемлекеттік мүлікті басқарудың және жекешелендірудің тиімділігін
арттырудың ... ... ... 4-ші ... ... пакеттерін иелену және пайдалану құқығы салық министрліктер мен
ведомстваларға берілген акционерлік қоғамдарды ... ... ... ... салық министрліктер мен ведомствалардың
өкілдері – ... ... ... ... акционерлер
жиналыстарын өткізуге, индикативтік жоспарларды бекітуге қатысатын болды.
Үкімет сондай-ақ, “Көгілдір ... ... ... мемлекеттің
үлестік қатысуы бар 10 ірі кәсіпорынды анықтады. Олардың қатарына мынадай
акционерлік ... ... ... ... ... титан-магний комбинаты”, “Соколов-Сарыбай кен байыту
өндірістік бірлестігі”, “Қазақстан ... ... ... ... ... жинақ банкі”, “Қазақтелеком”, ... жылы ... ... ... ... ... қоғамы акцияларының
мемлекеттік пакетінің бөлігі (16,7%), ал 2000 ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаның негізгі айырмашылығы – меншіктің республикалық және
коммуналдық ... ... бұл ... ... ... ... мақсатын көздеді. 1999 жылы 953 акционерлік қоғам және
жауапкершілігі шектеулі cepiктестіктің мемлекеттік ... ... ... коммуналдық меншікке беріледі. Коммуналдық меншік
объектілеріне жекешелендіру шешімі мен icкe асыру құқығы, яғни ... үшін ... бар ... және ... мен ... қалаларының
әкімдерiне беріледі.
Мемлекет көп жылдар бойы әрбір мемлекеттік ... ... ... ел ... ... ... келді. Бірінші
қатарда мына мәселе шешілуі тиіс: қай мемлекеттік ... ... ... ... ал ... ... ұйымдық-құқықтық нысанға қайта
ұйымдастыру қажет? Қайсысын акционерлеу керек және қайсысын ... ... ... ... астам республикалық (еншілестерді қоспағанда) және
5000-нан астам коммуналдық мемлекеттік кәсіпорындар бар, осылардың жартысы
– залалды, осындай ... ... жүру ... ... ... ... ... етуге бағытталған ... ... ... немесе бірігей қызмет ... ... атап ... жөн. ... ... ... қажет. Бірақ,
бұл жұмыс беталды емес, жекешелендірудің қолайлы тәсілі мен ... ... ... ... ... ... біpep сөз. Он жыл ... сатылған
көлікті ескермесек, 22 мың нысан жекешелендірілді. ... ... ... 1182 акционерлік қоғамнын жарғылық ... ... ... ... үлестірілген акцияларының мемлекеттік пакеттері
бар:
225 акционерлік қоғамның ... ... ... АҚ ... ... 50%-нан астамы;
186 АҚ жар-қ, кап-ң 25%-нан 50%-на дейін;
187 АҚ жар-қ, ... ... ... АҚ – ... ... және ... ... жекешелендіруден және
мемлекеттік меншікті пайдаланудан түскен қаражаттың құрылымы мен ... ... ... ... ... ... қаражат –
216525 млн. теңге, мемлекеттік мүлікті жалдаудан – 3000,7 ... ... – 5408,1 млн. тг. ... ... ... қалыптасуына және дамуына мүдделі
меншік иелері, қожайындар тобы пайда болды. Ел экономикасына ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, мұның
бәрі республика экономикасының дамуына ... ... ... Жалпы ішкі
өнімде жеке меншік секторының үлесі: өнеркәсіпте – 70-75%, ... – 95%, ... – 95% ... ... Жекешелендірудің негізгі
мақсаты орталық жоспардан нарықты экономикаға ауысуына қажетті жағдайды
қалыптастыру болып табылады. ... ... ... ... ... ... меншік иелену дербестендіру негізінде жүргізілуі тиіс.
Бұл мақсатқа жету келесі негізгі мәселелерді шешуді болжайды:
- көптеген ... ... ... мен ... ... ... ... тездетіп қалыптасуы, мемлекеттік меншік
объектісін кіші және көпшілік жекешелендіру жүргізу;
- тиімді шаруашылық ... ... жеке ... ... ... орта құру және өндірісті монополиясы заңдандырумен
қамтамасыз ету;
- шағын және орта ... ... ipi және ... ... шаруашылық объектілердің жеке жаңғырту
проектісін шығару;
- шетел инвесторларын тарту мен жеке бизнестің ... болу ... ... ... бағалы қағаздар нарығының субъектісі ретінде инвестициялық ... ... және ... бағдарлама мемлекет иелігінен алу және жекешелендіруді әр ... ... ... ... әдіс ... ... ... алу және жекешелендіруге жататын объектілер тізбегі
осы бағдарламамен байланысты. Жыл сайын өкіметпен бекітіледі.
Мемлекеттік меншік объектілері 2 классификациялық ... ... ... ... алу және ... ... ... жекешелендіруге тыйым салынған объектілер. Қазақстан Республикасының
меншігінен шығарылып тастаған, жекешелендіруге жатпайтын объектілер;
- жер, су, әуе ... ... және ... ... ... т.б.
Жекешелендірудің негізгі бағыттарында жекешеленген әдістері ... ... ... ... және ... объектілердің әр
топтарының айрықшаландыруы мен байланысты іске асырылады.
Критерийлер ... ... ... ... ... жатқызуға болады:
- объектінің халық шаруашылық мағынасы;.
- салаға қатыстылығы;
- қызметкерлер саны.
Кәсіпорынның және ұйымдардың жұмыс істеушілер санына байланысты шартты
төмендегідей ... ... ... саны 20 ... кем емес кіші кәсіпорындар;
- жұмыс істеушілердің саны 200-ден 5000 адамға ... ... ... істеушілер саны 5000 ... ... ipi ... ... жыл сайынғы тізім жасалған ... ... ... және ... ... ... ... кәсіпорынның кіші, орта және іpі топтарына жатқызылатыны анықталуы
мүмкін.
Осы ... ... ... бағдарлама мемлекеттік иелігінен алу
және жекешелендірудің процестерін нақты бағытталуының ашылуын қарастырады.
Ол бағыттар келесідей:
- жеке жобалар ... ipi және ... ... кешендерді
жекешелендіру;
- орта кәсіпорындардардың бірақ жекешелендірілуі;
- кіші кәсіпорындардың ... және ... ... коммуналдық
шаруашылық, тұрмыстық қызмет көрсету арқылы қалыптасқан кіші жекешелендіру.
Жекешелендірудің жеке ... ... ... ... ... кәсіпорындардың оңтайлы ұйымдық құрлымын жасауға мүмкіндік береді
және олардың басқарылуында жеке және мемлекеттің қатысуын анықтау, ... ... ... ... тарту, жобаны дайындау кезеңдерінен
басталады.
Жеке ... ... ... өнім ... ... түрі бар ... табиғи монополиясында болатын бірегей сатылар жатқызылады:
- icтің ... ... және ... ... ... ... ... оның өмірлік кешен құнының бағалануы;
- ұйымдастыру – ... ... сай ... ... ұсынылатын өзгерістер жүйесі.
Жеке жобалардың өту келесі әдістермен орындалады:
- қосымша түсінік жағдайындағы белгілі бір инвестицияларды сату;
- аукцион ... ... ... ... баскаруды келісім-шарт жасау;
- акциялардың ашық сатылуы.
Басқаруға келісім-шарт заңды немесе жеке ... ... ... тәсіл болып табылады. Берілген әдіс ... ... ... ... ... алдын ала болған жағдайларда қолданылады.
Көпшілік жекешелендіру республиканың көп ... өз ... ... мүмкіндік жасайды, бағалы қағаздар мен жұмыс істеуге
тәжірибе алуға руқсат етеді.
Сондай-ақ көпшілік жекешелендіру өз ... ... ... процесті басқарудағы қарапайымдылығы және ... ... ... ... ... меншікті тиімді ... ... ... ... ... шаралар көмегімен
қалыптасады:
- Республика тұрғындарына инвестициялық купондарды бөліп беру;
- комерциялық ... ... ... инвестициялық жекешелендірілген
қормен жүйелі мекемелер.
Кіші жекешелендірілу тұтыну нарығын тауар жеке қызметпен қамтамасыз
ететін көптеген меншік ... ... ... нақты тұғырын
қалыптастырады. Ол жекешелендіруге жатқызылатын өлшемі өте үлкен ... ... ... ... мен ұйымдарды қамтиды.
Осы бағыт айналасында жекешелендірілген объектілердің негізгісі
көтерме жеке ... ... ... тамақтану және тұрмыстық қызмет өpіcі
болып табылады.
Кіші жекешелендіру процесі 3 кезеңнен тұрады:
Бірінші ... ... ... және ... ... анықтау қажет.
Екінші кезеңде, объектінің аукциондарда немесе конкурста сатылуын
дайындау.
Үшінші кезеңде, ... ... ... ашық ... болу керек. Ал меншік ең жоғарғы бағаны
ұсынған ... ... ... ... ... ... ... болып ұлттық бағдарлама сатып
алушы аукциондарда, коммерциялық конкурста жекешелендірілген ... ... 50% ... ... ... сатып алған төлемін
қарастырады. Қазақстанда жекешелендіру мәселелері Қазақстан Республикасының
Президентінің Жарлығында жекешелендірудің келесі процестері іске ... осы ... ... ... нақты
элементтері анықталған. Бірегей жекешелендіру ... ... ... түрлері және жекешелендіру қағидалары берілген.
Жекешелендіру дегеніміз мемлекеттік меншікті жеке тұлғалар және шетелдік
заңды тұлғаларға арнайы ... ... ... ... ... ... ... сатушы, мемлекеттік орган, жекешелендіруді іске асыратын уәкіл.
Жекешелендіру процесінде мүлікті сатып ... жеке ... ... ... ... немесе шетел заңды тұлғасы бола алады.
Жекешелендіруді жүргізетін ... ... ... ... ... ... сатылуға қойылған ... ... ... және ... ... ... лауазымды
тұлғалар жауапкершілігі болып табылады.
Жекешелендірудің объектілері болып мелекеттік мүліктің келесі түрлері
табылады:
- өндірсті және өндірісті емес ... және ... ... ретіндегі құрлымдық бірлігі, олардың жекешелендіру ... ... ... мүлкі, кәсіпорынның құрамына жекешелендіруге жататын,
оның ісіне қолданылатын мүліктің ... ... ... шаруашылық серіктестіктерді жарғылық қордың акциялары мен үлестері.
Жекешелендіру – саудадағы сатулар, тікелей ... ... ... ... ... процестерінің тездетілуі және оның
құрлымының ... ... ... ... құрылды.
2.3. Қазақстан Республикасындағы реформа
және жерге жеке меншік
2002 жылдың cәyіp айында Парламенттің қос палатасының ... ауыл ... ... ... жеке ... құқығын енгізу
мәселесі әңгіме болып, бұл туралы Елбасы да ... оң ... ... Соған байланысты арнайы жұмысшы тобы да құрылған болатын. Ақпан айының
басында “Жер туралы” Заңға ... мен ... ... жобасы
баспасөз бетінде жарияланып, халық талқылауына ұсынылды.
Ақпанның 15-інде Жер ресурстарын басқару жөніндегі ... ... ... ... жеке ... ... ... егжей-тегжейлігі
әңгіме болып, жиналғандардың сұрақтарына жан-жақты жауап бepiлді.
Жер ... ... ... жер иесін қалыптастыру, шаруа адамының
таңдауына еркіндік ... ... ... өнім ... ... ... ... нарыққа енгізу, – деді аталмыш комитетінің төрағасы ... ... ... ... ие бола алатындығы заң жобасының тиісті
бабында анықталған. Ол бойынша республикамызда туып, тұратындар және елге
қайтқан оралмандар, ... ... ... жеке меншікке ала алады.
Бүгінгі күнде ауыл шаруашылығында ... етіп ... 2,3 млн. ... ... ... пайдалану құқығы туралы куәлік берілген. Енді ... ... ... ... ... шешу үшін ... түрлі жеңілдіктер
қарастырылған.
Елбасы Қазақстан халқына Жолдауында “ауыл экономикасына ... өсе ... ... де, жерге жеке меншік құқығын енгізудің де ... ... ... де, ... экономикасындағы аграрлық сектордың
үлесін ұлғайту, тиісінше ауылдағы әлеуметтік ... шешу ... ... атап ... Бұл біздің қоғам үшін аса маңызды қағида
дер едік. Ceбeбi, ауылды көтерудің негізгі ...... ... және ... ... оның ... тез ... нарықтық, жағдай негізінде көтеру ... ... Ол ... ... ... ... құру жер қатынастарын жаңартуды
талап ететінін де жете түсінген жөн. Жер реформасы ... ... ... мен ... ... ... арттыру, табиғи ортаны сақтау мен
жаңарту, ... ... ... ... тең құқықпен дамыту,
жылжымайтын мүлік пен жер ... ... жер ... ... нығайту үшін құқықтық, экономикалық және әлеуметтік жағдайлардың
болуын көздейді.
Шаруашылық жүргізудің барлық нысандары жерле меншік түрі ... ... ... қажет. Мұны әлемдік тәжірибе және өмірдің өзі көрсетіп отыр.
Жер рыногы өмірдің сұранысы екенін де ... ... Ал оған шек ... ... яғни ... гөрі ... батырады. Дамыған өркениетті
елдерде жерді сатып алу мен сатуға тыйым салу ... ... ... ... ... ... ала ... Ол – сол жерде өздігінен жұмыс істей
алатын адам. Мемлекет заң негізінде жерді сатып алу мен ... ... ... ... ... ... отыруы қажет.
Еліміздің Парламенті бірінші оқылымда қабылдаған Жер кодексі ... ... ... ... ... акті ... ... кодексінің негізгі мақсаты экономикадағы аграрлык секторды өркендету,
ауыл мен ... ... ... ... ... мен ... жүргізудің
барлық нысандарын тең құқықпен дамыту болып табылады. Біздің ойымызша, жаңа
заңнама жерді тиімді пайдалану мен қорғаудың ... ... ... ... негізін құрайды. Жер кодексінің қабылдануы экономикада
нарықтық ... жаңа ... ... ... ... жеке ... беру ісіне аграрлық өндірістің
әлеуметтік-экономикалық жағдайына сай жеке және мемлекеттік емес ... ... ... ... ... қамтамасыз ету өте
маңызды. Жерді сату кезінде түсетін қаржы республикалық ... ... ... ... көзі ... ... шаруашылығы мақсатындағы жердің көлемі 90,9 млн.ға немесе барлық
жерлердің 33,4 пайызын құрайды. ... ... ... 65
пайыз, жыртылған жер 22,3 пайыз, басқа да ... 12,5 ... алып ... ... ... ... ... жүргізіліп жатқан жер реформасының
нәтижелеріне сәйкес ... ... ... өзгерістер
енгізілуде. Қазіргі кезде 9803 ... 9553-i ... ... ... ... ... 80-i өндірістік кооперативтер, 14-i –
акционерлік қоғамдар және 2-і мемлекеттік өндірістер. ... ... ... жеке ... беру ... ... үнемді және ... ... ... ... тырысады. Шаруа
қожалықтары мен ... ... ... ... бере ... ... ... мен қызметінің негізі ретінде және табиғи байлық ретінде
келешек ұрпаққа жеткізуді көздейді.
Жерге ... ... ... түрінің дамыған орталығы Батыс Еуропа
елдеpi екендігі көпке ... ... ... ... ... ... ресурстарына үнемді ұқыптылық негізде қолданылып, экономиканың дамуына
жақсы жағдайлар туғызған. Жер қатынастарын құқықпен реттеу саласында үлкен
жеңістіктерге ... ... де ... ... тез өтyi ... мүлік, жер рыногын жасауда ... жетyi ... ... Өйткені, жер ресурстарын неғұрлым тиімді пайдаланған
мемлекеттер ... ... ... ... жатады.
Жер кодексі көп салалы ... ... ... ... болып табылады. Бұл заң жер қатынастарын реттеуге заңдылықтардың
күшеюіне, жылжымайтын мүлік ... ... ... мен ... ... ... тұлғалардың жер құқықтарын сақтауға, әp түрлі шаруашылықтардың
жандануына және соларға бірдей жағдай жасауға бағытталған.
Әрине, ... ... ... ... асырғанда,
Қазақстанның өзіне тән ұлттық сипаты мен қалыптасқан дәстүpi бар екендігін
ұмытпауымыз қажет.
Жерге жеке меншік құқығын беру, оны сату және ... алу ... біз ең ... жер ... ... ... – жерді, ауыл
шаруалшылыгының негізгі экономикалық ... ... ... және ... қамтамасыз етуіміз керек. Орыстың ұлы ғалымы К.А.Тимирязев
былай деген екен: “Жерді иелену тек қана ... жеке ... ... ... біpгe келешек ұрпақ алдындағы міндеті мен ... ең ... сол ... еңбек етіп жүрген шаруаларға, фермерлерге
және тауарлы ауыл шаруашылық өндірісімен ... ... ... ... ... ... кім ... етсе, оны кім өңдесе —
соған” ... ... ... ... ... ... бөлуді жүзеге асыру
қажет. Сонымен қатар, ауыл шаруашылық ... ... үшін ... ... ... көлемін анықтап алған жөн сияқты.
Жерді сатудағы орталық және жергілікті атқарушы органдардың өкілеттігі
Жер кодексінің жобасында нақты ... ... ... ақының төленуі
түрлі жеңілдіктер және тегін беру мүмкіндіктері тиісті органдар тарапынан
қадағаланып отыруы тиіс.
Жер ... ... ... ... түрде аграрлық, экологиялық,
қаржылық және салықтық заңдарға да, өзара байланысты болған нормаларға да
өзгертулер мен толықтырулар енгізуі керек. Өйткені, Жер ... ... ... ... ... заңдарда аз-кем кереғарлық
пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... ... толық бағдарламасы қажет (кезеңдері ... ... ... ... құқықтары мен
міндеттері, жерді берудің ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, бақылаудың ... ... ... және ... ... көздеген ауыл шаруашылық мақсаттағы жерлерді нарықтық
айналымға ... ... ... секторды дамыту, түптеп
келгенде, еліміздің азық-түлік мәселесін шешуге және ауыл ... ... ... ... “Ауыл шаруашылық мақсатындағы жер
учаскелері жеке ... ... ... ... азаматтарына
шаруа қожалығын жүргізу үшін және Қазақстан ... ... ... тұлғаларына тауарлы ауыл шаруашылық өндірісін жүргізу және ағаш
өcipy үшін беріледі”. Аталған ... тек ақы ... ... беріледі.
Мемлекет жерді сату арқылы өз бюджетіне қомақты пайда ... ... ... ... және билік ету құқығын береді. Жердің меншік иесі
өзінің жер ... ... ... ... кез келген мәмілелер
жасауға, атап ... ... баға ... сатуға, шаруашылық
серіктестігінің жарғылық қорына жарна ретіндe өткізуге, ... ... және мұра етіп ... ... айтқанда, Парламент бірінші оқылымда қабылдаған Жер кодексі
экономиканың дамуына жақсы жағдай ... ... ... аса ... ... ... енді осы ... жұмыста тоқталған мәселелерге жалпы тоқталып,
қорытындылау жасап өтсек. Менің тақырыбымның өзекті мәселесі ретінде өтпелі
дәуірдегі меншік ... ... соң, ... өтпелі кезеңнен
бастағанды жөн көрдім.
Өтпелі дәуірдің ғаламдық стратегиясы – қоғамдық дамудың ... ... даму ... ... негізделеді.
Бұл тенденцияның мазмұны экономикалық теорияда жаңа ... ... Осы ... посткеңестік өтпелі дәуірдің әлеуметтік-
экономикалық стратегиясы – тоталитарлық ... ... ... ал одан, демократиялық-индустриалдық типтегі
қоғамнан постиндустриалдық қоғамға өту ... ... ... ... жеке меншікке өту деп бағалау, орны толмас
шығындар алып келеді. Ceбебі, ...... ... ... оған жету
құралы, өздігінен үздіксіз дамып отырады. “Таза” жеке меншікке негізделген
капитализм және рынок ХІХ ғ. ... ғана ... Ал, ... ... трансұлттық меншікке негізделген рынокты бастан кешіріп
отыр.
Өтпелі ... тән ... ...... экономиканың
жоспарлы даму сипаты мен мемлекеттік реттеудің ерекше ... ... ... бар ... кең ... ... дерті,
салдарлары “батпандап кіpiп, мысқылдап шығатын” құбылыс. Бұл үшін саяси-
құқықтық жүйеде, әлеуметтік-саяси, ... ... ... кең ... ... жүзеге асыру қажет болады.
Біріншіден, экономикалық кіріптарлықтан еңбек адамдарын құтқару
мәселесі, екіншіден, ... емес ... ... ... жою ...
мемлекеттендірілген экономикалық құрылыстың өтпелі кезеңде түбірінен
өзгеруін күн тәртібіне қояды. ... ... - ... ... ... ... астарында формальды түрде бірлескен меншік ... ... ... ... ... ... үлесін
заңдастырылған құқықтық құжаттармен негіздеу.
Осы тұрғыдан, акционерлік, ұжымдық ... және ... іс ... ... мемлекеттік қорғау қажеттілігі ... ... ... ... ... жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға
өту деп бағалау жиі кездеседі. Жоспарлау, ... ... ... ... ретінде ic-әрекеттің тетігін көрсетеді.
Жалпы өтпелі кезең заңдылықтарының жүйесі өте күрделі ... ... Ал, осы ... экономикалық жүйенің түбегейлі өзгерістерін,
жаңаруын ғылыми негіздеуде шешуші роль атқаратын мемлекеттік ... ... құру ... айқындау маңызды мәселе.
Жеке адам мүддесі мен қоғамдық ... ... ...... аса ... кемшілігіне айналады. Енді, қоғамның барлық дертінің
кілті – мемлекеттік меншік сияқты көрінеді. Ал, негізгі ...... ... ... ...... қайнар келеңкеленіп қалды...
Нарық қатынастарына өту кезеңінде аса өзекті мәселелердің бірі ... ... жаңа ... бейімдей отырып, түбірінен қайта жаңарту
мәселесі.
Өтпелі кезеңдегі ... ... ... ... көп ... өндіргіш күштердің өркендеу дәрежесіне жете
көңіл бөлмеді деп ... ... ... ... ...... жағдайларды түбірінен
қайта құpyғa есептелгенімен, Қазақстан өндіргіш күштерінің даму тарихын,
заңдылықтары мен бағыт-бағдарларын толық ... деп ... ... ... ... ... мешеу қалған ауыл шаруашылығын, жалпы
агро-өнеркәсіптік кешеннің және т.б. салаларда жекешелендіру құбылысының
ақпараттық ... ... ... жүргізілуі, объективті себептермен
қатар, субъективті көзқарастардың реформа дәуірінде белең ... ... ... әдіс-тәсілдері мен түрлері көп жағдайда
қалыптасқан технологиялық және экономикалық байланыстарды ыдыратты...
Тәуелсіздік ... ... ... ... реформа
қоғамдарының өзара тәуелді болмысын айқындауда, күрделеніп кеткен ... ... ... ... ... ... жолдау аса маңызды құжат ic- қызметін атқарады. Ұзақ мерзімдік
стратегиялық мақсаттарды айқындауда жеке-дара әр кезеңде ... ... не ... меншікті жекешелендіру және ... ... ... ... үндестік таппауы түсінікті құбылыс.
Сол себепті, жалпы ... ... ... ... жік ... ... да тepіс ... дәлме-дәл есептеу мүмкін емес реформалардың
жеке бағыттарын “ортақ мүшелікке” келтіру қажеттігі туады.
Сонымен, меншік ...... ... ... факторларына
және олардың нәтижелеріне байланысты иемдену қатынастары болып табылады.
Ал, ұғымның ішкі мән-мазмұнын ... ... ... ішкі ... ... мен мүдделердің және өндipic факторларының ... ... ... ... болады.
Меншік қатынастарын түбегейлі жаңарту – еңбек иелерінің меншік иесі
құқығын күшейту арқылы аса ... ... жол ... ... ... Р.А., ... ... Маркстік теориясының
қалыптасуы”, /Алматы, ҚазМУ, 1998 ж./
2. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б. “Меншік ... ... ... ... Я.Ә., ”Экономикалық реформа туралы”, /Ақиқат – Алматы,1995
ж. ... ... Т., ... ... ... жатыр”, /Егемен Қазақстан – 1997-
17 Ақпан/
5. Байжұмаев Б. “Меншік ... ... ... ... ҚазМУ, 1993 ж./
6. Байжұмаев Б., “Өтпелі дәуір:меншік трансформациясы”, /Алматы – 1998
ж./
7. Баймұқанов Б.Б., “Мемлекеттік меншік сол ... ... үшін ... ... ... – 2000-12 ... ... Ә., “Жер әркімнің иелігіне пайда әкеледі”, /Егемен
Қазақстан – 2003-22 ... ... Б., ... ... ... Жер қадірін біле- білгенге
барған сайын арта түсуде”, /Егемен Қазақстан – 1999-21 Қараша/
10. Құдайбердиев Н., “Жекешелендіру не ... ...... бет./
11. Раханов М., “Жеке-меншік – нарықтық ... ... ... – 2001-20 ... ... Б., ... ... не ұтпақпыз?”, /Заман Қазақстан –
1998 — 20 ... ... ... 1-том, 7-бөлім, 21-тарау, /Алматы, Қаз. мем. бас,
1963 ж./
14. К.Маркс, “Экономикалық қолжазбалар”, 1857-1861ж.ж. /Москва – ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Меншікті мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру туралы25 бет
Кәсіпкерлік – кәсіпкерлік бизнестің неғұрлым жекеше жағдайы5 бет
Меншікті қалыптастыру кезеңдерінің негізгі ерекшеліктері мен нәтижелері7 бет
Меншік және экономикалық жүйе35 бет
Меншік түрінің эволюциясы52 бет
Қазақстан Республикасында жеке меншіктің әр түрлі формаларының қалыптасуы27 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары29 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары мен түрлері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь