Шығыс Қазақстан облысының экологиялық жағдайы

Кіріспе 2

1. «ШҚО қоршаған ортасының жағдайы туралы аналитикалық мәліметтер сипаттамасы» 6
1.1. Шығыс . Қазақстан облысының қысқаша сипаттамасы. 6
1.2 Аймақтың экологиясына әсер ететін, ШҚО экономикалық дамуының негізгі факторлары. 7
1.3 ШҚО .ң экологиялық жағдайларына талдау. 11
Өскемен қаласы. 11
Лениногор қаласы. 15
Радиациялық қауіпсіздік. Мәліметтер табылған жоқ. 16
Зырян ауданы. 16
Глубокий ауданы. 17
Радиациялық қауіпсіздік. Бұл мәліметтер табылған жоқ. 18
Радиациялық қауіпсіздік. Бұл бойынша мәліметтер табылған жоқ. 19
Абай ауданы. 20

2. Жаңармалы табиғи қорлардың қолданылуы және қорғалуы. 21
2.1 ШҚО табиғи қорларының сипаттамасы. 21
2.2 Аймағымыздың экологиясы даму патенциалы . қорықтар мен ұлттық саябақтар. 35

3. «Облысымыздағы экологиялық мәселелер және оларды шешудегі стратегиялық міндеттер» 37
3.1. ШҚО бекітілген табиғатты қорғау бағдарламалары бойынша стратегиялық міндеттерді орындаудың анализі. 37
3.2 Қоршаған ортаны қорғау жөнінде ШҚО.ң экологиялық мәселелері және стратегиялық міндеттері. 42
3.3 Аймақтық экологиялық мониторинг. 54

Қорытынды: 59

Қолданылған әдебиеттер тізімі: 61
КІРІСПЕ

1992 жылы Рио-де-Жанейро қаласында өткен БҰҰ - ның қоршаған орта және дүниежүзілік даму туралы конференциясы, сондай-ақ 1972 жылы 16 маусымда Стокгольмде БҰҰ-ның қоршаған орта мәселелері туралы конференциясында қабылданған Декларацияны растай және дамыта отырып, 4-ші принципті шығарды: “тұрақты дамуға жету үшін қоршаған ортаны қорғау даму процессінің ажырамас бөлшегі болу тиіс және одан жұлып алынып жеке қарастырыла алмайды”. Бұл принципке “Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздік концепциясы” толық жауап береді. Қазіргі сәтте Қазақстан экономикасы тұрақты даму дәуіріне жетуде. Сондықтан “Қазақстан Республикасының басшылығының 2000-2002 жылға арналған әрекеттерінің бағдарламасы” қоршаған ортаны қорғау және табиғатты қолдану аумағына жақын мақсатты анықтады: “нашарлау екпіндерін төмендету және қоршаған ортаның сапа тұрақтылығын қамтамасыздандыру. Табиғи және техногендік төтенше жағдайлардан халық қорғанышының беріктілігін жоғарылату, еліміздің жер қорларын қорғау және орынды қолдануын қамтамасыз ету”. Қоршаған Ортаны Қорғау жөніндегі Әрекеттердің Ұлттық Жоспары негізінде (ҚОҚӘҰЖ) Шығыс Қазақстан облысы - Қазақстанның алты экологиялық жаман халдегі облыстарының біріне жатады.
Қазақстанмен бекітілген стратегиялық бағдарлама “Қазақстан 2030”, Халықаралық конвенцияларды шешу шегінде, Қазақстан Республикасының үкіметінің шешімдері және Қазақстан Республикасының “Қоршаған ортаны қорғау туралы” заңы, Шығыс Қазақстан облысының экологиялық бағдарламарын өңдеушілер 2001-2005 жылға қоршаған ортаны тұрақтандыру сапасын арттыруды, экологиялық тәуекелдердің азаюын және биотүрлілікті сақтауды алға мақсат қылып қойып отыр. Ол үшін экономиканың тұрақты дамуға өткенде, қоршаған ортаның тұрақтану сапаларының алдын қамтамасыз етуші, кешенді орындау әрекеттерін ұйымдастыру қажет, аймақтың қоршаған ортасын жасанды ластануының көлемдері кезеңді төмендеу шарттарын жасау және Шығыс Қазақстан облысының ( ШҚО ) экологиялық жағдайларын жақсарту.
Бағдарламаның негізгі мақсаты болып қоршаған орта сапасының жақсаруына бағытталған, экологиялық аймақтық саясатты қаржыландыру және жоспарлау құралын құру болып табылады. [1]
Осы аймақтық экологиялық бағдарламада ғылыми жақындау негізіне динамикалық тепе-теңдік принципі және орта аралас ауысу жатады. Осыған орай, жалпы жағдайда биосфера белсенді өмірдің ауданы болып қаралады.
Биосфераға әсер ететін жеті фактор бар:
1. Биосфераға химиялық және физикалық белсенді заттардың тасталынуы.
2. Салғырт материалдың биосфераға тасталынуы .
3. Биосфераның түзу қызуы.
4. Өсімдік қабаты мен құрлықтың бетін өзгеріске ұшырататын, физикалық әсер ету (ұрбандалу, эрозия, жер жырту, өрт).
5. Биологиялық әсер ету (агроцеоноздардың дамуы, биологиялық түрлердің интродукциясы және т. б.).
6. Жаңартылмайтын және жаңартылатын қорларды тауып, оларды жою.
7. Антропогенді (жасанды) реттелген заттың ағымы ( көлік ).
Бұл жеті фактордың барлығы да үлкен жүйелердің қасиеттерінің өзгеруіне әсерін тигізеді: климаттық, геофизикалық, биологиялық, әлеуметтік.
Бір дипломдық жұмыста біздің облысымыздың барлық экологиялық мәселелерінің тереңдігін қамту мүмкін емес, сондықтан біз ең маңызды және жалпылау бөлімдерін қарастыруға тырысамыз.
Осы зерттеудің ең басты мақсаты ШҚО қоршаған ортасына экологиялық сапалау бағасын беру болып табылады.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесі міндеттерді талқылау керек: ШҚО табиғи қорларының ластану дәрежесін анықтау, аймақтың экологиясына әсер етуші негізгі факторларды айқындау, ШҚО экологиялық жағдайларына талдау жасау, экологиялық аумақтық мониторинг өткізу және облысымыздың экологиялық мәселелерін шешу жөніндегі стратегиялық мақсаттарды белгілеу.
Жұмыс 60 бетте орындалған, 4 кесте, 10 сурет бар. Кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және соңында қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші «ШҚО қоршаған ортасының жағдайы туралы аналитикалық мәліметтер сипаттамасы» бөлімінде аймақтың экологиясына әсер етуші негізгі факторларының сұрақтары қарастырылады және ШҚО экологиялық жағдайына талдау беріледі.
Екінші «Табиғи қорларды қолдану және қорғау» бөлімінде аймағымыздың табиғи қорларының жалпы анықтамасы көрсетілген (топырақ жамылғысы, орман қоры, жануарлар әлемі, су қайнарлары және балық қорлары), сонымен қатар қорықтар және ұлттық саябақтар туралы сұрақтар бөлек қарастырылады.
Үшінші «Біздің облысымыздағы экологиялық мәселелер және оларды шешудегі стратегиялық міндеттер» бөлімі аймақтық экологиялық мониторинг және табиғатты қорғау бағдарламалары бойынша стратегиялық міндеттерді орындауды талдауға арналған.
Әдебиеттер тізімі жиырма сегіз көзден тұрады.
Алғаш рет осы жұмыста аймақтың экологиялық сұрақтарын шешуге арналған әрекеттердің стратегиялық жоспары ұсынылып отыр. Біздің зерттеуіміз өте өзекті, өйткені эколог – мамандардың бағалаулары бойынша, «ШҚО қоршаған ортасының жағдайы» экспресс – мәліметтері бойынша өте жоғары болып сипатталады, бірақ егер біз өзімізден кейінгі ұрпаққа бірдеңе қалдырсақ десек, бұл туралы айтып қана қоймай, сонымен қатар аймақтың экологиясын жақсарту үшін батыл әрекеттер қабылдау қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1.Стратегический план развития Республики Казахстан -2030. – Алматы, 1998. – 110 с.
2. Программа действий Правительства Республики Казахстан на 2000-2002 годы. – Алматы, 2000. – 32 с.
3. План мероприятий по реализации программы действий Правительства Республики Казахстан на 2000-2002 годы: Утв. постановлением Правительства РК № 367 от 7.03.2000. – Алматы: Право, 2000. – 58 с.
4. Об особо охраняемых территориях: Закон Республики Казахстан от 18 марта 1998 г. – Алматы, 1998. – 10 с.
5. Об охране, воспроизводстве и использовании животного мира: Закон Республики Казахстан, от 21 июня 1993 г. – Алматы, 1993. – 22с.
6. Правили взимания платы за использование особо охраняемых природных территорий и оказываемые им услуги: Постановление Правительства Респ.Казахстан от 10.05.2000 г. № 693. – Алматы: Экономика, 2000. – 230 с.
7. О подготовке зонтичного проекта «Улучшение окружающей среды для устойчивого развития Акмолинской, Восточно-Казахстанской, Павлодарской, Карагандинской областей и г. Астаны РК»: Постановление Правительства Респ.Казахстан от 18.03.1999 г. № 264. – Алматы: Экономика, 1999. – 62 с.
8. Чистая вода: Проект; Утв. решением акима ВКО от 29.07.97 г. № 719. – Устинка. – 1997. - 9 авг. ( №31).
9. Программа развития рыбного хозяйства ВК области на 1997-99 гг. :
Решение акима ВКО от 24.06.97 г. № 63-К. – Устинка. – 1997. – 16 июля (№ 26).
10.Доклад о социально-экономическом положении области в январе-сентябре 2000 года: Оперативная информ. // Доклад ДГП «Вычислительный центр по статистики ВКО», 2000. – С. 5-15.
11.Разработка программы регионального экологического развития Восточно-Казахстанской области: Отчет о НИР/ВКГУ / Руковод. работы А.К. Адрышева. - Усть-Каменогорск, 1999. – 48 с.
12.Определить возможность использования медоносных пчел в качестве индикаторов загрязнения окружающей среды / Годовой отчет ВКНИ-ИСХ. – Усть-Каменогорск, 1998. – 112 с.
13.Стратегический план мероприятий по улучшению экологической обстановки ВКО: Утв. зам. акима ВКО Ю.П. Швайченко от 23.09.97 г. – Усть-Каменогорск, 1997. – Ч. 1. Вост. Субрегион. – 52 с.
14.Программа оздоровления окружающей среды на период 1998-2000гг.:Утв.
решением акима ВКО от 22.12.97 г. № 352. – Усть-Каменогорск, 1998. – 68 с.
15.Национальный план действий по охране окружающей среды.- Алматы: Экономика и право, 1998. – 22 с.
16.Об утверждении положения о порядке изъятия, охраны и использования загрязненных и нарушенных земель: Постановление Правительства Респ. Казахстан от 16.06.97 г. № 976. – Рудный Алтай. – 1997. – 20 июля ( №18).
17.Правила взимания платы за загрязнение окружающей среды: Постановление правительства РК от 01.12.1998 г. № 1213. – Алматы: Экономика, 1999. – 198 с.
18. Концепция экологической безопасности,1997. – Алматы, 1998. –12 с.
19. Об экологической экспертизе: Закон Респ. Казахстан от 18.03.98 г. – Алматы, 1998. – 6 с.
20. Об охране окружающей среды: Закон Респ. Казахстан от 15.07.97 г. – Алматы, 1998. – 10 с.
21.Никитин Д.П. Окружающая среда и человек / Д.П. Никитин, Ю.В. Новиков.- М.: Высш. шк.,1980. – 424 с.
22. Руководящие принципы комплексного управления природоохранной деятельностью в странах с экономикой переходного периода.- Нью-Иорк: Издательство ООН,1994. – 789 с.
23.Тонкопий М.С. Экономика природопользования / М.С. Тонкопий.-Алматы: Экономика, 2000. – 476 с.
24. Егорина А.В. Физическая география Восточно-Казахстанской области / А.В. Егорина, Ю.К. Зинченко, Е.С. Зинченко. - Усть-Каменогорск, 2000. – Ч.1. Вост. Субрегион. – 126 с.
25. Беспамятнов Г.П. Предельно допустимые концентрации химических веществ в окружающей среде / Г.П. Беспамятнов, Ю.А. Кротов. - Л.: Химия,1985. – 528 с.
26.Израэль Ю.А. Экология и контроль состояния природной среды / Ю.А. Израэль. - М.: Гидрометеоиздат, 1984. – 560 с.
27.Экология Восточного Казахстана. Проблемы и решения: Справочно-информ. вестн. - Усть-Каменогорск: ВКГУ, 2000. – 48 с.
28. Экология Восточного Казахстана. Проблемы и решения: Справочно-информ. вестн..- Усть-Каменогорск: ВКГУ, 2001. – 52 с.
        
        СОДЕРЖАНИЕ
Кіріспе 2
1. «ШҚО қоршаған ортасының жағдайы туралы аналитикалық мәліметтер
сипаттамасы» 6
1.1. Шығыс - Қазақстан ... ... ... ... ... ... әсер ететін, ШҚО экономикалық дамуының негізгі
факторлары. 7
1.3 ШҚО -ң экологиялық ... ... ... ... 11
Лениногор қаласы. 15
Радиациялық қауіпсіздік. Мәліметтер табылған жоқ. ... ... ... ... ... ... Бұл ... табылған жоқ. 18
Радиациялық қауіпсіздік. Бұл бойынша мәліметтер табылған жоқ. 19
Абай ауданы. ... ... ... ... ... және ... 21
2.1 ШҚО табиғи қорларының сипаттамасы. 21
2.2 Аймағымыздың экологиясы даму патенциалы – қорықтар мен ұлттық
саябақтар. 35
3. «Облысымыздағы ... ... және ... ... стратегиялық
міндеттер» 37
3.1. ШҚО бекітілген табиғатты қорғау бағдарламалары бойынша стратегиялық
міндеттерді орындаудың анализі. ... ... ... ... ... ... ... мәселелері және
стратегиялық міндеттері. 42
3.3 Аймақтық ... ... ... ... ... тізімі: 61
Дипломдық жұмыс
Тақырыбы: «Шығыс Қазақстан облысының экологиялық жағдайы».
Кіріспе
1992 жылы Рио-де-Жанейро қаласында өткен БҰҰ - ның қоршаған орта ... даму ... ... ... 1972 жылы 16 ... ... қоршаған орта мәселелері туралы конференциясында
қабылданған Декларацияны растай және ... ... 4-ші ... ... дамуға жету үшін қоршаған ортаны қорғау даму процессінің ажырамас
бөлшегі болу тиіс және одан жұлып алынып жеке ... ... ... ... ... экологиялық қауіпсіздік концепциясы”
толық жауап ... ... ... Қазақстан экономикасы тұрақты даму
дәуіріне жетуде. Сондықтан “Қазақстан ... ... ... ... ... әрекеттерінің бағдарламасы” қоршаған ортаны қорғау және
табиғатты қолдану аумағына жақын мақсатты анықтады: “нашарлау ... және ... ... сапа тұрақтылығын қамтамасыздандыру. Табиғи
және техногендік төтенше жағдайлардан халық қорғанышының ... ... жер ... қорғау және орынды қолдануын қамтамасыз
ету”. Қоршаған Ортаны Қорғау жөніндегі Әрекеттердің ... ... ... Шығыс Қазақстан облысы - ... ... ... ... ... біріне жатады.
Қазақстанмен бекітілген стратегиялық бағдарлама “Қазақстан 2030”,
Халықаралық ... шешу ... ... ... шешімдері және Қазақстан Республикасының “Қоршаған ортаны ... ... ... Қазақстан облысының экологиялық бағдарламарын
өңдеушілер 2001-2005 жылға қоршаған ортаны тұрақтандыру ... ... ... ... және ... сақтауды алға мақсат
қылып қойып отыр. Ол үшін экономиканың ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуші, кешенді орындау
әрекеттерін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... кезеңді төмендеу шарттарын жасау және ... ... ( ШҚО ) ... ... ... ... ... болып қоршаған орта сапасының
жақсаруына бағытталған, экологиялық аймақтық саясатты ... ... ... құру ... ... [1]
Осы аймақтық экологиялық бағдарламада ғылыми ... ... ... ... және орта аралас ауысу жатады. Осыған
орай, жалпы жағдайда биосфера белсенді өмірдің ауданы болып ... әсер ... жеті ... ... ... ... және ... белсенді заттардың
тасталынуы.
2. Салғырт материалдың биосфераға тасталынуы .
3. Биосфераның түзу қызуы.
4. ... ... мен ... ... өзгеріске ұшырататын,
физикалық әсер ету (ұрбандалу, эрозия, жер жырту, ... ... әсер ету ... ... ... ... және т. ... Жаңартылмайтын және жаңартылатын қорларды тауып, оларды жою.
7. Антропогенді (жасанды) реттелген ... ... ( ... ... жеті фактордың барлығы да ... ... ... ... ... ... ... биологиялық,
әлеуметтік.
Бір дипломдық жұмыста біздің ... ... ... ... ... ... ... сондықтан біз ең маңызды және
жалпылау ... ... ... ... ең басты мақсаты ШҚО қоршаған ортасына экологиялық
сапалау бағасын беру болып табылады.
Қойылған ... жету үшін ... ... ... ... ШҚО
табиғи қорларының ластану дәрежесін анықтау, ... ... ... ... ... айқындау, ШҚО экологиялық жағдайларына талдау
жасау, экологиялық ... ... ... және ... ... шешу ... стратегиялық мақсаттарды белгілеу.
Жұмыс 60 бетте орындалған, 4 кесте, 10 сурет бар. Кіріспеден, ... ... және ... қолданылған әдебиеттер тізімінен
тұрады.
Бірінші «ШҚО ... ... ... туралы аналитикалық
мәліметтер сипаттамасы» бөлімінде аймақтың экологиясына әсер етуші негізгі
факторларының сұрақтары қарастырылады және ШҚО экологиялық ... ... ... ... ... және ... бөлімінде аймағымыздың
табиғи қорларының жалпы анықтамасы көрсетілген (топырақ жамылғысы, орман
қоры, ... ... су ... және ... ... ... қатар
қорықтар және ұлттық саябақтар туралы сұрақтар бөлек қарастырылады.
Үшінші «Біздің облысымыздағы экологиялық ... және ... ... ... ... ... экологиялық мониторинг
және табиғатты қорғау бағдарламалары бойынша стратегиялық міндеттерді
орындауды талдауға ... ... ... ... көзден тұрады.
Алғаш рет осы жұмыста аймақтың экологиялық ... ... ... ... ... ... отыр. Біздің зерттеуіміз өте
өзекті, өйткені эколог – мамандардың бағалаулары бойынша, «ШҚО ... ... ...... ... өте ... ... бірақ егер біз өзімізден кейінгі ұрпаққа бірдеңе ... бұл ... ... қана қоймай, сонымен қатар ... ... үшін ... ... ... ... Шығыс-Қазақстан облысы экологиясының қазіргі мәселелерін
шешу, тек комплексті ... және ... ... бір ... және ... ... ... отырып, балансталған
ғылыми көзқарас негізінде жүзеге асады. ... ... шешу ... ... ... ... және орынды қолдану негізінде ғылыми -
аймақтық бағдарлама саналады.
Бұл жұмыстың авторы ... ... ... ... ... ... ... әдеби мәліметтерді беруінде және жұмысты
жазу кезіндегі көмегіне үлкен алғыс білдіреді.
1. «ШҚО ... ... ... ... ... ... Шығыс - Қазақстан облысының қысқаша сипаттамасы.
Шығыс - Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... - Қытай халық республикасымен,
оңтүстігінде - ... , ... - ... және ... облыстарымен
шекаралас болып келеді. ШҚО ауданын 279,6 мың км2 ... ШҚО ... ... ... ... ... ... өлкесін, Ертіс
жағалауын, Сауыр - Тарбағатай жоталарын алып жатыр. ШҚО ... ...... өзені саналады. Оның жалпы ұзындығы 4451 км, соның ішінде
1715 км ... ... ... ... ... ... 270 мың км2, су жиынының ауданы - 402,2 мың км2, су ағынының көлемі
- 33,5 млн. м3. ... ... өзен ... ... 196 мың
км2, ағын көлемі 33,86 млн. м3. Ертіске жалпы ағын көлемі 26 млн. м3, 77
ірі құйылымдар ... ... ... 1700 ... 19 ... 46000 ... және ... бар, соның ішінде ең ірілері: Зайсан
көлі, Марқакөл көлі, Алакөл көлі және Сасықкөл көлі. Жақсы ... жер ... ... 160 ... м3 ... аз ... Бұдан басқа Алтайдың солтүстік-
батысында жалпы ауданы 99,1 км2, 350 мұз ... ... ауа ... ... тасымалдануы тән, біркелкі
климаттық белдіктің оңтүстік жартысында орналасқан. Облыстың территриясы
біркелкі және ... ... ... жатады (жауын саны жылына 100-ден 1000
мм-ге дейін, биік тауларда жылына 2500 мм-ге ... ... ШҚО ... ... біркелкі континенттіге өтеді. Жылдық температураларың
құламалары 43-30° С құрайды. Күрделі ... ... ... ... климаттық шарттары тік белдік заңына бағынады.
Жиынтық күн радиация ... ... ... ... ... ... 5656,5 МДж/м2 – қа ... ... ... ... (жиынтық
радиация мен оның көрсетілуіне және ... ... ... ... бір жыл ... ... (жазда жағымды, ал қыста
жағымсыз) және жылына 1815 МДж | м2 шамасында құрайды.[24]
ШҚО-да топырақтың келесі түрлері бар: ... ... шөл ... ... қарашіріктер, таулы сұр орманды және дерново - подзолистые,
таулы - ... және ... - ... ... үлкен ауданы топырақтың
бірінші екі үлгісінен ... ... ... ... және ... ... үлгілері тән. Тұздану дәрежесі әлсізден
сорларға дейін ... ... ... ... ... 3,37 млн. га. ... алып жатыр.[24]
ШҚО флорасы өсімдіктердің 1285 түріне ие, олардың ішінде сирек
кездесетіндеріне 87 түрі жатады. ... 19 ... ... 391 түрлі
құстардан, 22 түрлі қос ... 5 ... жер ... 37 түрлі балықтардан және 15 мыңнан астам шыбын -шіркей
түрлерінен тұрады.
1.2 Аймақтың ... әсер ... ШҚО ... ... ... бес жыл ... ШҚО-да көптеген мекемелерді жекешелендіру
істерінің шаралары іске асырылған болатын, нәтижесінде дайын өнімнің ... ... ... жоқ ... және сырт ... ... олардың көбі жаңа жеке ... ... ... ... ... ... ... болатын (бес еседен арта).
Өнеркәсіпті өнім ... ... ... ... 95% ... жоқ. ... ластаушы өнеркәсіптер жұмыс істемей тоқтап тұрған
кезде немесе аздаған ауыртпалықпен жұмыс істеген кезде, ... ... ... ... ... әсер ... ... жылдары одан арғы
құлау тоқтатылып, тұрақтану тенденциясына бағытталды, ... ... ... ... ... ... арналған отын
өндірісінде, тамақ өнеркәсіптерінде және басқа да жекеленген ... ... ... ... ... көрсеткіші 100%-дан
төмен түскен жоқ. Қазіргі уақытта осы салалардың өндіріс көлемінің өсу ... ... ... ... ... өту шарттарында
«Қазақстан Республикасының үкіметтерінің 2000-2002 жылға ... ... ... ... орта ... одан арғы тұрақтандыру
мақсаты алға қойылған.
ШҚО пайдалы қазбалар қорларына өте бай. ... ... ... ... бөлінеді: Белоубинск-Сарымсақты-Куритинскті (темір-
полиметаллды-сирек жерлік); Рудноалтай-Ашлинді (алтын-мыс-полиметаллдық);
Ертісті-Фуюнді (мыс-алтынрудалы). Калба-Нарым ... ... ... ... ... Калбиндік белдік алтынрудалы, ... ... ... ... ... ... белдікте үш
металлогеникалық аймақтар бар: Сиректас-Сарсазан-Қобықты ... ... ... ... ... Бұл ... ... бұзылуымен, техногенді әсер етудің объектісі
болып табылады немесе потенциалды түрде обьектісі болып есептеледі. ... 412 ... ... белгілі, олардың ішінде 132-қатты пайдалы
қазбалар алынатындар және 280-металл еместер алынатындар.
ШҚО-да табиғатты ... ... ... бар. Бұл ... ... ... бар ... серпенитиниттердің, каолиниттің,
монтмориллониттердің, жанартау шыныларының, құрамында шунгиті бар тақта
тастардың және тағы ... ... Осы ... ... ... ... сырт және ағынды сулардың тазалауы үшін ... ... ... ... ... құны болжанушы қорларды -600
млрд. доллар есепке ала отырып, шамамен 180 млрд АҚШ долларын ... ... ... ... жылға арналған іс-
әрекеттерінің бағдарламасында» таулы-металлургия кешенінің реконструкциясы
мақсат етілді және «Қазақстан ... ... ... ... ... ... және болашақ 2005 жылға ... ... ... - ... ... ... ... инвестициялық климат бағалауының әдістемесімен сәйкесінше, ШҚО
тартымдылықтың орташа ... ... және ... ... ... 1,08, бірдейде 2,0 бағаланады. Бұның барлығы минералды шикізатты
алу және өңдеу ары қарайда ШҚО –ң ... әсер ... ... ... өсу ... ... 2005 жылда өнеркәсіпті
өндіріс көлемдерінің шегі 175,4 млрд теңгеге жетуі күтіледі. Бұл 2000 жылға
қарағанда 39,2% ... бұны ... ... ... ... өсу шегі 28,8% ... қамтамасыз етуге болады, -40% көмір
алу, -49,3% өңдеу, ... ... 49,9% ... ... ... ... ... және жабдықтаудың -30,5%, тері және аң ... -26,2%, мата және ... ... -30,1%, ... ... ... және электр энергиясын таратушылар, газды және судың
қуаттылығы -17,9%. ... ... ... кен ... ... 2 млн. кен ... дейін болатындай құрылысы жалғасады, кеңейту
және Жезкент ... ... ... ... ... «Казақмыс» бірлестігінің «Востокказмедь» ... ... ... ... ... циркон-ильменитті жерін игеруі де жалғасуда.
2005 жылға дейін ... және ... ... ... өсімдік шаруашылық және мал шаруашылық ... ... ... ... ... жасалынған. Ауыл шаруашылығындағы
өндірістің көлемінің өсу шегі экологиялық жағдайға кері ... ... Ауыл ... ... экологиялық мәселелер 90-шы жылдардағы
өндірістің көлемдерінің төмендеуімен байланысты, ШҚО өнеркәсіпті кешеніне
әсерімен және меншіктің ауыспалы түрлеріне ... ... ... ... кезінде негативтік экологиялық
факторлардың өтемі лайықты шаралардың өткізулерін талап етеді. Экологиялық
әсер етудің негізгі себебі - ... ... ... ... ... ... Соңғы он жыл ішінде ... ... ... ... жоқ. Оның ... мекемелердің толық емес
тиеуіне жеткілікті ... ... оның ... ... еске алсақ, ол енді
өндірістің өсу шегіне шыдамайды. Көптеген минералды ... ... ... қажетті тісәлдермен шығарылған жоқ және тасталынып қалған.
Өнеркәсіпті мекемелердің негізгі қорларының жаңарту коэффициент ... үш ... ... ... артуын көрсетеді: 1997 жылы -3,5%;
1998 жылы -3,8%; 1999 жылы -8,7%. 1999 жылы ... ... ... 21,7%-ке жаңартылды, бұл алдыңғы жылдан 3,5 есеге жоғары, өңдеуші
өнеркәсіпте - 10,6%-ке, өсу шегі 1,2 ... ... және ... ... және суды таратуда тек - 3,6% -ке. ... ... ... негізгі қорлардың биік дәрежеде тозуы,
барлық бағыттар бойынша жеткіліктісіз инвестициялар болғанықтан, ... ... ... ... ... ... ... ластайтын
заттар лақтырылуының азаю мәселесінің шешімі, тек ... ... ... және енгізілуі кезінде мүмкін және де ең алдымен
тауы-металлургия кешенінің мекемелерінде.
1.3 ШҚО -ң ... ... ... үлкен ауданы географиялық және физикалық аймақ шарттарында
ерекшеліктер бар, мекемелердің ... ... және ... бұл облыс экожүйелеріне әсер етудегі ерекшеліктерге
әкеледі. ШҚО территориясын ... ала ... ... ... ... және су ... ... 1999-2000жылдардағы ДГП «ВЦС
ШҚО» және ШҚО ТУООС; ... ... және ... ... ... ... жағдайларының түрлері, үстіңгі және жер ... ... ... ... КСРО ... ... сәйкес – Қ.И.Сатпаев атындағы геологиялық ... ... ... 2000 ... ... ... Өскемен
бойынша 2002 жыға арналған және 2005 жылға арналған радиациялық қауіпсіздік
бойынша - ЖШС ... ... ... және ... ... ... қайнар көздері:
түрлі түсті металлургия мекемелері, жылу энергетика, тамақ және өңдеуші
өнеркәсіптері, ... ... ... және ... ... ... мекемелер: ААҚ «Казцинк», ААҚ ҮМЗ, АЭС ... АЭС ... ЖЭС, ... ... ... ... ... коммуналды-тұрмыс және
өнеркәсіпті ағындар, өндіріс шығымдары.
Атмосфера. Барлығы 151 ... 3217 ... және ... ... ... көздері бар мекемелер тіркелген. 2005
жылғы стационарлық қайнар ... ... ... ... ... 103,038 мың тонна болды, бұл 2000 жылға қарағанда 17%
көбірек. ... ... жою ... ... ... Лақтырылған
қалдықтардың 10,8%-ті қатты заттар, қалғаны - газ тәрізді және ... ... ... ... 68% ... қалдықтар Өскемен МП ААҚ
«Қазақмырыш» ... ... 15% - АЭС ... ... 5% - ... 3% - АЭС ... ЖЭС-ң, 9% - қаланың қалған мекемелерінің
үлесіне келеді. Атмосфераның күкірт ... ... ... ... ... хлормен, қорғасынмен, мышьякпен
жоғары ластануы байқалады. Көміртек оксидінің шығымы норма ... ... 2000 жылы ... ... ... 2000 жылы автокөліктің
лақтырған қалдықтары 28,332 мың ... ... ... ... ... ... кезде мына заттардың шекті-мүмкін
концентрацияларының артуы байқалады: көмірсутектер - 5 ЖКМ, азот ... 4 ЖКМ, ... ... - 3,5 ЖКМ, күкірт диоксидтері - 1,5 ЖКМ.
Су қорлары. Ертіс өзені - су сапасынан 3-ші ... ие ... ... ... ... ... азот нитридімен ластану байқалады.
Үлбі ... - 3-ші су ... ... ие, ... ... ластану
байқалады. Қалалық ағынды суларды тазалау жөніндегі критикалық ... ... ... ... орындардың жоқтығымен және
тазалайтын орындарды салудың үшінші ... ... ... (1989 ж. басталған) байланысты, тәулігіне 200 мың ... ... ... ... ... Жер асты ... ... МП, ҮМЗ, Өскемен ЖЭС және ҮМЗ учаскесінің қоймаларының
кең ареалынан құрылады. Ареал шекараларында жер асты ... ... ... мыс, ... ... селен, марганец, мышьяк бойынша
(Өскемен МП профилі) ондаған және жүздеген ЖМК ... ... ... ... ЖКМ, ... және ... ... 3-30 ЖКМ, аммоний, азот
бйынша 50 ЖКМ-ны құрайды (ҮМЗ профилі, өндіріс ... және ... ... ... қала аумағында 400 радиоактивті
ластанудың ошағы (РЛО) ... ... ... ... ... ... аумағында әр түрлі табиғаттың - 255 РЛО. ... ... РЛО ... радиоактивтілік шығаруларға (РАШ) жатады.
Жер қорлары. Қаланың оң жағалық аумағында топырақ ... ... ... – жеке фонның арттыруы 9-дан 1534-ке ... ... ... олар ... ... ... сипатталады.
Ластанулардың ең негізгі элементарлық құрамы - қорғасын, ... ... ... мыс, сүрме, қалайы, күміс, сонымен қатар сирек металлды
өндіріске тән токсиканттар(ААҚ ... ... ... Өскемен қаласының
аумағының топырағы және оның төңірегінде 9,7 мың ... ... ... ... ... және 32,5 ... ... сынап шоғыралған. Бұл
қорлардың үлкен бөлігі МП ААҚ «Қазақмырыш» өнеркәсіпті аймақ шектерінде
және оған ... ... ... ... ... ... ... жағдайларына екінші қайтара әсер ететін негізгі ... деп ... ... ... - жер асты суларын. Жағалаудың сол жағында
топырақтың ластануы 2-3 бірлікті құрайды, ... ... ... ... ... ... уақытта тек қана қорғасынның тұрақты ... жер асты және жер үсті ... ... ... ... ... ... сәйкес Өскемен қаласының
өсімдіктерін экологиялық апатты аймақтарға жатқызуға болады.
Семей қаласы.
Техногенді және ... ... ... ... жылу энергетика
мекемелері, кірпіш, цемент өндірістері, өңдеуші ... ... ... және ... жол көліктері.
Экологиялық мәселелі мекемелер: Семей ЖЭС, АҚ «Цемент», АҚ «Силикат»,
котельныйлар (қазандықтар), АҚ «Кожмех», Қалалық су ... ... ... ... ... коммуналды-тұрмыс және
өнеркәсіпті ағындар, өндіріс қалдықтары.
Атмосфера. Барлығы 107 мекеме, 1648 ... және ... ... қайнар көздерібар мекемелер тіркелген. 2000
жылы атмосфераға стационарлық қайнар ... ... ... ... 22,931 мың тонна бекітілді, бұл 2000 жылға қарағанда 0,8%-ке
көбірек. Ластайтын заттарды жою нәтижелілігі 71,9%-ті құрайды. Лақтырылатын
қалдықтардың 49,2%ті ... ... ... ... - газ ... ... ... шаңмен, көміртек оксидімен, азот диоксидімен
ластануының жоғарылауы байқалады. 2000 жылы ... ... ... 19,657 мың ... болды.[7]
Су қорлары. Ертіс өзені су сапасынан 4-ші ... ... - ... ... ... ... ... суларды тазалау жөнінде
критикалық жағдайлар пайда болды, өйткені ағынды суларды тазалайтын ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде
Ертіс өзеніне тәулігіне 100 мың м3 жеткіліктісіз тазаланған ағынды сулар
лақтырылады.
Радиациялық қауіпсіздік. Бұған байланысты мәліметтер ... ... ... ... ... деңгейлері бойынша мәліметтер
табылған жоқ.
Лениногор қаласы.
Техногенді және жасанды қайнар көздерінің әсері: тау-кен қазушы және
металлургия өнеркәсіп ... жылу ... ... ... шаруашылық, коммуналдық мекемелер, автомобильдік және темір жол
көліктері.
Экологиялық мәселелі мекемелер: Лениногорск ГОК ААҚ ... ... ... ААҚ ... ... ЖЭС, АҚ ... ... - Тюмень».
Ластану тәсілдері: атмосфералық лақтырылулар, рудниктен шығатын
сулар, ысырылыстардың ... ... ... және ... ... лақтырылулары.
Атмосфера. Барлығы 12 мекеме, 445 ... және ... ... ... ... бар ... тіркелген. 2000
жылы атмосфераға стационарлық қайнар көздерінің қалдықты лақтырылулар
көлемі жылына 13,132 мың ... ... бұл 2000 ... ... 1,8%-ке
көбірек. Ластайтын заттарды жою нәтижелілігі 95,8%-ды құрайды. Лақтырылған
қалдықтардың 11,5%-ті ... ... ... ... - газ ... ... Атмосфераның формальдегидпен, фенолмен, күкірт диоксидімен, азот
диоксидімен ... ... ... 2000 жылы ... 3,511 мың ... ... ... Брекса, Тихая, Үлбі өзендері 6-шы жєне 7-ші дәрежедегі су
сапаларына ие – төтенше батпақты және өте лас. ... ... - ... Тихая өзенінде - мыс, мырыш, фенол, Үлбі ... - мыс, ... ... ... Шубинск кен орынының шахталық және кәріз
сулары, ... ... және РСМ кен ... ... ГОК ... кен ... ... №2 ысырылыс кәріз сулары негізгі ықпалын
жасайды.[8]
Радиациялық қауіпсіздік. Мәліметтер табылған жоқ.
Жер қорлары. Топырақ ластануы, бірлік фон шамасын 4-32 есеге ... ... ... ... мыс, ... ... мышьяк.
Өнеркәсіпті объектілердің аумағында, ластану қауіпті және төтенше қауіпті
деңгейге жетеді.
Топырақ, жер асты және жер үсті ... ... ... ... ... ... ... қаласының өсімдіктерін
экологиялық апатты аймақтарға жатқызуға болады.
Зырян ауданы.
Техногенді және жасанды ... ... ... ... ... ... ... мекемелері, жылу энергетика, тамақ өнеркәсіптері,
цемент өндірістері, котельныйлар, ... және ... жол ... ... ... ... Цемзавод, кен орындар және
Зырян ГОК байыту фабрикасы.
Ластану ... ... ... ... сулар,
өнеркәсіпті ағындар, өндіріс қалдықтары.
Атмосфера. Зырян қаласында 19 мекеме тіркелген, 606 ... 317 ... ... ... ... бар. 2000 ... стационарлық қайнар көздерінің қалдықтар лақтыру көлемі жылына
4,44 мың ... ... бұл 2000 ... ... ... ... ... жою нәтижелілігі 75,0%-ды құрайды. Лақтырылған қалдықтардың 39,1%-
ті ... ... ... ... - газ ... және ... кентінде атмосфераның ластануы Өскемен цемент ... ... ... 2000 жылы ... ... автокөліктің лақтырылулары 4,328 мың
тоннаға жетті.
Су қорлары. Бухтарма өзені - су ... 2-ші ... - ... ... ... ... кейін сапасы 3-ші деңгейге азаяды. Бұл
Грехов кен орны және ... ГОК ... ... ... ... сулардың тастауымен байланысты.
Радиациялық қауіпсіздік. Бұл мәліметтер табылған жоқ.
Жер қорлары. Бухтарма су қоймасының ауданында топырақтың техногеннді
ластануы бір ... ... 2-3 ... ... Зырян қаласы және таулы-
байыту кешендерінің мекемелеріне қатысты кенттерде, топырақтың ластануы бір
қалыптыдан 3-32 есеге ... жер асты және жер үсті ... ... бойынша КСРО
Минздравының квалификациясына сәйкес Зырян қаласының ... ... ... ... ... ... және жасанды қайнар көздерінің әсері: тау-кен қазушы және
металлургия өнеркәсіп мекемелері, коммуналдық мекемелер, ... ... жол ... мәселелі мекемелер: Ертіс мысбалқыту зауыты, Белоусовка
ГОК, Березовка байыту фабрикасы, Үстіңгі-Березовка және Ертіс кен орындары.
Ластану тәсілдері: ... ... ... ... ... ... ... қорлары. Красноярка өзені су сапасынан 7-ші дәрежеге жатады - аса
батпақты, лас. Жоғарғы-Березовка және Ертіс кен орындарының ... ... ең ... үлес ... ... ... мыс, кадмий, марганец
бойынша жоғары артыуы байқалады. Глубочанка өзені су ... ... - өте ... лас. ... кен ... ... кентінің
котельныйлары ең негізгі үлесті қосады. ЖКМ-ң мыс және азот ... ... ... ... ... қосылып құятын Ертіс және ... ЖКМ мыс, ... азот ... ... ... ... Бұл ... табылған жоқ.
Жер қорлары. Глубокое кентінде топырақтың ластануы жеке фон шаманы 4-
16 есеге асырады. Элементтердің спектрі - ... ... мыс, ... ... ... топырақтың техногенді ластануы қалыпты шамадан 2-3
есеге асады. Таулы-байыту ... ... ... ... Белоусовка, Усть-Таловка) топырақтың жоғары ластануы
байқалады. 16-32 еселі ... ... ... ... ... Үлбі
өзені арнасымен Черемшанкаға дейін жетеді.
Топырақ, жер асты және жер үсті ... ... ... ... квалификациясына сәйкес Белоусовка, Жоғарғы Березовка,
Черемшанка, Уварово, ... ... ... экологиялық апатты
аймақтарға жатқызуға болады.
Техногенді жєне жасанды ... ... ... ... ... ... ... мекемелері, жылу энергетика, коммуналдық
мекемелер, автомобильдік және темір жол ... ... ... ... бірлестігінің,
«Востокказмыс» бөлімінің МХК, ЖШС ... ЖШС ... ... АҚ ... ... ... лақтырылулар, шахталық ... ... ... ... ... өндіріс қалдықтары.
Атмосфера. Барлығы 7 мекеме тіркелген, 283 ұйымдастырылған және ... ... ... көздері бар. 2000 жылы атмосфераға
стационарлық ... ... ... ... ... жылына 6,467 мың
тонна болды, бұл 2000 жылға қарағанда 35,2% -ке ... 1999 ... ... жою ... 51,6%-ті құрады. Лақтырылған
қалдықтардың 57,1% -ті қатты заттардан тұрады, ... - газ ... ... ... ... ... және МХК ысырылыстарының
түрлері, котельныйлар негізгі ықпал көрсетеді. 2000 жылы автокөліктің
лақтырылулары 5,201 мың ... ... ... ... және Үлбі ... су ... 3-ші деңгейде тұр -
біркелкі ластанған, көбінесе жеткіліктісіз тазаланған ... ... ... ... және ... ... мыс, ... және
азот нитриді бойынша артуы байқалады.
Радиациялық қауіпсіздік. Бұл бойынша мәліметтер табылған жоқ.
Жер қорлары. ... ... ... ... топырақтың техногенді
ластануы қалыпты шамадан 2-3 есеге артық. Первомайка ... ... ... ... 4-32 ... асады, ал Усть-Таловка кентінде 16-32
есеге артқан.
Топырақ, жер асты және жер үсті ... ... ... ... ... ... Первомайка және Шемонаиха кенттерінің
өсімдіктерін экологиялық тәуекел аймақтарға жатқызуға ... ... ... Ұлан, Аягөз, Жарма, Үржар, Көкпекті,
Бородулиха, ... ... және ... ... ... ... ... көліктер.
Экологиялық мәселелі мекемелер: ауыл шаруашылық мекемелер, ... ... ... ... коммуналды-тұрмыс
ағындары.
Атмосфера. Лақтырылған қалдықтардың 45-50%-ті қатты заттардан тұрады,
қалғандары - газ ... және ... 2000 ... стационарлық қайнар
көздерінен лақтырылған қалдықтардың ең жоғары көлемдері мына ...... 4,007 мың ... ...... 1,834 мың тонна, Ұлан –
жылына 1,7 мың тонна, Уржар – ... 0,542 мың ... 2000 ... 2005жылдары бұл аудандардағы лақтырылған қалдықтар көлемі
сәйкесінше 63,9%, 28,0%, 19,2%, және 85,3% ... Ал ... ... қалдықтардың көлемдері 3%-тен 47%-ке дейін төмендеді. ... жою ... ... ... ... ... ... 54,9%. 2000 жылы автокөліктің лақтырылуларының жалпы қосындысы
17,7 мың тонна болды.[7]
Су қорлары. ... ... ... ... немесе
фильтрлеу шекарасына түсіріледі. ... ... ... ... Бұл ... ... ... қорлары. Катон-Қарағай ауданы, Нарым өзенінің төменгі ағымы
ауданында ... ... ... 2-16 ... ... ... жер асты және жер үсті ... ластануы бойынша КСРО
Денсаулық министрлігінің квалификациясына сәйкес ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
Абай ауданы.
Техногенді және жасанды қайнар көздерінің әсерлері: котельныйлар,
автомобильдік көліктер, сынау полигондары.
Экологиялық мәселелі ... ... ... ... ... шаң ... және жер асты сулары.
Атмосфера. Полигон аумағынан шығарылатын радиоактивті шаңмен ластану,
екінші ... ... ... ... Автокөліктердің лақтырулары.
Су қорлары. Жер асты, ... және ... ... ... ... ... радиоактивтілік ластану, СИП-пен
байланысты, ең алдымен Курчатов және Долонь кенті, Мостик, Сарыжал ... ... ... ... ... ... ... жер қорлары ҚР үкіметтерінің
шешімі бойынша, жер ... ... және ... ... ... ... ... ғылымдар Институтының Алтай бөлімінің
мәліметтері бойынша ШҚО-ң шығыс субрегион территориясы (Глубокое ... ... ... ... Катон-Қарағай ауданының шығыс
бөліктерінен, Күршім ауданынынан және Зайсан ауданының оңтүстігінен ... ауыр ... үесі көп, жер асты ... ... ... ... жоғары, сондай-ақ табиғи
радиосәуле шығаруға бейім геопатогенді ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер жоқ. Солтүстік-батыс жасанды
биогеохимиялық аймақтардың шекарасы контурланған жоқ және ... ... ... ... ... ... Жаңармалы табиғи қорлардың қолданылуы және қорғалуы.
2.1 ШҚО табиғи қорларының сипаттамасы.
Шығыс Қазақстан ... ... ... ... және ... ортаны
қорғау министрлігі бірігіп, биотүрлілікті ұзақ мерзімді сақтауға қамтамасыз
етуге бағытталған Алтай-Саян ынтасын мақұлдады. ШҚО аумағында орналасқан,
Қазақстандық ... - ... ... ... ... ... ... 200 экорегионның бірі болып және жердің 95% ... ... ... ... ... ажырамас бөлігі болып
келеді. Қазіргі уақытта WWF жобасы өңделіп жатыр, ол ... ... және ... төрт мемлекеттің ... ... ... ... ... ... экономикасының тұрақты
дамуға өтуінің шарттарында өзекті мәселе болып, табиғи ресурстарды ... ... ... ... ШҚО-ң табиғи, георгафиялық және
экономикалық шарттарының ерекшеліктері ... ... ... ... ... Ауылшаруашылыққа тағайындалған жерлер
ретінде, табиғи экожүйелердің 30% қолданылады. Өткенде су ... және ... да ... ... құрылысы кезінде,
бағалы жерлердің үлкен шығымына әкелген, ойланбаған әрекеттерге байланысты
өткір ескертпелерге қарамастан, ... ... ... ... ... іске ... ... Шүлбі су қоймасының құрылысы кезінде,
кемінде 20 млрд теңге тұратын жақсы шабындық жерлердің жүздеген ... ... ... ... ... және ... ... ерекшеліктері,
сонымен қатар жоғары техногенді салмақ, топырақтың бұзылуға және ластануға
жоғары потенциалды бейімділігін анықтайды. ... ... ... ... орташа есеппен жылына 1% және соңғы 20 ... ... ... ... ... ... шаруашылық ету формалары
және экономикалық дағдарыстардың өзгеруіне ... ... ... ... және ... ... қалды. Ебі табылмаған егістіктер - зиянды
шыбын-шіркейлер мен ... ... ... көзі ... ... қолданылатын сельхозайналым жерлеріне шыбын-шіркей ауруларының ... және ... ... ... ... да жәніктердің
шабуылдарына әкеледі. Зиянды жәндіктермен және аурулармен түсіріген шығым,
оларды құртуға арналған улы ... ... ... ұлғайтады.
Пайда болған істерге дәстүрлі егін шаруашылық мектептерінің ... ... ... ... олар өз ... ... ... қорғау проблемаларына аз назар бөліп, топырақты ... ... Ауыл ... ... ... және ... ластау
бағасымен алу әдістерінен толық бас тарту керек.
Сурет – 1. ... ... ... ... ... ... қойылады, оған қолданатын
жерді қирату экономикалық тиімсіз болу керек, сондай-ақ, бұл ... ... ... ... болуы қажет. Ол үшін жерге баға ... ... ... ... ... және жер пайдаланушыларға мемлекеттік
экологиялық көмек қажет, ең алдымен жалға алушылар мен ауылшаруашылықтарға.
[17]
Сурет – 2. ... ( ДГП «ВЦС ВКО» ... ... ... ... ... жерлерінің категориялары.
.Сурет – 3. ШҚО топырақтарының эрозиялық жағдайы ( ДГП «ВЦС ... ... жер ... ... ... ... ... шешіміне
арналған мониторингі жүйесі қалыптасып келеді, ол өзіне өзара байланысқан
шараларды кіргізеді:
1)ғылыми-әдістемелік және нормативті-нұсқаулық қамтамасыз ету;
2)топырақтық, геоботаникалық және ... ... ... да зерттеулер бойынша материалдарды талдау және қорыту;
Сурет – 4. ШҚО қалаларының аудандарындағы топырақ құрамындағы ... ( ... ... ... ... ... аулары,
тұрақтысыз экологиялық жағдайлы аймақтық және ... ... ... ... және шапшаң мониторинг құру;
4)Автоматтандырылған мәліметтер базасын құрастыру.
Мониторингтің территориялық ауын жасау - ... ... және ... ... бар ... жер ... ... және республикалық деңгейде бақылауды қамтамасыздандыруға рұқсат
етеді. Стационарлық пунктілердің желілерін ... ... ... және ... аудандастыруыды есепке
алатын аудандардың басым топырақтық ауылшаруашылыққа пайдаланылатын
жерлерде қалыптастыру қажет.
А) ... ... ... ... ... тигізген зардаптардың сипаттамасын
анықтайды. ШҚО-да топырақтың радионуклид және ауыр түрлі түсті ... көп ... ... ... ... ... пайдалы қазбаларды шығару және өңдеу орындарында, ... ... 4 – ... ... ... Лениногор қалаларының және
Глубокое кенті ауданында топырақтың ауыр металдармен ... ... ... ... ... ... тегі ... үлесінің төмендеуімен, өнеркәсіпті орталықтарының жойылуымен
расталады. Өсімдіктер қышқыл-ерігіш ... ... ... ... ... ... ... есеге аз. Бірақ металдардың ... ... ... жағдайына, нектар секрециясына және
тозаң өніміне әсер етеді. Балда және тозаңда ... ... ... ... азаю тенденциясын байқатады, бұл 5–ші суретте берілген.
Жалпы ШҚО-да жоғары ... ... ... ... ... Бір гектардың рекультивациялауына жалпы шығын көлемі 15-18 мың ... ... бұл ... тіпті республикалық қаражат күшіне сай
емес. Барлығы ... ... ... ... ететін, орташа құны
гектары 150-200 мың ... ... 6300 га ... ... ... қорының сипаттамасы.
Облысымыздың мемлекеттік орман қорының ... 3,37 млн. ... ...... ... ... суды ... келтіруші және
климаттүзуші қасиеттері бар айрықша ... ... 1 және 2 ... ... 1997 ... 2000 жыл ... ... өрттері 307,3
мың га ауданды қамтыды. ... ... ... ... ... ... үлкен көлемдер (6-шы суретте көрсетілгендей) және зиянды
жәндіктердің кесірінен Ертіс жағалауы ... ... ... ... ... ... ... бақылауға алынбайтын
өнеркәсіпті кесулер, өсімдік әлеміне әдейілеп кесуден болатын зардаптардан
төмен емес. Орман ... ... ... және ... ... ... ... ұсақ орман дайындаушылардың үлесіне тура
келеді. Олар негізінде ормантасушы жолдардың құрылысымен шұғылданбайды ... ... ... ... ... ... ... алыс
ормандарды сілемдерінде қорланған ағаштар жиналып қалады. 7-ші ... ... ... ... ... 90-шы ... соңғы бес жыл ішінде 8 есеге төмендеді (. 1989ж. жылына 4000
Га). Қазіргі ағаш ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру үшін ғана 100 жыл керек. Бақылауға алынбайтын
кесулер, аса бағалы ретінде тек қана қылқанды ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпті орталықтардың жақындығы
атмосфераның газды ... ... ... тигізеді.
в) Аумағымыздың жануарлар әлеміне сипаттама.
Жануарлар әлемінің бұқаралық ұрлануы жүріп жатыр. Экономикалық
реформалардың және ... ... ... ... ... олжа ... қуғыншылар лақ ете түсты. Олжалық кәсіпкерлік –
жануарлар ... ... ... және ... мүшеден
пайдаланушыларға айналған, аңшылардың қоғамдық бірлестіктерін де арттарына
ертіп әкеткен. Ең таңдамалы аңдарды алу мақсаты ... ... ... ... ... ... ... әкеледі, ақыр
соңында популяцияның деградациясы болады. Есейген аталықтарының ішінара
және ... ... ... ... аңшы шаруашылығында
антиселекция, жақсы геноқордың ... ... ... ... аңдардың қайта құрылу потенциалының төмендеуіне және сандарының азаюына
әкеледі. Мысал ретінде аймақтағы бұлан санының азаюы бола ... ... да ... ... ... тек ... сондай-ақ броконьерлік аңшылық нәтижесінде азаюда. Бұған себеп ҚХР-
да үлкен сұраныс тапқан панттар.
Қызыл ... ... ... ... сандары 1-ші таблицаға сәйкес,
ШҚО-да құру шегінде, тек балбан-сұңқары мен ... ... ... – 5. ... қаласына дейін арақашықтыққа байланысты ... ... ... өзгеруі(ШҚАШҒЗИ мәліметтері бойынша).
Сурет – 6. Өз білгенімен кескендер және түсірілген зардаптар ... ... ӨӘБК ... ... – 7. ... ... ... отырғызулар және өрттер саны (ШҚОЖ және
ӨӘБК мәліметтері бойынша)
Кесте – 1. ... ... ... ... ... ... ... жануарлар.
Бағалы кәсіпшілік жануарлар түрлерінің санағы аз болуы, мынандай себептерге
байланысты:
1)Табиғатты пайдаланушылар ... және ... ... аңшылық ететін орындарды әлсіз күзетулерінен (орман және дала
өрттері, ... ... және ... ... ... ... және ... алынатын өнімдердің (сұңқар-
балобан, марал панты, ... өті) ... ... ... ... халық арасында браконьерліктің артуы.
3) Тұяқты жануарлардың бұқаралық қыстайтын орындары – Құлұджүн және
Тарбағатай ... ... да бір ... ... жоқ ... ... жағынан аңшылық шаруашылық жүргізудің
төмен деңгейі.
5)Қасқырлармен, кезбе иттермен және сұр қарғалармен күрес ... ... ... ... ... ... ... тоқтатылуы,
сондай-ақ жоғары бағаларға байланысты тік ұшақ ... ... ) Су ... мен ... ... ...... Республикасы бойынша сумен қамтамасызданудан, су
қайнарларының болуы және балық ... ... ... ... ие. ҚР ... ... ... №218 03.03.95ж. сәйкес, он
жеті көл ерекше қорғалатын, олардағы табиғатты ... шек ... ... Марқакөл көлінің бүкіл айдыны мемлекеттік қорық болып
келеді. Көл ихтиофаунасының құрамында Шығыс Қазақстанның эндемигі - ускуч
болады ... ... ... ... ... оның ... және ... зерттелген. Ускучты жабайы ... ... ... ... оқиғалардан кейін олардың популяциясының күзеттерін
күшейту, әсіресе уылдырық шашатын орындарда, ... ... ... ... ... ... су ... күрілдеуіктерін жасау нәтижесінде, таймень,
сүйріктер, бекіре сияқты әдеттегі қарапайым балықтардың түрлерінің мекендеу
шарттары өзгерді. СЭС бөгеттері, бекіре балық ... ... ... өтуге арналған берік бөгетті жасады. Нәтижесінде қазіргі уақытта
Ертіс өзенінің төменгі СЭС ... ... аса ... ... ... ... және Павлодар облыстарының уылдырық шашатын орындарының шек
қойылған учаскелері шекараларында сүйрік - уылдырықты ... Бұл ... ... шашуға келетін Бекіре және сүйріктің
биологиясы ... ... ... және Қара ... аудандарына сібір
бекіресін реинтродукциялауға немесе сібір ... ... ... ... ... зерттеулері жақын арадағы уақытта аса
өзекті болады. Үстіңгі-Ертіс бассейннінде бекіре балықтарын аулау кәсібінің
ережелері және ... ... ... ... шаралар әлі өңделген
жоқ. Буқтырма НВХ бекіре-нельмалық тоғандарының реконструкциясын, ары қарай
бекіре және лосось сияқты ... ... ... және ... жіберу үшін
өткізу қажет. ҚР қызыл ... ... - ... Ертістің қосымша
суаттарында – Буқтырма, Күршім және тағы басқа өзендерде кездеседі. ... ... ... ... зерттелген. Таймень геноқорының
сақталуы бойынша өлшемдер өңделген ... ... ... ... ... ... банкісі жасалуда, оларға жақсыларын алып қоюға,
консервілеу және Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... балықшаруашылық суаттарындағы 2005 жылғы балық
олжасы жылына 12476 тоннаны құрады, олардың 81% кәсібі ... су ... 2005 ... суаттардың пайдаланушыларына 171 рұқсат берілген.
Кәсіпке ... ... ... ... тәртіптің, су
қорларының өнеркәсіпті және шаруашылық-тұрмыстық ... ... ... ... түрлерінің балық сияқты және омыртқасыз
жануарлардың сандарының азаюы. ... су ... ... ... ... ... ... налим жоғалтылды. Биотүрлілікті
сақтау бойынша қажетті шаралар дайындап және оларды өткізу қажет. Буқтырма
су ... ... ... ... ... ... ... 2005 жылы 7,2 млн дана личинкалары алынған.
Қазіргі уақытта Үстіңгі-Ертіс бассейнінің ... ... ... ұзақ ... ... жоқ. ҚХР жағынан Қара Ертіс
өзенінің ... ... дуал ... және табиғи суы аз ... ... ... ... Буқтырма су қоймасын сақтау ... ... ... ол ... ... ... аулау кәсібімен
шұғылданатын ... ... СЭС ... ... және
сушаруашылық баланс өңдеу кезінде балық ... ... ... көріністі құрамын сақтау қажеттілігі ... ... ... ... маңызды арттырулар, яғни ақылға ... 80-ші ... ... ... су ... ... көкжиек»
белгісінен төмендеу деңгейі болды (сурет 9), әлі ... ... ... ... ... кәсібімен шұғылданатын суаттарда, осыған орай
балықтың бағалы түрлерінің аулауымен, олардың сандары төмендейді, ал ... ... ... - ... ... ... ... азаюы, балықтардың өсу шегі екпінін баяулатуы, олардың ... ... ... Көптеген балық түрлерінің қолдануына
арналған экономикалық рычагтарды іске қосу қажет. Осы ... ... ... ... консерваларының өндірісін іске қосу керек. [9]
Осылайша, қазіргі кезеңде облыстың балық қорларының ... ... Оның ... Уылдырық шашу уақытына сәйкес келетін су ... ... мен ... ... және ... миграцияларына кедергі бола
алатын, Гидротехникалық қамалдар.
2) Жоспарлы экономикадан мұра ... ... ... ... ... ... орташа аспаның бір түрі және балық
табындарының ... ... ... Бұған нақты дәлел, кәсіпшілік
ойықтардың азаюы болады.
3) Тек бір ... ғана шек ... ... ... ... және
күздік уылдырық шашуы уақытында толық емес және ... ... ... ... ... ... бағалы түрлердің аулануы
көбейеді (сазан, рипус, шортандар, көксерке) және аса бағалы емес ... ... ... ... ... кәсібімен шұғылданатын суаттарда
балықшаруашылық мелиорация өткізілмейді, ал ... ... ... ... балықты көп аулау мүмкін емес. ... ... ... ... ... суды ... ... өкілі -
гидроэнергетикалық кешеннің балық шаруашылығына тигізген зардаптары үшін
өтем ақылық төлеулер болады. Осындай шаралардың ... ... ... ... ... жүздеген тонналарынан көре аламыз.
Сурет 8 Марқакөл көлінің схемасы.
Бірқатар интенсификациялық шаралардың өткізілуі кезінде, ... ... және ... ... браконьерлік қиылысында
Бухтарма су қоймасындағы балықтың жылдық аулану ... 12 мың т ... су ... - 300-350 т., ... - 100 ... ... ... де 900-950 тоннасын көлтауарлық балықтысу шаруашылықтарында тұқы және
сиг балықтарын ... ... ... 9 ... су ... ... ... арасындағы нақты орташа
жылдық су деңгейі мөлшерінің динамикасы.( КазНИИРХ Алтайлық
бөлімінің мәліметтері бойынша)
2.2 Аймағымыздың экологиясы даму патенциалы – қорықтар мен ұлттық
саябақтар.
Алтай - Саян ... ... әр ... сақтау бойынша,
WWF трансшекаралы өңделіп жатқан жобасына ... ... ... ... ... ... жасау көзделген. Қазіргі ... ... 2 ... табиғи қорық – Марқакөл және Батыс-Алтай; Алакөлдің
біраз бөлігі; 2 ... ... - ... және ... ... ... – Төменгі-Тұрғұсүн, Қаратал құмдары, Алет, Солдаттық
саңылау, Үржар; 1 геоло-минералогиялық ...... ... ... табиғаттың 6 ескерткіші ұйымдастырылған. Аталған қорықтар ... ... ... ... ... ... ие ... тұтас ауданы 524243 га, бұл Шығыс Қазақстан ... ... ... Тағы бір ... ... жайт, қазіргі жұмыс істеп тұрған
қорықтар және ұйымдастырылып ... ... ... ... ... тек ... ... типтік және бірегей учаскелерін
ғана сақтайды. Дала, жартылай шөл далалы, шөлді ... ... ... жағалауының бұрыннан қалған қарағай қылқанды ормандары, жойылу ... олар ... ... ... ... қамтылған жоқ. Соңғы
жылдары мемлекеттік табиғи-қорықтағы қор ... ... ... бағытталған зерттеу жұмыстары өткізілмейді. ... ... ... ... ... ... құралдарымен қамтамасыздануға,
инвентарь және қызметкерлерді жұмыс киімдерімен қамтамасыздандыруға қаражат
бөлінбейді. Сонымен қатар, 2000 жылы Батыс-Алтай қорығында қаржыландыру 15%-
ға ... ... ... ... мамандандырылған кадрлармен
жабдықталмаған: Марқакөл қорығында ылғи өткізілетін бір-ақ тақырып, ... 8 ... ... бір де бір ... ... жұмысы жоқ. Қорғаныш
және биотехникалық ... ... ... ... қаржыландыру
бөлінбейді.
Қорықтар мен ұлттық саябақтар экологиялық туризм дамуына арналған үлкен
потенциалға ие, бұл ... ... ... көзі ... жол ... бұл қызмет бағыты, Шығыс Қазақстан табиғатының ... ... және ... мен ... сай ... ... ... өзара байланысқан ерекше қорғалатын табиғи аймақтар жүйесінің
болуына тікелей байланысты. Үлкен экологиялық маңыздылықтан басқа, ... ... ... жүйесінің болуы, шетел туристтерінің тұрақты
келулерін тиісті қамтамасыздандыру қажет және табысты мақалаларының ... ... ... ... ... жоғары экологиялық мәдениетін
қалыптастыруға қызмет етуі керек.[6]
3. «Облысымыздағы экологиялық мәселелер және оларды шешудегі
стратегиялық міндеттер»
3.1. ШҚО бекітілген ... ... ... ... ... ... анализі.
Шығыс - Қазақстан облысындағы табиғи орта ластануларының деңгейінің
төмендеуіне арналған ... ... ... ... қабылданған:
«1998-2000 жылдар аралығына арналған қоршаған орта ... ... ... ... ... шешімімен бекітілген; «ШҚО экологиялық
жағдайларын ... ... ... ... ... ... орынбасары Швайченко Ю.П. бекітілген; «Таза су» бағдарламасы,
№719, 29.07.97 ж. ШҚО-ның әкімінің ... ... ... қоршаған ортасын жақсартуға бағытталған, олардың орындалуына 4
млрд. теңгеден жоғары, маңызды шығындар талап еткен, басты ... ... Бұл ... ... ... және
жергілікті қаражаттардан, сонымен қатар мекемелердің өздерінің ... ... ... Жыл сайын шамамен 1,5 млрд. теңге талап
етілген, бірақ қаржыландыру тек 30%-ға ғана өткізілген ... ... ... 350 млн. ... ... ... ... жылына 100 млн. теңге ШҚ ФООС қорынан (жиналған қаржылардың ... ... ... ... ... есеп беру ... республикалық
қаражаттан қаржы бөлінген жоқ.
Экожүйелердің тепе-теңдігін сақтауына бағытталған, трансшекара
сипатындағы мерекелік ... ... ... өте ... көлемдегі
қаржыландыру, қосымша инвестициялар тартуының сұрағын шешті. Бұл үшін ... орта ... мен ... ... жоспарына, сонымен қатар №264
18.03.99ж. ««Астана, Шығыс-Қазақстан, Павлодар, Қарағанды облыстарының және
ҚР Астана қаласының тұрақты дамуы мен ... ... ... ... ... жобасын дайындау» Қазақстан Республикасының Үкімет қаулысына
қосылған. ҚР табиғи ресурстар және қоршаған ... ... ... шешімдер негізінде, халықаралық қаражаттық институттердің
бақылауында қаражаттық ... ... ... ... Бұл ... шегінде, иілгіш қарыздардың негізінде жұмыс істейтін, «ҚР
қоршаған ортасын басқару және ... ... ... ... - ... қорлардың жағдайын жақсарту және тұрақты даму ... ... ... ... жетілдіру, әсіресе ШҚО кіретін ... Жоба үш ... ... ... - ... стандарттардың шолуы, бақылау жабдықтарының
артылуы және жаңартылуы, экологиялық тексерудың ... ... ... су ... ... улы қалдықтардың тазалауына
арналған және су ағатын жүйелердің жөндеуіне жедел инвестицияларды алу;
2 Кезең - экологиялық қорғаныш ... ... ... қоса, экономикалық менеджмент жоспарларының орындалуы, ластануды
бақылау және сумен жабдықтау ... ... ... ... бұрып жіберуі;
3 Кезең - экономикалық өлшемдердің енгізуі және облыс деңгейінде
экологиялық инвестициялардың артуы, ... ... ... мақсаттарға жетуі.
Бұл жобадағы мерекелік шаралардың көздеген техника-экономикалық
негіздеуі ... ... ҚР ... 4,2 млн. АҚШ ... ал жалпы шығындар 354 млн. АҚШ долларынан жоғары болмау керек.
Табиғатты қорғау бағдарламаларының мерекелік шараларын қаржыландыруның
негізгі қайнар көзі ... ... ... ... ФООС саналады. 2005
жылға қор шығындарының смета атқару анализі ... ... ... ... экологиялық табиғатты қорғау бағдарламалардың орындалуы - 34%;
- «Таза су» бағдарламасы - 22%;
- экологиялық мониторингті жүргізу - 4%;
- экологиялық білім беру ... - ... ... тағы ... ... - ... ... бастап 2003 жылға дейін әр жыл сайын табиғатты ... ... ... жыл ... ... ... ... ж. - 72,8 млн. теңге;
2001 ж. - 95,2 млн. теңге;
2002 ж. - 70,0 млн. теңге.
2003-2004 ... және 2005 ... I ... қор ... ... су» ... ... шаралары, қалалар мен облыс
аудандары бойынша жалпы 78 млн. теңгеге орындалған. 2003-2004 ... ... ... I ... ... ... бағдарламаларға сәйкес облысымызда
98 млн. теңгеге су қорларының қорғау ... ... ... ауа ... ... ... 10 млн. теңгеге іске асырылды;
өсімдік және жануарлар әлемі бойынша 95,5 млн ... ... ... ... 73,1 млн. ... жоғарыөткізгішті өртке қарсы сақтық техникасын
алуыға жұмсалған; жер ... ... 14,7 млн. ... шығындалды. Өткен
жылдары ШҚ ФООС қаржыларының үлкен бөлімі, тазалағыш ... ... ... және халықты ішуге жарамды, сапалы сумен қамтамасыз
етуге жұмсалған. Өкінішке орай, қазіргі қолда бар ... ... және ... ... ... ... құрылыс мәселесінің
шешімін табуға жол бермейді, негізі бұлар «Таза су» бағдарламасының негізгі
пунктілерінің бірі екеніне ... және ... ... өңдеуімен байланысты,
Қаржыландыру көлемі жоғары емес, ал бұл мәселе ШҚО үшін ең ... ... ... ... ... мышьякқұрамдас қалдықтарды өңдеу сұрағы
ғана қарастырылған, бірақ технология өнеркәсіпті енгізулер алмады.
Қолданылатын және ... ... ... мен бұрынғы
қалпына келтіру мерекелік шаралардың өткізуімен байланысты сұрақтар
шешілмейді. ... ... ... ... ... ... ... шешіледі, бірақ оларды қорғау және бұрынғы қалпына келтіру
сұрақтары өте аласа деңгейде. ... ... ... бір ... ... ... әлемін қорғау мәселелері жеткіліксіз шешіліп жатыр. Экологиялық
білім беруді қаржыландыру шығындарының ... ... ... ... ... ... базаларын нығайту және
қолдану, радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуі, ... ... ... ... ... ... ... ортаның ластануы үшін төлейтін төлемдерді
анықтау ... ... ... және ... иілгіш
жүйесін қалыптастырды. «Қоршаған табиғи ортаның ... ... ... ... ... лақтырылулары және өндірістердің қалдықтарының
орналасуы, және де қолдануды ҚР ... ... және ... ... ... ... құжаттар негізінде облыстық қоршаған
ортаны қорғау ... есеп ... ... ... ... ... ... экологиялық шаралардың қаржыландыруына арналған
және ластайтын заттардың шығымының жалпы көлеміінің саны ... ұтыс ... ... ... ... және қалдықтар
орналастыруы индекстенеді. Қоршаған орта ластануының төлем нормативтерінің
индекстенуі жарты жылда бір рет ... ... Аса ... ... ... ... үшін төлем белгіленеді, бекітілген нормативті
бағаға еселі. Лақтырылулар мен ластайтын заттардың ... ... ... ... ... ... ... құнын
қосылады, ал аса нормативті ластанудың төлемдері ... ... ... ... шығын әдісі және бекітудің облыстық деңгейі
кез келген төлеуді негіздеуге рұқсат ... ... ... ... ... ... ... сәйкес. Табиғи
ортада ластайтын заттардың орналасуының бар төлемдері, мекемелерді тиімді
табиғатты қорғау мерекелік ... ... ... ... ... ... оларға ең алдымен утилизация және ... ... ... ... ... ортаны қорғау туралы» 31 бабы бойынша, қоршаған
ортаны қорғаудың экономикалық ынталандыруы экологиялық ... ... ... ... заңгер тұлғалардың - табиғатты пайдаланушылар,
қоршаған ортаның қорғауын нәтижелі ... ... ... ... ... экономикалық ынталандыру механизмі өңделген жоқ.
Қазіргі ... тек ... ... ... үшін төлемдердің жиналуы
жүзеге асып жатыр, бірақ осыған орай ҚР п. 2 ст. 34 ... ... ... жиналған қаржы құралдары қоршаған ортаны қорғауға ... ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысының мекемелерімен
өз алаңдарында құрылыстық, монтаждық және жөндеу ... ... ... ... ... бойынша, олар экологиялық
мақсаттардың шешіміне көмектесуге тиісті болатын. Бұл мерекелік ... ... ... ... ... ... және жалпы шығындардың көлемі
жөнінде жұмысшы ретте ШҚО ТУООС көрсетіліп, берілген. Қоршаған ортаны
қорғау - бұл ... пен ... ... ... ... ... ... бағытталған, мемлекеттік және қоғамдық өлшемдердің
жүйесі, дейтін ҚР ... ... ... ... заңының талаптарын ескере
отырып, өткізілген мерекелік шараларға талдау орындалды, онда орындалған
экологиялық ... ... ... сан ... ... тура, жанама және ... ... бар ... ... ШҚО ТУООС мәліметтері бойынша, жалпы шығындардың ішінен
қоршаған ортаға тигізілетін әсерлерді төмендететін ... ... кету ... ал ... ... ... төлқұжаттық
мінездемелерінің немесе ағымдағы іскер жағдайды сүйемелдеуге бағытталған
шараларды сызып ... ... ... аралығына жоспарланған және істелінген ... ... ... бұл ... ... ... ... 10 суретте көрсетілген. Суретте берілген мәліметтерде
көрсетіліп тұрғандай, жүз пайыздық экологиялық шараларға ... ... ... Ауаны қорғау мерекелік шараларының талдауын орындау
барлық мекемелерде мерекелік ... ПДВ ... ... ... ... және көлемді орындалуын көрсетеді.
3.2 Қоршаған ортаны қорғау жөнінде ШҚО-ң экологиялық мәселелері және
стратегиялық ... бар ... ... ... ... жағдайдың жалпы
суреті және болашақта болатын жағдайлардың даму ... ... ... ... дамуға өту ... ... ... ... ... ... алға ... мақсаты негіз болып тұр. ... ары ... ... ... ұзақ ... экологиялық саясатты құрастыру қажет. Өз
кезегінде, бұл үшін теориялық база жасау, методологиялық ... ... және ... ... ... етуі мен аймақ шарттары қажет.
Сурет – 10. ШҚО мекемелерінің 2002-2005 жж жоспарланған табиғатты
қорғау мерекелік шараларына кеткен жалпы шығындардың
көлемі.(ИПМ мәліметтері ... ... ... ... ... ... орта сапасын
тұрақтандыру, экологиялық тәуекелдердің азаюы және ... ... ... ... сыйымдылығы, Ертіс бассейнінің шек қойылған аумағында
шоғырланған, сонымен ... ... ... үлкен бөлімдерінде
ауылшаруашылық өндірістің дамыған таулы-металлургиялық және энергетикалық
кешендер түріндегі ... ... ... Бір
жағынан, экологиялық сыйымдылық табиғи орта қасиеттеріне ... ... ... ... су ... үлкен көлемінің, жергілікті рельефтің
өте қатты қиылысуы, облыстың солтүстік - ... ... ... тұрақсыз үлкен аудандардың және ... ... ... ... ... орташа жылдамдығына қатысты
биоценоздардың қалыптасуы.
ШҚО-да пайда болатын экологиялық жағдайдайлардың күшті жақтары табиғи
факторлармен анықталады:
- су ... ... ... су ... ... және ... ауаны тазалауын
орындайтын, ормандардың болуы.
Дұрыс жасанды факторлар:
- ШҚО биік экономикалық потенциалында;
- экологиялық ... шешу ... бар ... ... аймақтық табиғатты қорғау бағдарламаларының өңделуінде;
- Семей сынау полигонының ... ... ... ... ... ... және өңдеуде;
- экологиялық білім жүйелерін өңдеуде және халыққа білім беруде;
- ШҚ ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны
қорғау шараларын қаржыландыруында.
ШҚО экологиялық тепе-теңдігінің қауіпі адам қызметімен анықталады. Жер
қорлары өндірістің тек негізгі ... ғана ... ... ... өзінің
ішінде ластайтын заттарды жоятын негізгі ортасы болады. ШҚО-да ... ... екі ... ... ... - ... шаруашылық қызметінде
рационалды қолданбауында, топырақтың өнімділігінің төмендеуі және бұзылуы,
тастытопырақтың өнеркәсіпті мекемелердің ... ... ... ... ... - металлургиялық кешенінен, Семей сынау полигонынан, улы
химикаттардың және ... ... ... ШҚО жер ... үлкен көлемі жерге ұқыпсыз көңіл
бөлуге әкеп соқты (қазір Қазақстанда бір ... 14 га ... ... ... ал ... - 1,6 га). Тастанды ауылшаруашылық,
өнеркәсіпті тағайындау жерлерінің учаскелері және қоныстанған пунктілерді,
лайықты шаралардың өткізулерінсіз, ... ... ... ... ... ... ... емес көлемдері, жаңадан бөлінетін
учаскелер топырағының ауылшаруашылық емес ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру үшін жер
қорымен тастанды жерлерді қосымша қорға аудармай, қайта ... ... шешу ... Ауыл ... ... ... ... дұрыс
ауыспалы егісті ұстану қажеттілігін көрсетті, өйтпесе топырақ өнімділігі
жылдар бойыгша экспоненциалды ретпен төмендейді, ал ... ... ... ... келуіне жүздеген жылдар қажет. Сондай-ақ ... ШҚО ... ... кем ... ... қор жерлерінен
ауылшаруашылық пайдаланатын жерлердің көбеюі ... ... ... жылдар бұрын болашаққа делегаттау, олардың қажетті
қаражаттардың жетіспеушілігінен шешімі жоқ проблемаларға айналуына әкеледі.
Химиялық ластайтын заттар, ең ... ... ... ... ... топырақ көкжиектеріне келіп түседі. Нақты белгілі
ластанған аумағы ШҚО ауданынаң 4,5% құрастырады, онда ... ... ... ... ШҚО ... ... ... және сирекметалл өндірісі,
сонымен қатар тау-кен қазушы өнеркәсіптер бойынша мамандандырылуы қоршаған
ортаны ластайтын заттардың түсетін ... және ... ... ... ... ... ... арақатынасы,
трансформациялар және ластайтын заттардың таралуы алмастырады. ... ... ... ... ... заттары түседі - Pb , Cu ,
Ag , As , Sb , Cd , Bi , Hg , Mo , Ba , ... және ... ... ... Zr, Nb және Ti, V. Аса қауіп-қатерлі 1 классты токсиканттар - ... ... ... ... ... заттар үшін биота мен үстіңгі және
жер асты суларына түсетін, топырақ ластанудың екінші қайтара ... ... - ... ... өндіріс бауында қоршаған орта үшін ең
үлкен қауіп-қатер байыту мекемелері, олар өзінің ықпалын ... ... ... өндірістерінің ықпалынан 2-3 есе шамадан асырады.
Жоспарланған индикативті ШҚО жоспарында ... ... ... ... өсу ... және ... қазушы өнеркәсіптер өндіріс көлемдері 28,8%
өсу шегінде, қоршаған ортаға зиянды заттардың түсу көлемдері орташа ... ... ... сонда бұл санның жартысынан көбі байыту фабрикаларының
үлесіне тиеді. Осыған ... ... және ... ... ... ... ... ТМО комплексті өңдеулер
технологияларын енгізу және қалыптастыру үлкен қажеттілікті туғызады. ШҚО-
да ... ... ... ... ескере отырып, қазіргі және
потенциалды қауіп-қатерді ақтарған кезде пайда болады, бірақ ...... және ... да ... жер ... ... кен ... шахталар, қалдықтар қоймаларының аса қою
өзенді жүйелер аумағына территориялық орналастыруы, олар үстіңгі және ... ... ... ... ... көзі ... ... соғады. Нақты
айтқанда қоймалар және қалдықтар ластайтын заттардың ... ... ... ... болып келеді. ТМО айналасынан радиусы ... ... ... өте ... деп санауға болады. Әсіресе
радиоактивтілік ... ... ... ... ... тигізетін
аймақтарда радиоактивтілік 5000 мкр/сағат-қа дейін және одан да ... ... ... ... ... ... және
кобальт радиоактивтілік изотоптарының барысында, γ- ... ... ... ... ... ... ... жоғына
байланысты ластану, олардың қоймалауы мен ... ... ... ең үлкен көлемдері кен орындарынан Ертістің ... ... ... ... және тұқымдардың ысырылыстарының
үйіндісіне. Жер үсті ... ... ... батпақты және төтенше
батпақты деп бағаланады. Осыған орай бірінші ... ... ... кен орындары мен шахталлар консервациялауымен, суды
қорғау жолақтарының реконструкциясы мен ... ... ... ... ... өңдеу және енгізу, ТМО
қысқартылған көлемдері.
ШҚО ... ... ... ... ... ... және ірі
қалалардың болуы канализациялық тұрмыс ағындардың тазалауымен және ... ... ... ... ... сұрақтардың тұрақты
шешімдерін ылғи да талап етіп отырады. Бұдан басқа тағы да ... ... ... ШҚО ... ... бөлігі геопотогенді, үстіңгі суларының жаман
сапасымен анықталатын аймаққа ... Бұл жер ... ... ... кен
қазбаларының бетіне шығуымен байланысты. Сонымен қатар ШҚО шарттары бойынша
хозтұрмысты тазаланбаған ағындар ... ... ... ... құрастыруы мүмкін. Бұған мысал ретінде барданың
ыдырау ... АҚ ... ауыр ... Улбі ... ылғи ... арақатынасы бола алады. (Сергейко Ю . A., ЖШС «Геос»,1998).
Ішерлік ... ... - ... ... ... жағдайларын
анықтаушы факторлардың бірі. Сондықтан ағынды сулардың тазалауымен,
канализациялық ағындардың тазалауы және ... ... ... ... қамтамасыз етуіне байланысты сұрақтар шешілуі тиіс.
Ластайтын заттардың таралуы негізінде екі орталармен ... - ... ... Және де су қорлары шек қойылған мобильділікке ие және ... ... ... шектерінде таралады. Нақты
ластаушылар ... ағым ... ... және ... ... шығуларда шоғырланады. Атмосферада ластаушылардың
таралуы әуедегі ... ... және жер ... ... ... ... арналған киып өтілген жер рельефі және Ертіс ... ... және ... екі рет ... ... инверсиялық
әуедегі селдер тән. Бұл металлургия, жылу ... ... оң ... ... ... оң жағалау аумағының айрықша
ластануын анықтады. Сонда беткі ластану күтілетін шамадан минимум 2,5 есе
асады, ... ... ... ... ... қайнар көздерінен
тарамдалған таратылуында. Әйткенмен де, жақын арадағы он жылдықта Ертістің
сол жағалауының ластануының ... ... ... ең ... ... ... ... тастытопырақпен толассыз депонирленуі.
Ұйымшыл қайнар көздерінің ең үлкен лақтырылулар көлемі газ фазасына
келеді, ең алдымен ... ... (70%). ... ... ... болып, сульфид шикізатын өңдеуші түсті металлургия ... ... ... ... ... жылу ... ... Күкіртті газдардың күкірт қышқылына өңделуінің
рентабельді, маңызды кезеңі болып оған халықаралық ... ... ... сапа сертификатын алу саналады. Жылу энергетикасының ірі
мекемелеріне арналған күкіртті газдардың пайдалануы ... ... ... ... ... ... жылу беруін жоғарылатуға рұқсат
етеді. Ұйымдастырылған ... ... ... ... ... жиынтық
түсуі және атмосфераға автокөліктен екінші орынға ие ... ... 80 ... ... ... ... (жылына 100 мың тонна), және де көміртек
оксидінің автокөлікке келетін үлесі 83%-тен аз емес. ... 80% ... ... ... ... ... ... жолдарды
бойлайтын қоршаған ортаның ластануы, және де ең алдымен ... ... ... ... магистральдар бойындағы қоршаған орта
реабилитациясы бойынша қандай да болмасын мерекелік шаралар өткізілмейді
және ... ... ... ондай жұмыстардың бағасының қымбаттығына
байланысты өткізілуі шамалы. Сондықтан отын жанулары, ... ... ... ... үшін сорғыштармен – катализаторлар
орнатып, автокөлікті жабдықтауының арқасында ... ... ... ... көлемін азайту қажет.
Қатты кішкентай бөлшектермен атмосфераның ластануы ұйымдастырылмаған
қайнар көздерінің – ... ... ... өнім және
қойма, зололақтырылулар әсерінен жүзеге асады. Соңғылары үшін күл ұшатын
фракция ... ... ... ... сулы қабатымен,
әлсіз желдің самалында да атмосфера ластануы қауіпті деңгейге жете ... ... ... тәу ). Айта кететін жайт, циносференалар қышқылға төзімді жаңа
композициялық ... ... үшін ... ... ... ДГП ... өңделген және «Қазақмырыш» ... ... ... қайнар көздерінің мәліметтері бойынша
шаңшығарылу ... ... 113 мың ... ... ... себебі рекультивация және ысырылыстардың реттеуі, қоймалардың және
т.б., ... ... енді ... ... ... мерекелік
шаралардың өткізілмеуіне байланысты.
Қатты тұрмыс қалдықтарының шығарылу ... ... ... ... ... ҚТҚ жою немесе өңдеу сұрақтары әлі
шешілген жоқ. ШҚО-да шығарылатын ... ... ... ... үшін, халықаралық экологиялық стандарт ИСО14000 ... ... ... ... ... қосу қажеттігін айта кету керек. ... ... ... ... өнімінің сыртқы айналымға шығуы
мүмкін емес. ҚТҚ ... және ... ... ... шешілмеген
мәселе болып қалады. Жинау орындарының реттеу және ҚТҚ ... ... беру ... ... - Алтай-Саян экоаймағының құрамына енеді. Биотүрлілікті қолдану
және сақтау сұрақтарынан пайда болған жағдай, жалпы ... ... ... ... өрттер, ШҚО бақыланбайтын өнеркәсіпті және ... ... ... кесулер, соның ішінде бірегей ленталық
қылқанды орманның жойылуы, ормандардың сақталу проблемасын ... ... ... жаңартулық жұмыстардың көлемдері өте аз
және облыстың қажеттіліктерін қамтамасыздандырмайды. ШҚО ормандары тек қана
ағашты жеткізіп беруге қабілетті емес, сонымен ... ... ... ... ... ... болған әс-тәжірибе, облыстың
экологиялық сыйымдылығының төмендеуіне және ... ... ... ... күшеюіне және жылдамдануына, гидрологиялық
теңдіктің өзгеруіне, топырақ эрозиясының ... зор ... ... Су ... аудандардың Уба, Үлбі, Ертіс, Буқтырма
өзендерінің ормандардан жалаңаштану ... ... 1,5 ... ... ... ... су теңдігі бұзылады. Облыстың орман қорларының
сақтауы бойынша жағдайдың нақты даму болжамын алу ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты. Бірақ
облыста орман қорлардың ... ... ... ... жыл ... ... артуы және облыста ормандар
аудандарының азаюына ... ... 10-15 ... ... ШҚО ... ... СО2 теңдігін сақтауға жағдайы болмай қалады. Бұған тек
аймағымыздағы ... ... ... және ... мекемелердің
парникті газдардың лақтыруына шек қою ... ... ... ... ... ... ... ұрлықтар популяцияның
құлдырауына әкеліп соқты. Көптеген ... ... ... төмен.
Онымен қоймай жыртқыш аңдар шамадан тыс көбейіп кетті - қасқырлар, кезбе
иттер, сұр ... ... ... ... ... жалғастыруда,
әсіресе бағалы тұқымдары. ШҚО табиғи қорларының шаруашылыққа ... және ... ... ... енудің кеңдігін ескере отырып,
популяцияның үйлесімді ... ... ... ... жатқаны анық.
Биотүрлілікті сақтауға ... ... ... ... ... ... қатар биоресурстарды балансты қолдану
нәтижесінде алуға болады.[15]
Табиғатты қорғау ... ... ... және ... ... экологиялық мониторинг жүйесі іске асыру керек. ҚР Үкіметтерінің
шешіміне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... электрондық түрде лайықты бейнелеген жер
кадастрлары алынуы тиіс. ШҚО-да қойылатын талапқа сай ... ... жер ... әлі ... жоқ, бұл ... ... ... мақсаты болып келеді. Экологиялық мониторингтің одан ары
қарай дамуы ... мен суға ... ... ... ... толассыз жинау жүйелері талап етеді және өнеркәсіпті
кешендерге қосылатын ... ... ... ... ... ... ... және биоресурстардың периодты территориялық бақылау
жүйесін қалыптастыру ... ... ... ... экологиялық
кадастрдың қалыптасуы және ... ... ... керек. Қазіргі
уақытта ШҚО ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін қажетті мәліметтер минимумы бар.
Экологиялық жағдай ... ... және ... ... ... шешілмейді. Бұл мәселе экология облысында мамандандырылған
мамандарды дайындау сұрағымен тығыз ... ... ... ... ... ... қарайтын мамандар жоқ.
ШҚО-сында қалыптасқан экологиялық жағдайлардың ... ... ... ... ... ... ... үлкен көлемдерінің болуы және қатты
тұрмысқалдықтарының өсіп келе жатқан саны;
- зиянды заттардың үлкен көлемінің депонирленуі, соның ... ... ауыр ... түсті металдар және радионуклидтер;
- СИП аумағындағы және ... ... ... ... ... жоғары құрамы;
- рекультивирленбеген және тастанды жерлердің болуы;
- Ертіс бассейнінің су қорларының ластануы;
- ШҚО үлкен аумақтарының геопатогенді аймақтарға жатуы;
- ... ... ... ... және сол ... гидрологиялық
теңдіктің өзгеруі және топырақ эрозиясының артуы;
-металлургия және жылу энергетика кешендері мекемелерімен шығарылатын
күкірт ... жіне азот ... ... улы ... ... қышқыл
жаңбырлар;
- облысымыздың өнеркәсіпті қалаларында атмосфералық ауаның жоғары
ластануы;
- ШҚО-да жалпы ... ... және ... зерттелген радиологиялық
жағдайлар;
- облысымыздағы халық денсаулығана әсер ететін ... ... ... ... әлемінің жалғасып жатқан ұрлауы;
- қоршаған орта жағдайын ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз қаржыландыруы;
- ШҚО мекемелерінің табиғатты пайдаланушылар ... ... ... ... сұрақтарға комплексті қарайтын мамандардың жоқ болуы және
облыс халқының экологиялық мәдениетінің ... ... ... мәселелерін шешу мүмкіндіктері келесідей болады:
- таулы-металургиялық кешен ... ... ... ... ... кешендерінің мекемелеріне энергия сақтаушы технологияларын
енгізуінде;
- ҚМҚ және ҚТҚ өңдеуге және қолдануға ... ... ... ... қоршаған ортаны қолдануы болжауының және ... ... ... ШҚО ... орынды қолдану және қорғау;
- мекемелер табиғатты пайдаланушының табиғат қорғау мерекелік шараларын
өткізуі кезінде экономикалық құштарлық ... ... ... ... ... алынған қаржы құралдарынан қоршаған ортаны
қрғауға бөлінуі;
- үқсас экологиялық проблемалардың шешімінде Қазақстанның басқа да
облыстарымен интеграциясы;
- ... ... ... және ... ... ... экологиялық бағдарламаның іс-тәжірибелік орындалуы келесі
стратегиялық бағыттарда қозғалуы ... ... ... ... ... ... экологиялық
ортасын қамтамасыз ету және зерттеу;
2) аз елді мекендердің экологиялық ортасының жақсаруы және сақталуы;
3) табиғи экожүйелердің ... және ... ... ... ... ... орынды қолданылуы;
5) екіншілік материалдық қорларды зерттеу, өңдеу, бейтараптану және
пайдалануы;
6) экологиялық мониторинг және болжау кешенінде өндіргіш ... ... ... ... ... ... және ... мәдениетінің жоғарылауы.
3.3 Аймақтық экологиялық мониторинг.
ШҚО-да жалпы экологиялық ... ... ... деп ... ... 2 ТП ... бойынша негізгі
ақпарат мекемелерден түседі. ШҚО ... ... бір ... ... ... қолданылады, бүкіл жұмыс уақыты
бйынша ... ... ... сәйкестігі мекемелердің мойнында.
Шаңшығарылу көлемдері және ағындар ... ... ... жүйелері ғана болады (мысалы, Суканал - ағындардың бақылау
құралдары, ... АЭС ЖЭС - ... ... ... ... ... ... ластайтын заттардың тек ірі лақтырылуларын
ғана жазып қооя алады. Ағымдағы атмосфера және су ... ... ... ... гидрометеорология және мониторинг ШҚ орталығымен
жүзеге асады, бірақ минималды-жеткілікті мониторинг жүйесі ... ... ... ... тек ... ... ғана
өткізілді. 2000 жылы Семей және Лениногор қалаларында өлшеулер басталған,
бірақ ... саны ... ... ... ... 4 ... ... 3.)[11] Биоресурстардың экологиялық мониторингі
қаржыландыру жетіспеушілігі байланысты аз көлемде өткізіледі.
Бұл бағдарламаның шегінде стратегиялық мақсат ... ... ... жүйесі және қоршаған ортаны қорғаудың аумақтық ықшамдалынуы
табылады. Қазіргі жағдайдың ... ... ... ... ... ... олардың орындалуы қоршаған ортаның ... ... ... шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді:
- экологиялық мониторингтің минималды-жеткілікті жүйелердің ашылуы;
- бірыңғай ақпараттық аналитикалық орталық қалыптастыру және ... ... ... екі ... та ҚР ... ... жылдарға арналған
әрекеттер бағдарламасының мерекелік шараларының ... ... ... және ... ... ... ... жүйелерін қалыптастыру» және п.4.6.2.«Табиғи қорларды балансталған
қолдануына арналған негіздерді қалыптастыру» п.4.6.2.1, 4.6.2.2., 4.6.2.3.,
4.6.2.4., ... ... ... ... ... ... ... мүмкін шектерінің анықтамасымен, табиғи
қорлардың мемлекеттік кадастрын қалыптастыру және қоршаған ортаны қорғаудың
территориялық комплексті схемаларын жасауымен ... ... ... ... ... ... бақылау
сұрағының шешімінің техникалық негізін қалыптастыруға және табиғи қорларды
балансты ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
қорғаныш үшін ақы төлеуді толық жетілдіру және табиғи қорларды ... ... ... ... п ... нәтижелі іске асырылуы.
Бірінші мақсатқа жету үшін:
- ШҚО аумағында орналасуын және бақыланатын объектілердің сипаттамасын
ескере ... ... ... ... ... ... ... орналастыру сызбасын анықтау;
- атмосфера, су қорлары, радиациялық жабдықтау ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының интегралды бағалау алуына арналған гео-
ақпараттық жүйелер кешенінде ғарыштық материалдары жинап алу және ... ... және ... ... ... ... ... арналған автоматты
бақылау метрологиялық аттестацияланған ... ... ... көздерін жабдықтау (толассыз бақылау жүйелерімен);
- стандартталмаған өлшеу ... ... ... ... мен жер ресурстарының қаражаттық, кадрлық және тұрақты
техникалық мониторингпен қамтамасыздандыру.
Екінші мақсатқа жету ... ... ... ... ... негізге аынды, ол қоршаған орта жағдайы туралы
ақпарат бере алады, ... ... ... ... отырып,
экологиялық жағдайдың дамуын болжамдай алады. Бұдан ... ... ... ... және ... ... мәліметтер банкісін қалыптастыру
қажет.
Екінші мақсатқа жету үшін:
- ШҚО –да аймақтық ... ... ... ... ... ... аймақтық ақпараттық орталығын қалыптастыру;
- қоршаған ортаны ластайтын заттардың миграция ... ... ... ... жұмыстарын қткізіп тұру;
- ШҚО-да экологиялық жағдайлардың мүмкін ... ... ... және ... ... ШҚО ... таза ... мәліметтер банкісін
қалыптастыру.
Аймақтық экологиялық мониторингі облысында маңыздылық ... ... ... ... 4-ші кестеде келтірілген.
Кесте – 4. Аймақтық экологиялық мониторинг әрекеттерінің бағдарламасы.
|№ ... ... ... күшті әсер |
| |стратегиялық жоспары | | ... ... ... ... ... - ... ... және қоршаған ортаны қорғау аумақтық жүйелердің оптимизациясы |
|1 |Аймақтық экологиялық |ШҚО ... |ШҚО ... |
| ... ... ... ... туралы |
| |жүйесін ашу, техникалық, |жағдайының ... ... |
| ... және ... ... ... ... алу. |
| ... қамтамасыз ету |ақпараттық жүйе | |
| | ... | |
| | ... | |
| 2 ... мониторингтің|Экогияық мәнді |Жоспарлауға жарамды |
| |аймақтық ақпараттық ... ... алу |
| ... ... ... және | |
| | ... | |
| 3 ... ... ... ... ... басатын мерекелік|
| |заттардың миграция ... ... ... ... ... |заттардың ... ... |
| | ... ... |
| | ... және ... қоршаған|
| | ... ... ... ... тигізетін|
| | ... ... ... |
| 4 ... ... |ШҚО ... |Шарттарға қолданатын |
| |жағдайдың болжау ... ... ... |
| ... және ... ... ... болжау |
| |құралдарының ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... таза |ШҚО ... |ШҚО ... |
| |технлогиялардың ... ... |
| ... ... |технологияларын |жоғарылауы |
| | ... және ... ... ... Шығыс Қазақстанның көптеген қоныстанған орындарда
қоршаған ортаны ... ... ... бұл ... ... ... Бірақ, белгілеп қоятын бір жайт, республика
бойынша ШҚО ластану деңгейінен әлі де ... ... ... ... ... күкіртті ангидрид, формальдегид, аммиак, фенол, қорғасын,
ШҚО-да кадмий санитарлық нормаларды шамадан тыс асырады.
Қорытындылай келе айтатыным, ШҚО ... ... ... ... ... және ... ... сапасы деңгейін көтеру,
тәрбиелеудің және халықтың салауатты өмір бейнелерін құру қажет;
- Осы ... ... ... ... ... қозғалыстары арасында
белсенді түсіндіру жұмыстарын жүзеге асыру, оларды халық ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа тәуекел
факторлары туралы ең анық ақпаратпен қамтамасыздандырады;
- Жаңа өнеркәсіпті объектілердің қала аумағындағы құрылысы ... ... және ... ... ... ... мүмкін
болатын табиғи ортаға деген жасанды тиеулерді еске ала отырып, санитарлық ... ... ... ... ... ... нәтижелі
қолдану. Қоймалау және өнеркәсіпті, тұрмыс шығымдарын ... ... ... ... ... ... ... мекемелер және өндірістер қызметінің үстінен
тұрақты қадағалау жүзеге асырылады (бақылау);
- Облысымыздағы ең ... өлім ... қан ... ... рак ... дем алу мүшелерінің ауруларынан
және тағы басқа, сонымен қатар осы патологиялардан өлімнің тұрақты ... ... ... ... ... ... және өңдеу, медико-
санитарлық сақтандырулар, ... ... ... ... және диспансерлеудің қажеттіліктерін көрсетеді.
Бұл мақсаттарды табысты шешу, ШҚО-да ... ... ... ... біздің аймағымыздағы экологиялық қауіпсіздікті
қамтамасыздандыру және қоршаған ортаның деградациясына жол бермейді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1.Стратегический план развития Республики Казахстан -2030. – ... ... 110 ... Программа действий Правительства Республики Казахстан на 2000-2002 годы.
– Алматы, 2000. – 32 ... План ... по ... программы действий Правительства
Республики Казахстан на 2000-2002 годы: Утв. ... ... № 367 от ...... ... 2000. – 58 ... Об ... охраняемых территориях: Закон Республики Казахстан от 18 марта
1998 г. – ... 1998. – 10 ... Об ... ... и ... животного мира: Закон
Республики Казахстан, от 21 июня 1993 г. – ... 1993. – ... ... ... ... за использование особо охраняемых природных
территорий и оказываемые им услуги: Постановление Правительства
Респ.Казахстан от 10.05.2000 г. № 693. – ... ... 2000. – ... О подготовке зонтичного проекта «Улучшение окружающей среды для
устойчивого развития Акмолинской, Восточно-Казахстанской, Павлодарской,
Карагандинской областей и г. Астаны РК»: Постановление Правительства
Респ.Казахстан от ... г. № 264. – ... ... 1999. – 62 ... ... ... ... Утв. решением акима ВКО от 29.07.97 г. № 719. –
Устинка. – 1997. - 9 авг. ( ... ... ... ... ... ВК ... на 1997-99 гг. :
Решение акима ВКО от 24.06.97 г. № 63-К. – ... – 1997. – 16 ... ... о ... ... области в январе-сентябре
2000 года: Оперативная информ. // Доклад ДГП «Вычислительный центр по
статистики ВКО», 2000. – С. ... ... ... ... развития Восточно-
Казахстанской области: Отчет о НИР/ВКГУ / Руковод. работы А.К. Адрышева.
- Усть-Каменогорск, 1999. – 48 ... ... ... ... пчел в ... ... ... среды / Годовой отчет ВКНИ-ИСХ. –
Усть-Каменогорск, 1998. – 112 с.
13.Стратегический план мероприятий по улучшению экологической обстановки
ВКО: Утв. зам. акима ВКО Ю.П. ... от 23.09.97 г. – ... 1997. – Ч. 1. ... ... – 52 с.
14.Программа оздоровления окружающей среды на период 1998-2000гг.:Утв.
решением акима ВКО от 22.12.97 г. № 352. – Усть-Каменогорск, ... 68 ... план ... по ... ... среды.- Алматы:
Экономика и право, 1998. – 22 ... ... ... о ... ... охраны и использования
загрязненных и нарушенных земель: Постановление Правительства ... от 16.06.97 г. № 976. – ... ... – 1997. – 20 июля ... ... ... за ... ... ... Постановление
правительства РК от 01.12.1998 г. № 1213. – Алматы: ... 1999. ... ... ... ... безопасности,1997. – Алматы, 1998. –12 с.
19. Об экологической экспертизе: Закон Респ. Казахстан от 18.03.98 г. ... 1998. – 6 ... Об ... ... ... ... ... Казахстан от 15.07.97 г. ... 1998. – 10 ... Д.П. ... ... и ... / Д.П. Никитин, Ю.В. Новиков.-
М.: Высш. шк.,1980. – 424 с.
22. Руководящие ... ... ... природоохранной
деятельностью в странах с экономикой переходного периода.- ... ... – 789 ... М.С. ... природопользования / М.С. ... 2000. – 476 ... ... А.В. ... ... ... ... / А.В.
Егорина, Ю.К. Зинченко, Е.С. Зинченко. - Усть-Каменогорск, 2000. – Ч.1.
Вост. Субрегион. – 126 ... ... Г.П. ... ... концентрации химических веществ в
окружающей среде / Г.П. Беспамятнов, Ю.А. Кротов. - Л.: Химия,1985. –
528 с.
26.Израэль Ю.А. Экология и контроль состояния ... ... / ... - М.: ... 1984. – 560 ... ... Казахстана. Проблемы и решения: Справочно-информ.
вестн. - Усть-Каменогорск: ВКГУ, 2000. – 48 с.
28. Экология Восточного Казахстана. Проблемы и ... ... ... ... 2001. – 52 с.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығыс Қазақстан облысының экологиялық жағдайы жайлы7 бет
Шығыс Қазақстан облысының экологиялық жағдайы туралы14 бет
Шығыс Қазақстан облысының экологиялық туризм дамуы51 бет
Шығыс Қазақстан облысының туризмінің қазіргі жағдайы мен туристік іс - шаралар44 бет
Шығыс Қазақстан Облысының туризмдік дамуы18 бет
Абайдың көркем аудармалары 8 бет
Жер заңнамасы5 бет
Мемлекеттiк бюджеттің негізгі мәселелері мен шешу жолдары27 бет
Шқо әлеуметтік-экономикалық дамуы16 бет
Қазақстанның бір аймағының дамуының әлеуметтік-экономикалық жағдайы және тұрғындар әл ауқатының деңгейін талдау4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь