Физикалық маятник


Тербелістер
Математикалық маякник
Циркулярлы поляризацияланған тербелістер
Физикалық маякник
Физикалық маятник деп оның инерция центріне дәл келмейтін қозғалмайтын нүкте маңында ауырлық күшінің әсерінен тербеліс жасай алатын қатты денені айтады.
Маятник тепе-теңдік қалпынан a бұрышқа ауытқығанда, оны тепе-теңдік қалпына қайтаруға тырысатын айналдырушы момент пайда болады.
Екінші жағынан, өте аз бұрышта
мұндағы J – O іліну нүктесінен өтетін оське салыстырғандағы маятниктің инерция моменті;
l – іліну нүктесі мен С масса центрінің ара қашықтығы;
– кері қайтарушы күш (минус таңбасы күштің ауытқу бұрышы a-ның үлкею бағытына қарама-қарсы бағытталатынын көрсетеді).
Олай болса, немесе
Осыдан, тепе-теңдік қалпынан әлсіз тербеліс жасаған кезде физикалық маятник гармониялық тербеліс жасайды:
Циклдік жиілігі мен сәйкес периоды:
, мұндағы, – ұзындығы физикалық маятниктің келтірілген ұзындығы деп аталады.
Физикалық маятниктің келтірілген ұзындығы деп периоды берілген физикалық маятниктің тербеліс периодындай болатын математикалық маятниктің ұзындығын айтады. Айналу осінен келтірілген ұзындыққа тең қашықтықта жатқан іліну нүктесін инерция центрімен қосатын түзудегі нүкте (О') физикалық маятниктің теңселу центрі деп аталады.
Математикалық маятникті массасы оның масса центрінде шоғырланған физикалық маятниктің дербес жағдайы деп қарастыруға болады. Осыдан J=ml2, олай болса, .
Гармониялық тербелістерді қосу
Егер жүйеде бір уақытта бірнеше тербелмелі процестер қатысатын болса, онда осы тербелістерді қосу қорытқы тербелмелі процессті анықтайтын тербеліс заңын табу болып табылады.
х1 және х2 тербелістерді қосу үшін векторлық диаграмма әдісін қолданамыз
х1=A1cos(wt+j1) , х2=A2cos(wt+j2)
А1 және А2 векторлары бірдей бұрыштық жылдамдықпен айнала-тындықтан, олардың арасындағы фазалар айырымы тұрақты болып қалады.
Қорытқы тербелістің теңдеуі:
х=х1+х2=Acos(wt+j)
мұндағы, А амплитудасы мен j бастапқы фазасы мына қатынастар арқылы беріледі:
,Тербеліс жиілігі бірдей және бағыттас екі гармониялық тербелістің қосындысы жиілігі мен бағыты сондай гармониялық тербеліс болады.

Пән: Физика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 12 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Физикалық маятник
Физикалық маятник деп оның инерция центріне дәл келмейтін қозғалмайтын нүкте маңында ауырлық күшінің әсерінен тербеліс жасай алатын қатты денені айтады.
Маятник тепе-теңдік қалпынан бұрышқа ауытқығанда, оны тепе-теңдік қалпына қайтаруға тырысатын айналдырушы момент пайда болады.

Екінші жағынан, өте аз бұрышта
мұндағы J - O іліну нүктесінен өтетін оське салыстырғандағы маятниктің инерция моменті;
l - іліну нүктесі мен С масса центрінің ара қашықтығы;

L
l
O

C

α

L
l
O

C

α
- кері қайтарушы күш (минус таңбасы күштің ауытқу бұрышы -ның үлкею бағытына қарама-қарсы бағытталатынын көрсетеді).
Олай болса, немесе

Осыдан, тепе-теңдік қалпынан әлсіз тербеліс жасаған кезде физикалық маятник гармониялық тербеліс жасайды:
Циклдік жиілігі мен сәйкес периоды:
,
мұндағы, - ұзындығы физикалық маятниктің келтірілген ұзындығы деп аталады.
Физикалық маятниктің келтірілген ұзындығы деп периоды берілген физикалық маятниктің тербеліс периодындай болатын математикалық маятниктің ұзындығын айтады. Айналу осінен келтірілген ұзындыққа тең қашықтықта жатқан іліну нүктесін инерция центрімен қосатын түзудегі нүкте (О') физикалық маятниктің теңселу центрі деп аталады.
Математикалық маятникті массасы оның масса центрінде шоғырланған физикалық маятниктің дербес жағдайы деп қарастыруға болады. Осыдан J=ml2, олай болса, .

Гармониялық тербелістерді қосу

Егер жүйеде бір уақытта бірнеше тербелмелі процестер қатысатын болса, онда осы тербелістерді қосу қорытқы тербелмелі процессті анықтайтын тербеліс заңын табу болып табылады.
x

φ2-φ1
φ
φ2
φ1
x1
x2
x
x

φ2-φ1
φ
φ2
φ1
x1
x2
x
х1 және х2 тербелістерді қосу үшін векторлық диаграмма әдісін қолданамыз
х1=A1cos(t+1) , х2=A2cost+2
А1 және А2 векторлары бірдей бұрыштық жылдамдықпен айнала-тындықтан, олардың арасындағы фазалар айырымы тұрақты болып қалады.
Қорытқы тербелістің теңдеуі:

х=х1+х2=Acos(t+)
мұндағы, А амплитудасы мен бастапқы фазасы мына қатынастар арқылы беріледі:
,

Тербеліс жиілігі бірдей және бағыттас екі гармониялық тербелістің қосындысы жиілігі мен бағыты сондай гармониялық тербеліс болады.
Қорытқы тербелістің амплитудасы қосылатын тербелістердің фазаларының айырымына тәуелді:
1) , мұндағы , онда АА1+А2
2) ,мұндағы, онда АА1+А2
Соғу

Соғу деп жиіліктері аздап өзгешелеу екі гармониялық тербелістердің қосылуынан тербеліс амплитудасының периодты түрде өзгеруін айтады.
Қосылатын тербелістердің амплитудасы А, ал жиіліктері және , және де болсын.
Санақтың басында екі тербелістің бастапқы фазалары нольге тең деп таңдап алайық:
х1=Acost , х2=Acos+t

Қорытқы тербелістің түрі мынадай болады:

- яғни, амплитудасы соғу жиілікте Асоғу теңдеуімен өзгеретін жиіліктегі гармониялық тербеліс (соғу жиілігі косинустың өзгеру жиілігінен екі есе үлкен, өйткені Асоғу модулі бойынша алынады)

Тербелістер деп белгілі бір дәрежеде қайталанып отыратын процестерді айтады. Қайталанын процестің физикалық табиғатына байланысты тербелістер: механикалық, электромагниттік, электрмеханикалық және т.б. түрге бөлінеді.
Тербелмелі жүйеге жасалатын әсердің сипатына қарай еркін тербелістер, еріксіз тербелістер, автотербелістер және параметрлік тербелістер деп ажыратылады.
Еркін тербелістер деп қозғалысқа келтірілгеннен кейін немесе тепе-теңдік қалпынан шығарылғаннан соң жүйеге сырттан әсер етпейтін жағдайдағы тербелісті айтады.
Еріксіз тербелістер деп сыртқы күштердің әсерінен болатын тербелісті айтады.
Автотербелістерге сыртқы әсерді жүйенің өзі басқаратын (физикалық маятник) тербелістер жатады.
Параметрлік тербелістер кезінде сыртқы әсер салдарынан жүйенің қандай да болсын параметрі, мысалы тербеліс жасап тұрған шарик ілінген жіптің ұзындығы, периодты түрде өзгерсе.
Гармониялық тербелістер деп уақыт бойынша синус немесе косинус заңына сәйкес өзгеретін тербелістерді айтады.
Тербелмелі қозғалысты сипаттап шығу үшін пружинаға ілінген, массасы m шариктен тұратын жүйені қарастырайық.

Еркін тербелістер
Тербелістер деп белгілі бір дәрежеде қайталанғыштығымен айқындалатын қозғалысты немесе процесті айтады.
Тербеліс кезінде энергияның бір түрінің екінші түріне айналуы қабаттаса жүреді.
Еркін немесе меншікті тербелістер деп қозғалысқа келтірілгеннен кейін немесе орнықты қалпынан шығарылғаннан соң өзімен-өзі қалатын жүйеде өтетін тербелістерді айтады.
Еріксіз тербелістер деп тербелмелі жүйе периодты түрде өзгеріп отыратын сыртқы күштің әсеріне кез болатын тербелістерді айтады.
Физикалық табиғатына байланысты тербелістер: механикалық, электромагниттік және т.б. бөлінеді.
Бірақ, әртүрлі тербелмелі процестер бірдей теңдеулермен анықталады, сондықтан, барлық тербелмелі процестерді тербелістердің жалпы қасиеттерін қолдана отырып зерттеу тиімді.

Гармониялық тербелістер және олардың сипаттамасы
Гармониялық тербеліс деп тербелістің физикалық шамалары уақыт бойынша синус немесе косинус заңдары бойынша өзгеретін тербелісті айтады.
Әртүрлі периодты процестерді бірдей уақыт мезеттерінде қайталанып отыратын процестер гармониялық тербелістердің қосындысы суперпозициясы түрінде беруге болады.
S шамасы бойынша гармониялық тербеліс теңдеуі мынадай түрде болады:

S=Acos(t+)

мұндағы: А - тербеліс амплитудасы жүйенің тепе-теңдік қалпынан ең үлкен ауытқуы;
- дөңгелектік циклдік жиілік;
- тербелістің t0 уақыт мезетіндегі бастапқы фазасы;
(t+) - тербелістің t уақыт мезетіндегі фазасы.

Тербеліс фазасы тербелмелі шамалардың берілген уақыт мезетіндегі мәнін анықтайды. Косинус +1-ден - 1 аралығында өзгеретіндіктен, S-тің мәні +А дан - А-ға дейінгі аралықта жатады.
cos(+2)=cos болғандықтан, 2 бүтін санын фазаға қосқанда немесе одан алып тастағанда гармониялық тербеліс кезінде S-тің мәні өзгермейді.
Толық бір тербеліс жасау үшін кеткен уақыт аралығымен өлшенетін шама тербеліс периоды деп аталады және тербеліс фазасы 2-ге өсімше қабылдайтындықтан

(t+T)+=(t+)=2
осыдан
T=;
Периодқа кері шама, бірлік уақыт ішіндегі тербеліс саны n тербеліс жиілігі деп аталады

==.
Тербеліс жиілігінің өлшем бірлігі - герц Гц периодты процестің жиілігі - периоды 1 секундқа тең келетін тербеліс санымен өлшенеді.

Гармониялық тербелістің дифференциалдық теңдеуі
S=Acos(t+) гармониялық тербелмелі S шамасының уақыт бойынша бірінші жылдамдық және екінші үдеу туындылары да сондай дөңгелектік жиілікпен гармониялық заң бойынша өзгереді:

соңғы теңдіктен, S шамасының мына теңдеулерді қанағаттандыратынын көреміз:
немесе
Осы теңдеу гармониялық тербелістің дифференциалдық теңдеуі деп аталады.
Оның шешуі: S=Acos(t+)

x
0
φ
s
ω

x
0
φ
s
ω

Векторлық диаграмма әдісі
Гармониялық тербелістер амплитуда векторының айналу немесе векторлық диаграмма әдісімен кескінделеді. Х осінің кез-келген О нүктесінен, осьпен тербелістің бастапқы фазасына тең бұрыш жасайтын, модулі қарастырылып ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бір еркіндік дәрежесі бар механикалық жүйенің тербеліс теңдеулеріне талдау жасау, тербелістің сөну дәрежесінің жүйенің қатаңдығы мен демпферлік қасиеттеріне тәуелділігі
Pascal программалау тілінде математикалық маятник тербелісін моделдеу
Тербелмелі қозғалыстар
Мектепте физика курсын оқытуда физикалық есептерінің алатын орны
Оқушыларды табиғаттағы тербелмелі және толқындық құбылыстарды меңгертуде жасалынатын физикалық практикумдар және оны ұйымдастырып өткізудің әдістері
Тербелмелі қозғалыстар. Тербеліс параметрлері. Резонанс
Тербелмелі қозғалыс
Механикалық тербелістер мен тербелмелі жүйелер
Механикалық тербелістер, механикалық толқындар
Еріксіз тербелістердің жиілігі
Пәндер