Жерге жеке меншік қатынастарының түсінігі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 Жерге жеке меншік қатынастарының түсінігі.
1.1 Жер учаскесіне меншік құқығының туындауы ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Азаматтар мен заңды тұлғалардың жер
учаскелеріне меншік құқығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерге жеке
меншік құқығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2 Жерге жеке меншік құқығы мен жер пайдалану
құқығын қорғау және зиянды өтеу.
2.1 Жерге жеке меншік құқығы мен жер пайдалану
құқығын қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Жерге жеке меншік құқығы мен жер пайдалану құқығының
зинын өтеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3 Жер заңдарын бұзғаны үшін заңды жауаптылық.
3.1 Жер заңдарын бұзғаны үшін заңды жауаптылықтың жалпы
ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2 Жер заңдарын бұзғаны үшін заңды жауаптылықтың түрлері ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Пайдалынылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе


Қандай да болмасын халықтың тарихында оның жалпы болмысында жер мәселесі ерекше орын алады. «Жер-тағдыры — ел тағдыры» — дейді дана халкымыз. Халықтың бақыты да, байлығы мен болашағы да осы жерге байланысты. Олай болса, жер қай халық үшін де киелі, қасиетті ұғым. Қазақ үшінде солай. Қазақ жер қорғауды елдіктің белгісі деп түсінген. Сол үшін жанын пида етуді әрбір азаматтың қасиетті борышы деп ұғынған, және ұрпағын осы ұлы құндылықтарға тәрбиелеп отырған. Жер мәселесіне келгенде өте сақтық танытып, жер қорғауды әрбір азаматтың атамекенін қорғау — ұятын, арын, намысын қорғау деп білген. Бұл жолда, қазақтар білек күші мен қатар сөз күшінің құдіреттілігін де пайдаланған. Өткен тарихта жері мен елі үшін күрескен небір орақ ауыз ақындар, өткір тілді шешендер, ел қорғаған хандар мен батырлар болғаны олардың есімдері саналы ұрпақ жадында жатталып келгені белгілі. Бүгінде үрдіс өз жалғасын табуда.
Жер туралы заңымызға, еліміздің ең негізгі заңы Конституциямызға сәйкес жер мемлекеттік және жеке меншік болады және бірдей қорғалады. Дегенмен де, екі меншіктің құқықтық жағдайы бірдей емес, әр түрлі.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 6-бабына және 2001 жылдың 24 қаңтарындағы «Жер туралы» заңға сәйкес Қазақстанда жер заңмен көзделген тәртіп пен шектерде жеке меншікте бола алады. Яғни, жер келесі тұлғалардың жеке меншігінде бола алады:
1. Қазақстан Республикасы азаматтарының. Оларға жер учаскелері мынадай төрт мақсатта беріледі:
- өзіндік қосалқы шаруашылық үшін;
- бағбандық үшін;
- саяжай құрылысы үшін;
- өндірістік және өндірістік емес құрылыс немесе құрылыс салу үшін, сонымен бірге, тұрғын үй ғимараты және осы ғимартты (құрылғы, құрылыс) қамтамасыз ететін жерді қоса алғанда. Мысалы, егер Қазақстан Республикасының азаматы тұрғын үйге және өндірістік және өндірістік емес сипаттағы өзге де құрылғы, құрылыстарға жеке меншік құқығы болса, онда ол азамат осы құрылғыларын, астындағы жер учаскесінің жеке меншік иесі болып табылады.
2. Шетел азаматтарының және азаматтығы жоқ тұлғалардың.
3. Мемлекеттік емес заңды тұлғалардың.
Аталған тұлғаларға жеке меншікке жер учаскелері бір жағдайда ғана беріледі, егер жер учаскесі өндірістік және өндірстік емес сипаттағы құрылыс, тұрғын үй үшін берілсе.
Бұдан басқа жер заңдарында жердің кейбір санаттары жеке меншік объектілері бола алмайды делінген. Бұл жердің мемлекет өмірінде саяси, стратегиялық және өзге сипаттағы қызметтерді атқаруымен байланысты. Оларға мыналар жатады:
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлер (Бұл жерлер тек Қазақстан Республикасы азаматтарының жеке меншікке және тек өзіндік қосалқы шаруашылық жүргізу және бағбандық, саяжай құрылысы үшін ғана беріледі. Өзге жағдайларда, бұл жерлер пайдалануға (жалға) ғана беріледі. Шетел тұлғалары үшін ауыл шаруашылық, мақсатындағы жерлерді жалға беру мерзімі 10 жылдан аспауы қажет;
Комиссия әкімнің шешімімен жергілікті өкілді органдар депутаттарынан, жер ресурстарын басқару жөніндегі аумақтық органдар өкілдерінен және сәулет және қала құрылысы органдар өкілдерінен құралады.
Жер учаскесін беру туралы өтініш, ол келіп түскен күннен бастап, үш ай мерзім ішінде қаралуы қажет.
Жер ресурстарын басқару жөніндегі агенттіктің жергілікті органдары жергілікті атқару органының тапсырмасы бойынша (елді-мекен жерлерінде сәулет және қала құрылысы органдарымен бірге) сұралып отырған жер учаскесінің арызда айтылған мақсатта қолданылу мүмкіндігін анықтайды.
Жер учаскесіне құқық беруден бас тарту жергілікті атқару органының шешімімен рәсімделеді. Шешімнің көшірмесі шешім қабылданғаннан кейін жеті күндік мерзім ішінде өтінушіге беріледі.
Жер учаскесіне құқықтық куәландыратын құжаттар уәкілетті органдармен беріледі. Оларға мыналар жатады:
- жер учаскесіне жеке меншік және тұрақты жер пайдалану кезінде жер учаскесіне меншік құқығы және тұрақты жер пайдалану құқығы актісі; )
- уақытша арқылы жер пайдалану кезінде – жер учаскесін жалдау туралы келісім шарт .
- уақытша ақысыз жер пайдалану кезінде — уақытша ақысыз жер пайдалану туралы келісім-шарт.
«Жер туралы» заңның 35-бабы 2-тармағына сәйкес, жер Қазақстан Республикасы азаматтарының жеке меншігіне ақысыз түрде келесідей мөлшерде беріледі:
1) ауыл шаруашылығы жерлерінде жеке үй шаруашылығын (үй жа нындағы және далалық жерлердегі үлестерді қоса алғанда) жүргізу үшін — суарылмайтын жерлерден 0,25 гектар және суарылатын жерлерден 0,15 гектар;
2) жеке тұрғын үй құрылысы үшін — 0,10 гектар;
3) бау-бақша, сондай-ақ саяжай құрылысы үшін — 0,12 гектар. Жоғарыда аталғандармен қатар жер заңында жеке меншікке, сондай – ақ тауарлық ауыл шаруашылық өндірісін жүргізу үшін ұзақ мерзімді жер пайдалануға берілетін жер учаскелерінің шекті (жоғарғы) мөлшері туралы айтылғандығын атап өткен жөн. Олар жергілікті жағдайларды және ерекшеліктерді ескере отырып жергілікті өкілді және атқару органдарының бірлескен шешімімен белгіленеді.
Бұл мемлекттік меншіктегі жер учаскесін мерзімсіз (тұрақты) және белгілі бір мерзім (уақытша) ішінде ақылы және (немесе) ақысыз негізде, тұлғаның иелену және пайдалану құқығы.
Жер пайдалану құқығы меншік құқығынан туындайды. Ол заттық құқық болып табылады. Жерге жеке меншік құқығынан жер пайдалану құқығын айыра білу қажет. Жер пайдалану құқығы туралы сөз қозғаған кезде мемелкеттік меншіктегі жер учаскесі туралы мәселе орын алады, яғни меншік иесі болып мемлекет қалады. Жеке меншік кезінде меншік иесі болып пайдасына жер учаскесі берілген тұлға табылады.
Жер туралы жаңа заң бойынша тұрақты жер пайдалану құқығы тек қана мемлекеттік заңды тұлғаларға беріледі. Олардың тізімі «Жер туралы» заңның 27-бабында мазмұндалған.
Мемлекеттік емес заңды тұлғалардың және азаматтардың пайдалануына мемлекеттік жер тек уақытша беріледі, дәлірек айтсақ 5 жылға дейін (қысқа мерзімді) немесе 5 жылдан 49 жылға дейін (ұзақ мерзімді). Бұрынғы «Жер туралы» жарлық бойынша шаруа (фермер) қожалықтарына, кооперативтерге, өзгеде мемлекеттік емес ауыл шаруашылық және орман шаруашылығы ұйымдарына жер тұрақты пайдалануға берілген. Жаңа заң бойынша бұл тұлғалар заңмен белгіленген жер учаскелерінің нормасы шегінде жоғарғы мерзімге жалдау шарты негізінде ұзақ мерзімді жер пайдаланушылар болып табылады, яғни олар 49 жыл бойы жер пайдаланушылар болып табылады.
Шаруа (фермер) қожалығын жүргізу үшін жер пайдалануда болуы мүмкін жер учаскелерінің шекті (жоғарғы) мөлшері қожалықтың әрбір мүшесі үшін он бес орташа аудандық жер үлесінен аспайтын мөлшермен белгіленеді.
Сондықтан да жер реформасының тетігі болып табылатын меншіктің түрлері тең дәрежеде сақталуы бүгінгі әлеуметтік тәжірибе мен қоғамдық қатынастардың даму деңгейінен туындап отыр.
Қазақстандағы жерге жеке меншік қатынастарының құқықтық реттелуі еліміздің экономикалық көтеріліміне негіз болады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 2005. 250 б.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 1994 жылы 27 желтоқсан. № 269 ХІІІ Жалпы бөлім. Алматы, 2005. 150 б.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 1999 жылғы 1 шілдеде № 409 – І (ерекше бөлім). Алматы, 2005. 288 б.
4. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс – жүргізу кодексі. (Астана, 1999 жылғы 13 шілдеде № 44 – І. Алматы, 2005. 145 б.
5. Қазақстан Республикасының «Жер кодексі» Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 20 маусымдағы № 442-ІІ кодексі. Алматы, 2005. 185 б.
6. «Жер қойнауы жәнежер қойнауын пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының 1996 жылғы 27 қаңтардағы № 2828 заңы. Алматы, 2005. 295 б.
7. Ә.С.Стамқұлов., Ғ.Ә.Стамқұлова. Жер құқығы. (Жалпы бөлім) Алматы. 2004 ж.
8. И.Оспанов. Құқық негіздері. Алматы 2006 ж.
9. Ә.Е. Бектұрғанов. Қазақстан Республикасының Жер құқық қатынастары туралы. Алматы, 1997. 325 б.
10. Архипов И.Г. Земельное право Респблиики Казахстан. Алматы 1997. 115 б.
11. Хаджиев А. Земельное право Респблиики Казахстан. Алматы 2001. 250б.
12. Архипов И.Г. Земельное право Респблиики Казахстан. Алматы, 1994 500 б.
13. Архипов И.Г. Регулирования земельных отношение по новому Указу о земле. / Предприниматель и право / 1996. № 2
14. «Заң газеті», 2003 ж. 22 маусым
15. «Егеменді Қазақстан», 2003 ж. 25 шілде.
16. «Егеменді Қазақстан», 2007 ж. 23 қаңтар.
17. «Егеменді Қазақстан», 2007 ж. 22 ақпан.
18. «Жас Алаш», 2003 ж, 28 маусым.
19. «Түркістан», 2003 ж, 27 шілде.
20. «Ақиқат», №4 2006 ж. 20 сәуір.
21. «Ақиқат», №2 2007 ж. 15 наурыз.
        
        Мазмұны
|Кіріспе..............................................................|6 |
|.................................................. | |
|1 ... жеке ... ... түсінігі. |9 ... Жер ... ... ... | ... |11 ... ... мен ... ... жер | ... ... |16 ... | ... Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерге жеке | ... | ... ... | |
|2 ... жеке ... ... мен жер ... |36 ... ... және ... ... | ... ... жеке меншік құқығы мен жер пайдалану | ... |39 ... ... |63 ... ... жеке ... ... мен жер пайдалану құқығының |65 ... | ... ... | |
|3 Жер ... ... үшін ... ... | ... Жер ... бұзғаны үшін заңды жауаптылықтың жалпы | ... ... | ... Жер ... бұзғаны үшін заңды жауаптылықтың түрлері........ | |
|Қорытынды............................................................| ... | ... | ... |
|.............. | ... да ... ... ... оның жалпы болмысында жер
мәселесі ерекше орын алады. ... — ел ...... ... ... бақыты да, байлығы мен болашағы да осы жерге байланысты.
Олай ... жер қай ... үшін де ... ... ұғым. Қазақ үшінде солай.
Қазақ жер қорғауды елдіктің ... деп ... Сол үшін ... пида ... азаматтың қасиетті борышы деп ұғынған, және ұрпағын осы ... ... ... Жер ... ... өте сақтық
танытып, жер қорғауды әрбір ... ... ... — ұятын, арын,
намысын қорғау деп білген. Бұл жолда, қазақтар білек күші мен ... ... ... де пайдаланған. Өткен тарихта жері мен елі үшін
күрескен небір орақ ауыз ақындар, ... ... ... ел қорғаған хандар
мен батырлар болғаны олардың есімдері саналы ... ... ... ... ... ... өз жалғасын табуда.
Жер туралы заңымызға, еліміздің ең негізгі заңы Конституциямызға сәйкес
жер мемлекеттік және жеке меншік болады және бірдей ... ... ... ... құқықтық жағдайы бірдей емес, әр түрлі.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 6-бабына және 2001 ... ... «Жер ... заңға сәйкес Қазақстанда жер заңмен көзделген
тәртіп пен шектерде жеке меншікте бола алады. Яғни, жер ... ... ... бола алады:
1. Қазақстан Республикасы азаматтарының. Оларға жер учаскелері мынадай
төрт мақсатта беріледі:
- өзіндік ... ... ... ... үшін;
- саяжай құрылысы үшін;
- өндірістік және өндірістік емес құрылыс немесе ... салу ... ... ... үй ғимараты және осы ғимартты (құрылғы, құрылыс)
қамтамасыз ... ... қоса ... Мысалы, егер ... ... ... үйге және ... және ... ... өзге де ... құрылыстарға жеке меншік құқығы болса, онда ... осы ... ... жер ... жеке меншік иесі болып
табылады.
2. Шетел азаматтарының және азаматтығы жоқ тұлғалардың.
3. Мемлекеттік емес заңды тұлғалардың.
Аталған тұлғаларға жеке ... жер ... бір ... ғана
беріледі, егер жер ... ... және ... емес ... тұрғын үй үшін берілсе.
Бұдан басқа жер заңдарында жердің ... ... жеке ... бола ... ... Бұл ... ... өмірінде саяси,
стратегиялық және өзге сипаттағы ... ... ... ... ... шаруашылық мақсатындағы жерлер (Бұл жерлер тек ... ... жеке ... және тек ... қосалқы
шаруашылық жүргізу және бағбандық, саяжай құрылысы үшін ғана беріледі. Өзге
жағдайларда, бұл жерлер пайдалануға (жалға) ғана беріледі. ... ... ауыл ... ... ... жалға беру мерзімі 10 жылдан
аспауы қажет;
Комиссия әкімнің ... ... ... ... ... ресурстарын басқару жөніндегі аумақтық органдар өкілдерінен және ... қала ... ... ... ... учаскесін беру туралы өтініш, ол келіп түскен күннен бастап, үш ай
мерзім ... ... ... ... ... ... ... жергілікті органдары
жергілікті атқару органының тапсырмасы бойынша (елді-мекен ... және қала ... ... ... ... ... жер
учаскесінің арызда айтылған мақсатта қолданылу мүмкіндігін анықтайды.
Жер учаскесіне құқық беруден бас ... ... ... ... ... ... көшірмесі шешім қабылданғаннан кейін жеті
күндік мерзім ішінде өтінушіге беріледі.
Жер учаскесіне құқықтық куәландыратын ... ... ... ... ... ... жер учаскесіне жеке меншік және тұрақты жер пайдалану кезінде жер
учаскесіне меншік құқығы және ... жер ... ... ... )
- ... ... жер пайдалану кезінде – жер учаскесін жалдау туралы
келісім шарт .
- уақытша ақысыз жер пайдалану кезінде — ... ... жер ... ... ... ... ... 2-тармағына сәйкес, жер Қазақстан
Республикасы азаматтарының жеке меншігіне ақысыз ... ... ... ауыл ... ... жеке үй ... (үй жа нындағы және
далалық жерлердегі үлестерді қоса алғанда) жүргізу үшін — суарылмайтын
жерлерден 0,25 ... және ... ... 0,15 ... жеке тұрғын үй құрылысы үшін — 0,10 гектар;
3) бау-бақша, сондай-ақ саяжай құрылысы үшін — 0,12 ... ... ... жер заңында жеке меншікке, сондай – ақ ... ... ... ... үшін ұзақ ... жер ... берілетін
жер учаскелерінің шекті (жоғарғы) мөлшері туралы айтылғандығын атап өткен
жөн. Олар жергілікті ... және ... ... ... ... және ... органдарының бірлескен шешімімен белгіленеді.
Бұл мемлекттік меншіктегі жер ... ... ... ... бір ... ... ... ақылы және (немесе) ақысыз негізде,
тұлғаның иелену және пайдалану құқығы.
Жер пайдалану ... ... ... ... Ол ... ... болып
табылады. Жерге жеке меншік құқығынан жер пайдалану құқығын айыра білу
қажет. Жер ... ... ... сөз ... ... ... жер учаскесі туралы мәселе орын алады, яғни меншік иесі болып
мемлекет қалады. Жеке меншік ... ... иесі ... ... жер
учаскесі берілген тұлға табылады.
Жер туралы жаңа заң бойынша тұрақты жер пайдалану құқығы тек ... ... ... ... ... ... «Жер ... заңның
27-бабында мазмұндалған.
Мемлекеттік емес заңды тұлғалардың және азаматтардың ... жер тек ... ... ... ... 5 жылға дейін (қысқа
мерзімді) ... 5 ... 49 ... ... ... ... ... «Жер
туралы» жарлық бойынша шаруа (фермер) ... ... ... емес ауыл шаруашылық және орман шаруашылығы ұйымдарына
жер тұрақты пайдалануға берілген. Жаңа заң ... бұл ... ... жер учаскелерінің нормасы шегінде жоғарғы мерзімге жалдау шарты
негізінде ұзақ мерзімді жер пайдаланушылар болып табылады, яғни олар 49 ... жер ... ... ... (фермер) қожалығын жүргізу үшін жер пайдалануда болуы мүмкін жер
учаскелерінің шекті (жоғарғы) мөлшері қожалықтың әрбір мүшесі үшін он ... ... жер ... ... ... ... да жер ... тетігі болып табылатын меншіктің түрлері
тең дәрежеде ... ... ... тәжірибе мен қоғамдық
қатынастардың даму ... ... ... ... жеке ... ... ... реттелуі
еліміздің экономикалық көтеріліміне негіз болады.
1 Жерге жеке меншік қатынастарының түсінігі.
1.1 Жерге жеке меншік қатынастарының туындауы.
Жер ... ... ... ... ... меншік құқығы жерді табиғи
ресурс ретінде пайдалану, оны басқару мен ... ... ... нормалар жиынтығын құрайтын Қазақстан Республикасының ... ... ... адам мен ... үшін тек экономикалық қажеттілік ... ... ... да ... мен байланыса түсе отырып, экологиялық
мәнге ие болады.жердің барлық табиғи ресурстарды ... ... ... ... ... ... Бұл оның ... объектісі ретіндегі,
соынмен қатар пайдалану және қорғау объектісі, яғни табиғи ... ... ... әсер ... ... Жер ... 21-бабының 1-тармағы меншік
құқығының мазмұнын ашады, ол ... ... ... мазмұнының
түсінігі мен жерге жеке меншік құқығынын мазмұнын қамтиды және меншік
иесіне ... ... ... ... және ... ету құқықтары
тиесілі екендігін көздейді [1].
ҚР Жер кодексіне сәйкес, жер ... ... иесі Жер ... ҚР өзге де заң актілерінде көзделген негіздерде, шарттар мен шектерде
меншік құқығын жүзеге асыра алады.
Жеке және мемлекеттік емес заңды ... жеке ... ... ... ... ... және оған билік етудің түсінігі ҚР ЖК ... ... ... жер учаскесін иелену, пайдалану
және билік етудің түсінігімен ашылады. Және де айта ... бір ... жер ... жеке меншік құқығының түсінігімен тығыз байланысты.
Жерді иелену, нақтырақ айтқанда, жер учаскесін иелену құқығы бұл жерді ... ... ... ... іс жүзінде иеледі жүзеге асырудың заңмен
қамтамасыз етілген мүмкіндігі. Жеке меншігі құқығындағы жер ... ... ... жер ... ... ... бойынша пайдалану іс
жүзінде пайдалану деп түсінген жөн (ҚР ЖК 64-бабы). ҚР Жер ... ... ... ... ... жер учаскелеріне жеке ... ... жоқ, ... бұл ... ... ... жер
учаскелерін көздейді.
Жеке меншіктегі жер учаскесіне билік ету — бұл ... жеке ... өз жер ... ... ... ... заң ... салынбаған мәмілелер жасауға құқығы.
Жер кодексінде меншік иесінін жер учаскесіне қатысты құқықтарының ... ... жеке ... ... іске ... құқығы (25-бап);
2) жер учаскесіне құқык шектері (42-бап);
3) жер учаскелерінің меншік иелерінің құқықтары (64-бап).
Жекеменшік құқығын іске ... ... Егер Жер ... ... Республикасының өзге де заң актілерінде өзгеше көзделмесе, жер
учаскесінің меншік иесі мемлекеттік органдардың ... да бір ... жер ... өз қалауынша иелену, пайдалану және оған билік ету
құқығын жүзеге асырады.
Меншік иесі өзінің жер ... ... оның ... ... ... ... заң ... тыйым салынбаған кез
келген мәмілелерді жасасуға құқылы.
Ауыл ... ... жер ... меншік иелері аталған
құқықтарды ҚР Жер кодексінің ережелерін ескере отырып жүзеге асырады.
Жер ... ... ... ... ... мәміле жасалған кездегі
барлық ауыртпалықтарымен беріледі.
Жер учаскесінің меншік иесі оның нысаналы ... ... ... ... ... туралы шарттың негізінде оны уақытша
пайдалануға беруге ... Жер ... ... пайдалану туралы шарт
жалдау шарты (жалға ... ... ... ... ... шарт ... нысанында жасалады (ҚР ЖК 25-бабы).
Жер учаскесіне құқық шектері. Егер Қазақстан Республикасының ... ... ... жер ... құқық осы учаске
шекарасындағы топырақтың үстіңгі қабатына, тұйық су айдындарына, екпелерге
қолданылады.
Жер учаскесі ... ... ... ... жер ... ... учаскесінің нысаналы мақсатына сәйкес және жер ... ... ... ... ... заң ... ... асырылады.
Кең тараған пайдалы қазбаларды өндіруге және жеке ... жер ... ... жер ... ... ... табыстау қойнауында кең
тараған пайдалы қазбалар және жер асты сулары бар жер ... ... ... жер ... ... бір ... жүргізіледі (ҚР ЖК 42-
бабы).
Жер учаскелерінің меншік иелерінің құқықтары. ҚР Жер ... ... ... жер учаскелері меншік иелерінің құқықтары жер
учаскелері меншік иелері мен жер пайдаланушылардың кешенді ... ... олар «Жер ... ... иелері мен жер пайдаланушылардың жер
учаскелерін пайдалану кезіндегі құқықтары мен ... ... ... және ... ауыл ... ... ... үшін
жер учаскесіне жеке меншік құқығының табысталуына мүдделі ... ... емес ... ... жер ... жеке меншік құқығын жер
учаскесінің ҚР Жер ... 10 және 11 ... ... ... ... ... сәйкес сатып алуға және оның кадастрлық
(бағалау) құнына қарай айқындалатын жеңілдікті бағамен ... ... ... ретте әкімшілік-аумақтық бірліктер бойынша жер ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі
белгілейді.
Жер учаскесіне жеке меншік құқығын ... алу ... ... ... ҚР ЖК ... ... ... сәйкес жер
учаскесімен ҚР заңдарында ... ... ... кез ... ... аталған баптың 2-тармағының 2-тармақшасына сәйкес жер учаскесіне
жеке меншік құқығы: мемлекеттік тіркелген кезден 10 жыл өткеннен кейін, ... ҚР ... ... ... мәмілелердің кез келген 1 түрін
жасасуға құқығы бар. Бұл шектеу жер учаскесін ... ... ... ... сатып алған кезде сатып алу сомасын төлеу жер
учаскесіне жеке ... ... ... ... ... жазбаша өтініші
бойынша он жылға дейін төлеу ... ... ... ... ... ... ... мерзімін ұзарту арқылы алған тұлғаларға учаскенің
бағасын толық төлегенге дейін мәміле ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің жарғылық капиталына салым немесе
жарна ретінде беру) жасасуға тыйым ... ... ... ... ... ... жер ... мәміле жасасуға, оның сатып алу
бағасы толық төленгеннен кейін он жыл өткен соң құқық беріледі.
Аталған ... жер ... ... ... оның ... ... ... елу процентін төлеген жағдайда рұқсат етіледі. Бұл ретте
жер учаскесінің сатып алу ... ... ... ғана кепіл нысанасы бола
алады.
Жер учаскесіне қатысты меншік құқығын жүзеге асырудың бір түрі болып ... ... ... ... жер ... кепілге беру табылады,
бұл бапка сәйкес жер учаскесін ... ... ... ... ... туралы ережелер қолданылады.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскесінің меншік иесі болып
табылатын азамат Қазақстан ... ... ... кезде жер
учаскесі мемлекет меншігіне қайтарылуға тиіс не жер ... ... ... ... ... шартымен уақытша жер пайдалану құқығына бір жыл ішінде
кайта ресімделуге тиіс. Жер учаскесі мемлекет меншігіне ... ... ... ... алу бағасы меншік иесіне осы ... ... ... баға ... жер ... ... ... каражат есебінен
төленеді.
Жергілікті атқарушы орган жер учаскесін сатып алудан бас ... ол ... оның ... Қазақстан Республикасының азаматына
сатылуы мүмкін (ҚР ЖК 24-бабы).
1.2 Жер мен жер учаскелеріне меншік құқығынын субъектілері
Қазақстан ... Жер ... ... 2-тармағына сәйкес,
республика аумағындағы жерге мемлекеттік ... ... ... ... ... табылады. Жеке меншік құқығының субъектілері болып
ҚР Жер кодексінде белгіленген негіздерде, ... мен ... ... мемлекеттік емес заңды тұлғалар табылады. Бұл ... егер ҚР ... ... ... азаматтар деп Қазақстан Республикасының
азаматтары, сондай-ақ шетелдіктер мен азаматтығы жоқ ... ... ЖК ... ... ... жер учаскелеріне, яғни, үйлерді
(құрылыстарды, ғимараттарды), олардың ... ... ... ... ... қоса ... өндірістік және өндірістік емес, соның ішінде,
тұрғын үйлерді (құрылыстарды, ғимараттарды) және олардың ... ... ... ... олар ... жер ... жеке ... болып шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар ... ... емес ... ... ... ... ... аумағында өз қызметін ... ... ... ...... ... корпорациялар
және басқа да ұйымдар мемлекеттік жер учаскесінің де, жеке меншіктегі жер
учаскесінің де субъектілері ... ... жер ... ... ... шектерде азаматтардың
мемлекеттік немесе жеке меншігіне негізделеді.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік және жеке меншік танылып, ... ... ... жеке ... ... рет 1995 ... ... бекітілді. Конституцияның бұл нормасынын негізінде жер учаскесіне
жеке меншік заң шығару тәртібінде белгіленіп, одан әрі дамыды. Сондықтан,
мынадай ... ... ... ... мен мемлекеттік емес заңды
тұлғалардың жер учаскелеріне жеке меншігі ... ... ... ... және ол тек аталған тұлғалардың
мүдделеріне ғана емес, нарықтық экономиканың мүдделеріне де ... ... ... құқығы артықшылықтық мәнге ие, себебі, Қазақстан
Республикасының аумағында жер қорын басқаруды ...... өзі және оның ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының жер қоры жерге мемлекеттік меншік құқығының
материалдық негізі болып ... ... ... меншік құқығының мұндай екі түрлі
субъектілерінің болуы олардың арасында бәсекелестік тудырмайды, ... ... ... үшін ... байланыска түседі.
Меншіктің субъектілері мен объектілерің меншік иелерінің өз құқықтарын
жүзеге асыруының көлемі мен шектерін, оларды ... ... ҚР ... мен ... да заң ... ...... мүлікке меншіктін (өзге де құқықтың) ерекше
нысаны, бұл ретте ... ... ... ... жеке ... ... ... бөлек (дербес) меншігінде (өзге де құқықта)
болады, ал жылжымайтын мүліктің бөлек меншікке жатпайтын ... ... жер ... де, ... ... ... ... құқығымен (өзге де
ортақ құқыкпен) тиесілі болады және бөлек (дербес) меншігіндегі ... ... ... ... ... ... ... 12-бабының 18-тармағы).
Бірнеше пәтері және (немесе) кісі ... ... бар ... және ... ... да ... жер ... мәселесі ҚР Жер кодексінің 62-бабында көзделген. Аталған ... көп ... үйді ... кондоминумның объектісін орналастыру,
пайдалану, күтіп-ұстау үшін қажетті жер учаскесі кондоминиум объектісінің
құрамындағы үй-жайлардың ... ... ... ... ... ... өтеді.
Егер Жер кодексімен өзгеше белгіленбесе, өздеріне үй-жайлар ... ... ... ... ... құқығымен тиесілі болатын
кондоминиум қатысушылары — мемлекеттік жер пайдаланушылар жер учаскелеріне
ортақ тұрақты жер ... ... ... ... ... Республикасының аумағында жер учаскелері меншік ... ... жер ... ... ... бола алмайтын кондоминиум
қатысушыларының жер учаскесіне ... Жер ... ... ... айқындалады.
Кондоминиум объектісінің құрамына кіретін жер учаскесін бөлісуге
кондоминиумға ... ... ... келісімімен, санитарлық-
гигиеналық, ... ... ... ... және ... да ... жағдайда жол беріледі.
Үй-жайдың әрбір меншік иесінің (өзге де ... ... ... мүліктегі
үлесі оған тиесілі үй-жайға бөлек (дербес) ... ... де ... ... Егер ... ... келісімінде
өзгеше белгіленбесе, үлестің мөлшері бөлек меншіктегі тұрғын үй-жайдың
пайдалы алаңы мен ... емес ... ... осы ... ... ... ... пайдалы көлемінің және ... ... ... ... ... қатынасымен айқындалады.
Мұндай үлесті нақтылы бөліп шығаруға болмайды (мінсіз үлес).
Үйдің іргетасынан тыс (шегінен тыс) орналасқан жер ... ... ... ... ... қоғамдық мүдделерді,
санитарлық-гигиеналық, экологиялық, өртке қарсы, қала ... және ... ... ... ... айқындалады.
Үй іргетасынан тыс (шегінен тыс) орналаскан жер учаскесін пайдалану
тәртібі кондоминиумға қатысушылардың ... ... ... ... ... қарсы, қала құрылысы және басқа
да нормаларының сақталуы шартымен айқындалады.
Үй (құрылыс, ғимарат) жанындағы жер учаскесі, бұл жер ... ... ... ... тыс ... және оны ... объектісінің құрамына ... жер ... ... ... ... экологиялық, өртке қарсы,
құрылыс және ... ... ... ... жағдайларда, кісі тұрмайтын
үй-жайлардың жұмыс істеуінің технологиялық қажеттерін қамтамасыз ету керек
болған ... ... ... ... ... берілуі мүмкін.
Пәтерге (үй-жайға) меншік құқығының басқа тұлғаға ауысуы жер учаскесіне
(жер учаскелеріне) құқықтағы тиісті үлестің ... (үй ... ... ұласады.
Ортақ меншіктегі басқару және оны пайдалану, ... үйді (үй ... ... және үй ... жер ... (жер ... күтіп-ұстау үшін кондоминиумға қатысушылар Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың ортақ меншігіндегі ... ... жер ... құқықты сату, сондай-ақ жер үшін ақы төлеу
Қазақстан Республикасының заңдарында ... ... және ... ... ... және басқа тұтыну кооперативтерінде қатысушылардың ортақ
меншіктегі жер учаскелеріне ... ... ... ... Жер кодексінің 102-бабының 2-тармағына сәйкес, ... ... ... және ... ... арналған жеручаскелерінің
меншік иесі болып табылатын азаматтар ортақ мүдделері үшін Қазақстан
Республикасының заң ... ... ... ... ... ... ... өзге де тұтыну кооперативтеріне бірігуге
құқылы.
Бағбандыққа немесе саяжай құрылысына ... жер ... ... ... болып, ал жер учаскелерінің меншік иелерінің
ортақ қажеттерін қанағаттандыруға арналған жер ... мен ... ... ... ... ... ... болған жағдайда меншік иелері
арасындағы ортақ мүлікке ... ... ... ... ... кезге дейін жер учаскелерінің нормалары 1995 жылғы 22-желтоқсанда
қабылданған ҚР Президентінің «Жер туралы» Жарлығымен және 1996 ... ... ... ҚР ... № 401 ... мен заңды тұлғаларға жер
учаскелерін табыстау бойынша нормаларды бекіту туралы» ... ... ... 1996 ж., № 150, 124 ... ... жер учаскелерінің нормалары 2003 жылғы 20-шілдеде
қабылданған ҚР Жер ... ... ... бапқа сәйкес, азаматтар мен занды тұлғаларға ауыл шаруашылығынан
басқа мақсаттар үшін ... жер ... ... қызметтің осы
түрлеріне жер ... ... ... ... ... ... ... нормалар бойынша не сәулет қала құрылысы
және (немесе) құрылыс құжаттарына сәйкес айқындалады.
Жер учаскелері ҚР ... жеке ... ... ... ... ... жерлерде өзіндік қосалқы шаруашылық (үй маңындағы және
егістік телімдерді қоса ... ... үшін — ... ... ... және суармалы жерде 0,15 гектар;
2) жеке тұрғын үй құрылысы үшін — 0,10 ... ... ... ... ... үшін — 0,12 гектар. Жер
учаскелерінің аталған мақсаттар үшін қайталап ... ... жол ... елді ... ... бос жер ... жағдайда жеке тұрғын
үй құрылысы үшін және өзіндік қосалқы шаруашылық ... үшін ... осы ... ... үшін ... жер ... нормалары
шегінде біртұтас алап болып беріледі.
ҚР Жер кодексінің 50-бабының 2-тармағында санамаланған, жеке меншікте
болуы ... жер ... ең ... ... жергілікті жағдайлар мен
ерекшеліктерге қарай облыстық (республикалық маңызы бар қалалардың және
астананың) өкілді және ... ... ... ... ... ... облыстық (республикалық маңызы бар
қалалардың және астананың) өкілді және ... ... ... ... ауыл ... ... жер учаскелерінің бір
әкімшілік ауданның (қаланың) ... ең ... ... ... ... ... ... Республикасының азаматында шаруа
(фермер) қожалығын жүргізу үшін, Қазақстан Республикасының мемлекеттік емес
занды тұлғасында және оған ... ... ... ауыл
шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін болуы мүмкін;
уақытша жер ... ... ... ... жоқ ... шетелдік заңды тұлғаларда тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу
үшін болуы мүмкін.
Жер кодексінің бұл ... ... ... ҚР ... 2003 ... 22-
қазанда № 1071 «Бір әкімшілік ауданның (қаланың) аумағындағы жеке ... ... ... ... ... ... ... үшін, Қазақстан Республикасының мемлекеттік емес заңды тұлғасында
және оған аффилиирленген тұлғаларда тауарлы ауыл ... ... үшін ... мүмкін, сонымен қатар уақытша жер ... ... ... ... тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін
болуы мүмкін ауыл ... ... жер ... ең ... бекіту турлы» қаулы қабылдады [2].
ҚР Жер кодексінің 50-бабының 5-тармағында көзделгендей, ... ... жер ... ... ... мақсатында
жергілікті өкілді және атқарушы органдардың бірлескен шешімдерімен суармалы
жерлерді ... ... ... ... ... ... ... мақсатындағы жер учаскелерінің ең аз мөлшері белгіленуі мүмкін.
ҚР Үкіметінің жоғарыда аталған 1996 жылғы ... № 40 ... ... жеке ... ... ... жер ... мөлшері
көзделген:
1) ауылдық жерлерде өзіндік қосалқы шаруашылық (үй ... ... ... коса ... ... үшін — ... ... 0,25
гектар және суармалы жерде 0,15 гектар;
2) жеке тұрғын үй құрылысы үшін — 0,1 гектар;
3) бағбандық, сондай-ақ саяжай құрылысы үшін — 0,12 ... Бұл ... ... ... 24-бабында және «Жер туралы» заңның 43-бабында (Ерлі-
зайыптылардың жер ... ... ... ... жеке меншікке
берілетін жер учаскелерінің құқықтық режимін белгіледі. Сол ... ... жер ... азаматтардың жеке меншігіне беру, атап
өткеніміздей, ерлі-зайыптылардың жер учаскесіне ортақ меншігі, мемлекеттік
қордағы жерлерді ... ... ... пайда болатын бұл ортақ
меншіктің туындауының заңды негіздерінің бірі ретінде саналады. Бұл ... ... ... режимін жер туралы заңнаманың құқықтық реттеуінің
алғашқы негізі болып табылады.
1.3 Ауыл шаруашылығы мақсатындағы ... жеке ... он ... көлемінде аграрлық қатынастарды реттейтін бірқатар
заңдар қабылданып, бұл бағыттағы мемлекеттік саясат ... ... ... қазіргі жағдай бұл заңдарды ... ... ... немесе мүлдем жаңа заң қабылдауды қажет етеді.
Соңғы кезде бұқаралық ақпарат құралдарынан ... жер ... ... - ел ... ... ұран сөздерді жиі естіп жүрміз. Оның барлығы
жаңа Жер кодексінің қабылдануына және бұл ... ... ... ... жерлерін жеке меншікке беруге байланысты туындаған мәселе.
Түптеп келгенде, ауыл ... ... ... ... ... Неге тап осы ... жеке ... беру орасан дау
туғызып, елді дүрліктірді? Ауыл ... ... жеке ... ... ... Бұл ... осыған дейін неге жеке меншікке бермедік? Мұндай
сұрақтардың туындауы заңды құбылыс. Осы ... шет - ... ... ауыл шаруашылық жерлер - ерекше қорғалуға жататын, Қазақстанның
басқа жер санаттарына ... ең ... ... ... ... бұл
жерлерге байланысты қандай да болмасын шешім жүктелген ... ... ... ой ... өтіп ... ... ... Республикасының жалпы жер қоры 272,5 миллион гектарды құраса,
оның 90,9 миллион гектары - ауыл ... ... ... ... 59,2 ... ... ... 20,3 миллион гектары егістікке
арналған. Айтып отырған жерлер - қазақ халқының ең қымбат ... ... ... мұрасы. Халық тағдыры әрқашан жермен байланысты
болғандықтан шығар, мұндай жерлерді жеке ... ... ... ... ... тарихи ескерткіштерді бергенмен тең көреді. Шын мәнінде бұл
жаңсақ ... ... ... мәселе ауыл шаруашылық жерлерді жеке меншікке
беру немесе бермеуде емес, біз осындай қадам жасауға ... ба, жоқ ... ... тұр. ... бұл ... біз міндетті түрде жасауымыз
керек. Бірақ, дәл қазіргі жағдайда ауыл шаруашылық жерлерді жеке меншікке
беру ... ма? ... ... жеке ... беру ... ... жібіміз одан
әрі күрмелене түсе ме? Бұл мәселеде ең бастысы - қателікке жол бермеу, ... ... ... рет кесу, істің барлық жай-жапсарын ескеруге тырысу.
Жерге жеке меншік 1995 жылы 30 ... ... Ата ... ... Сол ... бері мына жер ... ауыл шаруашылық мақсатындағы;
- қорғаныс қажеттері үшін пайдаланылатын;
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың, сауықтыру, рекреакция-лық және
тарихи-мәдениет мақсаттығы;
- орман,-су қорларының;
- елді-мекен ... ... ... ... ... жер ... ... жерлер азаматтық айналымға енгізілген
болатын.
Жер азаматтық айналымға түскенімен, жерге жеке меншік құқығының өзіндік
ерекшеліктері бар. Жалпы, жеке ... ... үш ... ... Олар:
иелену, пайдалану және билік ету құқықтары.
Иелену құқығы - шын ... ... сол ... иелігінде болуына құқық,
ал пайдалану құқығы - заттан түскен пайданы, өнімді, өсімді алуына заттың
заңи ... ... ... береді. Белгілі бір зат тұлғаның жеке мешігінде
болу үшін осы құқықтардың үшеуі толық болуы тиіс. Ал, ... жеке ... ... ету ... ... ... ... 24 қаңтарында қабылданған «Жер туралы» заңның 75-бабында
жер учаскесі нысаналы ... сай ... ... ... ... пайдаланылса, атап айтқанда, жер құнарлығының едәуір төмендеуіне, не
экологиялық жағдайдың едәуір нашарлауына әкеп ... ... ... ... алынып қойылуы мүмкін деп көрсетілген. Яғни, егер жерді үй ... ол ... егін еге ... ... ... ... жеке меншігіңдегі затты тастай саласың ба немесе жойып
жібересің бе өзің білесің ғой, ал ... ... ... ... ... жоқ. Сен жерді иеленген кезде үнемі мемлекет қадағалауында,
бақылауында боласың. Мұның өзі азаматтық құқықтың жеке ... қол ... ... келеді. Жоғарыда айтылған мәселеден жерге жеке меншік
құқығының қандай да болмасын ... ... жеке ... ... көруге болады.
Егер «жай» жер учаскесін иеленген кезде үнемі мемлекет бақылауында
болсаң, ауыл ... ... ... ... жер жеке ... ... бақылауы он есе күшейе түсетіні түсінікті де. Бірақ, мұндай
бақылауды қазіргі кезде жүзеге асыру біршама қиын болып тұр.
Жаңа Жер ... ... ауыл ... ... ... ... ... мынадай өзгерістердің болуы мүмкін. Ешкімнің де
меншігіне жер тегіннен-тегін тие ... ... де ақша ... Мемлекет тиімді жұмыс істейтін жер иесіне ғана көмектеседі.
Қолдау ақша орнымен жұмсалса, ... ... ... өнім сапасы жақсарса
ғана көрсетіледі. Өйткені, жер жеке меншікке берілмесе, шаруа өзіне тиесілі
жерді ... ... ... ... ала алмайды емес пе?
Меншігіндегі жердің берекесін кетіретін, оны ... ... ... адамдардан жер тартып алынып, өзгелерге сатылады. Сондай-
ақ, жер ... ... үш түрі ... ... Олар - ... жер ... және ... жеке меншік құқығымен иемдену. Тұрақты жер
пайдалануға өзгерістер енгізілмейді (Қазақстандағы мұндай жерлердің ... ... ... ... жер ... ... ... өзгерістер енгізу
көзделуде. Бүл өзгерістер бойынша мемлекеттен жалға ... ... ... ... екінші рет жалға беруге немесе субарендаға беруге, сондай-ақ
жерді сатуға, жалға беруге және жалға беру ... ... өзге ... ... ... ... ... сыртында қысқа мерзімдік жалға
беру жойылады. Яғни, жалға беру қатынастарының бір ғана түрі - 49 ... ұзақ ... ... беру ... ғана ... Ал, ... үшін
жалға беру мерзімі он жылдам аспайды.
Тұрақты және уақытша жер ... ... ... жер ... ... сатып
алуға міндетті емес. Жер сатып алуға ... ... ... ... ... ... жер ... сатылмайды. Адам басына
берілетін жердің шекті мөлшері ... ... ... және ... құны ... сол ... ҚР Үкіметі
белгілеген жеңілдетілген баға бойынша бағалау ұсынылады. Кодекс жобасы он
жылдық мерзімге дейін кейінге ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Бұл ретте жерді жеңілдетілген баға бойынша және ... ... ... ... ... жағдайда оған иелік ету құқығына тиісті
шектеулер енгізілетін болады. ... ... ... ... ... ... салынады.
Жерді жеке меншікке сатудан түскен қаражатты Ұлттық қорда шоғырландыру
және оны тек қана ауыл ... ... ... мен ... арттыру үшін пайдалану ұсынылып отыр.
Ауыл шаруашылығы телімін меншігіне алған азамат Қазақстан Республикасы
азаматтығынан шығатын болса, ол жер телімін сатып ... ... ... ... ... ... қайтаруға тиіс.
Ауыл шаруашылық жер жеке меншікке тапсырған сол жерді сатып алуға ауыл
шаруашылығы бойынша білімі мен жұмыс ... бар және ... ... ... ... құқығына ие болады.
Жаңа Жер кодексі енгізілген бүл өзгерістер тікелеу ауыл шаруашылық
жерлерімен ... ... ... ... көп ... ... ... емес. Сондықтан, заң шығарушы кодексін
қабылдағаннан кейін бүкіл ... ... ... ... байланысты жасауы тиіс. Және бұл - кейінге қалдыруға ... ... ... ... Жер кодексі жұмыс істеуіне мүмкіндік
туғызатын қосымша заңдар өтіп келуі тиіс.
Ал, ... ... ... бас ... ... ... көшпенділігімізге салып, бір жердің өнімділігі кемісе, келесі жерге
ауыса саламыз. Себебі, бізде жер жетеді. Осындай арамтамақтық пен ... ... ... ... ... ұшырады. Мамандардың
айтуына қарағанда, соңғы он ... ... 128 ... ... жуық ... ... айналымынан шыққан. Ал, егістік жер ... 14,2 ... ... қысқарған. Жерге деген құлықсыз қатынастың ақырының немен
бітерін уақыт дәлелдеп берді.
Бұл ретте Елбасының ... ... 29 ... ... халқына
Жолдауында айтылған «Жерге деген меншік - оны абаттандыруға, өз ... ... ... ... ... ... деген сөздерінің
мағыналығын мойындау керек. Демек, ауылшаруашылығы жерін жеке ... ... ... ... қалған мирасты келер ұрпаққа аздырып-
тоздырмастан жеткізу.
Елбасы өз Жолдауында «Жуырда қабылданған «Жер ... ... ... нарыққа қарай ілгерілете алмағанын мойындауымыз ... ... ... ... ... тез ... ... түзейік, осы заңды
сындарлы қалыпқа келтірейік. Бұл заңның түпкі мәні, ... ... ... ... ... ... пе?» дейтін сауалға қайтаратын
жауабы болуға тиіс» дей келіп, ауылшаруашылығы мақсатындағы ... ... ... заң ... әзірлеу туралы Үкіметке нақты
тапсырмалар берген болатын.
Дегенмен, заң жобасындағы анық мәселе, жерді сатып алу құқығының жерге
бейімі мен ... бар ... ... ... сол ... ... ... бұл мәселе де мәресіне жеткен сыңайлы. Жер мәселесіне бей-жай
қарай алмайтын ... ... ... көз ... Жер ... туралы
Парламент Мәжілісінде бұрын-соңды болмаған қызу пікірталастың куәсі ... ... ұзақ ... кейін депутаттардың ұсынысын ескере
отырып, заң жобасын бірінші оқылымында қабылдау туралы шешімге келді.
Нақты айтқанда, жер телімдеріне жеке меншік ... ... ... ... 2003 жылдың 1 қаңтарынан бастап ақылы негізде, ал шартты
жер ... ... жер ... ... ... ... оны ... пайдалануға қайта ресімдеген және ауылдық жерде тұратын азаматтарға Жер
кодексі қолданысқа ... ... ... ... беру ... жерді қосалқы жалға беру құқығын жүзеге асыруға 2006 жылдың 1
қаңтарынан бастап ... ... ... емес ... тұлға мен оның үлестес
тұлғасының жеке меншігінде болуы мүмкін жер төлімдерінің жергілікті өкілді
органдар ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық
алқаптары әр түрінің жалпы көлемінің 5 ... ... ... ... ... ... жүз ... жер үлесімен шектеу туралы
шешім қабылданды.
Шетелдік тұлғаның уақытша жер пайдалануында ... ... ... шекті мөлшері әкімшілік ауданның ауылшаруашылық алқаптарының
әр түрі жалпы көлемінің 5 пайызынан аспайтын мөлшер-де, ал шетелдіктер ... жоқ ... үшін 0,5 ... ... ... ... ... депутаттар мақұлдады.
Ауыл шаруашылығы министрі Ахметжан Есімов: «Жер сатудан ... ... Оның ... жерді тегін берейік дейсіздер, ... ... ... ... ... беруден ештеңе түспеуі де мүмкін»-
десе, Жер қатынастары жөніндегі комитеттің төрағасы ... ... ... үшін ... ... қаржы керек, соншалық шығынға бару бізге бүгін
керек пе» деп қиналыс ... ... ... өз ... ... ... да позицияларынан бас тарта қоймады.
«Меніңше, мұнда арнаулы қор деп өте ... ... ... ... ... Егер Жер ... құру десек, қосымша қаржы, шығын
сонда қажет болады. Ал біз арнаулы қор ... ... бұл сол ... ... болуы мүмкін. Бірақ алдымен заң жүзінде жер ... ... ауыл ... дамытуға, жер құнарын көтеруге жұмсалады
деген ... ... ... ... Жерге және сол жерде жұмыс
істейтін адамдар үшін ... ... ... ... ... ... он ... тарихымызда мұндай институт бізде құрылған жоқ.
Мұның ... ... ... ... бюджеттің әлсіздігінен жерде
еңбек етушілерге, жер құнарын сақтауға, құнарлығын көтеруге ... ... ... ... жоқ. Сондықтан жерден қанша ақша ... ... ... беру - ... ... парызымыз» деген депутат Ралым
Байназаровтың ұсынысы көпшілік дауыспен қолдау тапты. ... ... ... өз қарсылықтарын білдірді.
Жармахан Тұяқбайдың төрағалық етуімен өткен жалпы ... осы ... ... ... басшысының орынбасары, Ауыл шаруашылығы министрі
Ахметжан Есімовке депутаттардың сауалдарына да шыдамдылықпен жауап беруіне
тура келді. ... бері ... жеке ... ... ... мен
қаламайтындардың айтысы жүріп жатыр.
Үкімет үстанып отырған бағыт - жерді де нарық айналымына ... ... ... ... ... азып-тозуына жол бермеу.
Жер учаскелерін жеке меншікке сатуынан түсетін қаражатты ... ... және ауыл ... ... ... ... ... аудару жөнінде сөз болды.
Депутаттар заң жобасымен Сенатта жұмыс аяқталғаннан соң екі палата
депутаттарынан ... ... ... ... жағдайда Жер кодексіндегі
даулы мәселелер бойынша нақты шешім қабылдауды ұсынды. Бірқатар ... ... ... байланысты бүкіл халықтық референдум өткізу туралы
да ойларын айтты.
Бұдан соң депутаттар алдында сөз ... ... ... ... ... ұлттық мәселелерде осындай пікір-таластардың
туатындығы қоғамның әр кезеңінде болып ... ... Өте ... мысалы, Астананы көшіру туралы, ұлттық валютаны енгізу туралы,
өндірістік өнеркәсіптерді жекешелендіру ... ... ... жүзеге асыруды бастау туралы шешімдер қабылданғандығы айтылды.
Дүйсенбі, 19-шы мамыр күні Парламент палаталарының бірлескен отырысы өз
жүмысын жалғастырды. Үкіметке сенім ... ... ... дауыс беру
арқылы өтті. Нәтижесінде Парламент Үкіметке сенім білдірген дауыс берді.
Бұл Жер ... ... ... ... ... қол қоюына
өтетіндігін білдіреді.
Атап айтар жайт, Парламент пен үкімет арасында болып отырған бүл үшінші
тартыс.
Жер кодексі ... ең ... ауыл ... ... ... меншік енгізу болып табылады. Оның басты мақсаты -ауыл шаруашылығы
саласын тартымды ету ... ... ауыл ... ... ... ... ... қоятын мүліктің жоқтығына,
несие алу үшін біз жерді ... беру ... ... ... ... ... Ең ... аспектілер осылар.
Таза психологиялық тұрғыдан алатын болсақ, адам ... жеке ... ... істейтін болса, оған деген көзқарас та, ... ... ... Жерді жалға алғандағыдан гөрі оған ерекше жанашырлықпен
қарайды. Ресейдің белгілі реформаторы Столыпиннің «Жалға ... жер ерте ... пен ... оны азып-тозудан жерге жеке меншік қана құтқарады»
деген сөзі бар. ... да ... ... ... оның өнімділігі оған
меншіктік көзқарас арқылы айқындалады.
Нарықтық қатынастар барысында ауыл шаруашылығы мақсатындағы ... ... та, ... та, өндіріс құралы болып табылады. Егер де өндіріс
құралы ... ... ... онда шын ... ... тетіктерді
толыққанды іс жүзінде пайдаланбағанымыз болып табылады.
Біз жерді оның нағыз қожасы жұмыс ... ... ... жиі ... ... ... істей алмады ма, ол келесі бір, одан гөрі икемді, жердің
қыр-сырын ... одан ... ... ... көшуі керек. Нарықтың қатаң да
болса, әділетті заңы сол. Жер нарық айналымына еніп, елдің игілігіне қызмет
етуі тиіс. ... ... мол өнім ... ... еңбек өндірісіне қол
жеткізетін, ... ... ... жер иесі ... етуі ... ол ... ... қол жеткізеді, соншалықты мемлекетке де тиімді.
Мемлекеттің байлығы мол болса, халықтың да әл-ауқаты артады ... ... өнім ... өсуі ... одан ... ... мөлшері де артады.
Бұл өз кезегінде халықтың әлеуметтік ... ... ... ... тағы бір артықшылығы сол.
Дүние жүзінің барлық жерінде ауыл шаруашылығының ... ... ... ... болады. Көбінесе, ауыл
шаруашылығы субсидия ... ... ... ... Жер ... ... да ауыл шаруашылығының тиімділігін ... ... Оған ... ... ... күнде де субсидия бөлуге,
жеңілдік түрінде несие беруіне де тура келеді. Жалпы қабылданған ... да ... ауыл ... ... ... ... береді. Бүл бағдарламадан ... ... ... ... ... беру ... де ... бірге қарастырған жөн.
Жерді жеке меншікке беру арқылы еңбек өнімділігі артпайды дейтіндердікі
де дүрыс. Өйткені, еңбек өнімділігі ... ... ... сапасына байланысты. Әрине, осылардың бәрін алу қаржыға келіп
тіреледі. Қысқасы, өндірісті қаржысыз көтеру әсте мүмкін ... Оның ... ауыл ... мейлінше мол қаржыны талап етеді. Осы түрғыдан
алғанда ... ... беру ... ауыл ... деген тартымдылықты
арттырып, кепілге мүлік қою мәселесін ... ... ... толыққанды жүмыс істеуі үшін Үкімет әлі он шақты актілер
қабылдауы тиіс. Онда ... ... оның ... жалға беру мәселесі - бәрі-
бәрі нақты ... ... ... ... ... ... ... алып
қояды деген түсінігі мүлдем қате. Жерді бірден сатып ала алмайтын болса,
оны жалға ала тұрып, ... ... алу жағы да ... ... ... белгілеген кезде халықтың сатып алу ... ... ... ... заң жол ... ... ... жер сатып алу басталады деп
айту да қиын. Оның үстіне қаржы салатындар одан пайда табуды көздейді. ... ... ... пайда әкеледі дейтін сала ... Сол ... ... бәрі ... сатылып кетеді деп қауіптену де
бекер. Ең бастысы, жерді меншікке беру барысында ... ... ... ... ... ... ... беру арқылы ауыл шаруашылығын дамытуға ұмтылыс
жасап отыр. Оның ең өзектісі ауыл шаруашылығына жарамды ... ... ... арқылы жаңа жұмыс орындарын ашу болмақ. Мәселен, кеңестік
кезеңде Қазақстан 30 миллионнан астам гектар алқапқа егін себетін. ... ... 14 ... ... ... ... екі есе аз ... сөз.
Енді жерге жеке меншік институтын енгізу негізінде бос ... ... ... ... өнім өндіру көлемі арта түспек. Сапалы өнім ... ... ... Ол өз ... жаңа ... енгізуге,
көптеген жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда бүкіл ... ... ... ... ... — ол ... жеке меншік институтын қалыптастыру жағдайы. Республика
Президентінің ... ... ... ... ... Жолдауында ауылды
түлету мен ауыл шаруашылығын өркендету ... ... ... қалың
жұртшылық көкейінен шығып, қоғамда серпіліс туғызғаны анық. ... ... ... ... ... жеке меншікке беру керек пе
әлде жоқ па?" ... ... ... пікірталастар көп жариялануда. Бұл
мәселенің бір жағы.
Мәселенің екінші жағы: ... жеке ... ... жолдарын анықтау; жеке
меншікке берілетін жер үлесі қандай болмақ; жеке ... ... ... қалай анықтаймыз және сатып алушылар оның қанша пайызын өтеу ... с.с. ... ... мәселелер. Біз мәселенің осы ... ... ... ... ... ... ... сараптау негізінде дайындалды. Іріктеу жиынтығын есептеу
екі сатылы үлес үлгісінде ... ... ... ... және ... ... ... өткізіліп, барлығы 500 сарапшы
пікірлері зерттелді.
Зерттеу мақсаты — жерді жеке меншікке беру ... мен ... және ауыл ... жерлерінің құнын анықтау ... ... ... ... ауыл шаруашылығын дамыту
бағытындағы ұсыныстарын сараптау.
Ауылды өркендетудің басты факторы агроөнеркөсіп кешенін ... ... ... негізі — жер қатынастары реформасын байыбына жеткізуге
тіреліп отыр. Бүгінгі таңда халық ... ... Жер ... ... жеке ... енгізумен қатар, бұрын пайдаланып келген ... беру ... да ... қалмақ.
Сарапшылардың ауылшаруашылық жерлерінің қанша пайызын жеке меншікке беру
қажет деген сұраққа жауаптары ... ... ... ... ... беру |26,5 ... % дейін беру |25,5 ... жер ... ... |10,8 ... дейін беру |10,5 |
| | ... ... жер |9,4 ... беру | ... ... жер |7,2 ... беру |9,4 ... | |
1. 1 - ... ... жеке ... беру ... (%)
Елімізде әлемдік оң тәжірибеге сүйене ... ... жеке ... енгізу
түрлерін талқылау әзірше теориялық негізде жүріп жатыр. Ал жергілікті
жерлердін ... ... ... ... жерге жеке меншік
институтын қалыптастырудың ... жаңа ... ... енгізуге
қаншалықты уакыт керек екендігін анықтау — социологиялық зерттеудің ... ... ... қатысатындардың бестен бір бөлігіне жуығы бұл
сауалға таяу арада, яғни осы жыл ... ... ... деп ... ... бір ... бір-екі жылдан соң мүмкін деп белгіліген. ... елі де ... 3-4 жыл ... деп ... 10,2%-ы 5-6 жыл ... деген пікірге келген.
Ал сарапшылардың 13,5%-ы жеке меншікті енгізуге ... ... ... ... ... Ақтөбе және Атырау
облыстарының тұрғындары. Оның себсбін бұл ... жер және ... ... ... облысында су тапшылығы бұрыннан байқалады. Сумен қамтамасыз ету
Ембі және Орал ... ... ... ... ... егін алқаптары мен жайылымдар қысқарып, топырақ эрозиясының
ұлғаюы орын алып ... ... ... ... арасында жерлерінің шөлге айналу
көрсеткіштерінің жоғарылығымен көзге түседі. Аталған ... ... ауыл ... ... ... елеулі қиындықтар барлығын
және оны жүргізу үшін қосымша қаржы қажет ... ... ... бұл ... ... топтар жерге жеке меншікті енгізу тиімсіз деп
санайды және ... ... ... көмек күтеді. Ал жері ... ... ... жеке ... иесі ... тікелей пайда табуға
мүдделі.
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің жобасында жерді иелену түрлері —
ұзақ мерзімді (49 жыл) ... беру ... жеке ... ... ... алу
және де жер құнын бірнеше жылда бірте-бірте ... алу деп ... жеке ... беру жолдарын қарастырғанда сарапшылардың үштен бір
бөлігі жерді тегін беру ... ... ... ... 32,5% — ... біртіндеп сату, 6,6% — жекелеген бөлігін бірден ... 18,7% ... ... де толығымен бірден сату жолдарын қолдаса, 5%—толығымен
біртіндеп сату қажет деп есептейді. Жерді тегін беру жолы ... ... (45,5%), ... (36,7%), ... (35,7%) ... ... ... тапқан. Сарапшылардың Маңғыстау облысында
жартысынан ... ... ... 36,7%, Шығыс Қазақстан облысында
35,5% және Алматы қаласында 47,7% жекелеген бөлігін біртіндеп ... ... ... ... ... тұрғындарының бір бөлігі жекелеген бөлігін
біртіндеп сату ... ... ... ... сату ... ... (38,7%), ... Қазақстан (34,4%), сондай-ақ Атырау
(25,0%) облыстарының сарапшылары көрсетсе, Онтүстік Қазақстан (15,65 %),
Алматы (11,8%) ... мен ... ... (10,5%) ... ... ... ... сату керек деп есептейді. Қорыта айтқанда,
сарапшылардың басым көпшілігі жердің тегін берілмейтіндігімен келіседі.
Мәселе қай ... сату мен ... ... ... ... жер ... ... жатыр.
Сауалнамаға жауап бергенлердін жер құнын өтеу үлесі туралы пікірлерін
сараптау барысында байқалғаны: сарапшылардың үштен бір ... ... ... 10%-дан кем емес бөлігі өтелуі қажет деп санайды. 23,7%-
ы жер құнының төрттен бір ... 23,3%-ы ... кем емес ... ... ... ... құны қайтарылуы дұрыс деген ойға саяды.
Бұл мәселені сарапшылардың кәсіби кызметтеріне сәйкес қарастырсақ,
жердің 10%-дан кем емес ... ... ... мен ... ... басым көпшілігі (46,5%), шаруа ... ... ... ... ... (38,1%), Мәслихат депутаттары
(33,3%) қолдайды.
Орталық атқару органдары қызметкерлері және жоғары оқу орындары ... ... ... ... бір белігі жер құнының 25%-ы ... деп ... ... ... (46,7%), ... БАК ... жер бағасының жартысынан кем емес бөлігі қайтарылғаны дұрыс деген
ұсынысты қуаттайды. Ал шаруа ... бес ... ғана ... 75%
құнын телеу керек деген ұйғарымға келген.
Жер құнын өтеу мерзімін белгілеу мәселесін қарастырғанда сарапшылардың
басым көпшілігінін ... (57,8%) Жер ... ... көрсетілген
мерзімге сай келеді. Яғни, пікіртерімге қатысқандардың ұсыныстары 10 ... ... ... ... белгіленген құнын 1 жыл ішінде ... ... ... (20,6%) ... 5 жылға өтеуді Ақмола (48,5%), Шығыс ... ... және ... ... (31,6%) ... ... Қазақстан (50,0%), Павлодар (42.4%). Кызылорада (36,7%). Қостанай
(36,4%) ... мен ... ... (36,8%) ... ол үшін он ... ... ... деп санайды.
Ал Солтүстік Қазақстан облысы сарапшыларынын 62,5%-ы, Ақтөбе, Атырау,
Маңгыстау, Жамбыл облыстарынвң жартысына жуығы он жылдан да ... ... ... ... сарапшылар тобы, яғни шаруа қожалықтарынын
басқарушылары (әрқайсысына 22,2%), фермерлер мен шаруалар ... ... 32,6%) ... – 10 және 10-20 жыл кезендерін
белгілеген. Бұл топ өкілдерінің ұзақ ... ... ... ... ... барлығын жерге салып алып, өтей алмай қаламын ба? деген қауіптен
туындап отырғанымен түсіндіруге болады.
Жердің ... кім болу ... Ауыл ... ... ... сатылуы
қажет? Осы сұрақ төңірегіңде бұқаралық ақпарат құралдары беттерінде саяси
партиялар мен қоғамдық ... ... ... ... ... мен ... ... бөлісіп, пікір таластыруда.
Аграрлық партия өкілдері жерді жалгерлерге тегін беру қажет, азаматтығы
жоқ тұлғаларға және шетелдік азаматтарға жер сатылмасын деген ... ... "Ақ жол" ... қос ... Ә. ... пен О. ... жерде жұмыс істейтіндерге беру керек деген пікір ... бір ... ... оны ... жаңа ... ... күте
алатын тұлғаларға немесе ауыл адамдарына беру мағынасына ... бұл ... ... ... ... ... ... жоғарғы көрсеткіш ауыл тұрғындарына (34,9%) беру. Одан кейінгі
орында жер ... ... ... ... ... ... сату ... 22,7% -уақытша жер пайдалану құқы бар азаматтарға сату.
Жер беру мәселссін аймақтар тарапынан қарастырсақ. Шығыс Қазақстан және
Костанай облыстары ... ... ... ... ... ... деп ... Батыс Қазақстан (61,3%), ... ... ... (53,3%). ... ... (50,0%) және Павлодар
(45,5%) облыстары ... ... ... ауыл ... ... ... Жамбыл (51,5%), Атырау (46,4%) және Алматы (42,1%)
қаласының сарапшылары жерді сатып ... ... ... ... ... дұрыс деп саналды.
Әлемдік тәжірибеде жер пайдаланудың бірнеше үлгілері қалыптасқан.
Оларлы 4 түрге ... ... ... ... — жер ... мен ... жеке ... болады. Екінші үлгі негізінде де жер ... ... ... ... ... ... ... қоғам игілігіне, яғни
жергілікті аймақтарды каржыландыруға жүмсалады. ... ...... ... ... жер ... құкын сатуға, жерді мұраға калдыру
құқымен жалға беругс рұксат етіледі. Төртінші үлгіде - жер тек ... ... Жер ... ... ... түседі. Жерді сатуға,
жалға беруге, сыйлауға және мұраға қалдыруға тыйым салынады.
Қазақстанда жер реформасы басталған кезеңнен бастап негізге үшінші ... ... ... жеке ... ... жағдайда жердің өзі
сатып алу-сату объектісіне айналады.
Пікіртерім барысында сарапшылардың жерді "неғұрлым |В| 22,7 ... ... ... да ... ... ... сату мәселесіне
көзқарасы анықталды. Сауалнамаға жауап берушілердің басым көпшілігі ... сату ... ... ... (67,6%) атап ... ... бір бөлігі өзінің оң көзқарасын білдірген. Аукционнан сату идеясын
орталық атқару органдарының (66,7%), ... ... ... (42,2%), ... емес ... ... (40,5%) қолдаған.
Аудандық әкімшілік қызметкерлері (83,4%), ... ... (77,8%), ... мен ... ... өкілдері (74,0%),
Парламент және Мәслихат депутаттары (73,3%), мемлекеттік БАК-тың ... ... ... (62,8%) бұл ... ... ... жерді аукционнан сату идеясын қолдамауы фермерлер мен
шаруалар меншігінен кездейсоқ ... ... ... ... ... қалу ... ... байқатады.
Оның қалыптасқан жағдайы ауыл тұрғындарының өмір сүру деңгейі мен
республика халқының негізгі азық-түлік ... ... ... әсер ... ... ... тығырықтан қалай алып шығамыз, ол үшін қандай
шаралар ... ... ... ... ... жеке ... енгізілген
жағдайла ең бірінші кезекте жанар-жағар май ... ... ... деп ... ... Бұл шараның маңыздылығын шаруа ... 72,2%, ... ... ... 62,8%, ... 60,0% және фермерлер мен шаруалар бірлестіктері өкілдерінің
58,1%-ы атап ... ... - ауыл ... өнімдерін өндірушілерге ұзақ мерзімді
несие (43,2%) бөлу мәселесі. Орталық атқару органдарының өкілдері (66,7%),
фермерлер мен шаруалар (58,1%) бұл ... ... ... ... ... ... ... органдарының өкілдері (60,0%), шаруа
қожалықтарының басшылары (45,8%) екінші орынға қойған.
Үшінші ... — ауыл ... ... ... ... (43,8%)
шарасы. Салықты жеңілдетуді маңызды шара ретінде республиканың ... ... Ал ... ауыл ... ... ететіндер үшін
бұл шара аса маңызды болып саналады. Шаруа ... ... ... ... ... ... ол сонғы орынды иеленсе, фермерлер мен
шаруалар ... ... ол ... ... ету'" ... төртінші орынды иеленеді,
Төртінші орында — өнделмейтін немесе өз мақсатына жұмсалмайтын ауыл
шаруашылығы жерлерін мемлекет меншігіне қайтарып алудың ... ... ... шарасы. Әсіресе, бұл шара шенеуніктер үшін өте маңызды
болып отыр. Ауылды түлетудің басты ... ... бүл ... облыстық
(62,2%), орталық мемлекеттік органдар өкілдері (58,3%),
Парламент ... (53,3%) және ... ... ... ... орынды қымбат емес шағын ауыл шаруашылығы техникасымен
қамтамасыз ету шарасы ... ... (55,9%), ... (50,6%), ... және ... (46.9%) ... ... бұл мәселенің
өзекгілігін атап өткен.
Кәсіптік тұрғыдан қарағанда, техникамен қамтамасыз ету ... ... ... ... үшін аса қажеттілігі рас. Үстіміздегі
жылдың наурыз айында Қазақстан ... ... ... ... ... ... мен 15 ... қожалықтары арасында
өткізілген зерттеулер кәсіпкерлік қкызметті және белсенділікті шектеуші
фактордың бірі ... ...... ... тозуын көрсеткен.
Өздерінің материалдық-техникалық жағдайларын өте ... ... ... ... зерттеуге қатысушылар ауыл шаруашылығы техникасының
жетіспеушілігін атап өткен.
Сауалнамада ұсынылған басқа шаралардың қажеттігін ... ... ... бір аймақтарда ғана маңызды болып келетіндігін байқауға
болады.
Атап айтқанда: ... ... үшін ... қамтамасыз ету мәселесін
шешу, шекара аймақтарындағы облыстар үшін сырттан ауыл ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы
өнімдерін тасымалдауды арзандату, Солтүстік Қазақстан, Қостанай ... ... ауыл ... ... тиімді пайдалануды
қадағалауды күшейту.
Бұл аталған шаралардың басым ... ... ... арналған
еліміздің агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың үш ... ... ... нәтижелері ауыл шаруашылық жерлеріне жеке меншік
институтын қалыптастыру ... ... ... оң ... көрсетеді. Жерді жеке меншікке беру идеясын қолдай ... оны ... сан ... ... мен түрлерін ұсынады. Олардың
пікірлерінің әртүрлілігі бүкіл ... ... ... ... ... бұл ... өткірлігін айқындайды.
2 Жерге жеке меншік құқығы мен жер пайдалану құқығын қорғау
және зияндарды өтеу
2.1 Жерге жеке ... ... мен жер ... құқығын
қорғау.
Жерге меншік құқығын және жер пайдалану құқығын қорғау және ... ҚР Жер ... ... жер ... заннаманың орындалуын
қамтамасыз ету тәсілі ретінде қарастырылған.
Алайда, жер туралы заңнаманың міндеттерінің қатарында тек жеке ... мен жер ... ... ... ғана ... ... қатар жеке және
заңды тұлғалардың ... ... ... да ... ... ... аты ... құқығы мен жер пайдалану құқығын қорғауды көздейді, ал
164-бап мемлекеттік меншікті ... ... бұл ... ... ... келеді. Себебі, ҚР Конституциясының 6-
бабының 1-тармағында мемлекеттік және жеке ... ... ... ... катар, ҚР Жер кодексінің аталған -бабы меншік құқығы мен жер
пайдалану құқығын ... ... ... ... бұл да ҚР Азаматтық кодексінің 1-бабының ... ... ... ... ... ... соның ішінде жер ресурстарын
пайдалану мәселелерін реттемейді, оларды құқықтың жекелеген салаларының ... және ... ... ... ... пәні деп ... Егер
аталған қатынастар жоғарыда аталған құқық салаларымен реттелмеген жағдайда
ғана, олар азаматтық заңдардың нормаларымен ... ... Бұл ... ... ... себебі бұл табиғи ресурсты адам колынан
жасалған заттармен теңестіруге ... Жер ... ... ... ... ... ... керісінше егер оны ұлымды пайдаланса жердің ... ... ... жер ... заңнаманың нормалары мемлекеттік және жеке
меншіктегі жерлердің әрі жеке және ... ... жер ... жер ... ... ... қарастырады, объектілер мен
субъектілерді, меншік иелерінің өз құқықтарын жүзеге асырудың көлемі мен
шектерін, ... ... ... және ... да ... ... ... ҚР Жер кодексінің нормаларынан келесі тәртіпте
көрініс тапқан:
1) 3, 20. 26-баптар жерге мемлекеттік меншік құқығын әртүрлі ... ... ... ... құқығының объектілері көзделген;
3) 12-баптың 31-тармағы жерге билік етуді мемлекеттің ... ... ... ... ... мүмкіндігі ретінде қарастырады;
4) 20-баптың 1-тармағы Қазақстан ... ... ... пен жеке ... танылатынын және бірдей қорғалатынын көздейді;
5) 20-баптың 2-тармағына сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... болып Қазақстан Республикасы
табылады;
6) 21-баптың 1-тармағына сәйкес, ... ... ... ... ... ... пайдалануға және оған билік етуге құқығы бар;
7) 21-баптың 2-тармағына сәйкес, жердің меншік иесі ... ... ... ... ... ... асырады;
8) 21-баптың 3-тармағына сәйкес, жер учаскесінің меншік иесі ҚР ... және өзге де заң ... ... ... ... мен
шектерде меншік иесі құқығын жүзеге асыра алады;
9) ... ... ... жүзеге асырудың ... ... жер ... жеке ... ... жүзеге асырудың
нысандары қарастырылған; 30-бап жер пайдаланушылар қатарынан мемлекеттік
жер пайдаланушыларды да көздейді;
11) ... ... жер ... ... ... заңмен белгіленген
тәртіпте анықталады.
12) 8-бапта аймақтарға бөлу — жер ... оның ... ... ... ... ... отырып айқындау қарастырылған;
13) 2-бапқа сәйкес жерлерді санаттарға жатқызуды, бір ... ... ... ... ... өз құзыреті шегінде жүзеге асырады;
14) жер үшін төленетін төлемді мемлекет орнықтырады (9-бап);
15) жер ... ... ... ... ... және жер ... ... жөніндегі орталық уәкілетті
органның және оның жергілікті ... ... және ... ... атқарушы органдардын құзыретіне жатады;
16) жер учаскесі меншік құқығынын, жер пайдалану ... және ... да ... ... ... ... сервитут 67-75-
баптарда, жер учаскесін кепілге салу 76-80-баптардан ... ... ... үшін берілетін жер учаскелер 101, 170-баптарда, меншік
құқығының, жер пайдалану құқығының және жерге қатысты өзге де ... 81 ... жер ... ... ... ... ... жер учаскелері меншік иелері мен жер пайдаланушылардың құқықтары
мен міндеттері 64 және 66-баптардын нормаларымен реттелген;
18) 6-баптың 5-тармағына ... жеке және ... ... зандарды
белгіленген құқықтарын мемлекеттік басқару органдарының және жергілікті
өкілдік және ... ... ... шектеуге болмайды. Мұндай
актілердің заңды күші ... және олар ... ... Жер ... ... мемлекеттің меншік құқығын, жеке және заңды
тұлғалардың жеке меншік құқығы мен жер ... ... ... ететін басқа да нормалары, соның ішінде тыйым салу ... ... ... ... ... барлығы құқық
субъектілерінің меншік құқығы мен жер ... ... ... жеткілікті
дәрежеде қамтамасыз ете алады. Сонымен қатар, ҚР Жер ... жер ... ... ... ... ... ... қарауға қатысты 17 сілтеме бар, олардың ішінде 167-бап жер
құқығы ... ... жер ... сот ... ... Жер кодексінін 168-бабы жер зандарын бұзғаны үшін ... жеке және ... ... жер ... жеке ... ... және
жер пайдалану құқығы азаматтық құқық нормаларымен реттелсе, онда азаматтық
құқық нормаларына қайшы келетін жерлерді нысаналы ... ... ... ... ... ... жер ... мөлшерін нормалау және
басқа да нормалар бойынша ... ... ... мен толықтыру
енгізу қажеттігі туындайды. Ал бұл, өз ... тек жер ... ... ... ... ҚР Жер ... ... көзделген жер
заңдарының қағидаларына және ҚР Азаматтық кодексінің 1-бабының нормаларына
қайшы ... ... және ... ... ... жер ... және жер ... және жеке меншік құқығын қорғауда азаматтық еңбек. әкімшілік,
кылмыстық құқық нормалары қолданылуы мүмкін. Сол ... де, ҚР ... ... ... ... құқығы мен жер пайдалану құқығы
жер туралы және ... да заң ... ... ... ... ... ... сәйкес болып табылады. Жер заңдарын бұзғаны үшін кінәлі
азаматтар мен занды ... ... ... мен ... тұлғалар
Қазақстан Республикасының заң актілерінде белгіленген ... ... ... ... атап ... жер заңнамасының басқа
құқықсалаларының нормаларына өтпелі ... ... ... ... біртұтас жүйесін көрсетеді. Сондықтан ҚР ... ... ... ... ... ҚР ... кодексінің 168-
бабының нормаларын атауға болады «Жер заңдарын бұзған үшін жауаптылық».
Жоғарыда айтылғанның негізінде ҚР Жер ... ... ... ... ... мен жер пайдалану құқығын қорғау» өзгертуді қажет
деп есептейміз.
Меншік құқығы мен жер пайдалану құқығы осы ... және ... ... да заң ... көзделген тәртіппен қорғалады.
Жерге меншік құқығын және жер пайдалану құқығын корғау тек ҚР ... ... ... ол ... ... ҚР Салық кодексінің
басқа да ... ... және ... ... ... яғни ҚР Жер ... ... нормаларымен. Бұл нормаларды
мынадай түрлерге немесе топтарға бөлуге болады:
1) ескертетін;
2) басқа меншік ... мен жер ... ... ... ... ... ... асыруда артықшылық құқық беруші;
4) басқа да нормалар.
Ескерту шарасы ретінде ҚР Жер кодексінің ... ... ... ... болады. Бұл нормалар жер учаскесінің ... жер ... ... ... ... мен ... ... бұзбауға, топырақтың ластануын, қоқыстануын,
тозуын және оның құнарлығының нашарлануына әкеп соғатын әрекеттер жасамауға
міндеттейді.
Егер ҚР Жер ... ... ... жер ... ... жеке ... бола ... жағдайда, оларды азаматтар мен
мемлекеттік емес заңды тұлғалардың ... ... бас ... ... (ҚР ЖК ... 5-тармағы).
ҚР Жер кодексінде және Қазақстан республикасының өзге де ... ... ... ... ... ... де жер ... айыруға болмайды (ҚР ЖК 29-бабының 2-тармағы).
Егер атқару органның жер учаскесін беру туралы ... ... жер ... ... (белгілі бір ... ... және жер ... ... ... ... ... жер
учаскесіне құқықты куәландырытын құжаттарды бергенге дейін жер учаскесін
пайдалануға жол берілмейді. Осы норманы сақтамау жер ... өз ... алу деп ... және ... ... әкімшілік құқық
бұзушылық туралы заңдарына сәйкес әкімшілік жауаптылықты көздейді (ҚР ЖК ... ... ... жеке ... ... жер ... жер учаскесі
қоршалмаған болса немесе жеке меншік иесі немесе жер ... ... ... ... болмайтын өзге да әдіспен белгілеп қоймаса, егер
бұл жеке меншік иесіне немесе жер пайдаланушыға зиян келтірмейтін ... ... ... кез ... адам өте ... (ҚР ЖК ... 2-тармағы).
Ортақ үлестік меншіктегі немесе ортақ үлестік жер пайдаланудағы
қатысушылардың жер ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылуы мүмкін, егер оның барлық қатысушыларының
келісімімен белгіленбесе, жер үлестері тең ... ... (ҚР ЖК ... ... ... құқық қорғаушы сипаттағы нормалар ҚР ... ... ... ... ... ... ... көп кездеседі.
ҚР Жер кодексінің 67-бабында меншік иесі немесе жер пайдаланушы ... ... жер ... ... ... жер учаскесін мүдделі жеке
және занды ... ... ... ... ... беруді
көздейді.
Егер нормативтік құқықтық актіде мүдделі тұлғаның меншік иесімен немесе
жер пайдаланушымен шарты негізінде сервитут белгілеу ... ... шарт ... ... ... иесі ... жер ... қоятын
шарттың талаптарынан бас тартуына мүдделі тұлға меншік иесіне немесе жер
пайдаланушыға талап-арыз беруі арқылы сот ... ... ... (ҚР ... ... нормативтік құқықтық актіде жергілікті атқарушы органның актісі
негізінде сервитут белгілеу көзделсе, сервитут белгілеуге мүдделі ... иесі ... жер ... бұл актіге сот тәртібімен шағымдана
алады (ҚР ЖК 67-бабының 4-тармағы).
Жерге орналастыру ... ... ... ... ... жер учаскелерінің меншік ... мен жер ... ... ... етуге міндетті (ҚР ЖК 151-бабы ... ... Жер ... ... ... ... (фермер) қожалығын және
тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін жер учаскелері уақытша ... ... ... ... ... ... ... емес занды тұлғаларының ҚР Жер кодексінде белгіленген тәртіппен
және жағдайларда жер учаскесін жеке меншікке ... ... ... ... жер пайдалану құқығымен тиесілі жер учаскелерін шаруа (фермер)
қожалығын және тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін ... ... ... ... берген азаматтар және мемлекеттік емес заңды
тұлғалар 2005 жылдың 1 ... ... ... жер ... ... ... шарттарын бұзуға міндетті.
Бұл ретте, аталған шаруа (фермер) қожалығын ... ... ... ... ... жөніндегі қызметпен дербес айналысуына не жер
пайдалану ... ... ... жарна ретінде шаруашылық жүргізуші
субъектілердің ... ... ... ... бар. ... ... құқықтары іске асырылмай қалған жағдайда, кейінгі жер ... ... ... шарттарды бұзу және жер ... ... ... ... жер ... ... жөніндегі
аумақтық органдардың талап-арызы бойынша сот тәртібімен ... ... ... жер ... ... жер ... алып қойылады және
ауданның арнайы жер ... ... (ҚР ЖК ... ... ... ... ... катар, кейінгі жер пайдаланудағы жер
пайдаланушылардың ... ... ... ... ... үшін мемлекеттік жер ... ... алып қою оны алып ... ... асыратын атқарушы органның
біржақты шешімі негізінде жүргізіледі. ... ... алып қою ... шешімді
орындауды тоқтата тұрады (ҚР ЖК 89-бабы).
Міндеттеуші нормаларға ҚР Жер ... 65 және ... ... ... ... да ... ... Қазақстан
Республикасының жер зандарын бұзу салдарынан келтірілген шығынды өтеу
туралы істер ... жер ... алып қою және ... ... ... жою мәселелері бойынша, сондай-ақ жеке және ... және ... ... ... ... алу ... ... сот органдарына жүгінуге құқылы (ҚР ЖК 148-бабының 1-тармағының 4-
тармақшасы).
Сонымен қатар, міндеттеуші норма болып ҚР Жер кодексінін 170-бабынын ... да ... оған ... Қазақстан Республикасының Мемлекеттік
шекарасының күзетілетін аймағына іргелес жатқан (3 шақырымдық аймақ) ... ... жер ... егер ... Республикасының
мемлекеттік шекарасы ... ... ... ... ... және ... ... Қазақстан
Республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларына ғана уақытша жер пайдалану
құқығымен беріледі. Сонымен, заңда ... ... ... ... ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер жеке және заңды
тұлғаларға жеке меншікке берілмейді.
Меншік құқығын және жер пайдалану ... ... ... міндеттеуші
нормалар кондоминиум және сервитут туралы нормалардың мазмұнында да ... ... ... ... табысталған құқықтар ҚР Жер кодексінің
келесі нормаларында жүзеге асырылады:
1) жерді пайдалану мен қорғауға ... ... ... ... ... тұлғалардың әрекеттеріне (шешімдеріне) және ... ... ... ... ... ... жоғары тұрған
лауазымды тұлғаға немесе сотка шағым беріледі (ҚР ЖК ... ... ... (ортақ жер пайдаланудағы) жер учаскесін пайдалану
тәртібі ортақ меншікке (ортақ жер ... ... ... ... ... ... келісімге қол жеткізілмеген жағдайда,
пайдалану тәртібін сот айқындайды. Жер учаскесін пайдалану тәртібі туралы
қатысушылардың келісімі немесе соттың шешімі ... ... ... ... ... асыратын органда тіркелуге тиіс (ҚР ЖК ... ... ... орналастыруға тандалған аумақта, бұзылуға немесе
көшірілуге тиісті (соның ішінде жерді ... беру ... ... ... ... кіретін) тұрғын үйлер, басқа да
ғимараттар мен құрылыстар, сондай-ақ инженерлік коммуникациялар және ... ... ... ... беруші шығындарды өтеу талаптары
туралы жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... шартты
қосымша ұсынады (ҚР ЖК 44-бабының 6-тармағы).
Кепілге берушінің ... ... сот ... ... ... кезде
(дүлей апат және өзге де төтенше жағдайлар), сондай-ақ ауыл ... жер ... ... ... ... ... ... (жер пайдалану құқығынан) өндіріп алу туралы шешімде ... бір ... ... ... ... ... құқылы (ҚР ЖК ... ... ... заң ... ... көзделмесе, сатып
алу туралы шешім қабылдаған орган жер ... ... ... ... емес жер ... бұл ... учаскені сатып алудан
кемінде бір жыл бұрын жазбаша хабарлауға тиіс (ҚР ЖК ... ... жер ... ... иесі немесе жер пайдаланушы жер учаскесінің
бөлігі алып қойылғаннан кейін ... ... ... ... ... ... онда ... жер учаскесі сатып алынады (ҚР ЖК 86-бабы).
Сервитут құқық иесінің ... ... ... ... ... ... байланысты жеке меншік иесінің немесе
жер пайдаланушының талап етуі бойынша сот ... ... ... ЖК ... ... Жер ... 56-бабына сәйкес, ортақ ... ... ... жер пайдалануға) барлық қатысушылардың ... ... ... жер учаскесін сатып алуға және игеруге қосқан салымына
қарай олардың мүддесіне және жер ... ... үшін жер ... мен ... ... ... ... берілетін жер учаскесін үйлердің, құрылыстар мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік меншіктегі
жер учаскесін сату кезінде осы жер учаскесін жалға алушының ортақ ... ... ... ... сатуы үшін Қазақстан Республикасының
азаматтык заңдарында белгіленген тәртіппен оны сатып алуға басым ... (ҚР ЖК ... ... ... ... және жер ... ... қорғауға бағытталған
нормалардың басқа да ... мына ... ... ... ... ету үшін осы аймақтар шегінде мемлекеттік табиғи-қорық қорының
объектілерін сақтау мен молайтуға кері ... ... кез ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың күзет және ... ... ... (ҚР ЖК ... ... Сол ... жер
туралы заңнаманың бұл нормалары табиғаттың басты объектісі ретіндегі ... ... ... ... ... ... жеке меншік құқығы мен жер пайдалану құқығының
зиянын өтеу.
ҚР Жер ... ... ... ... ... жер
пайдаланушыларға келтірілген шығындарды өтеудін негіздері») меншік иелеріне
немесе жер пайдаланушыларға ... ... ... ... ... тиіс деп көрсетеді:
1) жер мемлекеттік қажеттіктерге меншік ... жер ... ... әкеп ... етіп алып ... ... ... жер пайдаланудың ерекше режимінің белгіленуіне байланысты ... жер ... ... ... ... ... немесе жер пайдаланушылардың құқықтары бүлінген;
4) топырақ құнарлылығының бүлінуіне әкеп ... су ... ауыл ... дакылдары мен екпелеріне зиянды заттар бөліп
шығаратын объектілерді салу мен ... ... жер ... ҚР Жер ... ... ... ... жерді алып қоюды
шектеу») көзделген жерді алып қою жағдайларында.
Бұл бапқа (ҚР ЖК ... ... ... ауыл ... ... шаруашылығы, биолгиялық және ирригациялық-мелиорациялық балық
шаруашылығы бағдарындағы ... және оқу ... ... ... және су ... жерлерін алып қоюға ерекше корғалатын
табиғи ... КҰРУ мен ... ... учаскенің астынан бағалы ... ... кен ... жол, электр тарату желілерін, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік маңы-зы зор
объектілерді ... ... ... ... да ... нұхкалары
болмауына байланысты ерекше жағдайларда ғана жол беріледі.
Меншік иесіне ... жер ... ... ... өтеу
тэртібі ҚР Жер кодексінің 166-бабында аныкталған.
Меншік иесіне немесе жер пайдаланушыға келтірілген ... ... ... ... ... органының, өзге мемлекеттік органнын заңға сэйкес
емес акт шығаруы, сондай-ак осы органдардың лауазымды ... ... ... ... ... ... немесе жер
пайдаланушыға келтірілген шығынды Қазақстан Рес-публикасы немесе тиісінше
экімшілік-аумактык бірлік ... ... ... ... ... оған мыналар енгізіледі:
1) жер учаскесінің немесе жер пайдалану құқығыньщ нарыктык кұны;
2) ... ... ... ... ... жеручаскесін игеруге, оны пайдалануға, корғау іс-шараларын
жүргізуге, топырак кұнарлығын ... ... ... ... ... кұны;
4) меншік иесіне немесе жер пайдаланушыға ... ... ... ... мерзімінен бұрын тоқтатуына байланысты келтірілген шығынды
қоса алғанда, олардан жер учаскесін алып қою мен ... ... ... ... ... пайда.
Жер учаскесін алып қою ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ олардың өтемақы мөлшерін
айқындау тараптардың келісімімен белгіленеді.
Жер учаскесін алып қою немесе ... ... ... ... құрғату, табиғат қорғау, эрозияға немесе селге қарсы объектілер мен
құрылыстардың (жүйелердің) жұмысы ... ... ... ... ... ... жұмыстарының құнын қоса алғанда,
объектілер мен ғимараттарды (жүйелерді) жаңадан салу ... ... ... қайта жаңғарту үшін жасалатын жұмыстың құнына негізделіп
айқындалуы ... ... ... қолайсыздықтардан (су қоймаларын толтыру
кезінде аралдардың пайда болуы, көлік ... ... ... ... тастау және басқалары) туындаған шығындар
(шығыстар) жобалау-зерттеу жұмыстарына, бөгеттер, көпірлер, ... ... ... да ... ... су ... ... тазартуға, сондай-
ақ қайықтар, катерлер, паромдар мен өзге де көлік құралдарын ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Жердің нашарлаған сапасын қалпына ... үшін ... ... айқындау кезінде топырақты зерттеу, агрохимиялық және ... ... мен ... ... ... ... қалпына
келтіруді қамтамасыз ететін іс-шараларды жүргізуге шыққан шығыстар
енгізілуі мүмкін.
Жер ... ... иесі ... жер ... ... құқығының
немесе жер пайдалану құқығының тоқтатылуына әкеп ... ... ... дау сот ... шешілгенге дейін ол шешімді жүзеге
асыру мүмкін ... ... ... ... меншік иесіне немесе жер
пайдаланушыға келтірілген шығындарды өтеудің барлық мәселелері де шешіледі.
3 Жер ... ... үшін ... ... Жер заңдарын бұзғаны үшін занды жауаптылықтың жалпы
ережелері.
Заңды жауаптылықты құқықтық қатынастарда өз ... тек ... алу ... ... өз ... қатысты жауапкершілікті
қатынасы ретінде түсіндіруге болады. Заңды жауаптылық заңнамада көзделген
рұқсат етілмеген әрекеттерді-тыйымдарды жасағаны және өз ... ... ... тиіс ... ... ... жүріс-тұрысы үшін
белгіленген мемлекеттік мәжбүрлеудің шарасы ретінде де ... ... бұл ... ... ... емес ... ол тек ... бұзушылықтармен ғана байланыста болады.
Біз жер туралы заннама саласындағы құқық бұзушылықтар үшін жауаптылықты
қарастырамыз.
Жер туралы ... — бұл ... ... ... жер ... ... ретінде де, мемлекеттік баскару мен қорғаудың объектісі
ретінде де нысаналы ... ... ... ... кешенін
реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы.
Жер туралы заңнаманың нысандары болып Жарлық, Заң Және ҚР Жер ... ... ... үшін ... ... қолданудың міндетті шарты
болып құқық бұзушылықтың Қазақстан Республикасының басқа да ... ... тек жер ... ... нормаларымен байланысы
табылады. Сондықтан, жер зандарын ... үшін ... ... ... Жер ... нормаларымен шектеледі. Сол себепті де, ҚР Жер кодексінің
168-бабында көзделгендей, жер зандарынын бұзылуына кінәлі жеке және занды
тұлғалар, ... ... мен ... ... адамдары Қазақстан
Республикасының заң актілерінде белгіленген ... ... ... ... жер ... ... кінәлі тұлғалардың жер зандарын бұзғаны
үшін заңды жауапкершілігі Қазақстан Республикасынын заң ... ... ... ... ... ерекше мән береді. Осыған
байланысты мынадай ... ... кінә ... тәртіп бойынша
анықталады және жер туралы заңнаманы бұзған тұлғаның заңды жауапкершілігі
Қазақстан Республикасының қандай актілерімен ... Жер ... бұл ... ... жоқ. ҚР 1995 ... ... туралы» жарлықтың 118-бабына сәйкес, лауазымды тұлғалар
және азаматтар жер ... ... ... және жер ... ... не зиян ... нақты қауіп төндіргені үшін заңнамада
белгіленген ... ... ... әкімшілік және қылмыстық
жауаптылыкка тартылады: жер заңдарын бұзғаны үшін кінәлі тұлғалар осы құқык
бұзушылыктың ... ... ... орнын толтыруға міндетті.
Тәртіптік, әкімшілік не қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... міндетінен босатпайды.
«Жер туралы» заң тек мына жағдайды ... ... «жер ... үшін ... жеке және ... тұлғалар, мемлекеттік органдар және
олардың лауазымды ... ... ... заң актілерінде
белгіленген тәртіп бойынша жауаптылыққа тартылады».
Бұл заң жауаптылықтың түрлерін көрсетпеген. Алайда, мұнда «Жер ... ... ... — жер ... бұзғаны үшін мемлекеттік
органдардың жауаптылығы қарастырылған. Егер «Жер туралы» Заң мен ... ... ... онда ... жер ... бұзғаны үшін
заңды жауаптылық субъектілерін анықтаудың әртүрлі тәсілдері бар екенін
байқауға ... ... екі ... де ... ... норма: ҚР
заңнамасының қандай нормаларымен және ... ... ... туындайтынына қарамастан, жер заңдарын бұзғаны үшін заңды жауаптылық
орын алады.
Ресей мен Қазақстанның жер ... ... ... ... жер ... ... үшін занды жауаптылықтың мәніне қатысты
әртүрлі ... ... ... «Земельное право России» (В.В. Петровтың редакциялығымен)
оқулығында былай делінген: «әлеуметтік жауаптылықтың бір түрі бола ... ... ... ... ... ... негізінде туындайды
және құқықбұзушыға өзіндік және мүліктік сипаттағы қолайсыз салдарды ... ... ... ... ... ... ... үшін қолданылатын мемлекеттік мәжбүрлеу шараларынын жүйесі
ретінде ... ... жер ... бұзғаны үшін занды жауаптылық жер-
құқықтық нормалардың орындалуын ... ... жер ... ... жаңа құқық бұзушылықтардың алдын алуға бағытталған» [3].
1997 жылғы «Земельное право России» оқулығына (авторлар ұжымы) сәйкес,
занды жауаптылык жерге ... ... ... ... жеке және ... ... қайшы жүріс-тұрысы орын алған жағдайда, оларға
қолданылатын мәжбүрлеу шараларының жүйесін білдіреді.
Б.В.Ерофеев заңды ... ... ... ... ... сол ... оның туындау негізі болып ... да бір ... ... ... ... табылады.
Оқу құралдарының қазақстандық авторларынан ... ... ... ... ... атты ... жер ... бұзғаны
үшін заңды жауаптылықты қарастырмаған.
А.Х.Хаджиев мынадай анықтама ... ... ... ... ... үшін ... және құқық бұзушыға өзіндік және
мүліктік сипаттағы қолайсыз салдарды көтеру міндетінен ... ... ... түрлерінің бірі болып табылады». Жалпы алғанда бұл
анықтама жоғарыда аталған ресейлік «Земельное право ... (В.В. ... ... ... ... Мұндай анықтаманы басқа
да әдебиет ... ... ... ... ... ... ... «Заңды жауаптылық жай ғана заңды міндет емес, себебі, ол кандай да
бір игіліктерден айырылуды көздейді. Ол ... ... ... ... ... ... ... және т.б. құрауы мүмкін, бірак, міндетті
түрде жазалаудан тұрады» [4].
А.Х. Хаджиевтің анықтамасы бойынша жер ... ... үшін ... ... бір жүйеге реттелген нормативтік құқықтық ортақтықты —
жер ... ... ... ... ... үшін ... азаматтык-құқыктык, тәртіптік нормаларды, сонымен катар, жер-
құқыктык жауаптылыкты кұрайтын жер құқығы саласының құқыктық ... ... жер ... ... үшін ... ... жер ... институты болып табыла ма, жоқ па — бұл даулы мәселе. Себебі, жер
туралы заңнама жер заңдарын бұзғаны үшін ... ... бір ғана ... жер ... алып қоюды көздейді. Жер заңдарын ... ... ... ... ... еңбек, азаматтық, әкімшілік және
қылмыстық құқықтың нормаларынан көрініс тапқан. ... ... ... ... ... ... салааралық институт болып табылмай ма?
Өйткені, жер құқығының өзі ... ... ... ... ... жер заңдарын бұзғаны үшін заңды жауаптылықтың ... ... бір ... бар. Бұл — жер ... осы ... жер ... ... және олар жоғарыда аталған ... ... ... және Қазақстан Республикасы еңбек, азаматтық, әкімшілік
және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Қылмыстык кодексінін, 277-бабы мынаны
көздейді: «Табиғи ... ... ... және ... ... да ... өнеркәсіп, көлік және ... ауыл ... ... және ... ... орналастыру, салу, жөндеу, қолданысқа беру және пайдалану, қалалар
мен өзге де елді мекендер құрылысы кезінде, ... ... ... ... ... ... және ... қызметке қатысты экологиялық
талаптарды осы талаптарды орындау үшін ... ... ... ... бұл ... ... елеулі ластануына, адам денсаулығына зиян
келтіруге, жануарлар және өсімдіктер элемінің ... ... және өзге ... ... алып ... ... бір лауазымды иелену не белгілі ... ... ... 3 жыл ... ... ... ... не бұларсыз
5 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырумен жазаланады».
Бұл баптың диспозициясы ... ... ҚР «Жер ... ... ҚР Жер ... ... ҚР 1997 жылғы ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 142-
бабында былай делінген: «Жердің жай-күйіне кері әсер ететін жаңа және ... ... ... ғимараттарды) әрі басқа да
объектілерді орналастыру, жобалау және пайдалануға беру, жаңа ... ... ... ... ... ... ... іс-шаралар көзделуге
және жүзеге асырылуға, экологиялық, санитарлық-гигиеналық және ... ... ... ... ... нормативтердің) сақталуы
қамтамасыз етілуге тиіс».
ҚР «Қоршаған ортаны қорғау туралы» ... ... ... ... талаптарды көздейді: «Өнеркәсіп, энергетика, көлік және
байланыс ... ауыл ... ... және мелиорациялық
объектілерді пайдалану белгіленген экологиялық ... ... ... қоршаған ортаны ластауды болдырмайтын ... ... ... ... ... және ... пайдалана отырып жүзеге асырылуы тиіс».
Қалалар мен басқа да елді мекендерді жобалау, салу, жөндеу экологиялық
қауіпсіздіктің және қоршаған ортаны ... ... ... ... ... еңбек етуі және демалысы үшін мейлінше қолайлы ... етуі тиіс (ҚР ... ... ... ... заңының 56-бабы).
Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген ерекше жағдайларды
қоспағанда, аталған заңмен белгіленген ... ... ... ... ... және ... қызметке толық көлемде таралады ... ... ... ... заңның 61-бабы).
Қылмыстық заңнаманың нормалары аталған құқық бұзушылықтарды атап ... ... ... ... ... ... ... де
белгілеген.
Сонымен, Қазақстан Республикасы Қылмыстык кодексінің ... ... ... жер және ... ... ... үйлеседі, алайда оларды бұл құқық ... деп ... ... ... жер және ... ... ... ауыстыру
және жер және экологиялық заңдарды бұзғаны үшін жауаптылықтың түрлерін жер
және экологиялық құқықтың құқықтық ... ... ... деп ... ... ... ... және құқықтық реттеудің пәні мен әдісіне
қайшы ... ... Жер ... ... үшін занлы жауаптылықтын түрлері
Заңды жауаптылықты түрлерге бөлудің негізінде құқықтың салалық ... ... және М.Х. ... ... ... ... көп ... әртүрлі құқық салаларына тән құқықтық реттеу
әдістерінің көптігін көрсетеді.
Құқық салаларында ... ... де, ... ... қамтамасыз ету
құралдары да, ең алдымен, ... ... ... қоғамдық
қатынастарының шеңберімен анықталатын өзіндік мазмұнымен және пайдалану
жағдайларымен ... ... ... ... ... ... мен ... құқықтық қамтамасыз ету құралдары құқықтың пәнінен
ажыратылмайды. Бұл ретте құқықтық ... ету ... ... әдісіне
де, пәніне де бағынады және оларға қызмет етеді. Олар өздерінің ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар,
жалпы мағынадағы құқықты мемлекет үшін ... ... ... ... мақсатына жетуге жағдай жасауға арналған [5].
Ерекше атап өтетін жайт, жер құқығы ... ... ... ... ... ... және жер қорғауды реттей отырып, олардың жүзеге асырылуын
құқық бұзушыларға зияндарды өтеу міндетін ... ... ... жер
пайдалану құқығын қалпына келтіру; жерге қатысты ... ... ... ... алып ... жер ... қайтарып беру,
топырақтың құнарлығын қалпына келтіру (жерлерді жаңғырту), ескерту және
жазалау сияқты әдістер мен ... ... ... ... ... нормалары талаптарды орындау мен сақтауға, яғни,
субъектілердің ... ... ... ... отырып жасалған.
Алайда, жер зандарының қандай да бір нормаларына қатысты тиісті жүріс-тұрыс
ережелерінің бұзылуы орын ... ... ... ... олардың
салдарын арнайы ескерту және мәжбүрлеу ... ... ... ... ... туындайды. Бұл жерде ескеріп өтетін жайт — ... ... ... ... ... ... ... табады
(мысалы, ҚР Жер кодексінің 65-бабы).
Құкық бұзушыларға қолданылатын шаралардың сипатына қарай жер ... үшін ... ... ... ... ... ... — жер-
құқықтық, әкімшілік, мүліктік-жер-құқықтық, қылмыстық, тәртіптік, жарғылық-
тәртіптік-еңбек жауаптылығы.
Жер заңдарын бұзғаны үшін жер-құқықтық жауаптылық.
Соңғы жылдары жер-құқықтық ... жер ... ... үшін ... ... ... ... жауаптылық тұракты орын
иеленген. Бұған дейін заңды жауап-тылыктың бұл түрін бір ... ... енді ... оның бар екенін дәлелдеуге тырыскан.' Қазіргі кезде
жер заңдары-ның мазмұнына көз жүгіртсек, жер ... ... үшін ... жауаптылықтың заңды түрде көрініс тапканына күмэнда-нудың орынсыз
екенін ... ... ... ... эдебиетінде жер зандарын бұзғаны үшін занды
жауаптылыктың арнайы түрі ... да ... бар. ... Б.В. ... атап
өткендей, ерекше нормативтік құқықтық актілерде көзделген ... ... ... ... және жалпы
жауаптылықтың басқа да түрлерінің жүйесіне сәйкес келмейді. Жер ... ... ... үшін ... жауаптылық осы құқық бұзушылық
үшін ... ... ... ... ... ... тарту үшін ескіру мерзімі көзделмеген, ал ... ... ... ... бар — ... ... ... бастап 2
айдан кем емес уақыт; жер-құқықтық жауаптылығы бірқатар ... ... (өз ... ... ... бұзу, өз
3.1 – сурет.
бетімен алынған жер учаскесін пайдалану үшін жарамды жағдайға ... ... ... ... және ... бұл ... ... Федерациясының жер заңдарының
құқықтық негізіне ... ... ... жер ... аталған әрекеттер жүйесі — өз бетімен салынған құрылысты бұзу, өз
бетімен алынған жер учаскесін пайдалану үшін ... ... ... ... қалпына келтіру көзделмеген, алайда мұндай ... ... 1990 ... 26-қарашадағы Жер кодексінде болған. Бұл кодексте
басқа да ... ... ... өз ... ... жер учаскелерін қайтару
тәртібі туралы нормалар да көрініс тапқан.
Қазақстан Республикасы Жер ... ... жер ... үшін жер ... алып ... екі түрін қарастырады:
1) ауыл шаруашылығы өндірісіне не тұрғын үй ... мен өзге ... ... ... егер ... ... ... ұзақ мерзім көзделмесе, бір жыл ... ... ... ... жер ... ҚР Жер кодексінің 94-бабында
көзделген тәртіппен меншік иесінен және жер ... алып ... Бұл ... ... ... ... ... сондай-ақ дүлей апаттар
салдарынан немесе осылайша пайдалануға мүмкіндік ... өзге де ... ... учаскені мақсаты бойынша пайдалану ... ... ... (ҚР ЖК ... егер учаскені пайдалану ҚР Жер ... ... ... ... ... ... жерді ұтымды пайдалану
ережелерін өрескел бұза отырып жүзеге асырылса, атап ... егер ... ... ... ... ... оны ... ауыл
шаруашылығы жері құнарлығының едәуір төмендеуіне не ... ... ... әкеп ... ... ... Республикасының әкімшілік
құқық бұзушылықтуралы заңдарында көзделген жазалау шаралары қолданылғаннан
кейін жер учаскесі меншік иесінен және жер ... алып ... (ҚР ЖК ... Жер ... ... ... бірінші жағдайда заңды
жауаптылықтың субъектілері болып тек жер ... ғана ... ... жер ... ... ...... мен мемлекеттік емес
заңды тұлғалар да табылады. Бұл бап ... жер ... ... ... ... ... ... жер заңдарында қарастырылмаған болатын.
ҚР Конституциясының 6-бабына сәйкес, Қазақстан ... ... пен жеке ... ... және ... ... ... жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуі
тиіс. Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз ... ... ... мен ... оларды қорғау кепілдіктері ... ҚР ... ... ... заң мен сот ... бәрі тең. Сол ... ҚР Жер кодексінің 92-бабының нормалары
Қазақстан Республикасы Конституциясының нормаларына сәйкестендірілген.
ҚР Жер кодексінің 93-бабына сәйкес жауаптылықтың ... ... ... меншік иелері мен жер пайдаланушылар болуы мүмкін.
Мақсаты бойынша пайдаланбаган немесе жер ... бұза ... жер ... алып кою ... ҚР Жер ... ... ... өткендей, меншік иелері мен жер пайдаланушылардан ҚР
Жер кодексінің 92 және ... ... ... жер ... ... жер ресурстарын басқару жөніндегі аумақтық органның талап-арызы бойынша
сот тәртібімен жүзеге асырылады.
ҚР Жер ... ... ... ... жер ... алып қою
туралы талап-арыз меншік иесіне немесе жер ... ... ... ... бір жыл ... учаскені мақсаты бойынша пайдалану
кажеттігі ... ... ... ... ... және осы ... ... учаскесінің меншік иесі не жер пайдаланушы учаскені мақсаты бойынша
пайдалану жөнінде қажетті шаралар қолданбаған ... ғана ... ... Жер ... ... ... ... жер учаскесін алып қою
туралы талап-арыз Қазақстан Республикасының Әкімшілік ... ... ... көзделген жазалау шаралары қолданылғаннан, талап-арыз
беруден ... үш ай ... ... ... немесе жер пайдаланушыға
Қазақстан Республикасы заңдарының бұзылуын жою қажеттігі ... ... ... ... ғана және осы ... ішінде меншік иесі немесе
жер пайдаланушы учаскені ... ... ... ... ... ... жағдайда берілуі мүмкін.
Егер меншік иесінің немесе жер пайдаланушының Қазақстан Республикасының
заңдарын ... ... ... мақсатка сай пайдаланбауында болса, алып
қою туралы талап-арыз ... ... жер ... ... ... ... ... меншік иесінің немесе жер пайдаланушының өтініші
бойынша жеручаскесінің нысаналы мақсатын өзгерту ... ... ... Бұл ... ... ... ... өзгерту туралы мәселе оң
шешілмеген кезде ғана талап-арыз берілуі мүмкін.
ҚР Жер кодексінің 92 және 93-баптарында аталған ... ... ... ... ... ... ... жер пайдаланушыдан алып койған
жағдайда жер учаскесіне меншік құқығы немесе жер ... ... ... мемлекеттен сатып алынған жалдау құқықтарына қатысты) Қазақстан
Республикасының азаматтық іс ... және ... ... ... ашық сауда-саттықта сатылады.
Сатудан түскен сома, учаскені алып қою шығыстары шегеріле отырып,
бұрынғы меншік ... ... жер ... ... Бір жыл ... үш рет ... шығарудан кейін ондай жер учаскесін немесе
оларға жер пайдалану ... сату ... ... ... жер ... ... арнайы жер қорына, қосылады (ҚР ЖК 94-бабы).
ҚР Жер кодексінің 96-бабы «Меншік немесе жер ... ... ... жер ... ... деп ... ал бұл ... былай делінген; «Меншік немесе жер пайдалану құқығы ... жер ... ... жер ... ... ... құны ... Ал құқықтың объектісі болып ... жер ... бұл ... ... ... ... берген жөн болар
еді: «Меншік ... жер ... ... тоқтатылған жағдайда жер
учаскесінің құнын бағалау оның нарықтық құны бойынша ... Жер ... ... заңдарда көзделген жағдайда жер учаскесін
тәркілеуді ... ... ... заң ... ... ... немесе өзге де құқық бұзушылық жасағаны үшін ... ... жер ... жер ... сот ... санкция
түрінде ақысыз алып қойылуы мүмкін. Бұл жағдайда жер учаскесін алып қою
қайтарымсыз сипатқа ие: ол тек қана ... ... ... ... ... қолданылады.
Сотталған адам мен оның асырауындағы адамдар үшін ... ... жеке ... ... ... ... оның ортақ меншіктегі үлесі
болып табылатын, онда үйі мен шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін қажетті жер
учаскелері Қазақстан ... ... ... ... ... ... тәркіленбеуте тиіс.
Тәркіленген жер учаскелері мемлекеттік меншікке қайтарылады. Тәркілеу
объектісі болып ... ... жер ... не жер ... ... Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен сатылуы мүмкін
(ҚР Жер кодексі 96-бабы).
Жер заңдарын бұзғаны үшін тәртіптік ... ... жер ... жер ... ... ... орындамаумен немесе бұзумен байланысты ... ... ... Онда тек жер заңдарының бұзылуына
кінәлі жеке және заңды тұлғалар, мемлекеттік органдар мен ... ... ... Республикасының заң актілерінде белгіленген ... ... деп атап ... ... ... ... ҚР 1999 ... 10-желтоқсандағы
«Еңбек туралы» заңын атауға ... Бұл ... ... ... және ... шаралары көзделген.
Аталған Заңның 94-бабында еңбек тәртібін бұзудың ... ... ... ... ... ... бұзу деп ... жүктелген еңбектік міндеттерді жұмысшының
кінәсі бойынша орындалмауын немесе тиісті ... ... ... Заң
жер құқығы қатынастары саласындағы құқықбұзушылықтардың белгілі біртүрлерін
атаумен шектелмейді. Сол себепті, жұмысшының жұмыс ... ... ... мен ... ... ... кез келген құқық бұзушылығы еңбек
тәртібін бұзу ретінде ... ... ... ... Жұмысшыға
еңбектәртібін бұзғаны үшін жаза қолданудың ... ... ... ... мен ... ... ... шартымен, бұйрығымен және т.б.
рәсімделген еңбек байланысы;
2) ... ... ... ... тәртіпте орындауға міндетті еңбек
міндеттемелерінің ресми ... ... егер ... ... бұзу орын алса, ол заңмен белгіленген мерзім
ішінде қарастырылуы тиіс.
Ұжымдық ... ... ... ... берушілер жұмысшылардың құқықтарын
шектей алмайды және еңбек ... ... ҚР ... ... ... жол берілмейді.
Ауыл шаруашылығында және шаруашылықтың бірқатар ... ... ... алты ай ... ... маусымдық жұмыстармен
байланысты және үй ... ... ... мен ... ... бекітілген жеке еңбек шартымен ерекшеленеді. Жеке ... ... ... орын ... және ... және үй ... сипатына
қайшы келмейтін жағдайда оларға «Еңбек туралы» заннын күші ... ... ... ... ... жұмысшының өзіне жүктелген
міндеттерді орындамағаны немесе тиісті түрде орындамағаны үшін жұмыс ... ... ... ... ... ... ... сөгіс;
3) жеке еңбек шартын бұзу.
Енбек тәртібін бұзғаны үшін жеке еңбек ... ... ... ... ... осы ... ... рет орын алуы тиіс және еңбек
міндеттерін өрескел түрде бұзу ... ... ... ... қолдану үшін мыналар қажет:
1) жұмысшыдан жазбаша түсіндірме талап етілуі ... ... жаза ... бұзушылық аныкталған күннен бастап бір айдың
ішінде тағайындалады және құқық бұзушылық жасалған күннен бастап алты ... ... соң ... ... ... бұзушылық үшін тек бір әкімшілік жаза тағайындалады;
4) тәртіптік жаза тағайындау туралы бұйрық жазаға тартылған ... қою ... ... тәртіптік жаза тағайындау кезінде жұмыс беруші жасалған құқық
бұзушылықтың ауырлығын, оны жасау ... ... оған ... оның еңбекке деген қатынасын, ... ... ... ... ... ... ... ескеруі тиіс (ҚР «Еңбек
туралы» ... ... ... ... ... қарау үшін белгіленген тәртіпте
шағымдануға болады.
ҚР «Еңбек туралы» заңымен қарастырылмаған тәртіптік жазалау шараларын
қолдануға жол ... ... ... ... ... негіздері,
шарттары және процессуалдық ерекшеліктері ҚР Президентінің 1999 жылғы ... № 321 ... ... ... ... ... ... тәртіптік жазалар тағайындау туралы
ережеде де анықталған.
Тәрітптік жауаптылыққа тартудың негізі ретінде мемлекеттік қызметшінің
қызметтік тергеудің ... ... ... ... ... туралы» заңда еңбек тәртібін бұзу жөніндегі мәселені жұмыс
берушінің кәсіподақ органдарына беру құқығы ... ... ... ... ... ... жағдайда,
оны жауаптылықтың басқа да түрлеріне (азаматтық-құқықтық ... ... және т.б.) ... ... ... басшылыққа алатын жұмыс берушілер өздерімен ... ... ... ... ... ... үшін ... қолдану кезінде Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» заңының осы
мәселеге қатысты талаптарын да орындауы тиіс.
Қазақстан Республикасының жер заңдары ... ... ... ... ... ... ... мен жер пайдаланушыларға
келтірілген зияндарды өтеуді ... ... бір ... ... орын алып ... ... ... өзі негізсіз.
Біріншіден, жауаптылықтың түрлері тиісті заңдармен көзделуі тиіс.
Мысалы, ҚР ... 1995 ... ... «Жер ... жер ... ... үшін ... қатарында азаматтық-
құқықтық емес, материалдық жауаптылық көзделген. 2001 жылғы 24-қаңтардағы
«Жер туралы» заң заңды ... ... ... ... тек ... атап өтеді: «Жер заңдарын ... үшін ... ... ... заңдарында көзделген тәртіпте жауаптылыққа тартылады».
Аталған заңның ... ... ... бұл Заң өзі күшіне ... ... жер ... қолданылады. Бұдан мынадай қорытындыға
келуге болады: аталған заңның барлық нормалары, соның ішінде, меншік иелері
мен жер ... ... ... өтеу ... ... 119-
баптың нормалары және зияндарды өтеу тәртібін көздеген 120-баптың нормалары
азаматтық-құқықтық емес, жер-құқықтық нормалар.
Екіншіден, азаматтық заңнама жер ... ... үшін ... ... пен ... ... өтеу ... арнайы
нормаларды көздемейді. Егер белгілі бір құқықтық қатынастар жер заңдарымен
реттелмесе ғана, азаматтық заңнаманың ... ... ... жер ... ... жер ... меншік иелері
мен жер пайдаланушыларға келтірілген зияндарды өтеу мәселесін ... ... жер ... зияндардың алдын алу мен олардың салдарын
жоюға, субъектілердің, меншік ... және жер ... ... ... ... үшін алып қою ... зияндарды толық
көлемде өтету құқықтарына, олардың ... ... ... мен ... құқықтарын бұзбауға және т.б. байланысты ... ... жер ... ауыл ... ... ... ... қорының жерлерін ауыл және орман шаруашылығын жүргізумен байланысты
мақсаттар үшін алу ... ауыл ... және ... ... ... өтеу деп ... зияндарды өтетудің ерекше түрі
белгіленген. Азаматтық заңнамада өндіріс шығындарының (зияндарының) мұндай
түрі қарастырылмаған, ол өз ... және ... ... азаматтық
заңнама субъектілерінің құқықтарына сәйкес келмейді.
Алтыншыдан, жер заңдары азаматтық заңнамаға қарағанда жеке ... ... және ... жер пайдаланудағы жер учаскелерін алып қою
кезінде олардың иелеріне ... ... ... ... ... ... ... басқа құны тең жер учаскесін беруді де көздейді.
Б.В. Ерофеевтің келесі пікірі орынды: «Материалдық әлемнің ... ... жер ... ... ... ... ретінде
өзіндік ерекшелікке ие, ал оның режимін ... ... ... ету үшін
жалпы азаматтық-құқықтық (мүліктік) жауаптылық жеткіліксіз. Мысалы, жер
қатынастарына азаматтық заңдарда ... ... ... ... ... бұл ... ... орынға жазалау нормалары емес,
қалпына келтіру нормалары тұрады, жауаптылық қолайсыз материалдық салдарды
қолданудан емес, құқық бұзушыға өзі ... ... ... көрініс
табады».
ҚР Жер кодексінің 165-бабы меншік иелері мен жер ... ... ... ... ... жағдайларда көздейді:
Өкілетті мемлекеттік органдардың шешімімен меншік құқығы мен ... ... ... алып ... ... қажеттіктер үшін
жер учаскесін алып қою (сатып алу) заңға сәйкес әрекет болып табылады ... ... жер және ... да заңдарда көзделген. Мысалы, Қазақстан
Республикасы Жер ... ... жер ... мемлекеттік қажеттіктер
үшін алып қоюдың немесе меншік иесінің не жер пайдаланушының келісімімен
басқа құны тең жер ... ... ... ... ... халықаралық міндеттемелер;
2) қорғаныс қажетіне, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға, сауықтыру,
рекреациялық және ... ... ... жер ... ... астынан пайдалы ... кен ... ... басқа) табылуы;
4) жол салу, ... ... ... желілері мен магистральды
құбырларды тарату, сондай-ақ осы объектілерді ... ... ... ... ... мемлекеттік маңызы бар басқа да объектілер салу;
5) құлау (қирау) қаупі бар апатты және ескірген үйлерді бұзу;
6) қалалар мен өзге де елді ... ... ... ... схемалары және белгіленген тәртіппен бекітілген өзге де қала құрылысы
немесе жерге орналастыру ... жер ... ... ... ... ... ... болса,
уақытша жер пайдалануға берілген жер учаскесін мемлекеттік қажеттіктерге
алып ою жер ... ... ... ... жүзеге асырылады. Жер
пайдаланушыларға шығындар толық көлемде өтеледі, сондай-ақ ... ... ... жер ... берілуі мүмкін (ҚР ЖК 84-бабы).
Қазақстан Республикасының заң актілерімен ҚР Жер кодексінің 84-бабында
аталған негіздерден басқа да ... ... ... Жер ... 91-бабында көзделген төгенше жағдайларда ... ... алып қою ... ... ... табылады.
Дүлей апаттар, соғыс жағдайындағы режим, авариялық, ... ... және өзге де ... ... кезінде жер учаскесі
жергілікті атқарушы органдардың шешімімен меншік иесіне ... ... ... шеккен шығыны өтеле отырып, олардан қоғам мүддесі
үшін ... алып ... ... ... ... немесе жер пайдаланушының
шеккен шығынын өтеу бағасы сот тәртібімен ... ... ... ... тоқтатылған кезде жер учаскесі меншік
иесіне (жер пайдаланушыға) ... тиіс және дау ... ... ... тәртібімен оның қайтарылуын талап етуге құқылы.
Жеручаскесін меншік иесіне немесе жер пайдаланушыға қайтару мүмкін
болмаған жағдайда жер ... ... жер ... ... ... ... уақытша алып қойған кезде мүлікті, соның ... ... ... ... ҚР азаматтық заңдарының нормалары
бойынша жүзеге асырылады.
Жеке және ... ... ... ... заң ... құқықтарын мемлекеттік басқару органдарының және жергілікті
өкілдік және атқарушы органдардың ... ... ... Мұндай
актілердің заңды күші болмайды және олар орындалуға жатпайды (ҚР ЖК 6-
бабының 5-тармағы).
Жеке және ... ... ... ... мен жер ... ... ... да әрекеттері құқыққа қайшы болуы мүмкін. Мысалы,
бөтен жер ... өз ... ... алу, өз ... ... ... өз бетімен орналастыру, жерлерді уландыру, ластау және т.б.
Жер учаскелерінің сапасынын нашарлауы топырақтың құнарлығын бұзуға, су
режимін ... ауыл ... ... мен өсімдіктер үшін зиянды
заттар бөліп ... ... ... және ... пайдаланудың
нәтижесінде орын алуы мүмкін.
Қазіргі кезде көршілес ауыл ... жер ...... ... ... ... ... аталған іс-
әрекеттері жиі орын алып жатады.
ҚР Жер кодексінің 166-бабында зияндарды өтеудің ... ... ... ... жер пайдаланушыға келтірілген шығын оны ... ... ... органының, өзге мемлекеттік органның заңдарға сәйкес
емес акт шығаруы, сондай-ақ осы органдардың ... ... ... (әрекетсіздігі) салдарынан меншік иесіне ... ... ... ... ... ... немесе тиісінше
әкімшілік-аумақтық бірлік өтеуге тиіс.
Өтемақы ... ... ... оған ... енгізіледі:
1) жер учаскесінің немесе жер пайдалану құкығының нарықтық құны;
2) жеміс ағаштары мен ... ... қоса ... учаскедегі
жылжымайтын мүліктің нарықтық құны;
3)жеручаскесін игеруге, оны пайдалануға, қорғау іс-шараларын жүргізуге,
топырақ құнарлылығын арттыруға байланысты ... ... ... ... ... ... немесе жер пайдаланушыға үшінші тұлғалар алдындағы өз
міндеттемелерін мерзімінен бұрын тоқтатуына байланысты келтірілген ... ... ... жер ... алып қоюмен байланысты келтірілген
барлық шығын;
5) алынбай қалған пайда енгізіледі.
Ауыл шаруашылығы ... ... өтеу ... ҚР ... 106-бабында анықталған.
Бұл бапта мынадай ережелер көрініс тапқан: Ауыл және ... ... ... еме ... пайдалану үшін ауыл шаруашылығы
алқаптарын алып қойған кезде, шығыннын мөлшері ... ... ... учаскесіне тиісті құқық беру туралы шешім қабылдауы үшін ... ... ... ... ... ... ... ісінің) құрамында
белгіленеді.
Өтелуге тиісті шығыннын мөлшері жаңа жерді игеруді немесе алқаптарды
ауыл ... ... ... ... ... ... ... ететін
нормативтерді негізге ала отырып, алып ... ... ... ... олардың сапасы төмендегенге дейін бұрын алынған өнімнен ... ... ... Ауыл ... ... байланысты емес
мақсаттарға пайдалану үшін ауыл шаруашылығы алқаптарын алып ... ауыл ... ... ... өтеу ... Республикасының Үкіметі белгілейді.
Жер сапасының нашарлауынан туындаған шығынның мөлшері алқаптарды бір
түрден екіншісіне ауыстыруға ... ... ... ... ... нормативтердің (жерді кадастрлық бағалау бойынша)
проиентімен анықталады.
Алқаптар сапасының төмендеуіне байланысты оларды бір ... ... ... ... ... ... алқаптардың тиісті түрлеріне ... ... ... ... ... мен ... ... нәтижесінде жер сапасының нашарлауынан келген шығынды өтеу
жер ресурстарын басқару жөніндегі аумақтық органның талап-арызы ... ... ... ... ... 2003 ... 8-қазандағы № 1037
қаулысымен Ауыл шаруашылығы және орман алқаптарын алып қоюмен байланысты
ауыл ... және ... ... ... өтеу туралы ереже және
Ауыл шаруашылығы шығындарын алқаптарды қалпына келтіруге жұмсалған соманы
ескере ... өтеу ... ... ... ... мұнда азаматтық-құқықтық және азаматтық іс жүргізушілік
құқығының заңнамаларына тән емес ... де бар. ... ауыл ... ... ... ауыл және ... ... жүргізуден өзге де
мақсаттарда пайдалану үшін алып қою ... ... ... ... жобасының (жерге орналастыру ісінің) құрамында анықталады, ал
бұл жоба, өз кезегінде, жергілікті атқарушы органның жер ... ... беру ... ... ... үшін негіз болып табылады.
Жерге орналастыру жобасында мыналар көрсетілуі тиіс: жер пайдалану
құқығындағы жер ... ... ... ... және занды тұлғаның атауы),
оның кімге берілетіні (жеке және заңды тұлғаның атауы), жер ... ... оның ... орналастыруға берілетін объектілердің
құрамы, санитарлық ... ... ... ... ... жер алқаптары
және олардың кадастрлық құны, жер учаскесінің бөлінетіндігі ... жер ... ... ... оны сату ... ... ... жылжымайтын мүлікті бұзу, басқа ... ... ... ... мен ... ... топырақтың бұзылған
құнарлы қабатын сыдырып алу, сақтау, пайдалану мерзімдері, ... ... ... және мерзімдері.
Ауыл шаруашылығын жүргізуге байланысты емес мақсаттарға пайдалану үшін
ауыл ... ... алып ... ... ауыл ... ... ауыл ... алқаптарының көлемі мен олардың
сапасын қалпына келтіру арқылы ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Бұл шығын аталған Кодекстің 166-бабында көрсетілген шығынның орнын
толтырудан тыс ... ... ... ... немесе жеке тұлғаның ... ... аз ... өнім ... алқаптарға құнарлы топырақ қабаты
салынған жағдайда алқаптарды қалпына ... ... сома ... ... ... Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен
өтеледі.
Жеке және заңды ... ... ... аз ... ... алқаптарға құнарлы топырақ қабаты салынған жағдайда олардың
әрқайсысына жер учаскесі ... ал ... ... ... мыналар
қосымша көрсетіліп өтеді:
құнарлы топырақ қабатын салу көзделген жер учаскесі ... ... ... және ... ... топырақ қабатының көлемі;
алқаптарды қалпына келтіруге жұмсалған шығындардың сомасы (құны);
алқаптарды қалпына келтіруге ... ... ... ... аз ... өнім ... ... құнарлы топырақ қабатын
салу көзделген жер учаскесін таңдау жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... ... шығынның мөлшері жаңа жерді игеруді немесе ... ... ... ... деңгейіне дейін жақсартуды қамтамасыз ететін
нормативтерді негізге ала отырып, алып қойылатын алқаптардан ... ... ... ... ... ... ... алынған өнімнен кем
түспейтін көлемінде ... Бұл жер ... ... мүдделі
тұлғамен келісіледі және жергілікті атқарушы органның шешімімен бекітілетін
жеп учаскесіне құқық беру туралы актімен рәсімделеді.
Азаматтар мен ... ... жер ... ... ... шаруашылығы алқаптарынын нысаналы мақсаты өзгерген кездеде ауыл
шаруашылығы өндірісіндегі ... ... ... ... ... ... ... құқық беру туралы
шешім қабылданған немесе ауыл шаруашылығы алқаптарының нысаналы ... ... ... алты ай ... ... тиіс.
Жеке және заңды тұлғаларға жер учаскелері келесі мақсаттарда берілгенде
олар шығынды өтеуден босатылады:
1) елді мекендер шекарасында жеке тұрғын үй ... ... ... ... ... емдеу орындарын және мәдени-тұрмыстық
мақсаттағы объектілер салу үшін;
2) ... ... салу ... тоғандағы және көлдегі балық шаруашылықтарын, балық питомниктерін,
уылдырықты балық шаруашылыктары мен балық өсіретін зауыттар салу үшін;
4) қоршаған ... ... ... ететін, іргелес жатқан -жер
алқаптарының жағдайын нашарлатпайтын объектілер салу ... ... ... химиялық және радиоактивті заттармен ... ... ... ... ... ... ... зоологиялық және дендрологиялық
парктерге, ботаникалық бақтарға, ... ... ... кезінде де, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Үкіметінің нормативтік
құқықтық актілерінде көзделген өзге де жағдайларда шығын өтелмейді.
Шығынның мөлшері жеручаскесінің ... ... ... ... ... ... органның шешімімен бекітілетін жер ... беру ... ... ... ... ... үшін әкімшілік жауаптылық.
Жер заңдарын бұзғаны үшін әкімшілік жауаптылық — бұл жер ... ... ... ... түрлерінің бірі. Мұндай
жауаптылық тек ... ... ... және ... ... ... орын ... жағдайда ғана туындайды.
Әкімшілік құқық бұзушылық ... осы ... ... ... тағайындалатын жеке тұлғаның құқықка кайшы кінәлі (қасақан
немесе абайсыз) әрекеті немесе ... (КР ӘҚБК ... ... ... ... бұл түрінің сипаты туралы әртүрлі
көзкарастар кездеседі.
Жер заңдарын бұзғаны үшін ... ... ... ... ... ... ... Ол ҚР ӘҚБК-де кезделуі тиіс;
2. Ол әкімшілік құқық ... ... ... ... табуы тиіс;
3. Жауаптылықтың субъектілері ретінде әкімшілік құқық бұзушылықтар
туралы заңға сәйкес әкімшілік-жер ... ... ... үшін ... ... ... тұлға болуы мүмкін;
4. Құқық бұзушылықтың жұмыс уақытында немесе жұмыстан тыс уақытта
жасалғанына қарамастан ... ... ... жауаптылыққа кез-келген
уақытта тартылады;
5. Әкімшілік жауаптылықтарды заңда аталған лауазымды тұлғалар мен
мемлекеттік органдар ғана өз ... ... ... ... Әкімшілік жауаптылық заңдарда анықталған келесі іс жүргізушілік
тәртібімен қолданылады: әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді ... ... ... жер ... ... ... ... лауазымды тұлға
хаттамаға тіркейді (ҚР ӘҚБК 636-бабы) және т.б.
Жер заңдарын ... үшін ... ... ... бөлуде де
ғалымдардың әртүрлі көзқарастары орын алған.
Мысалы, Б.В. ... жер ... ... ... ... ... түрлерге бөледі:
1) экономикалық сипаттағы құқық бұзушылықтар: жерді өз ... ... ... ... ... жер ... уақтылы қайтармау; ішкі
шаруашылықтық жерге орналастыру жобаның шегінен шыға отырып әрекет ету;
2) экологиялық ... ... ... ... ... ... және жою; жерлердің жағдайына кері әсер ететін мелиоративтік
және өзге де жұмыстар; эрозияға қарсы міндетті ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтар, яғни, жермен байланысты тұрақты
немесе уақытша ... ие ... ... ... ... және тұрмыстық құрылыстарды өз бетімен салу; егілген ... ... ... ... жол ... ... зиян келтіру және
т.б.
Соңғы жағдайдағы шаруашылық және тұрмыстық құрылыстарды өз ... ... ... мен ... улау, зақымдауды, жол
құрылыстарына қасақана зиян ... ... ... ... да ... болады, себебі, бар құқық бұзушылықтар ... ... иесі мен жер ... үшін ... бір
экономикалық пайданы жоғалтуға әкеп соғады.
А.Х. Хаджиев жер заңдарына қатысты құқық бұзушылықтарды келесі топтарға
бөледі:
1) жер учаскелерінің меншік иелері мен жер ... ... мен ... зиян ... ... ... уақытша
пайдаланудағы жер учаскелерін уақтылы қайтармау ... ... ... пайдалануға жарамды жағдайға келтіруге байланысты міндеттерді
орындамау; жер учаскелерін өз бетімен пайдалану; жер ... ... ... ... және т.б.;
2) жер қорын басқару саласындағы құқық бұзушылықтар: арнайы жер ... ... ... жерлерді мемлекеттік тіркеу, ... алу ... ... ... ... пайдалану жағдайы және ... ... ... ... ... бас тарту немесе жалтару; жер
учаскесін беру туралы талап-арызды қараудың белгіленген мерзімдерін ... ... ... пайдалану ережелерін бұзу: жерлерді нысаналы мақсаты бойынша
пайдаланбау; ауыл ... ... ... ... пайдаланбау;
ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің арам шөптеріне және зиянкестеріне ... ... ... ... ... ие ... ... ауыл шаруашылығы
және басқада жерлерін бүлдіру; жерлерді пайдаланудың ... ... ... орындаімау; жерлердің жағдайын кері әсер ететін
объектілерді орналастыру, жобалау, құрылысын жүргізу және пайдалану;
5) ... ... ... ... ... қатысты
белгіленген талаптарды бұзу: шаруашылық және тұрмыстық құрылыстарды өз
бетімен ... ішкі ... ... ... ... шегінен шыға
отырып әрекет ету және т.б.
Аталған құқық ... ... ҚР Жер ... 92-93
баптарында көзделген жер ... ... ... бұзу ... ... пайдалану талаптарын өрескел бұзу қарастырылмаған. Жер
зандары құқық ... екі ... ... бөліп көрсетеді: жеке меншік
құқығы мен жер пайдалану құқығы субъектілеріне берілетін жер ... және ... ... ... Тіпті, шаруашылық және тұрмыстық
құрылыстар ... өз ... ... алу ... өз ... салу да ҚР
жер қорын нысаналы және ұтымды пайдалануды бұзу болып табылады.
Жер заңдары нормаларының ... ... ҚР ... ... ... ... ... түрлерге бөледі:
1) меншікке қол сұғатын құқық бұзушылықтар (13-тарау, 118-121 баптар);
2) табиғи ресурстарды пайдалану қоршаған ... ... ... ... ... (19-тарау, 240-306 баптар);
3) карантиндік ережелер мен ветеринарлық (мал дәрігерлік) қа-ағалауға
қатысты ... ... ... ... 307-309 ... қоғамдық қауіпсіздік пен халықтың денсаулығына қол ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шекара режимінің және
Қазақстан Республикасы аумағында жүріп-тұрудың ... ... ... ... ... бұзушылықтар (95-тарау, 389, 390-баптар);
6) жол шаруашылығы, байланыс және ... ... ... ... 488, 489, ... құқық бұзушылық туралы заңдар бойынша жер заңдарының басқа да
талаптарын орындамау және жер учаскелерінін ... ... мен ... өз ... ... жер құқық бұзушылығы және
әкімшілік құқық бұзушылық болып табылмайды.
Жоғарыда аталған және басқа да ... жер ... ... бөлуі жер құқығы қатынастары саласындағы әкімшілік құқық
бұзушылықтарды ... ... ... және ... ... ие.
А.Х. Хаджиевтің пікірі бойынша, жер құқық бұзушылықтарының арасынан жер
қорын басқару саласындағы құқық ... ... жер қоры ... ... ... ... ... есепке алу және бағалау
мәліметтерін бұрмалау) бөліп атап, оларды ... ... ... қол ... ... ... жатқызуға болады.
Бұл тараудың нормаларына ҚР ӘҚБК 19-тарауында кезделген жер ... ... ... ... ... ... (255-бап) да басқарудың
белгіленген тәртібіне қол сұғатын құқық бұзушылық ... ... ... ... ... ... ... кодекстің кейбір нормалары жер
заңдарын бұзғаны үшін ... ... ... ... ... — қоршаған орта ретінде емес, ҚР ... ... ... ҚР 1997 ... ... ... қорғалатын табиғи
аумақтар туралы» заңдарының негізінде ... ... ... ... ... бірі ретінде қарастырады. Сол себепті, 240-
242 баптардың диспозициялары жер учаскесін нақты атамайды, тек ... ... бірі ... ... (жер ... қатысты
қоршаған ортаталаптарын бұзуды көздейді (ҚР ЖК ...... ... ұлт ... жаза ҚР ӘҚБК ... ... бапта осы құқық бұзушылық үшін ... ... ... жаза әділ және ... ... ... оны
жасаудың жағдайларына, құқық бұзушының тұлғасына сәйкес болуы тиіс.
Әкімшілік жазаны тағайындау тұлғаны ... ... ... ... және ... бұзушылықтарының салдарын жоюдан босатпайды.
Бір әкімшілік құқық бұзушылық үшін тек бір негізгі немесе негізгі және
қосымша ... жаза ... ... (ҚР ӘКБК ... рет ... ... бұзушылық жасаған тұлғаны, егер ол құқық
бұзушылық жасағаннан кейін келтірілген зиянды ерікті түрде ... ... ... ... ... басқа да жолмен жойса, стот, әкімшілік
құқық бұзушылықтар ... ... ... ... орган (лауазымды тұлға)
әкімшілік жауаптылықтан босатуы мүмкін.
Әкімшілік құқық бүзушылыктан келген зиян жеңіл болғая жағдайда ... ... ... ... істерді қарауға уәкілетті орган
(лауазымды тұлға) әкімшілік құқық ... ... ... ... ... ... ... жауаптылықтан босатуы мүмкін (ҚР ӘҚБК 68-
бабы).
14.7. Жер ... ... үшін ... ... ... жауаптылыктың мейлінше ауыр нысаны болып табылады және ... және ... ... ... ... ... тұлғаға
коғамдық қауіптің жоғары денгейін білдіретін әрекеті үшін қолданылатынымен
ерекшеленеді. Қылмыстық жауаптылықтың жалғыз негізі болып кылмысты, ... ... ... ... ... ... ... белгілеріне ие
әрекетті немесе әрекетсіздікті жасау табылады. Бір қылмыс үшін ешкімді де
қайтадан қылмыстық ... ... ... ... жер ... ... үшін қылмыстық жауаптылық ҚР
Қылмьістық кодексінің қылмысты-жазалаушы нормаларына ... жер ... ... ... ... ... ... үшін
туындайды.
Жер заңдары өзінің қорғаушылық нормалары оң-позитивтік нәтижелер беруі
үшін жер учаскелері меншік иелерінің, жер ... және ... ... міндеттерін және оларға қатысты тыйымдарды бекіткен.
Тұлғалардың әрекеті ... ... жер ... жер-қорғаушылық
нормаларына кері әсер ететін және ... ... ... қоса ... ... ... иеленген жағдайда қылмысты
жасаған тұлғаны жазалауға бағытталған ҚР Қылмыстық кодексінін, ... ... ... ... жер ... қатынастары саласындағы қылмыстарды 11-
тарауда экологиялық қылмыстардын құрамында қарастырады. Бұны жер және өзге
де табиғи ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... болып бір мезетте жер және өзге де ... ... ... қоршаған орта табылады. Сонымен қатар, экологиялық
талаптар, нормативтер, ... ... ... ... ... ... ... қамтуы мүмкін. Бұл талаптарды
бұзу оларға өз қызметінің осы ... заң ... ... Сондықтан, экологиялық қылмыстың құрамында субъектілерге —
құқық бұзушыларға қатысты кешенді ... ... орын алуы ... ҚР ... ... ... шаруашылық және өзге де
қызметке қатысты экологиялық талаптар саласындағы қылмыстарды қарастырады.
Табиғи ... ... ... және ... басқа да түрлерін, өнеркәсіп, көлік және байланыс
объектілерін, ауыл ... ... және ... ... орналастыру, салу, жөндеу, қолданысқа беру және пайдалану, қалалар
мен өзге де елді ... ... ... сонымен қатар, әскери және
қорғаныс объектілеріне, әскери және ... ... ... ... осы талаптарды орындау үшін жауапты тұлғалар бұзған жағдайда.
Егер бұл қоршаған ортаның елеулі ластануына, адам ... ... ... және ... ... ... ... және өзге де
ауыр салдарға алып келсе,— белгілі бір ... ... не ... ... айналысу құқығынан 3 жыл мерзімге дейін айыра отырып не бұларсыз
5 жылға ... ... бас ... ... ... ... ... табиғи ресурстар объектілері, қоршаған
ортаны ластау көрсетілген, олардың қатарынан табиғи ресурстардың ... ... ... ... ... ... жер ... де орын алуы
мүмкін.
Сонымен қатар, экологиялық талаптарды бұзу ҚР Қылмысты кодексінің 278,
279-баптарында және өзге де ... ... ... ... қауіпті заттарымен байланысты
278-бап. 1. Экологиялық тұрғыдан салыстырмалы ... ... ... және ... ... ... ... сақтау, көму,
пайдалану кезінде экологиялық талаптарды бұзу, егер бұл ... ... не ... ... ... зиян ... каупін тудырса,— екі
жүзден бес жүзге дейінгі ... ... ... ... немесе
сотталушының екі айдан бес айға дейінгі жалақысының не өзге де ... ... ... үш жыл ... ... бас бостандығын
шектеумен не екі жыл ... ... бас ... ... ... Дәл осы әрекет қоршаған ортаның ластануына, улануына немесе ауруға
ұшырауына, адам денсаулығына зиян келтіруге не ... және ... ... ... әкелсе, сонымен қатар, төтенше ... бар ... ... — бес жыл ... дейін бас бостандығынан
айырумен жазаланады.
3. Осы ... ... не ... ... ... әрекеттер
абайсызда адамдардын жаппай ауруға шалдығуына немесе адам өліміне әкелген
болса,— үш жылдан сегіз жылға дейін бас ... ... ... 1. ... ... өзге де биологиялық агенттерді не
токсиндерді коймалау, жою ... көму ... ... ... бұзу
не оларды қайта өңдеу, сақтау немесе көму үшін ... ... ... ... екі жүзден бес жүзге дейінгі айлық есептік
көрсеткіш мөлшеріндегі ... ... екі ... бес айға ... не өзге де ... ... ... немесе үш жыл
мерзімге дейін бас бостандығын шектеумен не екі жыл мерзімге дейін ... ... ... Дәл осы ... қоршаған ортаның ластануына, улануына немесе ауруға
ұшырауына, адам ... зиян ... не ... және ... ... ... әкелсе, сонымен қатар, төтенше ... бар ... ... — бес жыл ... дейін бас бостандығынан
айырумен жазаланады.
3. Осы баптың ... не ... ... ... ... ... жаппай ауруға шалдығуына немесе адам өліміне әкелген
болса,— үш жылдан сегіз жылға дейін бас бостандығынан айырумен жазаланады.
ҚР Қылмыстық ... ... ... талаптарды
бұзу және аталған қауіпті заттарды пайдалану кезінде ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі қарастырылған.
Ал ҚР ҚК 161-бабы ... және ... ... ... ... ... түріндегі басқа түрін қарастырады. яғни, жануарлар немесе
өсімдіктер әлемін ... ... ... жер ... су ресурстарын
улағаны, сонымен қатар, экологиялық ... ... ... тудыруы мүмкін
өзге де эрекеттерді жасағаны үшін кінәлі тұлғалар он жылдан он бес ... бас ... ... жазаланады.
Бұл қылмыс экологиялық қылмыстарға жататынына қарамастан, ҚР Қылмыстық
кодексінде ол ... пен ... ... ... ... қарастырылған.
280-бапта көзделген өсімдіктердің аурулары мен зиянкестерімен күресу
үшін белгіленген ережелер мен ветеринарлық ережелерді бұзу да ... ... ... ... ... қорғау талаптарымен байланысты.
Жоғарыда атап өткеніміздей, ҚР Жер ... ... ... жер ... ... ... Бұл ... 2-тармағына сәйкес, жер учаскелерінің
меншік иелері мен жер ... ауыл ... ... карантиндік
зиянкестер мен өсімдік ауруларын жұқтырудан, арамшөп, бұта мен шілік басып
кетуден, жердің ... ... өзге де ... ... ... ... мен зиянкестерімен күресу үшін белгіленген бұл
ережелерді бұзу ауыр салдарға әкелуі мүмкін. Сол ... ҚР ... ... ... ауыр ... ... ... өсімдіктердің
аурулары мен зиянкестерімен күресу үшін белгіленген ережелерді бұзу — ... бес ... ... ... есептік көрсеткіш мөлшеріндегі немесе
сотталушының екі айдан бес айға дейінгі жалақысының не өзге де ... ... ... бір жыл ... дейінгі түзету жұмыстарымен
не үш жыл мерзімге дейін бас бостандығын ... не екі жыл ... бас ... ... жазаланады. ҚР Қылмыстық кодексінің 285-
бабында жерді бүлдіру ... ... ... ... Бұл ... мынадан көрініс табады:
1. Адамның денсаулығы мен қоршаған ортаға зиян келтіруді, жердің ... ... ... улы ... тыңайтқыштарды,
өсімдіктердің өсуін қоздырғыштарды және өзге де ... ... және ... ... ... пайдалану, тасымалдау, көму
ережелерін бұзу нәтижесінде шаруашылық және өзгеде қызметтің ... ... ... ластау немесе басқа да бүлдіру — екі жүзден бес
жүзге дейінгі ... ... ... мөлшеріндегі немесе сотталушының екі
айдан бес айға дейінгі ... не өзге де ... ... ... үш ... ... ... белгілі бір лауазымды иелену
немесе белгілі бір қызмет түрімен айналысу құқығынан айырумен ... ... ... ... ... ... жазаланады.
2. Дәл осы әрекет төтенше экологиялық жағдайы бар аумақта ...... ... ... бас бостандығынан шектеумен не осы мерзімге бас
бостандығынан ... ... Осы ... бірінші не екінші тармақтарында көзделген әрекеттер
абайсызда адам өліміне ... ... - екі ... бес ... ... ... ... жазаланады.
Бұл қылмысты тек жерге қатысты ретінде ғана ... ... ... ... қылмыс ретінде қарастыруға болады. Сол себепті, бұл қылмыстың ҚР ҚК
277-279 баптарында көзделген қылмыстардан айырмашылығы да ... ... ... ... ... ... қорғалатын табиғи
аумақтар режимін бұзу да жатады.
ҚР Жер кодексінің 1-бабына сәйкес қорғалатын ... ... ... жер ... ... бір түрі болып табылады.
ҚР Жер кодексінің 122-бабында ерекше қорғалатын табиғи аумақтар және
сауықтыру, рекреациялық және ... ... ... ... ... ... өзге ... алып қоюға жол берілмейді және оларда
ерекше корғау режимі не шаруашылық қызметтің реттелуші режимі ... ... ... ету үшін осы ... шегінде мемлекеттік
табиғи-қорық қорының объектілерін ... мен ... кері ... кез ... ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи
аумақтардың күзет және қорғау аймақтары белгіленуі мүмкін.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың күзет, санитарлық-қорғау және ... ... ... ... жер ... осы аймақтарды қорғаудын
белгіленген режимін сақтай отырып ... және ҚР Жер ... ... ... ... қажеттіктер үшін алып қойылуы
(сатып алынуы) мүмкін.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар режимін бұзатын қылмыс ҚР Қылмыстық
кодексінің ... ... ... Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың режимін бұзу нәтижесінде елеулі
зиян тигізу — жүзден екі жүзге дейінгі айлық ... ... ... ... екі айға ... ... не өзге де ... айыппұлмен немесе үш жылға дейінгі мерзімге белгілі бір
лауазымды ... ... ... бір ... ... ... құқығынан
айырумен немесе алты айдан бір жылға дейінгі мерзімге түзету жұмыстарымен
жазаланады.
2. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда ... ... ... ... бүлдіру не жоюдың нәтижесінде елеулі зиян тигізу — үш
жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеумен не осы ... ... ... жазаланады.
ҚР ҚК 299-бабы экологиялық ластанудың салдарын жоюға байланысты шаралар
қолданбауды ... ... ... ... ... келтіру шараларын
жүргізу міндеті жүктелген тұлғалардың осындай шараларды тиісті ... ... ... ... адам ... не ... жаппай ауруға
шалдығуына немесе қоршаған орта үшін өзге де ауыр салдарға алып келсе — ... ... ... айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі айыппұлмен немесе
бес жылға дейінгі мерзімге белгілі бір лауазымды иелену немесе белгілі ... ... ... ... ... отырып сол мерзімге ... ... ... жер ... ... заңсыз сатумен, жалға берумен,
табыстаумен, соның ішінде, шетелдік азаматтар мен ... жоқ ... ... берумен, қызмет жағдайын асыра пайдаланумен және ... ... ... ... ... ... ... кінәлі
лауазымды тұлғалар лауазымдық ... үшін ... ... қоғамда экономиканы дамытудың негізі жер байлығы болып саналады.
Оның негізнде ... ... ... құрылады. Себебі, әртүрлі шикізат
ресурстары, су, орман байлықтары, адамзат баласына азық ... ... ... жер ... ... Жер бетінде барлық өндірістік
және өндірістік емес ... ... ... ... ... бағыты мен қарқыны жердің ... ... және оның ... ... онда ... байлықтар орналасуымен тікелей байланысты.
Сол себепті республикамыздың негізгі Заңында — Конституцияда жер және жерді
пайдалану ... ... ... ... ... негізгі мәселе
болып табылады. Оның 6-бабының үшінші тармағында былай деп ... « жер және оның ... су ... ... мен ... ... да табиғи ресурстар мемлекет меншігіде болады. Жер, сондай-
ақ заңға белгіленген негіздерде, шарттар мен шектеуде жеке ... ... ... Осы ... ... бұл мәтінді әр саққа жүгіртуге
болмайды. Бұдан жеке меншікте кез келген жер бола ... Тек ... ... басқа да материалдық байлықты шығарушы ұйымдар орналасқан
жерлер шарттарға сәйкес жеке меншікте болуы мүмкін деген ұғым ғана туады.
Жер ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп отыр. Жек кодексі аз уақыттың ішінде ... тар ... ... ... ... деп ... болады.
Сондықтан жер құқығына байланысты барлық мәселелер Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өсуінің
ең басты жолы жер қойнауын дұрыс пайдалану және оны ... ... көзі ... ... ... мемлекет жер жағдайын дұрыс шеше отырып
жер қатынастарының мәселесін шешеді. ... ... ... ... ... ... жолдауы Қазақстанды жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан етіп көрсетеді. Оның ... ... ... 2030» стратегиясының 10 жылдағы Қазақстан экономика мен ... ... ірге ... құра ... ... жаңа ... сенімді
қадам басуы;
Қазақстанның өмір сапасының артуы;
Қазақстандық дамудың жаңа кезеңі жан – жақты жаңартуды жеделдету;
Бәсекеге қабілеттілік Қазақстанның әлемдік экономика мен ... ... ... негізгі міндеттер;
Қазақстанның патриотизммен саяси ерік жігер - жаңа Қазақстанды құрудың
аса маңызы деп аталатын ең маңызды мәселелерге тоқталып ... Осы ... ... ... ... ... экономикасын көтеріп дамыған
елдердің қатарына кіреміз.
Жер ...... ... ... және өзге де ... жүзеге
асыра отырып, жер ресурстарын басқаруға, жекелеген субъектілерге ... ... ... ... ... ... мен ... жөніндегі
құқықтық қатынастар.
Жер құқығының негізгі ... ... ... ... ... ... ... өз бағытында қолданып қаралуын негіздейді. Яғни, жер
тағдырын шешу мемлекеттің құзыреттілігінде екендігін нақтылайды.
Әрбір Қазақстан ... ... ... ... тиімді,
ұтымды, пайдалануды қарастыру керек және заң негізінде жүзеге асыруы тиіс.
Жалпы жаңадан қабылданған Жер кодексінен халық ... ... ... несие
алуға, жер күтімінің жақсаруына мүмкіндік береді, ауылға қаржы ... ... ... жұмыспен қамтылады деп үлкен үміт ... Олай ... ... ... жағдайын жақсартып алуына, жердің құнарлығын
арттырып, ұрпақтан ұрпақұқа ... мұра ... ... ... ... әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 2005. 250 б.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 1994 жылы 27 ... 269 ХІІІ ... ... ... 2005. 150 б.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 1999 жылғы 1 шілдеде №
409 – І (ерекше ... ... 2005. 288 ... ... ... ... іс – ... кодексі. (Астана,
1999 жылғы 13 шілдеде № 44 – І. Алматы, 2005. 145 б.
5. Қазақстан ... «Жер ... ... ... ... 20 ... № 442-ІІ кодексі. Алматы, 2005. 185 б.
6. «Жер қойнауы жәнежер қойнауын пайдалану туралы» Қазақстан
Республикасының 1996 жылғы 27 ... № 2828 ... ... ... ... Ә.С.Стамқұлов., Ғ.Ә.Стамқұлова. Жер құқығы. (Жалпы бөлім) Алматы.
2004 ж.
8. И.Оспанов. Құқық негіздері. Алматы 2006 ... Ә.Е. ... ... ... Жер ... қатынастары
туралы. Алматы, 1997. 325 б.
10. Архипов И.Г. Земельное право Респблиики Казахстан. Алматы 1997. 115 б.
11. ... А. ... ... Респблиики Казахстан. Алматы 2001. 250б.
12. Архипов И.Г. Земельное право Респблиики Казахстан. Алматы, 1994 500
б.
13. ... И.Г. ... ... отношение по новому Указу о
земле. / Предприниматель и право / 1996. № ... «Заң ... 2003 ж. 22 ... ... ... 2003 ж. 25 ... ... Қазақстан», 2007 ж. 23 қаңтар.
17. «Егеменді Қазақстан», 2007 ж. 22 ақпан.
18. «Жас Алаш», 2003 ж, 28 маусым.
19. ... 2003 ж, 27 ... ... №4 2006 ж. 20 ... «Ақиқат», №2 2007 ж. 15 наурыз.
-----------------------
Жерді ұтымды пайдалану ережелерін өрескел түрде бұзу және жер ... ... бұзу (ҚР ЖК ... ... ... ... бойынша пайдаланбау (ҚР ЖК 92-бабы)
Жер учаскесін алып қоюмен байланысты жер- құқығы жауаптылығы
Мүліктік жер ... ... ... ... мен жер ... зиянды өтеу
Жер заңдары бойынша жауаптылық
Қылмыстық жауаптылық
әкімшілік жауаптылық
Тәртіптік ... ... ... үшін ... ... ...

Пән: Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеке мүліктік емес қатынастарды қорғаудың түсінігі және әдістері59 бет
Жерге жеке меншік құқығы мен жер пайдалану құқығы16 бет
Жерге жеке меншік құқығын жүзеге асыру70 бет
Ресей Федерациясындағы жерге жеке меншік пен жер пайдалану құқығының жалпы сипаттамасы20 бет
ҚР жерге жеке меншік құқығы52 бет
Ресей Федерациясындағы жерге меншік және жер пайдалану құқығы18 бет
Жер құқығы туралы15 бет
Жер құқығының пәні, қағидалары және жүйесі12 бет
Жер құқығының түсінігі, пәні, әдістері, жүйесі12 бет
Жер құқық қатынастары туралы66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь