Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатың құрамдас бөлігі

Мазмұны

Кіріспе

1. Тарау. Ақша.несие саясаты . мемлекеттің экономикалық саясатың құрамдас бөлігі.
1.1. Ақша.несие саясатының мәні, мақсаттары және институционалдық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Ақша.несие саяасатының теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3. Ақша.несие саясатын жүзеге асырудың құралдары ... ... ... ... ... ... ... .27

2. Тарау. Ақша.несие саясатының дамуының кезеңдері.
2.1. Қазақстан Республикасының ақша реформасы ... ... ... ... ... ... ... ... .34
2.2. Қазақстан Ұлттық Банкінің 2000.2006 жылдарға ақша.несие саясатын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

3. Тарау. Қазақстанның қазіргі ақша.несие саясатының бағыттары мен перспективалары.
3.1. Қазақстанның ақша.несие саясатын жасаудың негізгі проблемалары мен оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
3.2. 2006.2008 жылдарға арналған ақша.несие саясаты дамуының бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..75

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 87

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..91
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастарға өтуге байланысты елдің экономикасында, сондай-ақ тұтастай алғанда халық шаруашылығының барлық салаларында терең әрі ауқымды өзгерістер көрініс тапты. Яғни екі деңгейлі банк жүйесінің қалыптасуы және сыртқы экономикалық іс-әрекеттердің либерализациялануы көптеген ірі және шағын экспортерлар мен импортерлардың пайда болуына, сондай-ақ жекешелендірудің нәтижесінде коммерциялық шаруашылықтардың жеке объектілерімен қоса ірі өндірістік кәсіпорындар жеке меншікке иелігіне өтті.
Экономикадағы өзгерістердің оң нәтижелерімен қатар кері нәтижелері де болып отырды. Яғни ұлттық экономиканың құрылымдарындағы ірі диспропорциялар, шаруашылық байланыстардың тоқтауы, инфляция, “көлеңкелі экономика” масштабының өсуі т. б.
Қазіргі экономисттердің көпшілігі ақша - несие саясатын үкіметтің шамадан тыс үстеміне және дербес индивидумдардың шаруашылық дербестігінің азаюына тудырмайтын демократиялық қоғамдағы ұлттық экономиканы мемлекеттік реттеу құралы деп қарайды.
Ақша - несие саясатының ең ақырғы мақсаты бағалардың тұрақтылығын, толық жұмыс бастылықты және ВНП-ның нақты көлемінің өсуін қамтамасыз ету болып табылады.
Ақша - несие саясатының негізінде жалпы экономиканың хал-ахуалына ақшалардың және ақша - несие саясатының әсер ету процесін зерттейтін ақша теориясы жатады.
Монетарлық саясаттың бағыттары мен тактикалық мақсаттары ұлттық экономиканың күй-жағдайымен анықталады. Тәуелсіздік алуынан кейін Қазақстан Республикасы өзіне инфляциясы өсіп бара жатқан, құлдыраған экономиканы мұраға алды. Бұдан былай бұл процестер тек әрі қарай күшейді. Қазіргі кезде Ұлттық банктің жігерінің арқасында, сауатты ақша-несие саясатын жүргізуінің арқасында жағдай тұрақтандырылған болатын.
Біздің өмірімізге, Қазақстанның жаңа тарихына қарап біз ақша-несие саясатын зерттеудің өзектілігіне көзімізді жеткізе аламыз. Қазақстанның ақша-несие саясаты, табиғи америкалық, ағылшын немесе қандай болмасын басқа да монетарлық саясатын жүргізуші нарықтық экономикасы дамыған елдердегідей болуы мүмкін емес, демек бұл тақырып тағы ұзақ зерттеуді талап етеді. Ақша-несие саясатының теориясы жеткілікті толық өңделген, бірақ ол қазақстандық экономика реалияларына бейімделуге мұқтаж екені анық. Осы өзектілік себептен, біз осы тақырыпты таңдадық.
Бұл дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты ақша-несие саясаты тақырыбын толық ашып көрсету болып табылады. Негізгі мақсаттарға сәйкес келесі міндеттерді ашып көрсету алға қойылған:
- ақша-несие саясатының теориялық ілімдерінің негізін қарастыру;
- ақша-несие саясатының мәнін, механизмдерін, элементтерін қарастыру;
- ақша-несие саясатын қолданғанда пайдаланатын құралдарды қарастыру;
- Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғаннан бері ақша-несие саясатын талдау;
- қазіргі уақыттағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудағы негізгі прблемаларды қарастыру;
- Қазақстан Ұлттық Банкінің алға қойылған бағыттарын қарастыру;
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және әдебиеттер тізімінен тұрады. Кіріспеде дипломдық жұмыстың таңдалған тақырыптың көкейкестілігі негізделген, зерттеу процесінде шешуге қажетті мақсаттар мен міндеттер анықталған, жұмыстың құрылымдық мазмұны берілген.
Сонымен қатар заңдық, нормативтік базалар, оқу-әдістемелік құралдар, шетелдік және отандық экономист-ғалымдардың монографиялары, периодикалық баспаның материалдары, интернет-сайтының материалдары пайдаланылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. “Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы” заңы, 30.03.95ж.
2. “Банк және банк қызметі туралы” заңы, 31.08.95ж.
3. Указ Президента РК об утверждений отчета НацБанка РК за 2005 год.
4. Постановление Правления Национального Банка РК № 518 от 8 декабря 2003 г.
5. Постановление Совета Директоров Национального Банка РК от 30.01.03г.№ 58.
6. Постановление Правительства Республики Казахстан от 26.12.05г. № 1370.
7. Постановление Правления Национального Банка РК 3 августа 2004 года № 300 «Об утверждении Правил о минимальных резервных требованиях».
8. Дж. Доллан, Колин Д.Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл, «Деньги. банковское дело и денежно-кредитная политика». Москва–Санкт-Петербург 1993г.
9. Ұлттық Банкінің жылдық есеп беруі (2004-2005 жылдар).
10. Б.К. Иришев «Денежно-кредитная политика: концепция и механизм» , Алматы, «Ғылым», 1990г.
11. Р.М. Нуреев «Деньги, банки и денжно-кредитная политика», Москва, АО «Финстатинформ», 1995г.
12. “Общая теория денег и кредита”, под редакцией проф. Е.Ф. Жукова.-М. Банки и биржи,1995г.
13. Казаков А.А.,Минаев Н.В. «Экономика» Учебное пособие.М.,«Тендем» 1998 г.
14. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. «Экономика» М. «Дело» 1993 г.
15. П.Самуэльсон "Экономика" , М. 1992 г.
16. Куликов А.Г. и др. "Кредиты и инвестиции" "Приор", М.1994 г.
17. Макконелл К.Р., Брю С.Л. - Экономикс 2 т. М.: Республика, 1992 год
18. А.А. Шустров «Европейский центральный банк: инструменты денежно-кредитной политики», Деньги и кредит, №2, 2000 г.
19. Статистический бюллетень НацБанка РК, ноябрь 2000 г., №11.
20. Д. Акишев, Н. Дюгай, К. Дандыбаева, Е. Жамаубаев, К. Баймухамбетов Финансовый рынок Казахстана в 1 квартале 1999г. //Экономическое обозрение, май 1999 г., выпуск 2, Национальный банк РК.
21. //Альпари 1999, №3 (стр.3). “Тенге имеет склонность к укреплению”.
22. //Банки Казахстана 2004, №6 (стр. 43-49). “О денежно-кредитной политике”.
23. //Банки Казахстана 2002, №10 (стр. 41). “Основные инструменты денежно-кредитной политики”.
24. //Банки Казахстана 2004, №5 (с 5-25).
25. //Экономическое обозрение, май 1999 г., выпуск 2, Национальный банк РК. Я.А. Аубакиров В.А. Бахарев, И.В. Панченко, Е.К. Канатбаев «История развития денежно-кредитных отношений в Казахстане»
26. //Егемен Қазақстан. 2002, 12 нарурыз. “Валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты қызметті лицензиялау ережесін бекіту туралы”.
27. //Егемен Қазақстан. 2005, 27 ақпан. “ҚҰБ-нің ақша-несие саясатының бағыттары”.
28. //Егемен Қазақстан. 2005, 15 желтоқсан. ҚҰБ-нің 2006-2008 жылға ақша-несие саясатының бағыттары”.
29. //Түркістан 2004, 11 наурыз. “Инфляция төмендеді, резервтер өсті”.
30. //Түркістан 2004, 14 сәуір. “Ұлттық Банкінің саясаты ел мүддесін қорғай алды ма”.
31. //Казахстанская Правда 2002, 24 апреля.
32. //Казахстанская Правда 2002, 25 июня. “От активных реформ к этапу устойчивого развития”
33. //Казахстанская Правда 2002, 17 января (с6) “Крепкий банк”.
34. //Бухгалтер и налоги 2003, №1 (с 28-29).
35. //Вестник НацБанка РК 2000, №10 (с 17-30). “Ставки учета за прошедший год”.
36. //Панорама 2004, №6 (с7). “О чем думает Национальный Банк”.
37. //Панорама 2002, 22 февраля (с7). “Лучшая банковская система в СНГ”.
38. //Панорама 2005, 8 марта (с7). “Процентные ставки на 2005 год”.
39. Рынок ценных бумаг 2004, №7 (с36-43). “Ноты используемые в денежно-кредитной политике”.
40. Қазақстан Ұлттық Банкінің сайты, www.nationalbank.kz
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Тарау. Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ... мақсаттары және институционалдық
негізі………………………………………………………………….……….........6
1.2. Ақша-несие саяасатының теориялық ... ... ... жүзеге асырудың құралдары…...……….…….......27
2. Тарау. Ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері.
2.1. Қазақстан Республикасының ақша ... ... ... ... ... ... ... саясатын
талдау……………………………….……………………….……...……..….......38
3. Тарау. Қазақстанның қазіргі ақша-несие саясатының бағыттары мен
перспективалары.
3.1. Қазақстанның ақша-несие саясатын ... ... ... ... шешу ... ... ... арналған ақша-несие ... ... ... тізімі…….………………….……………..........91
Кіріспе
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастарға өтуге байланысты елдің
экономикасында, сондай-ақ тұтастай алғанда халық шаруашылығының ... ... әрі ... өзгерістер көрініс тапты. Яғни екі деңгейлі
банк ... ... және ... ... іс-әрекеттердің
либерализациялануы көптеген ірі және шағын экспортерлар мен импортерлардың
пайда болуына, сондай-ақ ... ... ... жеке объектілерімен қоса ірі өндірістік кәсіпорындар жеке
меншікке иелігіне өтті.
Экономикадағы өзгерістердің оң нәтижелерімен қатар кері нәтижелері де
болып ... Яғни ... ... ... ірі
диспропорциялар, шаруашылық байланыстардың тоқтауы, инфляция, “көлеңкелі
экономика” масштабының өсуі т. б.
Қазіргі ... ... ақша - ... саясатын үкіметтің
шамадан тыс үстеміне және дербес индивидумдардың шаруашылық ... ... ... ... ... экономиканы мемлекеттік
реттеу құралы деп қарайды.
Ақша - несие саясатының ең ... ... ... тұрақтылығын,
толық жұмыс бастылықты және ВНП-ның нақты көлемінің өсуін қамтамасыз ... ... - ... ... негізінде жалпы экономиканың хал-ахуалына
ақшалардың және ақша - несие саясатының әсер ету процесін зерттейтін ... ... ... бағыттары мен тактикалық мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... өзіне инфляциясы өсіп бара жатқан, құлдыраған ... ... ... ... бұл ... тек әрі қарай күшейді. Қазіргі
кезде ... ... ... ... ... ... ... арқасында жағдай тұрақтандырылған болатын.
Біздің өмірімізге, Қазақстанның жаңа тарихына ... біз ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
ақша-несие саясаты, табиғи америкалық, ағылшын немесе қандай болмасын басқа
да монетарлық ... ... ... ... ... ... мүмкін емес, демек бұл тақырып тағы ұзақ зерттеуді талап ... ... ... ... ... толық өңделген, бірақ ол қазақстандық
экономика ... ... ... ... ... Осы өзектілік
себептен, біз осы ... ... ... жұмыстың негізгі мақсаты ақша-несие саясаты тақырыбын
толық ашып көрсету болып табылады. Негізгі ... ... ... ашып ... алға қойылған:
- ақша-несие саясатының теориялық ілімдерінің негізін қарастыру;
- ақша-несие саясатының мәнін, механизмдерін, элементтерін қарастыру;
- ақша-несие саясатын қолданғанда пайдаланатын құралдарды қарастыру;
- ... ... ... ... бері ... ... ... уақыттағы ақша-несие саясатын жүзеге ... ... ... ... Ұлттық Банкінің алға қойылған бағыттарын қарастыру;
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, ... және ... ... ... ... жұмыстың таңдалған тақырыптың
көкейкестілігі негізделген, зерттеу процесінде шешуге ... ... ... ... ... ... ... берілген.
Сонымен қатар заңдық, нормативтік базалар, оқу-әдістемелік құралдар,
шетелдік және отандық экономист-ғалымдардың монографиялары, периодикалық
баспаның ... ... ... ... ... ... саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатың
құрамдас бөлігі
1.1. Ақша-несие саясатының мақсаттары және институционалдық негізі
Ақша-несие саясаты салық, инвестициялық, құрылымдық және т.б. ... ... ... ... экономикалық саясатының бір бөлімі болып
келеді. Ақша-несие саясаты мәнінде ... ... ... ... және ... даму ... ... салуы мақсатындағы
өзара байланысқан шаралардың кешенін ... ... ... ... мінез-
құлқы және мазмұны қоғамның экономикалық стратегиясымен және жалпы
шаруашылық жағдаймен ... ... ... ... ... ... осы шектерді анықтау экономикалық теорияның
аса күрделі мақсаты болып табылады.
Ақша-несие саясатының ... әсер ету ... ақша ... болып
келеді. Ақша айналымы өз алдына қолма-қол және қолма-қол емес ақшалардың
толассыз қозғалысын құрайды. Ақша ... ... ... ... принциптерін түбірінен өзгертеді. Осы ... ... ... реттеу ақша массасы, ақша массасының агрегаттары, орталық банкі
ақшалары, несие мультипликаторы, ақша ... және ... және ... жаңа ... негізінде жүзеге асады. Өз кезегінде түсінік
аппаратын жаңарту ... және ... ақша ... ... ... қажеттілігіне әкеледі, өйткені бұл теориялық
құрылыстардың негізінде Маркстің ақша ... ... ... жатыр. Ақша айналымы заңы құн заңынан шығады. Демек айналымға ... ... ... тек қана тауар айналымының көлемі мен құрылымын
қарастыру жеткіліктісіз, мұнда табыстың мөлшері мен ... ... пен ... ... ... ... саясатын негіздеу, оның стратегиясы мен тактикасын анықтау
ең алдымен теориялық ... ... және оның ... ашылғанын талап етеді. ... ... ... ... ... екі ірі ... ... көрсеткені өзімізге белгілі –
кейнсиандық және монетарлық мектептер. Егер де кейнсиандықтар ақша - ... ... ... ... ... ... үстінен
бақылауға беретін болса, онда ... ... ... ... ... ... Олардын арасындағы келіспеушілік әртүрлі
методологиямен шартталған – біріншілері ... ... жеке ... ... ... ... ... – барлық нәтижелер кешенінің
негізіндегі тиімділік туралы айтады.
Ақша-несие саясатының нәтижелі жұмыс жасауына ... ... ... екі ... банкілік жүйе және ақша-несие сферасындағы
нарықтық жүйе.
Банкілік секторды ... ... ... ... орындау
мақсатында жаңа банкілерді, олардың барлық деңгейдегі филиалдары мен
бөлімдерін жасау, ... ... және ... ... қызмет бағыттарын таңдау, ерекше ... ... ... ... ... ... ... Екі деңгейлік құрылымның нәтижелі жұмыс
жасауына ... ... ... клиентура, қорлардың пайдалы
орналастырылуы үшін бәсекелес шарттарының теңдігі болып ... ... ... ... ... ... саясатын жасап, ақша айналымын
және екінші деңгей ... ... ... ... ... көмегімен реттейді. Ол клиентураға ... ... ... ... оның ... тек қана банкілерден
тұрады. Сайып келгенде, әңгіме иілгіш құрылым шектерінде жүйенің ... ... ... ... ... мекемелердің әр түрлілігі мен аса көптігіне, олардың әр түрлі
елдерде түрлі үйлесушілігіне қарамастан, екі деңгейлік ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі
банкілердің мінез-құлығын жөнге салуға және қайта өңдеу процесіне ... ... ... ... ... ... бәсекенің болуы барлық
елдерде олардың нәтижелі жұмыс жасауының негізгі шарты деп қаралады.
Қазіргі ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... сферасындағы нарықтық жүйесіз екі деңгейлік
банкілік жүйелердің нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... реттеудің нарықтық үлгілерінің маңызды буыны
болып келеді: мұнда несиелердің ... ... ... және ... монетарлық саясаттың өте маңызды айнымалысы – пайыздық
ставкалар ... ... ... ... негізінде ең алдымен
үш белгі жатады: келісім объектісі, уақыт арасындағы қатысушылардың құрамы
және келісімдердің ... ... ... ... екі ... айырып
көрсетеді: несие және қаражаттық, олардың өз алдына нақтылы бір ... Егер ... ... нарығында 24 сағаттан бір жыл мезгілге жасалса,
қаражаттық нарықта ұзақ мезгілдік келісімдермен сипатталады.
Несие нарықтары банкаралық және ... ... ... ... мезгіл бойынша активті және пассивті операцияларының теңелетін
банкаралық нарыққа тек қана банкілердің ... ... ... мен ... ... құрамы көбірек болатын ақша нарығы
болып табылады. Оған ... ... ... ... ... ... және ... қорлар қатыса алады. Ұзақ
мерзімге ақша қорларын сатып алу және сату келісімдері алғашқы және ... ... ... ... облигациялардың және
акциялардың эмиссиясы жатады, ал екіншіге – қор биржа.
Ақша-несие саясаты экономикалық саясаттың тек бір ... ... ... оның ... мақсаттары елдің жоғарғы органдарымен
анықталатын глобальды стратегияның бір бөлімі ... ... ... бір
элементі болып ақша-несие саясаты тек қана анықталған жалпы мақсатқа жетуге
жағдай жасайды. Өз ... ол ... ... ... ... ... несие саясатының стратегиясын жасау екі кезеңді ұсынады: оның ең
маңызды ақырғы мақсатын анықтау; монетарлы өкіметтерге ... ... пен ... ... ... ... ... белгілі бір саясатты таңдап және
оны орындап жоғарғы тұрақтылыққа жету және сол ... ұзақ ... ... ... ... ... ... тұрақтылық» ұғымы
негізінен макроэканомикалық параметрлердің күй-жағдайының айқын ... атап ... ... тұрақты өсуі, тұрақты бағалар, жұмысшы
күшінің толық жұмыс бастылығы және төлем балансының дұрыс сальдосы.
Ақша-несие саясатының ... оның ... ... көрсетіліп,
былай класифмкацияланады: іс-әрекет шегімен – ішкі және ... ... ...... және ... Ішкі және ... ... және ақырғы
мақсаттардың шектелуі олардың абсолютті қарама-қарсы қойып салыстырылмай
қабылдануға тиісті. Негізінен ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты ғана болып отыр.
Ақырғы мақсаттар. Ақырғы ... ... ... ... туралы жиі сөйлейді, оның шектері макроэкономикалық көрсеткіштер
схемасында көрсетілген. Экономикалық ... мәні осы ... ... жатыр.
Ақырғы мақсаттар арасында бір мақсат бар, оны ... ... ... ... күрес ұлттық валютаның ішкі және сыртқы құнын
сақтау үшін инфляциямен. Бұл ... ақша ... ... емес,
жинақтардың тұрақты артуына ... ... ... ... ... ... даму жолымен шешіледі. Ақша-несие
саясаты инфляцияның ... ... ... ... ... ... және ... факторлар экономикалық саясаттың басқа
құралдарымен жойылуға тиісті (табыстар ... ... ... және ... ... ... ... аралық ретінде ақырғы мақсаттардың
орындалуына қолайлы мақсаттар анықтайды. Аралық мақсаттардың анықтамасы
бірнеше болжамдардың қатарында ... ... ... ... ... мен ... мақсаттар (мысалы, бағалар) арасында біршама ... ... ... ... ... аралық мақсаттан ақырғыға
трансмиссия процесі тұрақты және жеткілікті түрде көрсетілген. Орталық банк
оның бұйрығында бар құралдарға ... ... ... ... ... ... ... аралық мақсаттарды ресми жариялай отырып
орталық банк, болжауға арналған негізгі нүктені ... ... ... ету ... ... іске ... алады. Оған қоса, ақша-несие саясаты
табыстар саясатына ... аса ... ... ... ... азырақ «ауырғыш» әсер көрсетеді.
Орталық банкі аралық мақсаттардың екеуінің біреуін ғана ... ие: ... ... ... ақша ... ... екі мақсатты
бірге таңдайды. Бұл дегеніміз, ақша-несие саясатының стратегиясы сандық
мақсаттардың екі ... ... ... ... ... ... ... елдердің орталық банкілері экономикаға әсер етудің
белгілі бір әдістеріне ие. Оларға дәстүрлі түрде мыналар ... ... ... ... ... ... және кепілдік саясатын
қосатын ұлттық ... ... ... ... ашық ... ... саясат. орталық банк ақша-несие саясатының
стратегиялық концепциясын жасайды, ол ... жету үшін ... ... ... ... ... бір құралдарын қолдануда
реттелетін экономика күй-жағдайы ғана емес, сонымен қатар орталық ... ... ... ... ... үлкен роль ойнайды.
Кейбір елдерде ақша-несиелік реттеудің негізгі түрлері ... ... ... мен ... ... болады, онда орталық
банкілер құралдардың стандартты түрлерін қолданады. Англияның орталық
банкісінің жүргізетін ... ... ... реттелмейді, және әрбір нақтылы
кезеңде Англия Банкісі ақша нарығына әсер етудің жаңа ... ... да ... ... ... ақша ... ... ерекшелеп көрсету жеткілікті түрде қиын, өйткені олардың жиыны
саяси режимге аса ... ... яғни ... ... консервативті немесе
лейбористтік өкіметтің ауысып отыруы жиі ... ... ... ... ... көрсетілген құралдарды модернизациялау жолын ұстанып ... тұра ... ... ... ... ... ... қолданады.
Ұзақ мерзімдік аспектіде орталық банк стратегиясының компромистік
вариантын таңдау туралы айтуға болады. Қазіргі ... ... ... қарағанда нарықтық механизмге үлкен маңызды бөліп отыр. Ұлттық
Банк үшін ... ... ... ... және Германияның орталық
банкілерінің тәжірибесін қолдану аса ... ... яғни ... ... ... бақылануы керек, сонымен қатар танымайтын
әдістерді ... ... ... ... бар құралдарды тиімді
қолданған дұрыс және маңызды болып табылады.
Орталық банкінің ... ... ... ... ... ... банкілердің стратегиясын класификациялаудың
негізгі принциптерінің бірі болып қызмет ететін ақша ... ... ... немесе ұлттық ақша бірлігінің басқа бір ... ... ... ... ... реттеуге бағдарлану, яғни ішкі және
сыртқы көрсеткіштер. (1 кестені қараңыз)
Кесет-1. Валюталық курсты реттеудің ішкі және ... ... ... | ... көрсеткіштерге бағдарлану |
|Бағдарлану | ... ... өсу ... ... ақша ... валюталық курсын |
|реттеу ... ... ... ... Р.М ... және ақша ... |
|саясаты» ... ... ... ... ... ... банкісі жұмысының негізгі мақсаты ұлттық ақша
бірлігінің тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... деп ... (ішкі дегенімізде инфляциясыз дамуды, ал сыртқыда –
неміс маркасының валюталық курсының ... ... М3 ... ол ... қолма-қол ақшалардың көлемін және резиденттердің ұлттық
несие институттарында сақтайтын келесі ... ... ... ... ... ... 4 жылға дейінгі салымдар, жәй жинақ салымдары.
Айта кететін бір жайт ақша массасы ... ... және ... ... ... ... ... негізінде
анықталады және келесі компоненттерден ... М0 ... ... ақшалар, яғни банк жүйесінен тыс
ақшалар);
2. М1 (айналыстағы қолма-қол ... және ... ... ... емес ... ... ... депозиттері);
3. М2 (айналыстағы қолма-қол ақшалар және ... ... ... емес ... ... аудармалы депозиттері, теңгедегі басқа да
депозиттер және шетел валютасындағы халықтың және ... емес ... ... ... М3 (М2 ... және ... да ... валютасындағы банкілік емес
заңды тұлғалардың аудармалы депозиттері сомасына ... ... ... ... ... тыс ... ақшаларын және
екінші деңгейдегі банкілердің аудармалы депозиттерін қосады.
Ақша массасын ... ... ... ... ... реттеген
кезде ақша массасының өсуін ... ... ... ... және оның өсуін тоқтату шаралары ... ... ... ... деп айырады. Ұлттық ақша бірлігінің валюталық курсын
реттеу орталық банкінің стратегиясының екінші варианты ретінде ... ... ... бар ... елдері қолданады. Мысал ретінде
Австрия, Бельгия, Нидерландыны келтіруге болады. Австриялық ... ... ... ... шеңберінде есептік ставканың өзіндік мөлшерін
мүлдем белгілемейді, өйткені австриялық ... ... ... ... ... ... ... ставканы Неміс федерал
банкісінің есептік ставкасымен бір ... ... одан ... деңгейде
ұстауы керек. Автстриялық ... ... ... валюталық саясатты
жүргізе отырып ұлттық валюта мен неміс маркасының ... ... ... ... ... ... ... бұйрығында ақша-несие сферасын реттеуге
көмектесетін құралдары болады. Бұл құралдар барынша көп ... ... ... және оны ... ... ... бір ... жағдайда
қолданады. Ақша-несие саясатының құралдарын осылай ... ... ... ... ... мақсаттарын дәлірек іске асыру
қабілеттілігін ... ... ... ... келесі талабы оның бөлек топтар
немесе барлық несие институттардың бәсеке қабілеттілігіне әсер ... ... ... ... сауда банкілерінің бір бөліміне әсер
ету шаралары жатады. Мысалы, Германияда әр ... ... ... ... ... ... бойынша әр түрлі ставкалар қою; Ресей банкісінің
валюталық лицензия беру тәжірибесі. Екінші топ барлық ... ... ... ... Үлгі ... ... банкінің рестрикциялық
есептік саясатын өткізу болып табылады.
Жоғарыда аталған талаптар есепке ала отырып, ... ... ... бірнеше белгілердің негізінде сипаттауға болады:
✓ Дәстүрлі немесе дәстүрлісіз;
✓ Әкімшілік ... ... ... әсер ету ... ... ... Тіке ... жанама әсер ету;
✓ Қысқа мерзімді, орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді.
Дәстүрлісіз операциялар халықаралық қаржы ... ... ... ... ... ... ... қажетті құралдарын таңдауда
ерікті Англия банкісі үшін дәстүрлісіз реттеу шаралар ... ... ... ... ... ... және ережелердің
түрін иеленетін құралдар жатады, сонымен қатар ұлттық банкіден шығатын ... ... ... және ... ... шек ... ... ала белгіленгендер жатады. Әкімшілік әдістер дамушы
экономикасы бар орталық банкілерге тән. ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырып отырады.
60-шы жылдарда барлық европалық елдерде ... ... ... ... ... тәжірибесі кең қолданылған. Қазіргі кезде ... ... ... ... және ... ғана ... алып
тасталған. Әкімшілікке әдістерге сонымен қатар орталық ... ... ... ... ... ... сипатындағы құралдардың мәнінде орталық банкінің ұлттық несие
жүйесіне ақша нарығы мен ... ... ... бір ... ... әсер етуді айтады.
Соңғы он жыл ішінде өндірісі дамыған елдерде экономикалық реттеу
процесінде ... ... ... ұмтылысы анық көрініп жүр. Көптеген
Европа елдерінде капиталлың қозғалысы либерализацияланып, ашық ... ... кең өріс алып ... Дәл ... 1991 жылы
Австрияда несие институттарының ірі ақша сомаларына ... ... ... орталық банкілерге мәлімет беру жүйесі алынып тасталды.
Орталық банкінің экономикалық реттеуі тіке және жанама әсер ... ... ... саясатты жүргізгенде ақша нарығындағы жағдайды
жанама реттеу жасалады, сонымен қатар бір ... ... ... ... әсер ... Ақша-несие саясатының теориялық негізі
Өндірісі дамыған елдердің экономиканы реттеу ... ... өте ... ... Бұл ертеден келе жатқан экономиканы
реттеудің алғашқы формаларының бірі екені белгілі. ... ... ... позициядан аса талғамды болып қарастырылады. ... ... оның ... 30-шы ... ... ... кезінде шығып жүрген еді, сол кезде оның ролі ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштер ақшаның
ауыспалы ... ... яғни ... ақша ... өзгерісі
өндірісті, айырбасты, тұтынуды, жалпы сұранысты қозғауы мүмкін. Эмпирикалық
позициядан қарағанда: екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі инфляция ... ... ... деңгейіндегі экспансиялық ақша-несие саясатымен
арандатылған еді, ал рестрикциялық саясат оның ... ... ... берді. Ақша-несие саясатын негіздеу, оның стратегиясын және
тактикасын анықтау алдымен ... ... ... және оның ... ... ... ... Өзіміз білетіндей, ақша-несие саясатында
схемалық ... екі ірі ... ... ... – кейнсиандық және
монетарлық.
АҚШ-тың экономикалық ғылымында ең ірі танымал кейнсиандық ... ... ... П. Самуэльсон, Ф. Модильяни және Дж. Тобин. Олардың
жұмыстары экономиканың ресми ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - әрбір макроэкономикалық теория
міндетті түрде ақшалай ... ... ... ақшалай феноменнің
макроэкономикалық анализде кездейсоқ түрде маңызды болып саналады. ... бұл ілім ... ... ... ақша нейтрализмінің өркендерін
қамтыған еді.
Келесі концептуалдық бағыт 50-ші ... ... ... қалыптасқан еді. Оның жақтаушыларын алғашында сандық деп атайтын еді,
содан ... ...... деп атады, өйткені олар экономикалық
белсенділіктің тербелісін және ... ... ... ... ... Бұл теорияның идеологі әйгілі экономист М. ... ... ... ... ... рөлін бюджет саясатының
немесе табыстарды бақылау саясатының пайдасына шешсе, монетаристтер ... ... өзін ... ... ... ... тек мына
әдістемемен ғана пайда болған: біріншілері саясаттың тиімділігін әрбір жеке
жағдайдың негізінде болатынын ... ал ... ... ... ... ... ... айналыста жүрген ақшаның көлемінің өзгеру эффекті экономикаға
әсері тимейінше ақшаның сандық теориясы ... ... ... ... ол ... қатар бұл теорияның нақты «өтпелі кезеңдерде» түзелетінін
түсіндіреді, оның қадамында ақша ... ... ... ... өндіріс және келісімдердің көлеміне, бағалардың ... әсер ... ... ... оның әртүрлі анықталатын
факторлармен ұзақ мерзімді экономикалық концепциясы, экономикалық ... ... ... ... кейнсиандықтардың концепциясының өзінің ішінде тайталасты айту
керек. Кейбір экономисттер кейінгі кейнсиандық мектептің зерттеушілерін
нағыз ... ... деп ... ... ... ... моделін бағалардың икемсіз ... ... ... ... ... ... ... жеке жағдайлар түсіндіруге
ұмтылады. Басқаша ойланатындарға ... ... өзге ... көрсетіледі:
кейнсиандық экономика міндетті түрде монетаристті болса, онда ол тепе-
теңдікте болуы мүмкін емес.
Кейнс ... ... тек ... ... ... ... Ақшаның маңыздылығын көрсету үшін ол анализдің класикалық схемасын
керісінше өзгертті, яғни жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... ... байланысты қамсыздандырылады. Кейнстің
схемасы бойынша керісінше: жалпы сұраныс өндірісті анықтайды, оның ... ... ... жету үшін ... ... ... Ақша ... айқындалуына жағдай жасап стратегиялық маңызға ие: олардың
жеткіліксіздігі ... ... ... ... ... ... ... қарыз капиталына деген ұсыныс пен сұраныс пайыздық
ставканы анықтайды. Кәсіпорын иелері ... ... ... ... ... ... ... пайыздық ставкаға тең болып тұрғанша
қаржы салып отырады. Өз алдына жалпы табыстың өсімі қаржы салудың өсімінен
шығып қысқа ... ... ... ... ... ақша массасын
өзгерте отырып монетарлы өкімет табыс ... ... ... әсер ... ... ... ... схемасы келесі түрде бейнеленуі
мүмкін. Белгілі бір себептермен нақты сұраныс төмендеді ... ... ... кәсіпкерлер біле алмайды, олар өздерінің болжамдарында өткен
кезге қарайды. Сөйтіп олардың болжамы қате болып, олар ... аз ... да ... өнім көбейіп қалады. Артық өнімді азайту үшін ... ... ... бұл ... ... көлеміне
бағытталып, сонан кейін бағаға да бағытталады, ал ... ... ... ... бұрынғы бағалар тепе-теңдік жағдайының
бағасы ... ... ... ... ... нарығынан еңбек нарығына
өтеді. Өндіріс көлемін азайта отырып кәсіпкерлер ... ... ... ... ... қысқартады. Кейін олар сұранысты тұрақтандыру үшін
тауарлардың сатылу бағасын ... ... ... ... үшін номиналды жалақының төмендеуіне келісуге ... ... мен ... ... ... құндылықтар нарығындағы ұсыныс пен
сұраныс арасындағы тепе-теңдікті қалпына келтіру үшін жеткіліксіз ... ... ... пен ... ... ... ... әкеледі, нәтижесінде жалпы ... ... ... ... депрессияның кумуляциясы артық қорлар таусылмайынша жүріп
отырады.
Бірақта жалпы табыстың ... ... ... ... ... пайыздық ставканың төмендеуіне алып ... ... ... ... ... бұл ... ... жіберуі
мүмкін. Егер де пайыздық ставканың төмендеуі ... ... ... ... онда ... сұраныс көбейеді де, ақша-
несие өкіметтері ұсынысты көбейтуге ұмтылады, ал бұл өз алдына бағалардың
өсуін ... ... ... пен ... ... әсерін тигізеді.
Бұл депрессияны түсіндіретін ой жүгіртулерге керісінше болып ... ... ... алғанда ақша-несие саясаты коньюнктуралық
саясаттың белсенді инструменті болып табылады. ... ... ... ... ... нәтижелілігі ғана қызықтырды. Кейнстің
ізбасарлары ақша-несие саясатының тиімсіздігінің факторлерін ... Бұл ... екі ... бірігеді: монетарлық өкіметтер ақшалы
айнымалыларын (пайыздық ... ... ақша ... ... икемсіз
немесе жалпы сұраныс ақшалы айнымалыларының ... ... ... ... пайыздық ставка стратегиялық ақшалы айнымалысы
болып табылады. Ол ... ... мен ... ... ... ... ... әрбір депозит салушының пайыздық ставка туралы
өзінің бір қалыпты немесе ... ойы ... және оны ... ... ставкамен салыстырады. Егер нарықтық ставка болжағаннан ... ... онда ол ... ставканың төмендейтінін, ал акциялардың
курсының жоғарылайтынын болжап ақшаны ... ... ... сатып
алған жөн деп ойлайды және керісінше. Егер де алыпсатарлар ... ... ... олар ... ... мен ... ... жасайтын еді. Дәл осылай Дж. Тобин кейнсиандық ақша
сұранысының анализіне ... ... ... ... ... ... ... нақты болмауы себебінен қарастырмаған еді.
Тіпті экономикалық факторлар ақша мен облигациялардың арасында таңдауға
толық жағдай жасаса да, ... ... ... ... үздіксіз болатын
еді, өйткені бір қалыпты пайыздық ставка туралы пікірлер әр түрлі ... ... ақша ... ... ... ... етті, ол үшін олар экономикалық агенттердің ... ... ... кең модельдер құрастырды. Бұл модельдерде ақша
қорлары мен қысқа мерзімді пайыздық ставка бір уақытта ақша ... Онда ... ... ... ... ... ... (ашық
нарығындағы операцияларды есепке алып ... және ... ... ... ... ставканы есепке алу), сонымен қатар табысты макимум
алуға тырысатын ... ... ... және ... ... ақшаға (несие билеттері, ... ... ... ... депозиттер) беретін талғамына тәуелді. Мұндай
пайыздық және жалпы табыс сияқты ... ... ... ... ... және ... талдауда білінеді.
Орталық банкінің ақша ұсынысын көбейтуге немесе азайтуға бағытталған
әрбір іс-қимылы салдарынан, кейбір ... ... ... ... ... ... ... реакциясы болмауы мүмкін. Дәл ... ... мен С.Б. Чейз үшін бұл - ... ... ... ... нормасын көтеретін, экономикалық ... ... ... ... ... ашық нарықтағы
операцияларының ... ... Бұл ... ... талап еткенге дейінгі
депозиттерінің үлесі мерзімдік депозиттеріне қарағанда өседі де, ал ... да өсіп ... ... ... ең ... болып М. Фридменнің «Ақшаның
сандық теориясын зерттеу» деген ұжымдық еңбегінде шыққан «Ақшаның сандық
теориясы: жаңа үйлесім» ... ... ... Бұл ... өз ... ... манифесті болып табылады: онда автор ақшаға сұраныс пен ұсынысқа
қатысты екі негізгі пікірге ие монетаристті ... ... ... ... ... ... тұрақты функциясы
болып табылады;
- ақша ұсынысың функциясы ақшаға сұраныс функциясының аргументтерінен
ішінара өзгеше аргументтерді қосады.
Фридмен бойынша, ақшаның ... ... ... сұраныс теориясы
болып табылады. Нақты түрде келтірілген ақшаға деген сұраныс экономикалық
агенттердің жиынтық ... және бұл ... әр ... ... тәуелді. Салымшының «жалпы теорияда» иемденген таңдауы қолма-
қол ақшамен және қаржылық талаптармен шектелген, ... ... ... ... кешенге тарайды. Бұдан айтатынымыз ... ... ... ... құн реакциясынан ... ... ... осы әр ... ... қайтарымына тәуелді барлық
игілік қатынасындағы категорияларына сұраныстың өсуіне әкеліп соқтырады.
Проценттік ставка талдаудан алынбайды, бірақ та ол ... ... М. ... оны ... қатар инфляция деңгейін) жиынтық табыспен
бағаланатын ақшаға деген сұраныс пен нақты кассалық қома-қол ақшаға ... ... ... үшін ... ... ... бойынша ақша
айналысы жылдамдығының қалдық элементтерін түсіндіру үшін қолданады.
Фридменнің «Номиналды ... ... ... ... мақаласында
жасаған кейнсиандық теорияның келбеті қандай да болсын иллюзия қалдырмауы
керек. Оның ұсынған ақшаға ... ... ... ... ... ... ... ұғындырушы айнымалы ретінде ол ... пен ... ... ... ... бұл пайыздық ставка ерекше
сипатқа ие. Шынымененде, Фридмен оның болашақ пайыздық ставка туралы ... ... деп ... Сөйтіп ол пайыздық ставканың
барлық деңгейіне минималды пайыздық ставка туралы ... ... ... ... туралы айтсақ, онда оны И. Фишер айтқан: күтілетін
пайыздық ставка нақты ... мен ... ... пайызының үстіне
қойылуы мүмкін. Сөйтіп оның анықтамасы ... егер де ... ... ... ... ... өсу деңгейлері арасындағы айырымына тең
болса, онда бұдан шығатыны ақшаға деген сұраныс номиналды тұрақты табыстың
өсу деңгейінің ... ... ... ... жаңа ... ақша ... ... циклдық өзгерісін оңай
түсіндіруге мүмкіндік береді: яғни ... ... ... ... ... ... депрессия кезінде тұрақты табыстың ... ... ... ол ... ұзақ ... болжамдарына тәуелді
болатын және ақша-несие саясаты мен ... ... ... арасында
қозғалтқыш күш ролінде бола алмайтын кейбір ... ... ... ... ... ... ... ... ... ақша ... мен игілікке
сұраныс өзгерісі арасында тікелей байланыс шығады, ал ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Кейнстің
талдаған ақша-несие саясатының тиімсіздігі ... ... ...... ... шығатын несиеге сұраныстан пайда болып
тұрды. Басқаша ... ... ... сұраныстағы пайыздық ставканы ... ... ... бұл ... ... ... және ... бойынша ақшаға деген сұраныстың шексіз икемділігі қауіпін жояды.
Алайда ақша санының ... ... ... ... ... ... ... үшін, ақша ұсынысының ақшаға деген сұраныс өзгерісіне
автоматты түрде ... ... ... ... әсер ... және ... ... сұранысқа әсер
етпейтін маңызды факторлар бар. Кей жағдайларда ақшаның ұсынысына әсер
ететін техникалық ... бар, ... ... ... ... банкілік жүйенің мінез-құлығын анықтайтын саяси және психологиялық
шарттар бар. ... ... ... ақшаларға деген сұранысының
өзгеруіне елеуге ұмтылады днп ... ... ... ... ұсынысының экзогендік теориясы» деп белгіледі, ал өздерінің
концепциясын «ақша ұсынысының ... ... деп ... ... ... сөздер айналыстағы ақша санының экономикалық дамудан
тәуелсіз деп түсінеді, ал бұл дұрыс емес.
Айналыстағы ақша ... ... ... бірі ... ... ... ... табылады. Монетаристтердің анықтамасы бойынша
айналыстағы ақша массасы үш фактордан тәуелді:
- орталық банкі ... ... саны ... ... және «жоғары күші бар» ақшалар);
- банкілік резервтердің нормасы;
- ... ... ... ... ... мен ... ... бейнелейтін қатынастар
салыстырмалы түрде тұрақты және баяу өзгереді деп ... ... ... “жоғары тиімділігі бар” ақшаларға пропорционалды өзгереді, олардың
өзгерісін орталық банк өзінің “ашық нарық саясатының” ... ... ... ... ... ... да экономисттер тереңдетіп
дамытты. Алғашқы болып Ф. Кейген АҚШ-та ақша ... үш ... ... Ол ақша массасының өзгерісі ұзақ мерзімде ... ... ... өзгерісімен басқарылатынын көрсетті. Дәл осылай
экономикалық белсенділіктің ... ... ... ... ... ... бұл тербелістер біртекті ... ... ... ... ... қоғамның кассалық қолма-қол
ақшаларының өзгерісімен және банкілік резервтерінің ... ... ... және Х. ... ... ... ақша ... процесінде
алдымен банкілердің, сонан кейін қоғамның мінез-құлығын жасауға тырысты
сонан соң бұл үшін ақша ... ... ... ... ... ақша ... ... анализдерінен өзгеше, өйткені олар
несие мультипликаторы концепциясына негізделген және орталық ... ... ... ролін дәлелдеуге ұмтылады.
Несиенің мультипликаторы ақша массасын орталық ақшаға (немесе ... ... ... ... плюс ... банкідегі шоттар) бөлгеннен
шығатын бөліндісіне тең ... ... ақша ... орталық банкінің
“өнімдерінің” (ақша базасы) несие мультипликаторына ... ... ... яғни ... немесе к=, мұндағы М – ақша массасы, Мс –
орталық ... ... ақша ... к – ... ... ... орталық банкінің іс-қимылын бейнелесе, ... ... ... ... және ... ... қолма-қол ақшаларының құрамына қатысты мінез-құлығын бейнелейді.
Мультипликатордың көптеген формулалары бар. Ең ... ... ... ... а — ... ... ... депозиттерге
қатысты коэффициенті; b – қолма-қол ақшалардың ақша массасына қатысты
коэффициенті.
Бұл дауды шешу үшін ... және ... ... ... ... ... ... алғашқылары
бюджеттік саясаттың жоғары тиімділігін көрсетіп, екіншілері ерісінше ең
болмағанда ... үш ... ... ... ... Біріақ
кейнсиандық модельменен қорытындылар модельдің ... ... ... модельдерге келетін болсақ, олар ақша-несие
саясаты және бюджеттік ... ... мен ... да ... әсері арасындағы нақты қырын жасай алмайды.
Ақша-несие саясаты мен бюджеттік саясаттың салыстырмалы ... әлі ... жоқ. ... ... ... ... бұл
проблема үшін жеткіліксіз болды. Сондықтан К. Бруннер мен Х. Мелцер ықтимал
ауыстырулар кешенін ... оны ... ... ... ... ... ... немесе ақша еместік қаржы активтері мен нақты
капитал арасында.
Болашақ дискуссиялар үшін ең қолайлы жоспар ... бұл ... ... ... ... Бұл авторлар өзінің анализін “монетаристтік”
сияқты көрсетеді. Шынында да Дж. ... ... ... ... ... болып табылады, анализде кейбір келісімдікке қамтамасыз ... ... ... және ... саясатының салыстырмалы
тиімділігінің қорытындылары әлі екі түрлі болып табылады. Ақша ... ... ... ... ... ... пен ... деңгейіне әсері ақшалардың, облигациялардың және құндылықтардың мінез-
құлығының өзара ауыспалдылығына біршама тәуелді болады. ... ... ... ... дау ... ... ... табылады.
Кейнсиандықтар бюджеттік саясаттың жалпы сұранысқа әсерін ... ... оның ... ... саясатының тиімділігімен
салыстырады. Алйда, Лаффердің теорисы бойынша бюджеттік саясат, ... ... тек қана ... ... ғана әсер ... ... қатар
жалпы ұсынысқа әсер етеді. Американдық экономисттердің пікірі бойынша тым
қатты ... ... ... ... ... капиталды орналастыру
мақсатымен үнемдеуге ұмтылысты төмендетеді. Бұл жағдайда стагфляциямен
күресетін әдіс салық ... ... ... ... Осы жаңа ... негізіне салынған еді. Егер де салық салудың азайтылуы
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... дефициті өсіп, пайыздық ставка өсіп,
артынан жеке капиталдың “шектету эффектісі” мен ... ... ... экспансиялық ақша-несие саясаты ғана пайыздық ставканың
өсімін уақытша тоқтататын еді, бірақ бұл саясат ... ... ... ... іс ... ... неокейнсиандық
экономиканы көтеру саясатына айналдыратын еді. Ақша-несие саясаты ... ... ... ... дау ... ... фактордың
әсерінің күшейюімен байланысты жаңа мәнге ие болды: енді анализге тек
валюталық бағамның өзгерісі ғана ... ... ... ... ... ... әсері де енеді. Сонымен қоса анализдің сыртқы нарыққа ашық
экономикаға таралуы екі мектептің де ... ... ... даудың негізгі тақырыбы – ақша-несие саясаты ман ... ... ... ... ... ең ... екі іс-әрекетті
өзінде сәйкесендіретін болып табылады. ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты осы дефицитті
қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... ақшалы экспансия саясаты мемлекеттік бюджеттің
ұлғайюымен сәйкес келе алмайды. ... қоса көп ... ... ... ... тепе-теңдікті талап еткені бір ... ... ... ... экономикаға сыртқы дефицит әрекеттенеді, және керісінше.
Екі мектептің арасындағы күрес айқындалмаған ... ... ... ... ... ... саясаты экономикалық процесстерді
реттецтін экономикалық саясаттың тек бір ғана инструменті болып табылмайды,
бірақ та нарықтық экономиканың ... ... ... ... жоқ ... үлкен жауапкершілікке әкеледі. Қазіргі ... ... екі ... ... қосып тиімді, бір-біріне демеу
болатын ақша-несие ... ... аса ... ... ... ... ... жүзеге асырудың құралдары
Ақша-кредит саясатының құралдары. ... Банк ... ... қол ... үшін негізгілері қысқа мерзімді ноталар шығару,
банктердің ... ... ашық ... ... ... ... ... резервтік талаптар тетігі болатын артық өтімділікті алу бойынша
операциялар жүргізді. Ақша базасының деңгейі ... ... ... ... ... ... ... айтпас бұрын оның реттеу
механизмдерін айта ... жөн. ... ... ... ... ... тікелей және жанама деп бөліп көрсетуге болады.
Тікелей дегеніміз орталық ... ... ... ... ... орындауы, ал жанама дегеніміз ақша нарығының хал-
ахуалына ақшаның эмитенті ретінде әсер ету ... ... ... ... мен ... ... ... екі жақтан қарастырылуына болады. Тікелей құралдар ... ... ... ... ... ... ... ал жанама
нарық арқылы әсер етеді және сұраныс пен ұсынысқа әсер етеді.
Тікелей құралдар ... ... ... түрінде коммерциялық
банкілердің балансына қатысты қолданылады, ал жанама құралдар орталық ... ... ... үшін ... ... ... кезеңде, ақша нарығының әлсіз кезеңінде
қолданған тиімді ... ... ... құралдарды қолдану ақша
қаражаттарының несие-қаржылық ... ... ... ... ... ... Орталық банк жанама құралдарды
қолдана отырып резервтік қорлардың ұсынысын анықтай алады, сонан соң ұсыныс
пен сұранысты резервтік қорлардың қалдықтарына ... ... ... ... ықпал етеді, сөйтіп банктік және банкаралық ақша
нарықтарындағы пайыздық ставкаларды өзгертеді.
Енді орталық ... ... ... қатысты өзінің жүргізетін
саясатына көмекші болатын ... ... ... Оларға ең
алдымен қайта қаржыландыру ... ... ... талаптар
нормаларының өзгеруі, ашық нарықта бағалы ... және ... ... ... ... қатаң әкімшілік шаралары жатады.
а) Резервтік талаптар саясаты.
      ... ... ... ... ... мен ... ... көлемдерi мен ставкаларын реттеу мақсатында ең төменгi
резервтiк талаптардың нормативтерiн пайдаланады.
      Қазақстан Ұлттық Банкi ең төменгі ... ... ... ... ... ... ... есептейдi.
      Банктердiң есеп айырысу үшiн қабылданатын мiндеттемелерiнiң
құрылымын, ең төменгі резервтiк ... ... ... және ... ... ... ең ... резервтiк талаптардың
нормативтерiн Қазақстан Ұлттық Банкi белгiлейдi.
      Ең төменгі резервтiк талаптардың нормативтерiн өзгерту осындай шешiм
қабылданған күннен бастап бiр ... ерте ... ... Ең ... ... ... ... бұзылған кезде банктер
Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.
      Қазақстан Ұлттық Банкi тарату комиссиясының төрағасы тағайындалған
күннен бастап ... ... ... өзiнде резервтелген қаражатты он
күндiк мерзiмде қайтарады.
Қазіргі кезде минималды резервтік талаптар – бұл барлық несие
мекемелерінде болуы қажет өте ... ... ... ... ... ... олар банктердің кассаларында қолма-қол ақша түрінде, немесе
орталық банкіде депозит түрінде, немесе орталық банкі белгілейтін жоғары
ликвидті ... ... ... ... ... өз
алдына заңдық ретте минималды резервтер сомасының пассивті (депозиттердің)
немесе активті (несиелік салымдардың) операциялардың ... ... ... ... көрсеткіштеріне пайыздық қатынасын көрсетеді.
Нормативтерді қолдану тоталды (барлық міндеттемелер мен ссудалардың
сомасына белгілеу) және селективті ... ... бір ... ... ... ... резервтер екі негізгі қызметті орындайды.
Біріншіден, олар ликвидті резервтер ретінде коммерциялық банкілер
клиенттерінің ... ... ... ... етеді. Орталық
банк резервтік талаптар нормасының ... ... ... ... дәрежесін экономикалық жағдайға байланысты минималды
мүмкін ... ... ... резервтер орталық банкінің елдегі ақша массасының
көлемін реттеу үшін қолданатын құралы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... банкілердің
активті операциялар мөлшерін (негізінен олардың беретін ... ... сол ... ... ... ... ... да реттейді.
Несиелік институттар орталық банкіде өздерінің ... ... ... ... ... ссудалық операцияларды кеңейте алады.
Айналыстағы ақша ... ... және ... ... ... кететін болса, орталық банк ақша аудару нормативін көбейту жолымен
несиелік ... ... ... яғни ... ... қаражаттарды
резервтеу пайызын көбейту. Сөйтіп ол банктердің активті операцияларының
көлемін ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Өйткені, резервтік талаптардың өсуі пайданы
толық ала алмауға әкеп ... ... ... ... ... ... бұл әдіс өте ... антиинфляциялық құралғы болып табылады.
Бұл әдістің жетіспеушілігі кейбір мекемелердің, әсіресе шамалы
депозиті бар мамандалған ... көп ... бар ... ... ... жағдайда болады.
Соңғы он-жиырма жыл ішінде бұл ақша-несиелік реттеу ... ... ... еді. Бұған факт батыс елдеріндегі резервтік ... ... ... оның ... ... ... ... тасалуы
да көрініп жүр.
Ақша резервтерінің нормасының төмендеуі ақша мультипликаторының өсуіне
әкеледі, демек ақша массасының өсуіне де ... Егер ... ... ... нормасын өсірсе, онда бұл ... ... ... және ақша ... ... азайюына
әкеледі.
Монетарлы саясаттың бұл құралы өте күшті болып табылады, ... ... ... ... ... қозғайды. Ол өте күшті әдіс болғандықтан
оны ашық нарықтағы операциялар сияқты күнде бір рет емес, он ... бір ... ... ... ... қаржыландыру
“Қайта қаржыландыру” термині орталық банкіден несие мекемелерінің ақша
қаражаттарын алуы деген мағынаны ... ... банк ... ... бере ... ... ... олардың портфеліндегі бағалы
қағаздырды (көбінесе вексельдерді) қайта есептей алады.
Қайта қаржыландыру саясаты арқылы ақша ... мен ... ... ете ... ... қайта дисконттау мөлшерімен есептеледі. Бұл
мөлшерді тағы да ... ... ... деп ... ... ... мөлшерінен айырмашылығы оның мөлшері аз болады.
Орталық банкі қайта қаржыландыру ... ... ... ... алушыларға беретін несие бойынша мөлшерді өсіріп өзінің
шығындарын компенсациялайды. ... ... ... ... ... ... банкілердің несие мөлшерінің өзгеруіне тікелей ... Бұл ... ... ең ... ... ... ... саясатын жүргізгенде қайта қаржыландыру әдісін қолданудың
кемшілігі бұл тек коммерциялық банкілерге ғана қатысы бар. Егер ... аз ... ... онды бұл әдіс ... ... ... ... мен қайта дисконттау ресми ... ... ... банк ... ... бойынша пайыздық мөлшер белгілейді,
яғни бағалы қағаздарды кепілдікке қойып берілетін несие ... ... ... ... ... бар бағалы қағаздар: мемлекеттік
бағалы қағаздар, алдыңғы ... ... ... банкілік акцептілер
жатады.
Орталық банкі есептік мөлшер саясатын (оны тағы дисконттық саясат деп
атайды) ақырғы қарыз беруші ретінде ... Ол ... ... ... банкілерге береді. Кей уақытта қаржылық қиыншылық көріп жатқан
банкілерге балансын дұрыстау үшін де ... ... ... бере ... коммерциялық банкінің қорларын
көбейтеді, демек оның несие беру ... де ... ... ала ... мемлекеттік бағалы қағаздарменен қамтамасыз етілген өз
атына жазылған қарыздық ... ... ... аударады.
Ұлттық банк қайта есептеуге қатысты вексельдер сапасына қоятын
талаптары заңменен бекітіледі. ... ... ... 6 ... көп ... ... ... эмитенттердің вексельдері, іс жүзіндегі
вексельдер, төлеу орны Қазақстан Республикасының территориясындағы ... ... ... ... Ашық нарықтағы операциялар
Бұл әдіс орталық банкінің банкілік жүйеде бағалы қағаздарды сатып алу-
сату операцияларын жүргізуді ... ... ... бағалы
қағаздарды сатып алу коммерциялық банкілердің қаражаттарын ұлғайтып,
олардың несие беру ... ... және ... ... бұл ... өте жиі пайдаланады.
Орталық банк коммерциялық банкілерге бағалы қағаздарды нарықтық
бағаларменен сатуға, сонан соң 4-8 ... ... ... сатып алуға ұсыныс
жасайды. Коммерциялық банкілер бұл операциядан ... ... ... ... ... қағаздармен нарықтық операцияларды жүргізу
формаларына байланысты тіке және керісінше ... ... Тіке ... ... ... ... операциясы, ал кері операция бағалы
қағаздарды сатып алып-сатып алдын ала белгіленген ... ... ... кері ... ... ... ... Кері операциялардың икемділігі,
оның жұмсақ әсері бұл құралға атақ береді.
Ақша-несие реттеудің әдісі ретінде ашық нарықтағы операциялар алдыңғы
екеуінен қатты ... бар. Ең ... ... - өте ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алу көлемі, ... ... ... ... ... банкі саясатының бағытына қарай ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық
Банкінің ақша-несие саясатының аз дамыған құралы ретінде ... ... ... ... ... ... болып отыр. Ұлттық банкінің
қазіргі кездегі мақсаты инвесторларды мемлекеттік бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... реттеудің басқа да әдістері
Экономикалық әдістермен қатар орталық банк коммерциялық банкілердің іс-
әрекетін реттей ... ... ... де қолданады. Мысалға несие
көлемін шектеу.
Бұл әдіс ақша-несиелік реттеу берілген несие сомасын көлемдік шектеу
болып ... Бұл ... ... ... әсер ету ... ... ... шектеулер қарыз алушы мекемелерді теңсіз жағдайға әкеп
соқтырады. Банкілер алдымен өзінің ірі фирмаларына ... ... ... ... орта ... ... ... осы саясаттың құрбанына айналады.
Сөйтіп елдегі бизнес іскерлігінің азайюына әкеледі.
Сонымен ... ... банк ... ... ... ... ... банк қажетті деңгейде ұстап тұруы қажет болады. ... ... ... ... ... баланс
ликвидтілігінің нормативі, бір қарыз алушыға санағандағы қауіп-қатердің
максималды мөлшерінің нормативі және тағы ... ... ... ... ... кейпінде саяси мәлімдемелер жасайды, ол
банкирлердің азаматтық ... ... ... ... бұл ... бір әсер ... ... ең күшті құрал болып табылатын қауесеттер.
Елдің хал-ахуалы тұрақсыз жағдайда бұл қауесеттер ... ... ... ... ... ... ... дамуының кезеңдері
2.1. Қазақстан Республикасының ақша реформасы
90-шы жылдардың ... ... КСРО ... ... ... ... ... дезинтеграциялық процесстер
күшейе бастады. Алғашқы болып 1992 жылы өз валютасын енгізген Прибалтика
елдері, Азербайжан, Украина, уақытша ақша ...... ... ... ... ... ... рубльді енгізді. 1993-жылы Қырғызстан да
өз валютасын енгізді. 1993-ші жылдың шілде-тамыз ... ... ... өз ... ... және ... жаңа ресейліктерге ауыстырылды. ТМД
елдеріне кіретін басқа елдерге ескі ақшаларды жаңа ресейлік ... ... бас ... ... ... ақша ... толығымен өз өмір
сүруін тоқтатты.
Еліміз бастан бері саяси және ... ... ТМД ... ... ... Қазақстан жаңадан рубльдік аймақты
енгізуді ұсынып, 1993-ші жылдары жаңа ... ... да ... ... бұл ... ... тарапынан қолдау алынбай, өз жайына қала берді.
Сол уақытта басқа елдің ақша бірліктерін (ресейлік рубль) пайдалану - ... ... ... ... еді және ... жетіспеушілігіне әкеліп соқтырды. Сөйтіп сол ... ... ... ... ... ... енгізуімізді қажет етті.
Теңгені енгізбес бұрын ... ... өте ... ... яғни ... ... дизайнын жасау, ТМД елдерінің
және шетелдік ақша бірлігін енгізу және ақша реформасын енгізу ... және тағы ... ... болып ұлттық ... ... ... және ... бағдарламасы 1992 жылы күзде басталды.
Бірақ белсенді жұмыс 1993 жылы 3 ... ... ... ... ... ... валютаны енгізу бойынша
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік комиссиясы құрылды және валютаны
енгізу шараларын ұйымдастыратын ... тобы ... ... ... ... 1993 жылы 15 ... еліміздің бүкіл территориясында айналысқа енгізілді. Ал 1993 жылдың
19 қарашасынан бастап ұлттық валюта – ... ... ... ... ... ... құралы болып саналды.
Қазақстанда банкілік саланы реформалау бойынша көп жұмыс жасалды,
барлық мамандандырылған банкілер ... ... ... ... ... ... ... банкісіне айналды, ал Ұлттық Банк
орталық банкінің қызметтерін атқаратын болды. ... ... ... ... ... ... ... тым көтеріп жіберді, өйткені
осы кезден бастап оның өзіндік ... ... ... ... ... Банк ... саласының қызмет етуіне, оның банкілер мен
бюджетпен өзара қатынасының классикалық принциптерін енгізуге, ... ... ... ... ... ... ... болды.
1995 жылдың 15 ақпанда Қазақстан Республикасының Президентінің
Жарғысымен Қазақстанда банкілік жүйені 1995 ... ... ... ... ... ... асыру барысында ақша-несие
саясатын реттеу ... мен ... әрі ... даму ... ... ... ... механизмі біраз өзгерістер алды, ал
экономиканы ... ... ... ... ... міндетіне көшті.
Ұлттық Банк орталық банкілерге тән қызметтерді атқаратын болды: ... ... ... ... ету үшін несиелеу, және
жалпы ақша-несие және валюталық ... 1995 ... ... жартысында
екінші деңгейдегі банкілерге несие аукциондар арқылы беріліп, екінші
жартысынан бастап ... ... ... ... ... ... Сол ... қыркүйегінен бастап ломбардтық несиелеу енгізілді.
1997 жылдың желтоқсанынан банкілердің халықаралық стандарттарға көшу
туралы Қаулы ... яғни ... ... капитал жеткіліктілігінің,
актив сапалылығының, менеджмент ... ... ... ... өтуін қарастырады.
Банкілік жүйеде банкаралық ақша нарығы жақсы дамыды, ол ... ... ... ... ... ... ... бос қаражаттарын сату мүмкіндігі бар. Банкаралық нарықтың
дамуымен банкілер несиені ... ... ... банк-
корреспонденттен қажет кезде алатын болды. Бұл мәміле қарыз алушы үшін
арзан болады, ... ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшерінен әлдеқайда төмен болып табылады.
Ұлттық Банк РЕПО операцияларын жүргізу тәртіптерін бекітті, бұл Ұлттық
Банкіге ликвидтілікті реттеу үшін жаңа ... ... ғана ... ... үшін қосымша мумкіндіктер берді. Осы жылы ... ... және ... рейтингтік агенттігтер арқылы халықаралық несиелік
рейтинг берілді, соның артынан еврооблигациялар шығарыла бастап, шетелдік
инвесторлардың мемлекеттік бағалы қағаздар нарығында ... ... ... жылы ... Банк ... ... ақша-несие саяаты мен қалқымалы
бағам режиміндегі теңгенің айырбас ... ... ... әрі ... Ұлттық Банк ақша базасын ресми пайыздық мөлшер, резервтік
талаптар нормасын бегілеу, ... ... ... шығару, ашық нарықта
мемлекеттік бағалы ... ... және ішкі ... ... жасау арқылы реттеп отырды.
Банкілік депозиттердің пайыздық мөлшерлеріне қайта ... ... әсер ... бұл да ... пен мекемелердің бос
ақшаларының банкілік депозиттерге ағуына әкеп ... жылы ... ... ... ... ... және ... экспорттық тауардарының конъюнктурасы
нашарлауымен ... ... ... саясатының басты мақсаттары
қаржылық жүйені тұрақтандыру, ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтау ... ... ... ... ... ... ... себебінен елдің төлем
балансының нашарлауына әкеп ... ... ... ролін елдің
шикізатқа бағытталуы себепкер болды. Жылдың аяғына қарай ... ... ... саясаты арқылы елдің қаржылық нарығында жағдай біршама
дұрысталды.
2000 жылы Қазақстанның ... ... ... ... дамып осы жылы сәуір айында ... ... ... ... енгізілді. Бұл Қазақстанның экспортының өсуіне, өндірістің ... ... Осы ... ... ... ... ... қаржылық нарықтың
тұрақталуына әкелді. Ақша-несие саясатының мақсаты инфляцияның болдырмауы,
ресми мөлшерлердің нақты ... оң ... ... ... ... саласында қайта қаржыландырудың қосымща
“терезелері” ашылды, яғни күндізгі қарыз бен ... ... жылы ... ... және қаржы нарықтарында және ішкі нарықта
жалпы экономикалық жағдай жақсарды. Бұл жағдай Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... мен ... бағытталып, қаржылық нарыққа көпшіліктің жинақтарын тарту ... ... 2000 ... желтоқсанында тұрғын үй салу саласында
ипотекалық ... ... үшін ... ... ... құрылды,
негізгі қызметі екінші деңгейдегі банкілерді екінші ... ... ... отырып қайта қаржыландыру.
2003 жылы бюджеттің әлемдік бағалардың өзгерісінен тәуелділігін
төмендету және болашақ ... ... ... ... үшін ... ... Қоры ... жұмыс істей бастады, оған шикізат
саласының кәсіпорындарының салық түсімдерінің бір ... ... ... ... ... ... үшін Қазақстанның
даму Банкісі құрылды.
2.2. Қазақстан Ұлттық Банкінің 2000-2005 жылдарға ақша-несие саясатын
талдау
1) Ұлттық ... ... ... ... ... Банкінің заңында келесі жазылған:
“Қазақстан Ұлттық Банкі қайта қаржыландыру мөлшерін, сонымен қатар
жүргізіетін операциялар бойынша ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшері ақша нарығының жалпы ... ... ... пен ... ... деңгейі мен ... ... ... ... ... ... ресми сыйақы мөлшерін белгілеу
саясатын мемлекеттік ақша-несие ... ... ... ... әсер ету үшін ... Ұлттық Банкінің ақша-несие ... ... ... ... валютасының түрақтылығын: оның еліміздегі
сатып алушылық ... ... және ... шетел валюталарына катынасы
бойынша бағамын камтамасыз ету болып табылады. Ақша-несие ... бірі ... ... ... табылады. Ұлттық Банк қайта
қаржыландырудың бірыңғай ресми мөлшерін белгілейді, ол ақша рыногының ... ... ... ... пен ... ... деңгейі мен
инфляция өзгерістерін күтуге байланысты ... ... Банк ... ... ... ... саясатын жүзеге асыру мақсатында
рыноктық ... ... ... ету үшін ... ... Банк ... ... анықтағанда нақты түрде алғанда пайыздық ставканы
қалыпты ... ... түру ... ... ... ... өсімі
қарқынының динамикасындағы үрдіс пен қайта қаржыландыру ставкасы бір-біріне
сәйкес келеді.
Ұлттық Банк қайта қаржыландыру ... ... ... нақты мәнде оң ұстауға тырысады. Инфляция мен қайта ... өсу ... ... ... сәйкес келеді. Сөйтіп
есептік пен пайыздық ... ... ... ... Банк ... ... ... немесе ұлғайтады.
Барлық қаржылық операциялар бойынша ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерімен анықталады. (Қосымша 1)
2000-ші жылдан бастап Ұлттық Банк ... ... ... қарама-қайшы мәселелерді шешетін еді: бір жағынан несие саласында
сапалы ... үшін ... ... ... ... ... әрі ... құлдырауын болдырмау.
Осы мақсатта Ұлттық Банк 2000 жылы коммерциялық банкілердің активті
және ... ... ... қоятын пайыздық мөлшерге ... бас ... ... алып ... ... ... қайта қаржыландыру есебінен ұсынылатын, пайыз деңгейі Ұлттық Банк
арқылы белгіленетін). Осымен қоса оталықтандырылған ... ... ... ... ... ... берілді (3%, 25%,
65%).
Нәтижесінде берілген орталықтандырылған несиелер бойынша орташа
пайыздық мөлшер ... 2000 жылы ... ... Жеңілдетілген
несиелер негізінен экономиканың аграрлық секторына берілді. Сонымен қоса
ақша нарығының дамуымен ... ... және ... ... ... мөлшерлер өсіп отырды.
2000-ші жылы Ұлттық Банк қайта қаржыландыру ... 4 рет ... ... ... бірақ оң мөлшерге жете алмады:
Кесте 2. 2000 жылғы қайта қаржыландыру ... ... |23 ... |22 ... |8 ... |
|с 65% до 110% |с 110% до 140% |с 140% до 170% |с 170% до 240% ... ... ... Б.К. «Ақша несие саясаты |
|концепциясы» негізінде алынған, Алматы-2003, Ғылым ... ... ... ... ... ... онан арғы ... келтіріп, соның негізінен ақша массасының өсуіне әкелетін еді.
Орталықтандырылған несиеге пайыздық мөлшерді өсіре ... ... ... ... ... тұрды да, инфляцияға жақсы әсер етті.
2001 жылы ... ... ... ... оң ... ... мөлшерінің өсуі оның оң мәнін және нарықтық мөлшерге сәйкес
келуін ... етуі ... ... тоқтатуға мүмкіндік берді.
Әрине пайыздық мөлшерлердің жоғары ... ... ... ұзақ ... ... де болмайды. Сондықтан теңгенің айырбас бағамының
тұрақталуымен және инфляцияның төмендеуімен ... Банк ... ... ... ... Егер 2001 жылдың көп бөлігінде қайта
қаржыландыру ... ... ... ... ... ол 270%-ға ... ... ... ал ... 230%-ға дейін төмендеді.
Қазақстандағы 2001-ші жылға белгіленген Қазақстан Републикасының
Президентінің ... ... ... ... ... ... “Ұлттық Банкінің қайта қаржыландыру мөлшері нақты мәнде оң
болып қамтамасыз етіледі және 2002 ... ... ... ... ... ... ... параматрі болады. Инфляция төмендеген соң
мөлшер де төмендейді. Қайта қаржыландыру мөлшерінің ... ... ... ... және ... салымдарының банкілерге ағылуын қамтамасыз
етеді.”
Қайта қаржыландыру мөлшері өсімі қарқынының барынша жүмсартылған
динамикасы экономика салғырттығын ... алу ... және оны күрт ... ... талабымен түсіндіріледі. Қайта қаржыландыру ... ... ... 152% ... 2002 жылғы қыркүйек-қазан айларындағы
45%-ға дейін және 2003 жылдың қаңтарындағы 59%-ға дейін біртіндеп ... ... 2002 ... ... 8,9% ... ... ... дейін және 2002 жылдың қазан-желтоқсандағы ай сайынғы
4,1%, 4,4%, 3,6%-ке дейін онык жоғарылауына сәйкес келді.
Ұлттық ... ... ... операциялары бойынша пайыз ставкасының
деңгейі қайта каржыландыру ... ... ... Әр ... бойынша төленетін пайыздық ставка өзара бірнеше басты себептер
бойынша ажыратылады. Олардың ішінде ... ... үзақ ... ... ... бірыңғай болмайтын сипаты, пайыз төлемеу мүмкіндігіне
байланысты әр ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі сияқты түрлерін анықтап көрсетуге болады.
Жыл бойына Ұлттық Банк шешім қабылдау үшін теңгенің сыртқы және ... ... ... ... ноттары, банкаралық несие, мемлекеттік
қазынашылық міндеттемелер мен ... ... ... аукциондары бойынша
табыстарына байланысты талдау жасады. ... ... ... ... ... ... ... пайыздық ставкалары сәйкес келіп саудада және олардың рыноктық
маңызына карай ... ... ... ... ... барлық нақты нарықтық пайыз мөлшері жалпы
алғанда оң болды (Үлттық Банк ноттарынан басқасы, олар 2002 жылдың қазаны —
2003 жылдың ... ... ... нақты белгілері теріс бола бастап,
бүл Үкіметтің бағалы кағаздарының бәсекесін алып тастағандағы ... ... Егер бір ... ... айырмашылығын алсақ, саудагерлік
валюта операциялары бойынша табыстың накты маңыздысы бүкіл — 2002 жыл
бойына ... ... ... ... оған ... ... ... алғанда
ақша және қор рыногының қалыптасуына ықпал етті.
2002 жылы ... ... ... ... мен ... ... Үлттық Банктің банкаралық несиелері мен аукциондық несиелері
бойынша кірісінен төмен ... ... ... ... ... ... ... борыш пен пайыздық мөлшерлері арасындағы алшақтықты азайтуға
ықпал жасауға мүмкіндік береді.
Барлық пайыздық ... ... ... ... қарағанда
олардың нақтылы көлемінің белгілерінің бір-бірімен тығыз байланыстылығын
жақсы аңғаруға болады.
2002 жылы ... ... ... жету үшін ... ... қаржыландыру ставкасын белгілеу, міндетті резервтер нормасын реттеу,
мемлекеттік бағалы кағазлармен операциялар жүргізу, ішкі валюта рыногындағы
араласушылық ... ... және ... ... ... ... ... құралдарын пайдаланды. Ақша-несие саясатының құралдарын
жетілдіру мақсатында ... Банк акша және ... ... дамытуга көмектесті.
2003 жылы Ұлттық Банк нақты пайыздық мөлшердің деңгейін позитивті
қылып ұстап ... ... ... ... ... болып
жатқанын ескере отырып Ұлттық Банкінің Басқармасымен ресми ... ... ... ... ... ... Республика Ұлттық
Банкінің қайта қаржыландыру мөлшері жыл басынан 24 ... ... ... ... бойынша 31 пунктіге төмендеді, сөйтіп 2003 жылдың аяғына
дейін олар сәйкесінше 35% және 39% болды.
Ақша ... ... ... Ұлттық Банк ақша каражатына
сүранысқа және инфляция деңгейіне байланысты кайта ... ... ... белсенді пайдаланды. Қайта қаржыландыру денгейін реттей
отырып, Ұлттык Банк республикадағы ақша ... ... ... ... ... ... жоғарылауына және төмендеуіне жағдай жасайды.
Ұлттық Банктің ресми пайыздық мөлшерінің денгейі екінші деңгейдегі банктер
үшін Ұлттық Банктің ақша массасы ... ... ... ... бағыттарын сипаттайтын басты көрсеткіштерінің бірі болып табылады.
Ұлттық Банктің ресми проценттік ставкалары несие ресурстары
рыногының ... ... және ... ... ... ... емес
банктер өз бетінше белгілеген нарықтық пайыздық ... ... ... ... МҚМ ... 6анкаралық несиелер 6ойынша, Ұлттық Банктің
ноттары бойынша пайыздық ставкалар саудада ... пен ... ... жыл ішінде Ұлттық Банктің кайта қаржыландыру мөлшерінің
өзгеруіне қарай төмендеп отырды. Нақты ... ... ... ... ету ... ушін ... ресурстар болып табылатын несиелік-
қаржы мекемелеріндегі депозиттер түсімін ұлғайтуға мүмкіндік берді.
2004 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Қазакстан Ұлттық Банкі алға койған мақсатқа жету үшін ... ... ... Ақша ... ... ... бағдар ретінде: қайта
қаржыландыру ставкасы, Қазақстан Ұлттық Банкінің сыйақы (мүдде) ресми ... ... ... ... ... қысқа мерзімді ноттар шығару,
ашық нарықта мемлекеттік бағалы кағаздармен операциялар ... ... ... ... 2003 ... ... ... орындалды.
Қазақстан Ұлттық Банкінің таза халықаралық ... 2004 ... 137,5 ... (2003 ж. ... ... ... ... және
алтынның бағасы бойынша 1875млн.АҚШ долл.) болды, бағдарлама көрсеткішінен
27,2 млрд. теңге (370 млн. АКШ долл.) асты.
Бағдарламалық бағдармен салыстырғанда, ҚҰБ-нің таза ішкі ... ... ... ... оның ... ... таза ... (29,7
млрд. теңге) - 1.3 млрд.теңгеге азайды. Халықаралық таза резервтердің
ұлғаюы ақша ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының негізгі бағыттарына» сәйкес Қазақстан
Ұлттық Банкі инфляция ... ... ... және ішкі қаржы рыногының
жағдайын ескере отырып, сыйақының (мүдденің) ресми ставкасын ... ... ... жыл ... ... (мүдде) ставкасы нақты алғанда оң
болды. ... ... ... ... ... ... ... бойынша сыйақы (мүдде) ставкасы тиісінше 39%-дан 16,5%-ға дейін,
«овернайт» несиелері бойынша сыйақы (мүдде) ставкасы 25%-дан 15%-ға ... жылы ... ... Банкінің ақша-несие саясаты ... 2004 ... ... ... бағыттарына” сәйкес жүргізілді және
Қазақстанның қаржы секторын корғауға бағытталды. Ұлттық Банк ... ... ... ... Акша базасы аралық мақсаттық бағдар ретінде ресми
ставкалар, міндетті резервтер нормасын белгілеу, қыска мерзімді ... ашық ... ... бағалы қағаздармен операциялар және ішкі
валюта нарығындағы интервенция аркылы ... ... ... инфляция күткендегі 9-10% орнына 1,9% 6олды.
Ұлттык Банк инфляция денгейінің өэгеру серпінділігінің ішкі және сыртқы
қаржы рыноктарының, ... ... ... ресми ставкалар белгілері өсе
келді. Бір жылда ... ... ... 18,5%-тен 25%-ке дейін,
«овернайт» несиелері бойынша сыйақы (мүдде) ставкасы 15% - 27%-ке ... ... ... ставкалар 17%-тен 23%-ға дейін көтерілді.
Ставкалардың нақты көрінісі оң болды.
2005 жылы Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің сыйақы мөлшерлерінің нақты
көрсеткіштерін дұрыс сақтауға және қаржылық делдалдық ... ... 2005 жылы 5 ... ... теңгенің Қазақстанның сауда
әріптестері елдерінің валюталарына қатынасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... валютаның еркін өзгермелі
айырбас бағамы режиміне көшті. Отандық тауар өндірушілердің ішкі валюталық
нарығындағы бәсекелестік ... ... ... ... валютасын
ұсыну айтарлықтай өсті. Бұл валютаға сұраныстың айтарлықтай төмендеуіне
және валюта нарығының, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... себеп болды.
Ұлттық Банк ақша-несиесаясатының мақсатына жету үшін теңгенің айырбас
бағамының қысқа мерзімді күрт ауытқуларын ... және ... ... ... ... ішкі ... нарығында шетел валютасын
сатып алумен қатар сату бойынша да операциялар ... Банк ... ... ... реттеудің негізгі құралы ұлттық Банктің қысқа
мерзімді ноттарымен ... жасу ... ... қатар 2005 жылдың
ішінде Ұлттық Банк ашық нарықта банк жүйесінің қысқа мерзімді өтімділігін
реттеу ... ... ... ... ... ... ... Банкінің ресми қайта қаржыландыру мөлшерінің деңгейі екінші
деңгейдегі банктер үшін ақша массасын ... ... ... ... бағытын сипаттайтын басты индикаторларының бірі болып табылады.
Ұлттық Банк банктерді несиелер бойынша мөлшерлерді төмендетуге ... жыл ... ... қаржыландыру мөлшерін бірнеше рет төмендетті,
жалпы алғанда оның бір жыл ішіндегі деңгейі ... 18%-ға ... ... ... мәні ... тәуелсіздік алғалы бері бірінші рет болып отыр
(2000 жылдың аяғынан бастап) және нақты алғанда сәл ғана жақсарып ... Банк ... ... уақытша қиындыққа душар болған
банктер үшін қайта қаржыландырудың қосымша көздерін ашып ... ... ... мен ... ... ... мүмкіндіктері бар. Бұдан
басқа, Ұлттық Банк соңғы сатыдағы кредитор ретінде займдар бере ... ... ... ... ... Несиелердің мұндай түрлері банктерге
белгіленген мақсатқа немесе айырықша жағдайларға беріледі. Осындай ... ... ... ... ... Ұлттық Банк икемдірек және
қолдануға ыңғайлы пайыздық мөлшерлер жүргізіп отыруға мүмкіндік алады.
2005 жылы Ұлттық Банк 651,7 ... ... ... болатын, оның
ішінде банктерге – 140,0 млн.теңге берілді. 2005 жылы ... ... ... ... ... ... ... жүрген нормативтік
құқықтық актілерге сәйкес ай сайын жіктеліп отырды.
2005 жылы Ұлттық Банктің ... ... ... жағы ... ... ... болды. Теңгенің еркін өзгермелі айырбас бағамы
саясаты жалғастырылды.
Банк жүйесіндегі ... ... ... ... құралы
ретінде мыналар пайдаланылды: қысқа мерзімді ноттармен операциялар,
мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... санау арқылы банктерді қайта қаржыландыру, банктерге
өтімділікті қолдауға қысқа мерзімді несиелер ... және ... ... ... ... ... ... күрт ауытқуын реттеп отыру
және теңге бағамының тым нығаюына жол ... ішкі ... ... жүргізілді (шетел валютасын сатып алу және сату).
Жыл ішінде теңгенің биржалық бағамы доллар бойынша 5,2% ... жылы – 64,6%), жыл ... 1 АҚШ ... үшін 145,40 теңге болды. (1
сурет)
2005 жылдың аяғында теңгенің долларға қатысты ресми бағамы 144,50
теңге, ... ... – 5,16 ... , ... – 136,21 ... ... Банк жыл бойы екінші деңгейдегі банктерді несиелер ... ... ... ... ... ... аз да болса оң
қайта қаржыландыру мөлшерін қолдап отырды және ресми ... ... Жыл ... ... қаржыландыру мөлшері 18%-дан 14%-ға дейін,
“овернайт” несиелері ... ... 27-21% ... ... операциялары
бойынша мөлшер – 23-19%-ға дейін азайды.
Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... асыруы үшін 2005 жылғы 20 мауысымнан бастап 12,5% деңгейге ресми
есептік (дисконттық) мөлшер енгізіліп, ... жылы ... ... ... негізінде есептелген жылдық инфляция
деңгейі 2005 жылғы 9.8%-дан төмендеп, 6.4% ... ... ... Қол ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі белгілеген
мақсаттарға сәйкес келеді.
Нәтижесінде экономикадағы инфляциялық күту айтарлықтай төмендеді.
Нәтижесінде 2005 жылы:
- ақша ... - ... 175 ... ... оның ... ... ... - 23,3%-ға 131,2 млрд, теңгеге дейін өсті;
- ақша массасы (МЗ) 43.3%-ға 569.1 млрд.теңгеге ... ... ... ... ... ... ақша ұсынысының өсуіне
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... әрі
жұмсаруы ықпал етті. Инфляция ... және ... ... ... отырып Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ресми
ставкалары жыл ішінде кезең бойынша ... ... ... ... 9%-ке ... ресми есептік мөлшер - 12,5%-дан 8%-ға дейін, ... ... ... - ... ... ... ... жүзеге
асырылды. Сонымен қатар жыл ... ақша ... ... ... маусымдык сипатқа ие болды. Азаюдың ен жоғары қарқыны ... ... ... ... ең ... кеңею қарқыны (11,3%-ға)
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі Қазақстан ... ... күрт ... ... ... (жыл ... ... Үкіметі шығыстарының маусымдық көбеюі салдарынан).
Ұлттық Банкінің алдағы жақын жылдарға ... ... ... ... ... принциптеріне дайындалу және өту ... ... ... принципі Ұлттық Банкінің ... ... ... ... нақты жауап береді және нарыққа
қатысушылардың жүргізіліп отырған ақша-несие ... ... ... жылдың ақпан айында инфляциялық таргеттеу мақсаты үшін ... ... ... ресми РЕПО мөлшері енгізілді, ол 5.5% деңгейінде
(+/-) 100 базис пункті кеңістік енінде белгіленген. РЕПО ресми мөлшері жыл
бойы ... ... Банк 2005 жылы ... ... деңгейін ұстап тұруға
бағытталған саясат жүргізіп отырды.
Инфляция динамикасында позитивті кезеңі болып оның орта ... 2005 ... ... дейін 2005 жылы 8.4%-ға дейін төмендету
табылады. Жетілген инфляцияның деңгейі ... ... 2005 ... мақсаттарына сәйкес келеді (5-7%).
Шетелдік валютаның экспортерлердің валюталық табыстарының есебінен
және ... ... ... Министрлігінің пайдасына қарай ағуы есебінен
өте көп ұсынылуы Ұлттық Банкінің ... ... ... ішкі ... жағдайдың тұрақтылығын сақтау үшін іс-қимылдарды белсенді жасауға
қажет етті. 2005 жыл айырбас бағамының ... ... ... ... ... ... төмендеді, сөйтіп бір жылға девльвация
3.25% болды (2005 жылы – 3.8%).
Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының негізгі ... ... ... ... ... ... ноттарының шығарылуы және ашық нарықтың
операциялары кіреді.
Инфляцияның ... жыл ... ... ... ... ... 7.5%-ға дейін, овернайт займдары бойынша мөлшерлерді 12%-дан 9%-ға
дейін төмендетуге мүмкіндік берді.
2) Минималдық резервтік талаптар
Әлемдік банкілік тәжірибеде ... ... ... ... ... және ақша ... ... әсер етудің негізгі
құралдардың бірі ретінде міндетті (минималды) резервтік талаптар саясаты
болып табылады. ... ... – бұл ... ... ... салымдары, олардың көлемі банкілік міндеттемелеріне белгілі бір
қатынаста белгіленеді. Резервтік талаптар екі мағынаға ие: ол ... ... ... ... ... ... ... орталық
банкінің ақша массасын және коммерциялық банкілердің несие ... ... ... ... талаптар ашық нарықтағы операциялармен және пайыздық
мөлшерлермен бірге ... ... ... ... негізгі
жанама құралдарының бірі болып табылады. Қазақстанның ... ... ... ... ... талаптар бір жағынан сақтау
институттарының жеткіліксіз ... ... ... банкілердің
депозиттерін сақтау функциясын атқарады, екінші жағынан – экономикадағы
ақша мультипликациясының процесін реттеу ... ... ... жылы ... ... ... талаптары 20%
деңгейінде белгіленді. Сонымен қоса коммерциялық банкілердің инвестициялық
іске салымдарды ынталандыру үшін бұл норма егер де банк ... ... ... ұзақ ... ... ... ... 10%-ға дейін
төмендеуі мүмкін еді. 2001 жылдың 1 қаңтарына резервтік талаптар ... ... 521 ... ... ... жылына 5.7 есе өсті.
Сол 2001 жылы ... ... ... ... өсу
тенденциясы байқалды. Сәйкесінше резервтік талаптардың ақша ... ... ... ... 13%-ға дейін)
2002-ші жылы Қазақстан Ұлттық Банкі екінші кварталында резервтік
талаптар нормативін 20%-дан 30%-ға ... ... ... ... ... 2002-ші жылдың 1-ші тамызынан резервтік ... ... ... 30%-ды және шетел валютасында 15%-ды құрады. Әлі ... үшін ... ... яғни ... барлығын жасаған банктер
төлем алатын, ол нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... деңгейімен анықталады.
2002 жылы банктердің беретін несиелерінің көлемін реттеу, олардың
міндеттемелері бойынша банктердің төлей алмау тәуекелін ... ... ... мен ... мүддесін қорғау мақсатында
Ұлттық Банк резервтік талаптар құрылғыларын пайдаланады.
Ұлттық Банкте қаржыны депоненттеудің ... мен ... ... ... Банк ... бекіткен және 1.04.2002 жылы жаңа редакциясы
күшіне енгізілген «Экономикалық нормативтер және оны ... ... ... ... Ережеде реттеліп көрсетілген.
2002 жылдың қаңтар айында банктік емес мекемелер мен халықка теңгемен
берілетін депозиттік міндеттемелерден есептелетін нормативтер 30% болды ... ... емес ... мен ... ... валютасымен берілетін барлық
депозиттік міндеттемелерден есептелетін нормативтер (Ұлттық ... ... ... ... 15% ... Оның 2002 ... ... айынан бастап
теңгемен және шетел валютасымен салынған депозитгік ... 20%-ке ... ... және бұдан басқа резервке алуы
альтернативалық тәртіптегі ... ... ... ... міндетті
түрде резерв қорына аудармай отырғандарға) Ұлттық Банк ... ... (LIBID) ... бір ... ... есептелген ставканың 25%-ы
мөлшерінде Ұлттық Банк корреспонденттік шоты бойынша банктің орташа ... ... ... ... 25% еркін өтімді валютамен
(резервтік ... ... ... Ұлттық Банк проценттер төлеп
отырады.
2003 жылы банктердің жалпы санының орта ... 13,5% ... ... ... ... ... орындамаған банктерге
айып санкциялары түрінде ықпал ету ... ... Жыл ... ... ... 115,8 ... ... болды. Соның өзінде өтімділік
коэффициенті жалпы алғанда бүкіл банк ... ... ... ... ... ... ... (норматив бойынша жыл ішінде 0,3 орнына орташа
есептегенде ол 0,56 болды).
2003 жылы ақша ... ... ... ... несие көлемін
реттеуді, банктердің өз міндеттемелері ... ... ... тәуекелін
азайтуды, сондай-ақ салымшылар мен банк акционерлерінің мүддесін қорғауды
қамтамасыз ету ... ... Банк ең ... ... ... тетігін
пайдаланады.
Резервтік талаптар ашық нарықтағы операциялармен және ... ... ... банктердің жанама ақша-несие ... ... ... бірі ... ... ... ... қазіргі даму жағдайында резервтік талаптар бір жағынан сақтандыру
институттары болмағандықтан минималды резерв нормасын мұндай төмендету ... ... жок, ... Ұлттық Банк инфляцияны баяулату үшін
Үкіметке берілетін ішкі несие мен ... ... ... ... ... қысқарту жолымен ақша базасын азайту саясатын жүргізді.
Көбейту коэффициенті бұрынғы деңгейде ... ол ... ... 1.8-ге ... ... ... ... орындаған банктерге резервтік талаптар
шегінде қайта қаржыландырудың орташа айлық ... 50%-і ... және ... ... ... (LIBID) бір ... ... орташа алынған орташа айлық қалдығы бойынша ... ... ... ... белгіленеді. Ұлттық Банктің міндетті ... ... ... ... ... ... ... процент төлеуі
банктердің несиелер мен ... ... ... ... ... ... ... байланысты болып отыр.
2003 жылдың басында резервтеудің балама тәртібіне көшкен ... ... ... ... ... ... ... болса, жылдың
соңына қарай 66,3% болды, ол толық түрде алғанда 67 банктен тұрады. Мұнымен
қатар жыл ... ... саны ... 101-ге ... ... ... резервтеу шартын орындады және есеп беру ... ... ... ... ... ... ... проценттер төленді
(561,1 млн.тенге); корреспоңденттік шотында ... ... 25 ... млн. ... ... ... ... салыңды. Резервтеудің балама
тәртібіне өтпеген банктердің орташа алғаңда 40%-і белгілі бір кезеңде ең
төменгі резервтік талаптарды орындаған жоқ.
2004 жылы ақша ... ... ... ... ... ... ... бойынша төлем жасамау ... ... ... мен банк ... ... ... ету ... ... ... маңызды құралы
Қазақстан Ұлттық Банкінің ең аз ... ... ... ... ... ... резервтерінің нормасы банктің банктік емес заңды
және жеке түлғалар алдындағы ... ... ... ... 10%-ға
дейін төмендетілді. 2004 жылдың 1 ... ... ... резервтеу
бойынша сыйақы (мүдде) төлеу тоқтатылды.
2004 жылы банктердің резервтік талаптар нормасы өзгермей ... ... ... ... емес ... және ... алдында 10% деңгейінде қалды, себебі оның төмендеуі ... ... ... ... ... ... төмендетеді, ал
жоғарлауы банкілік қызметтердің оның ... ... ... сыйақы
мөлшерлемесінің қымбаттауына әкеп соқтырады.
Дегенмен 2005 жылдың 5 сәуірінде Ұлттық Банк еркін қалқымалы валюта
бағамын бекіту ... ... ... Қазақстандағы ХВҚ-ның ресми
өкілдерінің қарсылығын тудыратын минималды резервтер деңгейін ... 6 жыл бойы ... ... ... ... ... ... жыл
сайын орташа алғанда 5%-ға төмендеп отырды, солайынан ол 2004 жылы ... ал 2004 жылы 5%-ға ... ... ... ... ... банкілердің өтімділікпен мәселе туындаған жағдайда қолда бар
қаражаттарды қолануға мүмкіншілік беруі тиіс болатын жәй ғана уақытша ... ... ... ... ... ... ... тек коммерциялық
банкілердің мінез-құлығына ғана емес сонымен қатар депозиттік шоттардан
шұғыл ... ... ... ала ... ... болатын бірінші
кезекте халықтың да мінез-құлқына әсер ететін еді. Бірақ екі аптадан соң
елдің валюталық және ... ... ... ... ... Банк ... банктерге бос қаражаттарды валюталық нарықта енді
спекуляция үшін ... ... ... үшін бұрынғы 10% деңгейіне
дейін көтерді. Сосын 2004 жыл бойы минималды резервтік талаптар ... ... жылы ақша ... тепе-теңдігін қамтамасыз ету және банктердің
өтімділігін реттеу үшін ... ... ... ... резервтік
талаптары банктің банктік емес заңды және жеке ... ... ... ... 10%-дан 8%-ға дейін төмендетілді.
Ең төменгі резервтік талаптардың азайтылуы банк салымшылары ... ... ... ... жоқ, ... тиімді басқаруына
және экономиканың нақты саласын несиелеуді ұлғайтуға мүмкіндік берді.
3) Бағалы қағаздар нарығы
Ұлттық Банк ... ... ... ... ала ... ... ақша қаражаттарын енгізеді, және керісінше нарыққа ертеден сатып
алынған бағалы қағаздарды орналастыра отырып ақша ... ... жылы ... ... ... аса кең ... жоқ. Оның
себебі мемлекеттің бағалы қағаздарға өте төмен пайыздық мөлшер төлегендігі
болып отыр. ... Банк осы ... ... бағалы қағаздарды ұсына алмады.
Дегенмен, Ұлттық Банк республикалық бюджеттің дефицитін мемлекеттік
бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... қазыналық бондар түрінде шығарылған ішкі займдарымен
операциялар жүргізді. ... ... ... ... ... ... ... кірісті мемлекеттік бағалы қағаздарға салмауға тырысты.
(Қосымша 3)
Мемлекеттік бағалы қағаздарға халық ... ... ... ... Банк пен ... ... қатысуымен бұрынғы КСРО бағалы
қағаздарын 2000 жылғы 1 шілдеге ... ... алу ... ... ... жыл бойы ... Банк пен қаржы Министрлінің қатысуымен қазыналық
вексельдердің аукционын өткізу үшін ұйымдастыру шаралары мен ... ... жылы ... банк пен ... қор ... ... ... ауданының муниципалды бағалы қағаздары орналастырылды. Бұл барлық
көлемді 100 мың теңгеге орналастырып жергілікті ... ... ... ... басына қарай 20 банк бағалы қағаздар нарығының қатысушысы
ретінде лицензиялар алды.
2001 жыл бойы мемлекеттік бағалы ... ... ... ... Банк ... ... аукциондық әдіспен орналастырды. Ұлттық Банк
қатысушыларға бағалы ... ... ... ... ... ... ... шаралар 2001 жылы 15 аукционда 3671 дана вексельді ... ... ... берді. Осы жағдайларда қазыналық
вексельдердің ... ... ... тұрақты өсуіне әкелді.
Тұрақталу үшінші аукционнан ... ... онда ... ... ... 270% ... 55.65% ... сол кездегі қайта қаржыландыру
мөлшері 326% болды. ... ... ... дейін оның көлемі 182%
табыстылығымен 65.11% ... ... ... ... 230% ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарға сенімінің артуында болып отыр.
2001 жылдың соңына қарай мемлекеттік бағалы қағаздар нарығында қаржы
Министрігі үшін ... ... ... ... ішкі ... ... ... азайды.
2001 жылы мемлекеттік бағалы қағаздардың екінші нарығының қалыптасуына
жұмыстар жүргізілді.
Ұлттық Банк 2002 ... ... ... өз ... ... ... ... жұмыстар жүргізе бастады 2002 жылдың 1 қантарына қарай
оның номиналды қүны бойынша 389,6 миллион ... ... ... ... ... ... ... нарығындағы айналымда жүргендерінің жалпы
санының 6,8%-ына сәйкес келетін еді.
Бағалы қағаздар «портфелінің» жетімсіз болуы ... ... ... ... ... ашық нарықтығы операцияларды пайдалануға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... алу-
сату бойынша операциялары екінші нарықтың белсенділігін ... ... ... егер оның даму ... қарасақ, бүл мақсат орындалды
деп есептеуімізге болады. Есеп беріп ... ... ... ... ... ... 650,8 млн.теңгеге қазыналық вексельдер алынды да, ... ... ... Банкінің пайдасы 47.7 млн.теңге болды.
Ақша массасын оперативті реттеудің негізгі ... ... ... ... ... ... ... көлемі ақша агрегаттары
бойынша мақсатты бағдарларынан шыға отырып белгіленді.
2002 жыл бойы мемлекеттік қазыналық міндеттемелерді 3 және 6 ... ... ... ... ... Сол кезеңде мемлекеттік
бағалы қағаздардың 77 аукционы жүргізілді, ... ... үш ... ... міндеттемелердің 50 аукционы жүргізілді.
2002 жылдың ортасында өкімет айналысқа 6 айлық мемлекеттік қазаналық
міндеттемелерді шығару туралы ... ... ... ... саясатының жүргізілуі және ақша массасының
оперативті реттеу үшін 1995 жылдың шілде айынан бастап ... ... ... 28 ... ... ... мерзімдік ноттары орналастырыла бастады. Олардың
табыстылығы 48.15%-дан ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының дамуы екінші нарықтың да дамуына
әкеп соқтырды. Егер 2002 жылы екінші нарықта ... 1.7 ... 2003 жылы ... ... ... 11448.9 млн.теңге болды.
Операциялар негізінен биржадан тыс жасалды.
2003 жыл бойына ... ... 1030.9 ... 53 акционерлік-
банктердің 63 акциясының эмиссиясы тіркелді.
2003 жылы құрамында 24 ... бар ... қор ... ... ... ОАҚБ ... компанияларды жекешелендіруде,
инвестицияларды тартуда және ... ... ... ... ... белгілі бір рольді ойнады.
Орта-Азиялық қор биржасынан басқа бағалы қағаздар нарығында үлкен
рольді Қазақстандық банкаралық валюта-қор ... ... ... та ... ... айналыс барлық операциядан 1%-ды құрады.
МҚМ-ды эмиссиялаудан түскен қаражытты бюджет дефицитін қаржыландыруға
пайдалану Ұлттық Банк үшін ... ... ... ... көлемін
азайтты.
МҚМ-ның эмиссиясынан түскен қаржыны бюджет тапшылығын ... ... ... ҚР ... ... ... кредит беру көлемін
едәуір қысқартуға мүмкіндік берді. Басқа жағынан ... ... Банк ... ... ... үшін жаңа нарықтық құралдарға ие болды. Банк жүйесі
үшін мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы баланстың өтімділігін ұстап тұруда
негізгі құралдардың бірі ... ... ... инфляциялық емес жолмен ... ... 2003 жылы ... ... қағаздар шығару есебінен 3,92
млрд.теңге немесе 9.7% болды. Сонымен қатар 2003 жылғы желтоқсанда Ұлттық
Банк пен ... ... ... Министрлігі арасында жасалған
Келісімге сәйкес ... ... ... ... 2,2 ... мемлекеттік бағалы қағаздарының барлық портфелін мерзімінен
бүрын өтеді.
Есеп беріліп отырған ... ... ... Банк РЕПО-ның қысқа мерзімді
операцияларың іс жүзінде ... ... ... ... 2003 ... ... ... Баскармасы РЕПО мен кері РЕПО-ның мемлекеттік
бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... ... жүргізілуін тек Ұлттык Банк қана емес, сондай-ақ ... ... де ... ... ... база ... РЕПО
операцияларын жүргізу Ұлттық Банкке ... ... ... жана
ұтымды құрал ғана беріп кана койған жоқ, сонымен ... ... ... ... ... жасады.
Бұл бағдарламаның енгізілуі мәмілелер жасауға жұмсалатын шығынды
қысқартуға мүмкіндік беріп, нарықтың өтімділігі мен ... және ... ... елеулі ықпал ете бастады.
Ұлттық Банктің ақша-несие саясатындағы максатын және айналымдағы ақша
массасын жедел реттеуді іске асыру үшін ... ... ... ... 36,56 ... ... 38 ... жүзеге асырылды. Олардың
түсімділігі 34.45%-дан 22,98%-ға дейін ауытқып ... Бес ... ...... ... ... Банк өзінің қысқа мерзімді ноттарың ақша-
несие саясатының құралы ретінде пайдаланған жоқ және айналымға ... ... ... атап өту ... 2003 жылғы казан — желтоқсан
аралығында 15 аукцион өткізіліп, оған ... ... ... 1.01.03 ... ... бойынша айналымда 9,10 млрд.теңге
сомасында (дисконтталған баға ... ... ... ... ... ... ... жылда қысқа мерзімді ... ... ... ... 372,78 ... ... оның ... 2003 жылы шығарылып, 1996 жылы
өтелген эмиссиялар бойынша — 37,25 млн.теңге болды.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың ішкі нарығын одан әрі ... ... ... ... ... ... тұру үшін 2003 жылы
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің МҚМ ... ашық ... ... 2003 жыл ... ... Банктің МҚМ портфелінің
жалпы жағдайына көлемнің дәйекті түрде ұлғаю үрдісі әсер етті; сөйтіп, егер
1.01.03 ... ... ... ... Банк ... үлес ... ... эмиссияның жалпы көлеміне қарағанда 6.81% (386,56 млн.теңге) болса,
онда тіпті 2003 жылгы каңтарда портфельдің үлес салмағы 10.12%-ға ... ... ... ... ашық ... ... жүргізуден түскен түсімі
401,02 млн.теңге болды. Есеп беріліп отырған ... 2002 ... ... 8.1 есе ... ... ... ... операциялар бойынша жылды
тұтас алғанда (ашық нарық операцияларын ескере отырып) Ұлттық Банк ... ... ... ... 27,77 ... арттыра отырып аяқтады.
Қазақстан Ұлттық Банкі 1997 жылдың қыркүйегінен бастап екінші нарықта
мемлекеттік бағалы қағаздар операцияларын жүзеге асыра бастады.
РЕПО және кері РЕПО ... ... ашық ... операциялар
көлемінің 68,7%-ын немесе 1,61 млрд.теңге (нақты құны бойынша ... ... оның ... ... алу бойынша операциялар 0,39
млрд.теңгеге (нақты құны бойынша 0,40 млрд.теңге), сату ...... ... құны бойынша 0,34 млрд. теңге) операциялар ... ... ... алу-сату операциялары үлесінің көбі (61.69%) 6 айлық
мемлекеттік казынашылық міндеттемелеріне — МЕКАМ-ға тиесілі. Сатып ... кері РЕПО ... ... 3,83 ... жылы желтоқсанда Қазақстан Ұлттық Банкі мен ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкінің
портфеліндегі 3 және 6 айлық мемлекеттік бағалы қағаздарды мерзімінен бұрын
өтеу туралы ... ... ... ашық ... ... жүргізуден түскен жалпы кірісі
5,9 млн. теңге болды.
2004 жылы ақша-несие саясатының және өтімділікті ... ... ... ... үшін ... Банк 60,98 ... ... мерзімді ноттар
шығарды. Ол ноттарды өтеу шығыны 0.71 млрд.теңге болды.
Ақша базасын реттеу жөне ... ... ... ... қолдау көрсету мақсатында мемлекеттік бағалы қағаздардың
екінші нарығында 302,2 млрд.теңге сомасына ... ... ... ... сатып алынды және 8,5 млрд.теңгеге сатылды, 19,7
млрд.теңгеге РЕПО және кері РЕПО операциялары ... ... Банк ... РЕПО ... ... ... құрал ретінде Қазақстан
Республикасы қаржы Министрлігінің айналым мерзімі 10 жылдық ... ... ... ... бастады.
Ұлттық Банктің мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы операциялары
инвесторлардың қызығушылығын валюта нарығынан мемлекеттік бағалы ... ... ... мүмкіндік берді.
2004 жылы екінші нарықтың жыл бойы дамуы бірқалыпты болмады.
1 тоқсанда нарық қатысушыларын барынша қысқа мерзімді құралдырға қайта
бағыттау тоқсанның аяғында ... ... ... ... ... ... ... айында операторлар күткен құнсызданудың ... ... ... жасалатын сатып алу-сату және РЕПО
мәмілелерінің (жергілікті өкімет ... ... ... жасалатын
мәмілелерді қоспағанда) көлемін (2004 жылғы наурыздағы 15.8 млрд.теңгемен
салыстырғанда) 6.3 млрд.теңгеге азайтты. Бұл ... ... ... ... мен ... ... ... Банктің қысқа мерзімді
ноттарымен, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кейінгі қазанға дейінгі
айларда айналыстағы мемлекеттік бағалы қағаздар көлемінің жалпы ұлғаюымен
бірге қысқа мерзімді ... ... ... ... ... 4 тоқсанда валюта бағамының тұрақтануы 60күннен астам ұзақтықпен
теңге ... ... ... жылы екінші нарықтағы мәмілелердің жалпы сомасы 211.5 ... ... ... ... ең көп үлкен ... он ... (34.8%) және ... (19.8%) ... ... Банкінің валюта
ноттарымен мәмілелерінің үлес салмағы небары 0.12% болды.
Теңгелік қағаздар бойынша мәмілелер орташа алынған түсімділігі 23.23%
деңгейінде ... оның ... ... ... 26.11%, МЕККАМ-3
бойынша 22.1%, МЕККАМ-6 бойынша 22.92%, ... ... ... ... ... 20.72%.
Өткен жылы қаржы Министрлігі Ұлттық Банк портфеліндегі 5.6 ... ... ... ... Банк 2005 жылы ашық ... ... белсенді түрде
жүргізді. Бағалы қағаздарды сатып алу бойынша операциялар ... ... сату ... 7.8 ... ... РЕПО ... ашу көлемі 37.8 млрд теңге, кері РЕПО
оперциялары бойынша 14.2 млрд.теңге болды.
Екінші нарықтағы операциялар ... ... Банк ... ... ... ... 298.8 ... (негізінен РЕПО операциялары)
болды.
2005 жылы банк жүйесіндегі өтімділікті реттеу және Ұлттық Банктің ақша
массасын ретке келтіру ... ашық ... ... ... ... ... сату ... РЕПО және кері РЕПО операциялары жүргізілді.
2005 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі өтімділікті реттеу
процесінде жаңа ... ... ... ... ... ... ... ақша нарығындағы операцияларға араласатын болады.
2005 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі осы жұмыс ... ... ... ... ... ... Жыл басынан бастап РЕПО
операцияларының көлемі 49,1%-ға 78,1 млрд.теңгеге, кері РЕПО ... ... ... 37,6 ... ... ... РЕПО ... көлемінің
өсуі Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі екінші нарықта Қазақстан
Республикасы ... ... ... бағалы қағаздарын сатып
алудың, сол ... ... да ... ... ... Сату 2005 жылғы
сату көлемінің 75% (13,5 млрд. тенге), ал ... алу - ... 3% ... ... ... ... көлемінің өсуі есебінен 2005 жылы Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі ноттарының эмиссиясы ... ... ... ... ... ... ... 2,8 есе
17,6 млрд.теңгеге дейін азайды. Ноттар бойынша жыл ішіндегі орташа алынған
тиімді кірістілік 9,11%-дан 5,91%-ға ... ... ... және ... ... ... қысқа мерзімді ноттар 2001 жылы
өтімділікті реттеудің ... ... бірі ... ... жылы ... зейнетақылық қорлардың 1997 жылы шыққан
еврооблигацияларын және өтімділікті ... үшін ... ... ... ... Банк 2005 жылға 208.3 млрд.теңгеге ... ... ... (2005 жылы 116.4 ... Нәтижесінде
айналыстағы қысқа мерзімдік ноттардың көлемі 3.7 есе 64.3 млрд.теңгеге
артты. Қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... дейін
өсті.
2005 жылы екінші деңгейдегі банкілердің артық ... ... ... ... ... ... азайтатын РЕПО
операциялары 2001 жылға қарағанда 7 ... көп 575.8 ... ... ... РЕПО ... 2001 жылдың деңгейінде 38 млрд.теңге көлемінде қалды
(2005 жылы 37.6 млрд.теңге).
2005 жылы Ұлттық Банк ... ... ... ... ... жасамады. Сатып алу операцияларының көлемі 3.2 млрд.теңге.
4 )Ұлттық Банкінің несиелік саясаты
2000 жылдың аяғында Ұлттық Банк ... ... мен ... арасында таңдау жасау керек еді. Яғни экономикаға ақшаны әкелу,
сөйтіп инфляциялық спиральді айналдыру ... ... ... ... ... ... несиелік рестрикция жасау арқылы
экономиканың дамуын жақсы негізге әкелу.
Несиелік экспансия мен ... ... ... ... ... ... жүрген ақша массасының жиынтық көлемі 2000 жылға
6.4 млрд.теңгеге немесе 6.3 есе ... ... 2001 ... 1 ... ... ... ... қоса тұтыну бағасы осы кезеңге 21.7 есе
өсті. ... ... 3. 2000 ... ... айлық ақша массасының және тұтыну ... ... ... |I |II |III |IV |2000 |
| ... ... ... ... |жылға |
| | | | | |өсу ... ... |39.7 |24.0 |11.0 |10.0 |6.3 есе ... ... |10.7 |8.5 |2.4 |4.6 есе ... | | | | | ... ... |27.7 |18.4 |26.8 |42.1 |21.7 ... ... Қ.Р ... ... ... есеп беру ... ... ... ... 2000 жылы 4.6 есе өсті де ... құрастырды, Өкіметке несие 13.3 есе, 1.0 млрд.теңгеге өсті.
Ұлттық Банкінің несиелік қаражаттарының негізгі көлемі ... ... ... ... ... ... ... отырды (76%).
Ең көп үлесті – 95.3% (13.9 ... ... ... қарыздар
құрады және 4.75% (90.7 млрд.теңге) – ұзақ мерзімді несиелер ... ... ... аз ... ... ... инвестицияларды
несиелеуге ұмтылмағанын көрсетеді, сонымен қатар банкілік капиталдың майда
және орташа банкілерге ... ... ... жоғары дәрежеде болып
пайыздардың құнсыздану қаупі өте жоғары деңгейде болғанын көрсетеді.
2000 жылы несиелік ... ... ... қызметі дамыған
экономикасы бар елдердің орталық банкілерінің қызметіне жақындатылды, яғни:
- жеңілдетілген ... мен ... ... ... ... ... ... алынып тасталды.
- бюджеттік дефицитті жабуға берілетін Өкіметке ... ... ... мөлшерімен жүргізілді және бюджетке депозит үшін
пайыздар төленді.
- Ұлттық Банк мен ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеге несиелік аукциондардың (облыстар үшін аукциондарды да
қосқанда) әрдайым жасалуы енгізілді.
2000 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... жүргізіле бастады.
2001 жылы Ұлттық Банкінің берген ... 27.5 ... ... және ... ... шешімі бойынша несиесі 15.7 млрд.теңге
немесе 57%, ... ... ... және ... да ... ... ... 18%, және аукциондық несие 5.3 ... ... ... жылы ... операциялар төңірегінде Ұлттық Банк қызметін
нарықтық экономикасы дамыған ... ... ... қызметіне
жақындату бойынша кейбір шаралар қабылданған болатын.
2001 жылы директивалық несие беру тоқтатылды. 2001 жылы Ұлттық Банк әр
түрлі мерзімдерге ... 30,2 ... ... ... ... ... ... қаржы Министрлігіне республикалық бюджет дефицитін
жабуға — 8,6 миллиард ... ... ... банктерге — 16,5 миллиард
теңге, банктік емес қаржы мекемелеріне — 4,4 миллиард теңге, ... ... — 0,7 ... ... ... ... несие ресурстарын орналастыру негізінен ... ... ... ... ... 2001 жыл ... ... Банк несие
аукциондарында 10,2 миллиард теңге көлемінде ресурстар сатылды. Аталған
көлемнің 2,4 миллиард теңгесі облыстардың ... үшін ... ... немесе бүл аукциондық несиенің жалпы сомасының 23,5% болды.
Өткен жылы Ұлттық Банктің қабылдаған ... ... ... ... беру тәжірибесі басталды. Осы кезең ішінде 186,7 миллион
теңге сомасына ломбардтық ... ... ол ... ... несие
көлемінің 1,8%-ын құрады. Аталған несиенің ауқымы көп емес, бұл ... ... ... Банктер оны алуға аса қиын қажеттіктен ғана
өтініш жасайды. Ломбардтық несие бойынша пайыздық мөлшер ... ... ... Ломбардтық несиелер мезгілінде қайтарылып отырады және ол
бойынша 1.01.01 ... ... ... ... ... жылы ... ... банктерге берілген несиенің барлық
сомасынан (16,5 миллиард теңге) ... ... 12,7 ... ... 77,0%, ... ... ... шотына 0,7 миллиард теңге шығарылған,
немесе 4,2%; 3,1 миллиард теңге кайтарылу мерзімі 2001 ... ... ... ... 2001 ... ... ... есептей келгенде барлық жалпы
қайтарылуы 16,0 ... ... ... жургізудің нәтижесі көрсеткеніндей, өз ... ... ... ... ... өтіп ... борыштарды
жабуға және бурынғы алынған несиелердің пайызын өтеуге, жалақы төлеуге,
коммерциялық қызметтерге ... ... ... ... және басқа халық тұтынатын тауарлар сатып алуға, бюджетпен ... ... ... өсім алу үшін депозиттік салымға, геологиялық-
барлау және құрылыс жүмыстарына т.б. келеңсіз мақсаттарға жұмсалғандығы
айқындалды.
2001 жылы ... ... ... ... ... одан әрі ... ... орталық банктерінің классикалық
функциясына жақындату ... ... ... ... Екшші
денгейдегі банктерге несие беру олардың өтімділігін ... ... ... ... ... ... орнын жабуға несиелер беру
бюджет ... ... ... ... ... беру және
кәсіпорындардың несие беру жөніндегі өтінішін тікелей қарау болған жоқ.
Ұлттық Банк 2001 жылы ... 11,3 ... ... ... ... 6,2 ... қайтарылды. Операциялардың таза көлемі 5,1 млрд.теңге
болып анықталды. несиелер қаржы Министрлігіне 4,9 млрд.теңге ... ... ... орнын жабуға, екінші денгейдегі банктерге
— 6,3 млрд.теңге, клиентураға — 0,1 млрд.теңге берілді.
2001 жылмен ... ... Банк ... ... ... 18,9 ... ... 62,6%-ға азайды.
Сонымен бірге аукцион несиелерінің көлемін мұншама күрт ... ... ... ... беру көлемін азайту емес, тек банктерді қайта
қаржыландыру механизмі ... 2001 ... ... ... ... жүйесінде айқын пайда болған дағдарыс Ұлттық Банк ... ... ірі ... банкрот деп тану республика экономикасына барлық ... ... ... ... ... ... ... белгіленген
шаралар қабылдауға мәжбүр етті. Осыған байланысты Ұлттық Банк ... 4,7 ... ... ... ... ол берілген несиелердің
жалпы көлемінің 41,6 пайызы болды.
2002 жылы Қазақстан ... ... 10,2 ... ... оның ... ... ... қаржыландыруға — 2,5 млрд.теңге, Зейнетақы
төлеу ... ... ... — 0,16 млрд.теңге, екінші деңгейдегі
банктерге — 7,0 млрд. ... ... ... ... ...
0,55 млрд.теңге берді.
2002 жылы Қазақстан Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының Үкіметіне
несие беруді «2002 ... ... ... ... ... 31.12.02 №59-
1 Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жүзеге асырды. ... ... ... ... ... ... ... беру 51%
немесе 2,4 млрд.теңгеге қысқарды.
«Қазақстан Республикасының банк қызметінің мәселелері ... ... ... ... мен ... ... туралы» 11.07.02 №154-1
Қазақстан Республикасы Заңынын ... ... ... ... мен ... ... ... Министрлігі арасында мемлекеттік
ішкі қарызга және республика ... ... ... ... керсеткені үшін өзара есеп айырысу шарттарына өзгерістер ... жылы ... ... ... өткізілген жоқ.
Ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілерге жер учаскелерін және ... ... ... алу ... ипотекалық несие беру үшін несие
аукционының нәтижесі бойынша 4 банкке сомасы 40 млн.теңге ... ... ... ... Цесна-банк, қалалық Семей банкі және
Шыңғыс-банк катысты. Бұл несиелерді осы банктер ... ... жылы ... Банк 645.7 млн.теңгеге несие берді, оның 393.6
млн.теңгесі — Зейнетақы төлеу жөніндегі ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының “2003 ... ... ... туралы” 2002 жылғы 9 желтоксандағы №201-1 Заңына
сәйкес 2003 жылдан бастап республикалық ... ... ... несиелеу
практикасы тоқтатылды. 2003 жылы ... ... ... ... ... 811,7 ... ... алушылардың Ұлттық Банктің шығынды несиелері бойынша қарызы 8,6
млрд.теңге, оның ... ... ... — 2,9 ... ... сыйақы
(мүдде) және тұрақсыздық айыбы — 5,7 млрд.теңге болды. Осы ... ... ... тыс есепшоттарында несие бойынша 4,4 млрд.теңге
мөлшеріндегі шығынды берешек және ... ... 4,2 ... ... ... ... тыс ... шығарылған шығынды несиелерді
қайтару жөніндегі жұмыс жалғастырылды. Шығынды несиелерді қайтару жөнінде
қолданылған шараларға ... ... өтеу тым баяу ... ... 7.4 ... болды.
2004 жылы несие саясаты саласында қысқа мерзімді өтімділікпен қиндық
көріп жүрген банкілер үшін қосымша қайта қаржыландыру ... ... ... және ... ... алу ... берілген несиелердің үлес салмағы 8%-дан 6.4%-ға азайды.
2005 жылы Ұлттық Банк 1401 млн.теңге қарыз берді, оның ішінде ... ... 1311.2 ... ... 89.8 ... Банк “овернайт” займдарын беру туралы екінші деңгейдегі 17
банкілермен шарт жасады. Бірақ ... ... ... алу ... ... жоқ.
2005 жылы несиелерді қайтару 238.2 млн.теңге болды. Ұлттық Банк барлық
заемшылар бойынша шағым-талап жұмысын жүргізді.
2005 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... 10 заем ... 2005 жылы 816,5 ... банктік заемдар
қайтарылды. Сонымен қатар, 2005 жылғы ... 2005 ... 28 ... 383/1 ... шартына сәйкес «Наурызбанк» ААҚ ... ... ... ... ... ... ... Республикасы
Ұлттық Банкінің 563,8 млн.теңге сомасына регресстік талаптарын өтеді. 2005
жылғы 1 қаңтарда берілген банктік ... ... ... ... ... млн. теңге болды, оның ішінде алтын өндіру өнеркәсібінің несие
беруші банктерінің консорциумына кіретін банктер ... - 1214,3 ... ... ... есеп ... ... - 328,2 млн. ... Республикасы Ұлттық Банкі банктік заемдар беру ережесіне
сәйкес екінші деңгейдегі 19 банкпен «овернайт» банктік ... беру ... ... жылы ... ... 2679 ... берілді. Оның ішінде:
- ААҚ “Қазақстан Халық Банкіне” 2579 млн.теңге.
- ААҚ “Алматы сауда-қаржы банкіне” 100 млн.теңге ... ... ... ... осы ... 402 ... болды. 01.01.04
жылы ұлттық валютадағы банкілік займдар бойынша шығынды несиелер жалпы
сомамен 1810.9 млн.теңгені ... оның ... ... – 1696.6
млн.теңге, “Ерминбанкіге” – 102.4 млн.теңге, ...... ... ... жою ... ... ... жалпы сомасы 1.02
млрд.теңге болатын қарыздардың күші жойылды.
5) Валюта нарығының ... жылы ... ... ... және ішкі ... ... етуін қамтамасыз ету үшін Қазақстандық банкаралық қор биржасы
құрылды.
Теңге бағамының ... және ... ... ... ... ... валюталық интервенцияларды ескере отырып белгіленді. Ұлттық
Банк “экспорттық ... 50%-ын ... ... сату туралы” тәртіпті
жасады.
Осы жылы теңгенің ... ... ... болмады.
2001 жылы валютаны сатып алу-сату операцияларын бірте-бірте ... ... ... ... отырып валюталық бағам туралы, оның
механизмдері мен құралдары ... ... ... ... ... бағамы қабылданды.
2001 жылы теңгенің жәй төмендеуімен байқалды, бұл теңгенің тұрақталуын
білдіреді. Ұлттық ... ... ... ... ... ғана ... жылы ... Ұлттық Банк тек доллар бойынша интервецияларжасап
отырды. Шілде айынан ... ... ... қор биржасы
Қазақстандық қор биржасына айналды. Теңгенің ... ... ... және
биржадан тыс нарықтың бағамының нәтижесімен аптасына бір рет белгіленіп
отырды.
2002 жылы ... ... ... механизмі енгізілді.
2003 жылы құралдардың операциялық тәжірибесіне СВОП-операциялары
енгізілді.
2003 жылы қыркүйек айында ... қор ... ... қаржы
құралдары биржасына айналды.
2004 жылы Ұлттық Банк реттелмелі қалқымалы ... ... ... ... ... ... айырбас бағамын белгілігенде инфляция деңгейі,
жалпы макроэкономикалық жағдай да ... ... ... теңгенің тұрақтылығын бұзбады, бірақ бірте-
бірте девальвациясына әкеле берді.
2004 жылы қазақстанның сауда әріптесі елдеріндегі, әсіресе Ресейдегі,
ұлттық валюталарының ... ... ... әсерін тигізді.
Бағам жоғарлауының ел экономикасына теріс салдарын болдырмау үшін 2004 ... ... ... ... ... ... ... бағамының режиміне
көшу туралы мәлімдеме қабылдады.
Ұлттық Банк ішкі нарыққа қатысуын азайтып, бағаның ... ... ... ... ... ... шектелді.
2005 жылы валюталық реттеу және бақылау тетігі сыртқы және ішкі ... ... жаңа ... ... дамуын, инвестициялаудың
шарттары мен жағдайларын ескере отырып жетілдірілді.
Экспорттық – импорттық валюта бақылауын жетілдіру жұмысы ... жылы ... Банк ... ... айырбас бағамын сақтап отырды.
2005 жылы айырбас бағам тұрақтылығымен байқалды.
3 ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚАЗІРГІ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ БАҒЫТТАРЫ МЕН
ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1. Қазақстанның ... ... ... негізгі проблемалары
және оларды шешу жолдары
Әлемдік экономикада және сыртқы қаржы мен тауарлы ... ... ... 2004 жылы ... ... экономикалық дамуы мен
елдің макроэкономикалық жағдайының жақсаруына себепші болды.
2004 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі инфляцияның төменгі
қарқынын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... отырған саясаттың басымдықтардың бірі экономикалық өсу мен
өндірісті кеңейтудің ... ... ... ... ақша ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі осы міндеттерді
орындау шеңберінде бір ... ... ... ... ... ... жанама реттеу құралдарын пайдалана отырып, ақша ұсынысын ... ... ... ... жұмсартуды жүзеге асыруға тиіс
еді. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... алғанда қойылған
міндеттерді орындады.
Макроэкономикалық жағдайдың жақсаруына көбінесе ... ... ... ... болды. Инфляция темпінің төмендеуі байқалды,
ол жылдың аяғына 6.4% болды. ... ... ... ... ету
жұмыстары шешіліп жатты. Экономиканы монетизациялау деңгейі 17.3% ... ... ... ... ... аса сілтеп бағалауға мұрша
берілмеді. Бұл қазақстандық тауарлырдың ... ... ... ... ... ... сөйтіп импортты алмастыру салаларында
және экспортқа бағытталған салаларда қозғалыс үрдістері байқалды.
Жыл бойына қайта қаржыландыру мөлшері 9%-ға ... ол ... ең ... ... ... отырды. Әрине, сәйкесінше пайыздық саясат
екінші деңгейдегі банкілерді банкілік ... ... ... ... қол ... ... ... бағыттады.
Өкіметтің шотына түскен түсімдер мен Ұлттық Банкінің ішкі валюта
нарығында шетел валютасын ... алуы ... ... ... қорларын
24.2%-ға 2.6 млрд.долларға көбейтуге мүмкіндік ... ... ... яғни ... Банкінің халықаралық қоллары және Ұлттық ... ... 3.8 ... ... ... ... жақсару болып тұрды. 2004 жылға Қазақстанда
банкілер 48-ден 44-ке дейін ... 2004 жылы ... ... ... ... көшу ... ... 2004
жылы жоғарыда айтылғандай бағдарламаға сәйкес ... ... ... Банк несиелік серіктестіктерге қайта ұйымдастырып немесе күштеп
ликвидация ... ... жыл ... ... ... алғаннан бері
экономикаға және қаржылық секторға жақсы әсерін тигізді. ... даму ... ... ... нарығы шетел валютасын көптеп ұсыну әсерінің астында
қалды. Бұл біріншіден экспортерлердің валюталық түсімінен болды. ... ... көп ... ... ... шотына «Байқоңыр» кешені
үшін арендадан түскен салық төлемі ... ... ... ... ... инфляция 8.4%-дан 5.9%-ға түсті, бұл Ұлттық
Банкінің осы кезеңге ... ... сай ... ... қайта қаржыландыру мөлшерін төмендетуі банкілік
несиелер бойынша түсімнің азаюына әкеп ... 2005 жылы ... ... ... ... ... және бұл ТМД елдерінің ішінде ең
төменгі қарқын болып табылады. Заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... - 14.1%, ... ... – 12.3% болды.
Ұлттық Банк нақты секторды несиелеу ... ... ... ... ... Осы ... шешу үшін 2005 жылы ... бірқатар пакеті жасалды, ол ипотекалық ... ... ... ... жақсарту үшін бағытталған еді.
KASE- нің ресми тізімін бағалы қағаздармен ... ... бұл ... ... 49.8% -ға ... 2006
жылдың ақпан айында МАККО атты жаңа муниципалдық облигацияның шығуын ... ... ... ... ... ары ... дамуы үшін бірқатар
нормативті-құқықтық актілердің қабылдануы жасалды.
“Бағалы қағаздар нарығы туралы” заң жобасы бағалы қағаздар нарығандағы
субьектілердің ... ... ... әрі ... ... үшін бағытталды.
Қаржылық нарықта потенциалды ірі инвестор – зейнетақы қорлары табылды
болып. Ұлттық экономикаға зейнетақылық ... ... ... ... емес ... қағаздарға инвестиция ретінде
көрсетілді. 2006 жылдың 1 ақпанына ұлттық ... ... ... ... құрады.
2005 жылға банкілердің өзіндік капиталы 32%-ға өсті де ... ... Ал ... жиынтық активтері 40.3%-ға өсті де ... ... ... 6 ... ... 8 есе ... ... банк өз
алдына қаржылық нарықтың барлы ... ... үшін бір ... ... ... ... ... қазіргі уақытта жасалды: ол барлық
қаржылық институттардың іс-қимылын реттеуші және бақылаушы қызметі бірікті.
Сақтау ұйымдарының ... ... ... өсте де 6.1 ... Ал ... ... 51.4%-ға өсті де 2005 жылдың аяғына қарай 22.4
млрд.теңгені құрады.
Бұл сақтау ұйымдарының негізгі ... ... ... ... ... әлі де ... Оның ... жатқызуға болыды. Біріншіден халықтың сақтандыруда өте төмен
қызығушылығы, екіншіден мемлекет ... ... ... ... ... ... ... емес.
Қазақстанның экономикасындағы жақсы тенденциясының сақталуына негізгі
фактор болып табылатын әлемдік мұнай бағасының қолайлы ... ... ... ... өсуі Таяу ... саяси жағдайларға
оның өте жоғары тәуелділігінде болды.
Әлемдік қаржы ... жаңа ... ...... ... болуы
Қазақстанның ішкі валюта нарығында соншалықты ... әсер ... ... ... ... европа елдерімен тығыз байланыста емес. Біздің
сыртқы оперцияларымыздың көбісі ... ... ... ... ... ... ... отырғандықтан, сонымен қатар валюта
портфелін диверсификациялау ... ... Банк ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-кредит саясатының 
2006 – 2008 жылдарға арналған негізгі бағыттары.
2005 жылдың алдын ала қорытындылары.  Соңғы ... ... ... ... дамуда. Бұған  қолайлы сыртқы экономикалық конъюнктура
және ... ... бойы ... ... ... ... ... ықпал етуде.
2005 жылғы алдын ала бағалау бойынша өткен жылдың тиісті кезеңімен
салыстырғанда тауарлар мен қызмет ... ... ... ... ... 55,4 ... ... жетті, тауарлар мен қызмет көрсетулер экспорты –
34,5% өсіп, 30,4 ... ... ... ... ал ... мен ... ... – 32,9% өсіп, 25,0 млрд. доллар болды.
Қазақстан Республикасының Статистика агенттігінің деректері ... жылы ... ... ... 2004 ... салыстырғанда 9,4% құрады.
Өндірістің нақты көлемінің өсуі экономиканың барлық салаларында байқалады:
өнеркәсіпте – 4,6%, ауыл ... – 7,3%, ... – 37,8%, ... ... ... – 7,0%, байланыс қызметі – 27,7%, сауда – ... 2005 жылы ... ... ... өсуі 2004 жылмен
салыстырғанда 35,7% жетті.
2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда  ... ... ... ... көрсетуде 12,0% құрады. Осының салдарынан бөлшек тауар айналымының
көлемі 2005 жылы 12,4% көбейді.
2005 жылы инфляция 7,5% ... (2004 ... ... ... ... ... ... алдыңғы жылдар бойы өсіп отырған инфляциялық
қысым жағдайында инфляция салыстырмалы түрде ... ... емес ... – жыл ... ... 6-7% (2002 жылы – 6,6%, 2003 жылы – ... жылы – 6,7%) ... қалды.
2005 жылы азық-түлік тауарлары –  8,1%, ... ... – 5,9%, ... қызмет көрсету – 8,0% қымбаттады.  Баға ... – 34,5%,  ... мен ... – 23,1%, білім беру
мекемелерінің қызмет көрсетулеріне – 19,5%, ... – 18,3%, ... ... ет ...... неғұрлым  өскенін көрсетті.
Бірқатар факторлар, оның ішінде экономикалық белсенділіктің артуы 2005
жылы инфляциялық қысымның ... ... ... Жыл бойы ... ... қазақстандық экспорттың негізгі тауарларына бағалардың ... 2005 жылы 2004 ... ... Brent ... шикі ... ... 40,8%, табиғи газға – 42,5% өсті. Бұл ішкі нарықтағы тиісті
тауарларға отандық өндірушілер ... ... алып ... жылы ... ... ... өсуі жалғасты. Егер олар
2004 жылы ЖІӨ-ге 23,9% ... 2005 жылы олар ... 27,9% ... ... өзі ... белсенділікті ынталандырады, алайда инфляциялық
қысымның ұлғаюына ықпал етеді.
2005 жылы халық кірістерінің өсуінен ... ... ... инфляциялық фактор болды.
2005 жылы өнеркәсіп өнімін өндіруші кәсіпорындардың бағалары ... ... ... 2005 ... ... 20,3% ... Республикасының Ұлттық Банкі жүргізген нақты сектор кәсіпорындары
мониторингінің деректері  іс жүзінде 2005 жыл бойы бағаның өсу ... ... ... ... ... ... ... 25%
астамы дайын өнімге бағалардың тұрақты өсуін, 55% ... ... ... пен ... бағалардың өсуін күтуде).
Тұтыну бағаларының қалыптасуына кірістердің ұлғаюы мен экономикалық
белсенділіктің артуымен көрінген ақшаға сұраныстың өсуі ... ... әсер ... ... өсуі  ақша агрегаттарының кеңеюіне себеп болды. 2005
жылы ақша массасының  25,2%  өсіп, 2065,3 млрд. теңгеге (2004 жылы– 69,8%)
дейін ... ішкі ... ... қамтамасыз етілді. Экономикаға
кредиттер 2005 жылы 74,7% өсті.
Ақша массасының ... ... ... ... ... ... жоғары қарқыны (27,0%) ... ... 2004 ... ... ... 2005 ... ... 27,7%-ға
дейін өсуіне алып келді.
2005 жылы айналыстағы қолма-қол ақша  8,6% өсіп, 411,8 млрд. теңгеге
жетті, ал 2004 ... ... ... өсу 59,0% ... 2005 жылы ... 14,7% 663,0 ... теңгеге дейін өсті (2004 жылы – 82,3%). ... 2005 жылы ақша ... ... ... ... ... өсуінің озық қарқыны салдарынан 2,86-дан 3,12-ге дейін өсті.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің таза ... ... ... ... бір жыл ... 23,8% ... 7065,9 млн. долл. болды.
Елдің халықаралық резервтері ... ... ... ... қорының ақшасын қоса ... ала ... ... 8014,7 млн. ... 2005 жылы 4,7% ... млн. ... құрады.
2005 жылы артық өтімділік деңгейін төмендету үшін ақша-кредит саясатын
күшейту ... ... ... ... ... ... ... 8%-ға
дейін бірте-бірте көтерілді, ең төменгі резервтік талаптарды есептеу ... және ... ... ... ... валюта нарығында сұраныстың ұсыныстан шамалы ғана асып ... ... ... АҚШ ... ... бойынша 2,9% номиналдық құнсыздануына
алып келді (биржалық бағам бойынша). Бұл  ... ... ... валюта нарығына  өзінің қатысуын қысқартуға мүмкіндік берді.
Ақша-кредит саясатының инфляцияға әсерін күшейту үшін ... ... ... ... 2005 жылғы 1 шілдеден бастап 
депозиттік және кредиттік ... ... ... ... ... ... ... ақша-кредит саясатының жекелеген операцияларының
мерзімдері мен ставкалары бойынша ... ... ... ... ... ... енгізілді. Бірегейлендіру нәтижелерін
күшейту үшін «овернайт», «овердрафт»  ... беру және ... ... ... ... ... мерзімді ноталар эмиссиясының көлемі 3,5 есе ... ... ... ... олардың айналыстағы көлемі 2005 жылы 396 млрд.
теңгеден 161 млрд. теңгеге ... ... Бұл ... ... ... ... қысқаруына байланысты (2004 жылы орташа
алғанда 243 ... 2005 жылы ... ... 30 ... ... ... Ұлттық Банкінің екінші деңгейдегі банктерден
депозиттерді тарту ... 2005 жылы 3,4 есе 2627,9 ... ... ... Бұл ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің олар ... ... ... 10,3% 78,8 ... теңгеден 86,9 млрд.
теңгеге дейін өсті.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің баға ... жету ... ... ... ... бір ... орташа есеппен алғанда
2005 жылға арналған мақсатты бағдардан (5,2-6,9%) асып түсіп, 7,6% құрады.
Осы жағдайларда Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... 2006 – 2008 ... ... негізгі бағыттарын әзірледі.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
2006-2008 жылдарға арналған қызметінің негізгі бағыттары.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі  бағалардың ... ... ... ақша-кредит саясатын жүзеге асыруды өз
қызметінің басым бағыты деп ... ... ... ... көшу ... жұмыс
жалғастырылады. Бұл инфляция бойынша мақсатты бағдарларды негізге ала
отырып, ақша-кредит ... ... ... ... құруды
болжайды.
Негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің болжамы  2006 жылы іске
асыруға  белгіленген шараларды нақтылай ... ... ... үш ... жылдар) берілген, бұл осы құжаттың орташа мерзімді бағытын ... ... ... ... ... жылдың соңында
нақтыланатын болады.
2006-2008 жылдарға арналған ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі екі сценарийлік нұсқаны қарастырды.
Сценарийлік нұсқаларға бөлудің өлшемі мұнайға ... ... ... ... ... ... сценарийі және жоғары бағалар ... ... ... ... сценарийін  нарықта  бағаның күрт төмендеу
мүмкіндігі  қысқа мерзімді болашақта барынша төмен болғандықтан, Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылық  және қолайлы сыртқы экономикалық
конъюнктураның ... ... ... тәжірибесі сыртқы қарыз алу көлемдерінің ақша-кредит
саясатына айтарлықтай ... ... ... Бұл ... ақша ... ... ... маңызды факторлардың бірі болып қала береді. Мұның
өзі банктер мен кәсіпорындардың ... ... алу ... ішкі ... нарықтардағы пайыздық ставкаларына қарамастан айтарлықтай болатынына
байланысты.
Есептеу кезінде Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының ... ... ... ... ... олар 2006 ... ... орын алады.
Болжамдарды дайындау кезінде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
әзірлеген ақша-кредит саясатының трансмиссиялық тетігі үлгісінің ... ... ... ... ... ... ... сортты
мұнайдың әлемдік орташа бағасы бір ... үшін 45-60 ... ... ... пайыздық ставкалар шамамен ағымдағы деңгейде сақталады
деп болжайды.  Осындай болжамдар кезінде 2006-2008 ... ... ... өсуі 8-9%, ... ... ... ... халықаралық
резервтері – 12-38%, ақша массасы – 24-35%, ақша базасы – 20-42% шегінде
күтіледі. Экономиканы монетизациялау деңгейі 2006 ... ... 2008 ... ... ... жоғары бағалар сценарийі  алдағы үш жылдық кезеңде мұнайдың
әлемдік бағасының одан әрі өсуін болжайды. Осы ... ... ... ... ... әлемдік бағасы бір баррель үшін 65 доллардан ... деп ... ... ... ... ... салыстырғанда
әлемдік пайыздық ставкалардың неғұрлым төменгі деңгейіне жету болжанады.
Осындай болжамдар кезінде 2006-2008 ... ... ... ... ... ... ... жоғары орташа жылдық өсуі
күтілуде. Халықаралық резервтердің, ақша агрегаттарының өсу болжамы мұнайға
қалыпты бағалар сценарийіне қарағанда орташа ... 7-12 ... ... ... ... ... ... ақша-кредит саясатының негізгі
мақсаты мұнайға қалыпты бағалар сценарийін іске асыру кезінде ... ... және ... ... ... сценарийін  іске асыру
кезінде – 6,9-8,5% шегінде ұстау болады.
Екі сценарийдің ішінде Қазақстан ... ... ... мұнайға
қалыпты бағалардың сценарийін барынша шынайы деп есептейді.
Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... оның ... ақша-кредит саясатын қатаңдату жөніндегі шараларды
іске асыруды жоспарлап ... Бұл ... ... шетелдік капиталдың
айтарлықтай келуі, ішкі қаржы нарығында ... ... ... ... ... өсуі ... ... қысымның
сақталуы болжанатынына байланысты.
Мұнайға жоғары бағалар сценарийі іске асырылған жағдайда ақша-кредит
саясатының шаралары көп дәрежеде ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі  2006-
2008 жылдары  ақша-кредит операцияларын пайдаланудың тиімділігін арттыру
және ақша нарығының ... ... ... ... одан ... жөніндегі жұмыстарды жалғастырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ақша нарығындағы ахуалға және
инфляцияның деңгейіне байланысты өз операциялары бойынша ... ... ... ... қоса ... ... отырады. Неғұрлым маңызды
мәселелер Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... болады, оның жұмысына
Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары, ... ... ... ... қаржы секторының өкілдері қатысады.
Қаржы нарығындағы сыйақы ставкаларын реттеудің, сондай-ақ банктердің артық
өтімділігін реттеудің негізгі ... ... ... ... ... ... ... депозиттері және қысқа мерзімді
ноталарды шығару болып отыр. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... шектемейді, алайда олар бойынша ставкаларды
айқындайды. Қысқа мерзімді ноталарды шығару қысқа мерзімді құралдар ... ... ... және ... ... ... ... мақсатында жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің сыйақының нарықтық ставкаларына
әсерін ... ... ... ... – депозиттерді тарту жөніндегі
ставка, жоғарғы ...... беру ... ... белгілеу арқылы
арттыру жұмысы жалғастырылады.
Тәуекелдерді басқару жүйесін ... ... ... жеке ... ... ... беру ... қоры
кепілдік беретін жеке тұлғалардың ... ... ... ... сыйақының шекті ставкаларын ресми қайта қаржыландыру
ставкасына байланыстыру мүмкіндігі қарастырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... үлгісі жетілдіріледі, ол ақша-кредит саясаты
құралдарының ... ... ... атап ... ... ... ... береді.
Артық өтімділік проблемасының өткірлігін төмендету үшін  ... ... ... ... ... сақтауға тиіс
міндеттемелерін кеңейту арқылы  ең төменгі резервтік талаптарды ... одан әрі ... ... ... ниет етіп ... ... ... көзделген шараларға қарамастан,  ақша
ұсынысы ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... және алып-сатарлық  ауытқулары салдарын әлсірету мақсатында ғана 
валюта бағамын қалыптастыруға араласуды жүзеге ... ... ... да ... мерзімді белгіленген дәлізді айқындамай  өзгермелі айырбас бағамы 
саясатын жүргізуді жалғастырады. Бағамның ... ... ... ... ара қатынасына байланысты болады. Шетел валютасы ағындарына
мониторинг жүзеге асырылады.
Қаржылық емес ... ... даму ... және
бағыттарын,  қалыптасқан экономикалық конъюнктураны және ... ... ... ... ... және ... ... кредиттік ... ... ... ... ... ... ... нақты секторы
кәсіпорындарының мониторингі  бойынша жұмыстар жалғастырылады.
Инфляцияны ұстау жөніндегі шаралар Қазақстан ... ... мен ... Республикасы Үкіметінің бірлескен  іс-әрекеттерін
күшейтуді талап етеді.
  Валюталық ... және ... ... ... ... одан әрі ... капитал қозғалысына байланысты
тәуекелдерді реттеуге қолданылатын жаңа ... ... ... ... ... ... операциялар бойынша ақпараттық база
жетілдіріледі, бұл 2007 жылдан ... ... ... ... ... ... ... мониторинг және селективті бақылау
жүйесіне тиімді  өтуді  қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Төлем жүйелері саласында ... ... ... ... арттыру,  тәуекелдерді басқару және ... ... ... ... құру ... одан әрі ... ... Осы жүйеге техникалық және ... ... ... ... ... ... ... пайдаланушыларын
бақылау және қадағалау  жүйелері кіреді.  Төлем жүйелерін жоғары ақпарат
технологияларымен және ... ... ... ... ... ... жүйелерінің үздіксіз және үзіліссіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету және
қауіпсіздік деңгейін арттыру ... жаңа ... ... ... ... ... ақша айналысы саласында  2006 жылы Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі  жаңа ... ... ... ... бұл 
полиграфиялық және компьютерлік технологиялардың дамуына байланысты болып
отыр. Банкноталарда жаңа қорғау және  машина оқитын элементтер ... ... ... ... ... ықпал ету шеңберінде
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... өз ... ... ... нарығы мен қаржы ұйымдарын ... және ... ... ... ... қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға ықпал
етеді. Қазақстан Республикасының қаржы ... ... ... ... тұжырымдамасына сәйкес қаржы нарығын одан әрі ... ... ... халықаралық стандарттарға жақындату бағытында
жүргізіледі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... мен ... ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігімен және басқа да
мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп ... ... ... ... ... ... ... дайындау жұмысын жүргізеді.
Халықаралық қаржылық ұйымдармен (Халықаралық Валюта Қоры, Дүниежүзілік
Банк, Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі, Азия Даму ... ... ... және ... белсенді ынтымақтастық жалғастырылады.
Интеграциялық бірлестіктер шеңберінде Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі ... ... ... ... ЕурАзЭҚ-на мүше елдердің 
интеграцияланған валюта нарығын құру, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... (ШЫҰ) ... жөніндегі
мемлекетаралық және ведомствоаралық топтардың жұмысына қатысу  жөніндегі
жұмыстарды жалғастырады.
4-Кесте. Ақша-кредит саясатының 2006 - 2008 ... ... ... ... қалыпты бағалар сценарийі)
кезең аяғында
|  |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... ... |7,6 |5,7-7,3 ... % | | | | ... ... ... % |8,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... ... ... Банкінің|7,1 |9,7 |11,2 |12,5 |
|жалпы алтынвалюта резервтері,   ... | | | | ... ... | | | | ... %-бен |-23,8 |37,7 |15,4 |11,7 ... ... теңге |663 |939 |1184 |1416 ... %-бен |14,7 |41,7 |26,1 |19,6 ... ... ... |2065 |2789 |3561 |4413 ... %-бен |25,2 |35,0 |27,7 |23,9 ... ... |1654 |2228 |2830 |3525 ... | | | | ... %-бен |30,1 |34,7 |27,0 |24,6 ... ... ... |2592 |3676 |4782 |6028 ... ... | | | | ... % - бен |74,7 |41,8 |30,1 |26,1 ... құрастырылған: www.nationalbank.kz мәліметтер ... ... ... ... ... ... бері Ұлттық Банкінің
ақша-несие саясатын жүргізуде өте қиын жолдардан өтті, ... осы ... ... ... еліміз қысқа уақыт мерзімде экономиканың
құлдырау кезеңінен шыға алды ... те ... Осы ... ... ... отырып, негізгі принциптерін қолдана отырып ... ... ... талқылауды қажет етеді.
Ақша-несие саясаты – монетаризм принциптеріне негізделіп фискалды
саясатты ... ... ... коньюнктураның жіңішке
бағдаршысы болып табылады. Ақша-несие саясаты ... ... ... әсер ете ... және ... несиелерін тікелей ұлғайту немесе
азайтқыза алмайды.
Ақша-несие саясатын негіздеу, оның стратегиясы мен ... ең ... ... ... айқындалуын және оның ішкі
механизмдерінің ашылғанын талап етеді.
Ақша-несие саясатының негізгі тартушысы елдің орталық банкі ... ол ... ... ... ... төрт негізгі құралын
өте белсенді пайдаланады: олар коммерциялық банкілерді қайта қаржыландыру
көлемін реттеу, резервтік талаптар саясаты, ашық ... ... ... ... ... ... саясаттың тек бір элементі болып
келеді. Демек, оның ... ... ... ... органдарымен
анықталатын глобальды стратегияның бір бөлімі болып келеді. Жүйенің ... ... ... ... тек қана ... ... ... жетуге
жағдай жасайды. Өз алдына ол қажетті нәтижелерге жеткізуге мүмкіндігі жоқ.
Ақша-несие саясатының теориясы бойынша жүйелі түрде екі ірі ... ... ... белгілі – кейнсиандық және монетарлық мектептер.
Егер де ... ақша - ... ... ... ... немесе табыстардың үстінен бақылауға беретін болса, онда
монетаристтер ... ... ... ... ... қолдайды. Олардың
арасындағы келіспеушілік әртүрлі методологиямен шартталған – біріншілері
саясаттың әрбір жеке ... ... ... ... ... ... ... нәтижелер кешенінің негізіндегі тиімділік туралы айтады.
Қазіргі ақша-несие саясаты көбінесе “ағымға қарсы жүзуді” ... ол ... ... ... ... ... және
коньюнктураның қызуын болдыртпау үшін экономикалық өсуді тұрақтандыруға
бағытталады.
Осы мақсаттарға жету үшін ақша-несие ... ... ... ... өте жылдам нәтижелер береді. Алайда бұл нәтижелерді ... ... ... ... коммерциялық банкілердің қосымша
резервтерінен босау кезінде ешкім оларды осы резервтерді қарыз беру үшін
күштей ... ... ... ... ... ... орындау
мақсатында жаңа банкілерді, олардың ... ... ... ... ... ... мақсаттылық және нәтижелілік принцибімен
банкілік қызмет бағыттарын таңдау, ерекше ... ... ... реттеуді қамсыздандыру ... ... Екі ... ... нәтижелі жұмыс
жасауына сенімді кепіл ... ... ... пайдалы
орналастырылуы үшін бәсекелес шарттарының ... ... ... ... ... ... ... жасап, ақша айналымын және екінші деңгей
банкілерінің қызметін белгілі ... ... ... ... ... құралдардың мәнінде орталық банкінің ұлттық несие
жүйесіне ақша ... мен ... ... ... бір жағдайларды
құрастыру жолымен әсер етуді айтады.
Соңғы он жыл ішінде ... ... ... ... ... нарықтық әдістерді пайдалану ұмтылысы анық ... жүр. ... ... ... ... ... ... либерализацияланып,
ашық нарықта операциялардың қолданылуы кең өріс алып отыр.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының ұлттық валютасының түрақтылығын: оның еліміздегі сатып
алушылық қабілетінің болуын және ... ... ... ... ... камтамасыз ету болып табылады.
Ұлттық Банкінің басты мақсаты инфляция деңгейін ... ... ол да ... ақша ... ... ... ... табылады.
Соған сәйкес Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі осы міндеттерді
орындау шеңберінде бір жағынан ... ... ... ... ... ... реттеу құралдарын пайдалана отырып, ақша ұсынысын кеңейту
мақсатында ақша-несие саясатын бірте-бірте жұмсартуды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... іс-қимылдары,
реформалары алдын-ала талқыланып, шешілген шешімдер екені өзімізге белгілі.
Алғашқы жылдардан бері ... ... ... ... ... ... және қайта қаржыландыру мөлшерінің деңгейлері бірте-
бірте төмен түсті.
Оған мысал кризис кезеңінде қаржы нарықтарында глобальді өзгерулердің
себебінен ... ... ... ... әкеп ... Өзінің
негативті ролін елдің шикізатқа бағытталуы себепкер болды. ... ... ... ... ... елдің қаржылық нарығында жағдай біршама
дұрысталды.
Ұлттық Банкінің қызметі дамыған экономикасы бар ... ... ... ... қазіргі кезде Қазақстан экономикасының хал-ахуалы біршама
жақсарғаннан кейін ақша-несие саясатын жүргізу жаңа дамыған ... ... ... жасауда жаңа құралдар мен механизмдер пайда болды.
Осының барлығы ... ... ... ... ... да ... ойымызша Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру үшін осы
жаңадан шығып жатқан құралдарды ... оны әрі ... ... ... ... ... ... хал-ауқаты әр-түрлі деңгейде екені өзімізге
белгілі, осы ... шешу ... ... ... Сондықтан да алдыңғы
қатарлы, нарықтық экономикасы ... ... ... айналу үшін
толыққанды, жан-жақты қарастырылған жұмыс жасау керек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. “Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы” заңы, 30.03.95ж.
2. ... және банк ... ... ... ... Указ ... РК об ... отчета НацБанка РК за 2005 год.
4. Постановление Правления Национального Банка РК № 518 от 8 ... ... ... ... ... ... Банка РК от ... ... ... ... ... от ... № 1370.
7. Постановление Правления Национального Банка РК 3 августа 2004 года № ... ... ... о ... ... ... Дж. Доллан, Колин Д.Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл, «Деньги. банковское
дело и денежно-кредитная политика». Москва–Санкт-Петербург 1993г.
9. Ұлттық Банкінің жылдық есеп ... ... ... Б.К. ... ... ... ... и механизм» ,
Алматы, «Ғылым», 1990г.
11. Р.М. Нуреев ... ... и ... ... Москва, АО
«Финстатинформ», 1995г.
12. “Общая теория ... и ... под ... ... Е.Ф. Жукова.-М.
Банки и биржи,1995г.
13. Казаков А.А.,Минаев Н.В. «Экономика» Учебное ... ... ... С., ... Р., ... Р. «Экономика» М. «Дело» 1993 г.
15. П.Самуэльсон "Экономика" , М. 1992 г.
16. ... А.Г. и др. ... и ... ... М.1994 ... ... К.Р., Брю С.Л. - Экономикс 2 т. М.: ... 1992 ... А.А. ... ... ... ... ... денежно-
кредитной политики», Деньги и кредит, №2, 2000 г.
19. Статистический бюллетень НацБанка РК, ноябрь 2000 г., №11.
20. Д. ... Н. ... К. ... Е. ... К. ... ... Казахстана в 1 квартале 1999г. ... май 1999 г., ... 2, ... банк ... ... 1999, №3 ... ... имеет склонность к укреплению”.
22. //Банки Казахстана 2004, №6 (стр. 43-49). “О ... ... ... 2002, №10 (стр. 41). “Основные инструменты денежно-
кредитной политики”.
24. //Банки Казахстана 2004, №5 (с 5-25).
25. //Экономическое ... май 1999 г., ... 2, ... банк ... ... В.А. ... И.В. ... Е.К. Канатбаев «История
развития денежно-кредитных отношений в ... ... ... 2002, 12 ... “Валюталық құндылықтарды
пайдалануға байланысты қызметті лицензиялау ... ... ... ... ... 2005, 27 ... ... ақша-несие саясатының
бағыттары”.
28. //Егемен Қазақстан. 2005, 15 желтоқсан. ҚҰБ-нің 2006-2008 ... ... ... ... ... 2004, 11 ... ... төмендеді, резервтер өсті”.
30. //Түркістан 2004, 14 сәуір. “Ұлттық Банкінің ... ел ... алды ... ... ... 2002, 24 апреля.
32. //Казахстанская Правда 2002, 25 июня. “От ... ... к ... развития”
33. //Казахстанская Правда 2002, 17 января (с6) “Крепкий банк”.
34. //Бухгалтер и налоги 2003, №1 (с 28-29).
35. ... ... РК 2000, №10 (с 17-30). ... ... за ... ... 2004, №6 (с7). “О чем думает Национальный Банк”.
37. //Панорама 2002, 22 февраля (с7). “Лучшая банковская система в СНГ”.
38. ... 2005, 8 ... (с7). ... ... на 2005 ... ... ... бумаг 2004, №7 (с36-43). “Ноты используемые в ... ... ... ... ... сайты, www.nationalbank.kz

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының құрамдас бөлігі28 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь