Адамгершілік мәдениеті

МАЗМҰНЫ

КIРIСПЕ 3

1 АДАМГЕРШIЛIК МӘДЕНИЕТI ҰҒЫМЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ . ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Адамгершілік ұғымының теориялық сипаты 7
1.2 Адамгершiлiк мәдениетi мәселесiнiң педагогикалық . психологиялық әдебиеттерде зерттелуі
9
1.3 Дүниетану пәнінде адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастырудың тиiмдi әдiс . тәсiлдер мен жолдары

2 ДҮНИЕТАНУ ПӘНІ САБАҚТАРЫНДА 2 . СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ АДАМГЕРШІЛІК МӘДЕНИЕТТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

2.1 2. сыныптағы дүниетану пәні бағдарламасы мен оқулығына талдау 29
2.2 Дүниетану сабақтарында 2.сынып оқушыларының адамгершілік мәдениетін қалыптастыру бағытындағы озат мұғалiмдер іс.тәжiрибесiнен

38
2.3 Дүниетану сабақтарында 2.сынып оқушыларының адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі

46
ҚОРЫТЫНДЫ 58

ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI 61
ТIРКЕМЕ . А 67
ТIРКЕМЕ . Ә 72
ТIРКЕМЕ . Б 73
КIРIСПЕ

Егемендi елiмiздiң болашағы жас жеткiншектердiң бiлiм дәрежесiнiң тереңдiгiмен өлшенедi. Қазiргi заманғы бiлiм беру әлеументтiк құрылымының маңызды элементтерiнiң бiрiне айналды. Адамның жеке басын қалыптастыру негiзi бастауышта қаланатыны бәрiмiзге белгiлi. Бастауыш мектептен бастап оқушыларға бiлiмнiң қыры мен сырын жетiк таныту, қабiлеттерiн шыңдау адамгершiлiк қасиеттерiн дарытып Қазақстан Республикасының азаматы деген атаққа лайық болатындай етiп тәрбиелеу - бiздiң мiндетiмiз болмақ. Сондықтан да бастауыш мектептен бастап оқушының жан-жақты дамуына басты назар аударылуы керек.
Оқушының жан-жақты дамуына бағыт-бағдар берушi- мұғалiм. Бастауыш бiлiмнiң мемлекеттiк стандартында оқушыларды ғылымдар негiзiмен таныстырып қою емес, баланың жалпы ойын дамыту, қажеттi тәрбие берiп, оны тәжiрибеде қолдана бiлу үшiн өздiгiнен жұмыс iстеуге, адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастыру талап етiледi. Бүгiнгi заманның педагогикалық, психологиялық зерттеулерiнiң анықтауы бойынша мектептiң бастауыш сыныбындағы кезеңi баланың қай жағынан болсын ең қарқынды дамитын кезеңi.
Ғалым-педагог Л.В.Занков “Оқыту-оқушының жалпы рухани дамуын қамтамасыз етуi қажет”- дейдi [9,32].
Көрнектi психолог Л.С. Выготский : “Жақсы оқыту – баланың дамуын iлгерілететiн, дамудың алдында жүретiн оқыту”- деп тұжырымдайды [ 11]. Ал, оқыту мұғалiм арқылы iске асатын процесс болғандықтан педагогтар мен ұстаздар қауымына үлкен жауапкершiлiк жүктейдi.
Қоғамның негiзгi бағыты бiлiмдi де дарынды балалар даярлау болса, ал мектептiң негiзгi көкейкестi мәселелерiнiң бiрi бiлiм мен қатар тәрбие беру, яғни адамгершiлiк тәрбиесiн қалыптастыру, бастауыш сыныптан бастап адамгершiлiк мәдениетi жоғары деңгейдегi оқушылар тәрбиелеу. Жас ұрпақ бойына батылдық, әдiлдiк, мейiрiм мен қайырымдылық, iзеттiлiк пен қамқорлық сезiмдерiн сiңiрудi әр ұстаз, әр пәнде сабақпен ұштастыра жүргiзуі қажет. Осы тақырып төңiрегiнде көптеген ғұлама ғалымдар пiкiрлер айтып, зерттеулер жазған. Адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастырудың тиiмдi тәсiлдерiне ұлттық педагогика элементтерi де жатады. Қазiргi таңдағы қазақ педагогикасының мiндетi – адам бойындағы жақсы қасиеттердi жас ұрпаққа үйрету, ұлтжанды, отансүйгiш, әдептiлiк, ар-намысы биiк оқушылар тәрбиелеу.
Бастауыш сынып оқушыларының оқу-әрекетi басым. Жас бала - жас шыбық тәрiздi қалай исең солай майысады. Сондықтан да бiлiм негiзi бастауыш мектепте қалыптасады деп айтылады, яғни осы кезеңнен бастап, балаға тиiстi көңiл бөлу керек екенiн заман талабы, тәрбие кепiлi деп түсiнуiмiз керек.
Қазiргi қоғамдағы әлеуметтiк, психологиялық және рухани – адамгершiлiк ахуалдың оң өзгерiске бет бұруы қуантарлық жағдай. Бүгiнде Қазақстанның бiлiм беру жүйесi дүниетанымдық адасудан арылуда.
Бiрiншi кезекте, әрбiр адамның, азаматтың, оқушының жанын, рухын, санасын сауықтыруға мемлекет, әрине мүдделi, сондықтан бұл мәселенi бiлiм берудiң барлық деңгейлерiнде шешудi көздейдi. Осыған байланысты төмендегiдей түйiндi сөздердiң мәнi мен мағынасын қайта қарап, айқындау қажеттiгi туады. Бiлiм беру тұжырымдамасының оқытудың рухани адамгершiлiк мәдениетiнiң тұрғысынан алғандағы iзгiлiктiлiгi, функциялылығы және табиғилығы:
- Ізгiлiктiлiк бала ретiнде индивидтiң адамгершiлiк-эстетикалық белгiлерiн, оқушы ретiнде даралықтың моральдық белгiлерiн бойына сiңiрген белсендi әрi шығармашыл тұлғаның дамуы үшiн тұрақты жағдай тудыру мiндеттерiн назарда ұстайды.
- Оқыту мәдениетiнiң функциялылығы педагогтердiң де, оқушылардың да адамгершiлiк-әдептiлiк бiлiктiлiгiн қалыптастыруға бағытталады. Оқыту мәдениетiнiң рухани – адамгершiлiк негiздерiн қалыптастырудың функциялық мәндiлiгi мынаған бағдарланған:
- бiлiм беру үрдiсi субъектiлерiнiң тұлғааралық қатынастарының рухани өрлеу тұрғысынан жаңарту;
- оқу әрекетiнiң психологиялық-педагогикалық қана емес, адамгершiлiк негiздерiн де анықтау;
Қазақстан Республикасы бiлiм беру жүйесiнiң даму динамикасы, оның iшiнде бастауыш мектеп жасындағы балаларға адамгершiлiк – рухани бiлiм бiлiм беруде бастапқы идеал құндылықтарды, ұстаным мен мақсаттарды қалыптастыруды талап етедi.
Алайда оқыту мәдениетi барлық тарихи және мәдени өзгертуде болсын, ол қашанда оқытудың қандай да бiр педагогикалық үлгiсi, тәрбиенiң адамгершiлiк эталоны болып қала бередi [ 26,42].
Осы айтылғандардың барлығы алынып отырған тақырыптың күрделiлiгiнiң, ғылыми және тәрбиелiк жағынан маңыздылығының, көкейтестiлiгiнiң дәлелi бола алады.
Сондықтан мен дипломдық жұмысымның тақырыбын “Дүниетану сабақтарында 2-сынып оқушыларының адамгершiлiк мәдениеттерiн қалыптастыру” деп алынып, ғылыми тұрғыдан зерттеу жұмысы жүргізілді.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларының дүниетану пәнінде адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастырудың тиiмдi жолдарын iздестiру.
Зерттеу нысанасы: Бастауыш сынып оқушыларының дүниетану пәнінде адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастыруды ұйымдастыру үрдiсi.
Зерттеу пәнi: Бастауыш сынып оқушыларының дүниетану пәнінде адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастырудағы оқушылар мен мұғалiмнiң iс-әрекеттер жүйесi.
Зерттеу мiндеттерi:
1 Адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастырудағы педагогикалық- психологиялық, әдiстемелiк ой-пікірлерге шолу жасау;
2 “Адамгершiлiк мәдениетi” ұғымына анықтама бере отырып, оның ерекшелiктерiн қарастыру;
3 Дүниетану пәні бойынша бағдарламалар мен оқулықтарға талдау жасау;
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Горащенко В.П. Табиғаттанудан сабақ беру методикасы/ В.П. Горащенко– А.: Просвещение, 1977 – 39 б.
2 Жұмабаев М. Педагогика / М. Жұмабаев– А.: Рауан, 1993
3 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан 2030/ Назарбаев Н.Ә. – А.: 1997
4 Ушинский К.Д. Человек как предмет воспитания/ К.Д. Ушинский– М. Просвещение, 1977
5 Табиғаттануды оқыту және балап тәрбиесi: - А.: Мектеп, 1985
6 Богословский В.В. Жалпы психология / В.В. Богословский– А.: Мектеп, 1995
7 Қоянбаев Ж.Б Педагогика / Ж.Б Қоянбаев– Астана.:1998
8 Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики / А.Н Леонтьев. 1972
9 Занков В.В. Избранные педагигические труды / В.В. Занков– М.:1990
10 Рубинштейн С.Л Избранные психологические труды / С.Л Рубинштейн–М.: Просвещение, 1960
11 Выготский Л.С Проблемы возрастных периодизаций детского развития / Л.С Выготский – М.: Наука, 1972
12 Выготский Л.С. Педагогическая психология/ Л.С. Выготский– М.:1980
13 Горащенко В.П Методика преподавания природоведения/ В.П Горащенко – М.: Просвещение, 1984
14 Горащенко В.П Методика изучения природы в начальной школе/ В.П Горащенко - М.: Просвещение, 1965
15 Подзоров В.И. Природоведение с методикой преподавания/ В.И. Подзоров Учебное пособие для пед. училищ – Киев, 1990
16 Пакулова В.М. Методика преподавания природоведения/ В.М. Пакулова– М.: Просвещение, 1990
17 Жалпы бiлiм беретiн мектептiң оқу бағдарламасы / 1-4 сыныптар/. – А.: 1997
18 Жунiсова К. Дүниетану 1 сынып/ К. Жунiсова – А.: Атамұра 1999
19 Мұқамадиева Ш.С “Дүниетану” сабақтарында бiлiм беру және тәрбиелеу. 1-2 сынып /Әдiстемелiк нұсқаулар/ Ш.С. Мұқамадиева - Өскемен.: 2000
20 Жарықбаев Қ Қазақ тiлi тәрбиесi / Қ. Жарықбаев – А.: Санат. 1996
21 Балтабай Е Этнопедпгогтка және тәрбие / Е Балтабай // Қазақстан мектебi, -2003, -№1, -40 б.
22 Ауданбаева Қ. Деңгейлiк тапсырмалар / Қ. Ауданбаева // Қазақстан мектебi,- 2003. -№1. -75б.
23 Сiләмбекова Т. Адамгершiлiкке тәрбиелеу – басты мақсат / Т Сiләмбекова // Қаз. Мектебi, -2003, -№5, -44б.
24 Кабуш В.П. Гуманистичиское воспитание школьников / В.П. Кабуш // Педагогический вестник, -2004, -№2 – 31.
25 Мамырханова Л.Н Оқушылардың пәнге қызығушыларын арттырудағы халықтық педагогиканың ролi / Л.Н Мамырханова // Педагогический вестник, 2003, -№2 – 29
26 Төлегенов Ө. Оқытудың пелагогикалық – психологикалық ерекшелiктерi / Ө. Төлегенов // Бастауыш мектеп, -2001, -№1 -33
27 Жұмашева С. Табиғи материалмен жұмыс / С. Жұмашева // Бастауыш мектеп, -2001,- №1 –34
28 Керiмбаева Р. Оқушының дуниетанымын қалыптастыру. / Р. Керiмбаева // Бастауыш мектеп, -2000, -№2 – 29
29 Бексайын Қ. Бала келешегi бастауыштан басталады/ Қ. Бексайын // Қаз. мектебi, -2001, -№3-7
30 Аңламасова З. Халықтық дәстүрмен сабақтастық/ З. Аңламасова // Бастауыш мектеп, -1991, -№3 -21
31 Сүлейменова К Әдептi болсын десеңiз / К. Сүлейменова // Бастауыш мектеп, 1997, -№4 -39
32 Барсай Б. Бастауыш сыныпта оқытудың жаңа технологиясы/ Б. Барсай // Бастауыш мектеп, -1998, -№1-27
33 Қайболдина А. Ата өнерi – балаға мұра / А. Қайболдина // Бастауыш мектеп,- 2003, -№3 -35
34 Серiкбаева Г Табиғат – тiршiлiк ұясы / Г Серiкбаева // Бастауыш мектеп, 1996, -№3 -15
35 Халық – қапысыз педагог // Бастауыш мектеп, 1993, №3-20
36 Дүйсенова Ә. Бала мiнезiн тәрбиелеу / Ә. Дүйсенова // Бастауыш мектеп, 1996, -№2 -46
37 Табылдиев Ә. Тағылымды тәсiл/ Ә. Табылдиев // Қаз. мект. 1995, №3-38
38 Сәтiмбекова М. Оқыту сапасын арттыру жолында / М. Сәтiмбекова // Бастауыш мектеп, -1989, -№7-37
39 Ешiмова С. Қоршаған ортамен таныстыру / С. Ешiмова // Бастауыш мектеп, -1985, -№6-22
40 Махамбетова Ә. “Жемiстер” тақырыбын өткенде / Ә. Махамбетова // Бастауыш мектеп, -1989, -№9-28
41 Майғаранова Ш. Бастауыш сыныпта оқыту мәселелерi / Ш. Майғаранова // Бастауыш мектеп, -1989, -№9 –28
42 Сарсенбинова А. А. Познание мира, 2 класс / А. А. Сарсенбинова // Нач. Школа, -2003, -№1-18
43 Мамбетказиев Е. А. Табиғатты қорғау/ Е. А. Мамбетказиев– А.: Қайнар, 1990
44 Әбiлова З. Этнопедагогика оқулығы / З.Әбiлова: А.: 1999
45 Шарипова Р.Д. Духовно – нравственное воспитание школьников/ Р.Д. Шарипова // Менеджмент в образовании, 2001, №4-103
46 Сағынтаева Ы. Қазақстан Республикасының рәміздері/ Ы. Сағынтаева - А: Санат, 1998
47 Айтмамбетова Б. “Педагогика тағылымдары”/ Б. Айтмамбетова– А.: Рауан, 1993
48 Асылов Ү Даналардан шыққан сөз/ Ү Асылов – А.: Мектеп, 1987
49 Көбесов А. Әл-Фараби/ А. Көбесов– А.: Қазақстан, 1971
        
        Адамгершілік мәдениеті
1
2 МАЗМҰНЫ
|Кiрiспе |3 |
|1 ... ... ... ғылыми – теориялық негіздері | |
| | |7 ... ... ... теориялық сипаты |7 ... ... ... мәселесiнiң педагогикалық – психологиялық | |
| |әдебиеттерде зерттелуі |9 ... ... ... ... ... ... ... | |
| |әдiс – тәсiлдер мен ... |22 |
|2 ... ПӘНІ ... 2 - ... ... ... | |
| ... қалыптастыру | |
| | |29 ... |2- ... ... пәні ... мен ... ... |29 ... |Дүниетану сабақтарында 2-сынып оқушыларының адамгершілік мәдениетін| |
| |қалыптастыру бағытындағы озат мұғалiмдер іс-тәжiрибесiнен | |
| | |38 ... ... ... ... ... адамгершілік мәдениетін| |
| |қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен | |
| ... |46 ... |58 ... ... |61 ... – А |67 ... - Ә |72 ... – Б |73 ... ... ... жас жеткiншектердiң бiлiм дәрежесiнiң
тереңдiгiмен өлшенедi. Қазiргi заманғы бiлiм беру ... ... ... ... ... ... жеке ... қалыптастыру
негiзi бастауышта қаланатыны бәрiмiзге белгiлi. Бастауыш мектептен ... ... қыры мен ... ... ... ... ... қасиеттерiн дарытып Қазақстан Республикасының ... ... ... ... етiп ... - бiздiң мiндетiмiз ... да ... ... бастап оқушының жан-жақты дамуына басты
назар аударылуы керек.
Оқушының жан-жақты дамуына бағыт-бағдар ... ... ... ... ... ... ... негiзiмен таныстырып
қою емес, баланың жалпы ойын дамыту, қажеттi тәрбие берiп, оны тәжiрибеде
қолдана бiлу үшiн ... ... ... ... ... ... етiледi. Бүгiнгi заманның педагогикалық, психологиялық
зерттеулерiнiң анықтауы бойынша мектептiң бастауыш ... ... қай ... ... ең қарқынды дамитын кезеңi.
Ғалым-педагог Л.В.Занков “Оқыту-оқушының жалпы рухани дамуын
қамтамасыз етуi ... ... ... ... Л.С. ... : “Жақсы оқыту – баланың дамуын
iлгерілететiн, дамудың алдында ... ... деп ... [ 11]. Ал,
оқыту мұғалiм арқылы iске асатын процесс болғандықтан педагогтар ... ... ... ... ... ... бағыты бiлiмдi де дарынды балалар даярлау ... ... ... ... ... бiрi бiлiм мен ... тәрбие
беру, яғни адамгершiлiк тәрбиесiн қалыптастыру, бастауыш сыныптан ... ... ... ... ... тәрбиелеу. Жас ұрпақ
бойына батылдық, әдiлдiк, мейiрiм мен қайырымдылық, iзеттiлiк пен қамқорлық
сезiмдерiн сiңiрудi әр ... әр ... ... ... жүргiзуі қажет.
Осы тақырып төңiрегiнде көптеген ғұлама ғалымдар пiкiрлер айтып, зерттеулер
жазған. Адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастырудың тиiмдi тәсiлдерiне ... ... де ... ... ... қазақ педагогикасының
мiндетi – адам бойындағы жақсы қасиеттердi жас ... ... ... ... ар-намысы биiк оқушылар тәрбиелеу.
Бастауыш сынып оқушыларының оқу-әрекетi басым. Жас бала - жас ... ... исең ... ... ... да бiлiм ... ... қалыптасады деп айтылады, яғни осы кезеңнен бастап, ... ... бөлу ... ... заман талабы, тәрбие кепiлi деп түсiнуiмiз керек.
Қазiргi қоғамдағы әлеуметтiк, ... және ...... оң ... бет ... қуантарлық жағдай. Бүгiнде Қазақстанның
бiлiм беру жүйесi дүниетанымдық адасудан арылуда.
Бiрiншi кезекте, ... ... ... ... жанын, рухын,
санасын сауықтыруға мемлекет, әрине мүдделi, сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... ... байланысты
төмендегiдей түйiндi сөздердiң мәнi мен ... ... ... ... ... Бiлiм беру ... оқытудың рухани адамгершiлiк
мәдениетiнiң тұрғысынан алғандағы iзгiлiктiлiгi, ... ... ... бала ретiнде индивидтiң адамгершiлiк-эстетикалық
белгiлерiн, ... ... ... ... ... бойына
сiңiрген белсендi әрi шығармашыл тұлғаның дамуы үшiн тұрақты жағдай
тудыру мiндеттерiн ... ... ... ... ... педагогтердiң де, оқушылардың да
адамгершiлiк-әдептiлiк бiлiктiлiгiн қалыптастыруға ... ... ...... ... ... ... мынаған бағдарланған:
- бiлiм беру үрдiсi субъектiлерiнiң тұлғааралық қатынастарының рухани
өрлеу тұрғысынан жаңарту;
- оқу әрекетiнiң психологиялық-педагогикалық қана емес, адамгершiлiк
негiздерiн де анықтау;
Қазақстан ... бiлiм беру ... даму ... ... бастауыш мектеп жасындағы балаларға адамгершiлiк – рухани бiлiм
бiлiм беруде бастапқы ... ... ... мен ... ... ... оқыту мәдениетi барлық тарихи және мәдени өзгертуде болсын,
ол қашанда ... ... да бiр ... ... тәрбиенiң
адамгершiлiк эталоны болып қала бередi [ 26,42].
Осы айтылғандардың ... ... ... ... ... және ... ... маңыздылығының, көкейтестiлiгiнiң дәлелi
бола алады.
Сондықтан мен дипломдық жұмысымның тақырыбын “Дүниетану сабақтарында 2-
сынып оқушыларының ... ... ... деп ... ... ... жұмысы жүргізілді.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларының дүниетану ... ... ... ... ... iздестiру.
Зерттеу нысанасы: Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... үрдiсi.
Зерттеу пәнi: Бастауыш ... ... ... ... ... ... ... мен мұғалiмнiң iс-
әрекеттер жүйесi.
Зерттеу мiндеттерi:
1 Адамгершiлiк ... ... ... ... ... шолу ... “Адамгершiлiк мәдениетi” ұғымына анықтама бере ... ... ... ... пәні ... бағдарламалар мен оқулықтарға талдау жасау;
4. Дүниетану пәнінде оқушылардың адамгершiлiк ... ... ... ... педагогикалық эксперимент арқылы
тиімділігін тесеру.
Зерттеу болжамы:
Егер, бастауыш сыныпта дүниетану пәнінде оқушылардың адамгершiлiк
мәдениетiн қалыптастыру әдiс-тәсiлдерi ... ... онда ... ... ... ... қалыптастырудың бір құралына
айналып, дүниетанымдары кеңейгенімен ... ... ... де ... еді,
өйткені дүниетану ... ... ... ... ... ... ... Педагогикалық-психологиялық әдебиеттерге, оқулықтарға, әдiстемелiк
материалдарға талдау.
2) Педагогикалық бақылау.
3) Педагогикалық эксперимент.
4) Озат ұстаздар тәжiрибесiн талдау.
5) Сұрақ-жауап, салыстыру ... ... ... ... мен ... ... ... әдiстемелiк
жинақ ретiнде күнделiктi жұмысында қолдана алады.
Апробация:
Бұл тақырып бойынша Ұлан ... ... ... М. ... және
Қ. Қайсенов орта мектептерiнiң екiншi сыныбында эксперимент жүргiзiлдi.
Диплом жұмысының ... ... екi ... қорытынды және
әдебиеттер тiзiмi мен тiркемелерден тұрады. Көлемi 77- бет.
1 Адамгершiлiк мӘдениетi ұғымының ғылыми-теориялық негіздері
1. ... ... ... ... ... адамзат қоғамының даму ... ... ... ... ... ... бiте қайнасып,
жетiледi. Сондықтан да адамгершiлiктiң мәнiн абстрактылы түрде қарап, ... ... ... ерекшелiктерiмен ғана байланыстыруға
болмайды.
Адамзат ... ... ... ... ... ... жатады: жомарттық, батырлық, ... ... ... адалдық, шыншылдық, ұяттылық, ар мен намыс,
тағы басқалары. Әрбiр қоғам өзiнiң даму ... ... оның ... көптеген өзгерiстер енгiзiп ... - ... ... ... ... ... ... болған
әдет- ғұрыптар мен дәстүрлердi тудырып, солармен сәйкес дамиды. Ал ... ... ... ... ... қарым- қатынаста пайда болады және
адамның өзiне субьективтi ... ... қоя ... ... ... отбасында, қоршаған ортада, балалар бақшасында, мектепте,
адамдардың iс-әрекетiнiң ... бiр- ... ... ... тәжiрибе алуын өмiрмен байланыстыру арқылы қарлыптасады. Халықта:
“Ұяда не ... ... соны ... ... ... бар. ... – тәрбие
болмаған жерде адамгершiлiк мәдениетi мен қасиетi де қалыптаспайды.
Адамгершiлiктi, оның жоғарыда айтылған ... ... ... қатынастар аз емес, өте көп. Олар: дос- жарандармен, ата-
анамен, оқушы мен ұстаздың арасында ... ... ... өзара сыйласу,
қонақжайлылық, жолдастық, достық, туыстық қарым- қатынастар.
Адамның адамгершiлiгi - оның жоғары қасиетi, ... ... Оның ... ... бiрi - адамдық ар - намысты ... ... ... ... ... соған дайын болу, “Өзiң үшiн еңбек
қылсаң, - дейдi Абай, - өзi үшiн оттаған ... бiрi ... ... ... iс, дұшпаныңа әдiл бол”. Ақылды, мейiрiмдi адам кез- келген
уақытта ... ... ... болып келедi. Арлы адам- ардақты.
Бiздiң ортамызда осы ... ... ... қана ... өзiн ... таратушы, осындай өз сапаларымен жас ұрпақты тәрбиелеушi ұстаздар аз
емес. Адамгершiлiгi мол адам - басқаларға қашан да ... ... ... ... - ... жан дүниесiнiң ерекше
қасиетi. Ержүрек адамды бүкiл халық ... ... ... Момышұлы,
Талғат Бигельдинов, Әлия Молдағұлова, Мәншүк Маметова, тағы басқа ер жүрек
ұл-қыздарымыз халқымыздың мақтанышы. Олардың ... ... ... атақ, даңқ әкелдi. Соларды үлгі, өнеге етіп отыру.
Әр адамның бойында жастайынан мынадай қасиеттер ... ... кiр ... ... ... атамекенiн аялап, елiнiң тiлi мен
мәдениетiн, әдебиетi мен тарихын, бiртуар аяулы ... ... ... ... ... аманат еткен.
Қазақ елi – бiздiң Отанымыз, атамекенiмiз. Оны қастерлеп, ... ... адам ғана ... келе туған халқы мен ел-жұртын, атамекенiн шын
көңiлiмен сүйетiн болады. Өйткенi халқымыз “Отан – от ... ... ... ... Ата-анасын, өз үрiм-бұтағын жанындай ... ... ... ... ... мен ... сүйетiн толыққанды азамат болуы
екiталай. Ұлтжанды кiсiнiң имандылық – адамгершiлiк ... ... ... ... деген көзқарасынан да жақсы байқалады. Қазақ
елiнiң кез-келген ... ... ... қай бұрышында жүрсе де өзiнiң iс-
әрекетi мен ... өз ұлты мен ... ... ... ... ... ... айқын байқатып отыруы тиiс.
Әдептiлiк.
Бұл халқымыздың ұлттық ... ... ... пен
адамгершiлiктiң басты белгiсi, оның ... бойы ... ... ... ... ... ... қасиеттердiң жиынтығы. Әдеп
сақтаудың экологиялық астары да бар. ... адам ... ... ... ... да ... Табиғаттың әсемдiгi мен сұлулығына, әдемiлiгiне
әрбiр адам зиян келтiрмеуге тиiс. Мәселен, суды ... ... ... көзiн ашпау, жолдағы тасты алып тастамау, көктi ... ... ... ...... тұрған әдепсiздiк. Әдеп сақтау – ... ... ... бағыну, ерiксiз бағыну емес, бұл ... ... ... дәл ... ... ... өтеу.
“Әдептiлiк - әдемiлiк” дейдi ... ... ... ... көпшiлдiк деген сөз.
Бауырмалдық.
Халқымыздың бауырмалдығы “Бала бауыр еттен жаралған” деп, оны ерекше
қастерлеп, әлпештеуден ... Осы ... ... ... ... ... жат ... барлық адамзат баласы бiр-бiрiне дос, бауыр дейдi. ... ... ... ... ... ... қасиетке баулуымыз
қажет.
Қайырымдылық.
“Қазақтардың” – деп ... осы ... ... ... бiрi ... ...... Азия халықтарына
қарағанда, қайырымдылық, адамды аяу, ... ... ... ... ... ... ... – айрықша қасиет. Яғни, қайырымдылық – кең
мағыналы ұғым екенiн оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... – психологиялық
әдебиеттерде зерттелуі
“Адамға ең бiрiншi ... бiлiм ... ... ... ... қас ... ол келешекте оның өмiрiне апат әкеледi”- деп ... ... ... ... ... ... ... тәрбие.
Тәрбие адам тағдырын ойластырады, болжайды, алдын- ала адамның рухани
өмiрiнiң ... ... ... тәрбие алыс пен жақын адамдарға және
өзiн қоршаған ортаға қатынас ... ... ... ... сақтата
отырып, олардың адамгершiлiк құндылықтарын ұрпақтан- ұрпаққа ... ... тек қана ... ... ғана ... ... - адамзат
тiршiлiгiнiң мiндеттi шарты.
В.Соловьев: “Адамгершiлiк бiр ... ... ... ... ... ... ол ... тәжiрибесi арқылы ғана жететiн адамның iшкi жағдайы”-
деп адамгершiлiктiң құндылығына ерекше ... ... ... ... өзi ... ... де көп қырлы.
Еңбекке тәрбиелеу, патриоттық тәрбие, эстетикалық тәрбие,
адамгершiлiк ... ... ... дене ... Осы ... ... адамгершiлiк тәрбиесi, бiрақ ол жападан жалғыз әрекет
етпейдi, ол осы ... ... ... бiрлiкте, демек адамгершiлiкпен
қоса барлық тәрбие түрлерiмен бiрiге келе адамгершiлiк мәдениетi ... ... ... ... индивидтiң өзi анықтап,
адамгершiлiк ұстанымын да өзi қалыптастырады.
Адамгершiлiк – (орысша нравственность) қоғамдық өмiрдiң объективтiк
заңдылығына ... ... ... ... ... ... табылатын талапқа сай белгiлi бiр имандылық шарттарын бiлдiретiн ... ... бiлiм беру ... зор ... дамуы бүгiнде мектептерде
жылдан-жылға оқу-тәрбие жұмысын дұрыс жолға қоюды талап етедi.
Ата-бабаларымыз өздерiнiң сан ... ... ұлы ... ... тәрбие берудiң бай тәжiрибесiн жинақтап, өзiндiк салт-сана, әдет-
ғұрып, дәстүр ... ... ... ... ми ... динамикалық
стереотиптiң бiр көрiнiсi. Бұлар ми сыңарларының тек ... ... ... ғана ... ... бiрге тежелуге ұшыраған алаптарында да пайда
болады. Сондықтан да адамның жеке басында ... ... ... ерекше маңызы зор. Ежелгi үндi мақалында былай деген: ... ... әдет ... әдет ексең – мiнез орасың, мiнез ексең – ... ... ... ... ... ... ... Әдет негiзiнде мiнез
қалыптасатынын А.С. Макаренко мiнез-құлықта дұрыс әдет ... ... атап ... ... ... ешбiр күш салуынсыз пайда бола бередi. Әдептердi белгiлi
бiр мағынада ... ... ... ... ... ... немесе
моральдық (әрқашан шын сөйлеу, достарына адал болу, үлкендер тiлiн алу,
т.б.).
Мәдени ... ... ... ... ... сыйлап-
құрметтеу, дұрыс сөйлеу, т.б).
Гигиеналық әдептер: (таза жүру, қол жуу т.б) ... ... ... ... ағылшын драматургы В. Шекспир: “Жақсы әдет жақсылыққа
бастайтын перiште” десе, орыс педагогы К. Д. ... ... әдет ... ... адам өмiр бойы ... жемiсiн пайдаланады, жаман әдет- борыш,
адам өмiр бойы сол борыштың өсiмiнен азап шегедi” дейдi.
Адамгершiлiк ... ... бiрi ... екi күш ... ... жаққа, екiншiсi жамандық жаққа тартады.
Ал оқуға деген әдет адамның әдет-дағдыларының күрделi бiр түрi ... Ол ... ... мен ... ... әдеттегi формаларының
құрамына енедi. Олар оқушылардың бiлiм алуына және ... ... ... зор ... тигiзедi. Сол әдеттенудiң арқасында оқушы
жинақы, тәртiптi бола түседi. Егер ... ... ... оған ... ... ... кездескен кедергiлердi жеңу қиын болады. Оқушының
пайдалы әдеттерiн қалыптастыру, ... ... ... зор
әсерiн тигiзедi. Бастауыш сынып оқушыларының адамгершiлiк мәдениетiн
тәрбиелеудiң iс- ... ... ең ... әдiстерiнiң бiрi-
мұғалiмнiң оқушыларға жүргiзiлетiн ... ... ... ... тек ... ... ғана ... пайдалы
әдеттердi тәжiрибеде тiкелей көрсетумен ұштастыру керек. “Әдет - ... ... ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыру қажет” [86].
Бұл проблема жан-жақты қарастырылып, үнемi iзденiстер жүргiзiлсе ... ... ... да ... ... дейiн нақты жауап таба алмай
келедi. Бұның шындыққа сай ең негiзгi қиыншылығы, ... яғни ... ... ... болуында [88].
Болашақта өмiр сапасы, мүмкiн адамзат цивилизациясының өзiнiң өмiр
сүруi. Бiздiң қаншалықты өзiмiздi және ... ... ... ... бiлiм беру жүйесiнiң анықтаушы белгiлерiне мыналар жатады:
басты мақсат-бiлiм негiздерiн, әлеуметтiк тәжiрибелер жиынтығын беру ... ... ... ... ... ... қатынасқа
тәрбиелеу. Мұның өзi бүкiл оқудың мазмұнын қайта қарауды талап етедi. Бұған
дейiн неғұрлым бiлiм ... ... ... соғұрлым жеке адамдық
қасиет мол болады деген тұжырымды басшылыққа алып келдiк. ... ... ... жеке ... ... ... алатынын болжау.
Адам - табиғаттағы кемелденiп жетiлген ақыл-ой иесi және ... Осы ... орай ... ... ... ... ... педагогика мен психология ғылымы болса, адам жандүниесiнiң ... даму ... жеке ... ... ... ... ... психологы С.А.Рубенштейн бұл түсiнiк туралы былай деген: «Адам
өзiнiң ерекше қайталанбайтын қасиеттерiнiң күшi арқасында индивидуалды ... ... ... өзiнiң қатынасын саналы түрде анықтау арқасында ... ... ... өзiн ... ... және ... ... Адамның қоршаған ортаға қарым- қатынасы оның ... ... ... басқа адамдар мен қатынасынан, ең
бастысы оның әрекетiнен (еңбек, оқу, т.б) ... жеке ... ... мен қалыптасуына ықпал ететiн 3 негiзгi
фактор бар. Ол ... ... (iшкi ... орта мен ... ... Осы үш ... ... дамуына қалай әсер ететiнiн олар өзара
қарым- қатынаста болатынын, қайсы және ... ... ... ... туралы
мәселенiң өте зор ғылыми және практикалық маңызы бар. Тәрбие ... ... ... ... ... ету болып табылады. Адам қажеттiлiктi
қанағаттандыру көзi болатын қоршаған ортаға тәуелдi бола ... ... ... ... ... оны және өзiн ... iс- әрекет процесiнде
саналы түрде қайта құрады. Сондықтан да адамның саналы түрдегi белсендi iс-
әрекетi оның жеке басын ... ... Жеке ... ... мүддесiн қоғам мүддесiмен ұштастыратын жоғары мативтердiң жалпылану
және тұрақтылық дәрежесi ... ... ... ... ... нормаларына сай келетiн жеке адамның қалыптасқандығын
дәлелдейдi. Қоршаған ортаға, ... ... ... ... ... адамның дүниетанымы, көзқарасы, ұмтылысы, нанымы байқалады. Сондықтан
жеке ... ... ... қалыптастыру- тәрбиенiң өзегi» [88].
Адамгершiлiкке тәрбиелеу ... ... ... әр ... ... керек. Дәстүрдi қолданудағы жаттығудың мәнi әрекет
пен қылықтарды бiрнеше рет ... ... жеке ... ... мотивi
мен мiнез- құлқындағы қажеттiлiктi қалыптастыруға әсер етедi. Тәрбие ... ... ... ... ... ... адамгершiлiк
сапаларын стимулдандыру тәсiлi деп түсіндіреді. Оны ... ... ... болады. Американдық психолог Л.Кольберг адамгершiлiк
тәрбиелеудiң басты мақсаты мiнез- құлықты қалыптастыру емес, ... ... ... деп түсiндiредi. Дәстүр туралы мәлiмет беруде түсiндiру, ... ... ... ... беру ... қолдану адамгершiлiктi тұлға
қалыптастыруға негiз бола алады.
Бала дамуының алғашқы кезеңiнен яғни ... ... ... ... ... ... Моральдiк-этикалық дәстүр мәдениетiнiң
толысқан сферасы ... ... ... мәдениеттi қалыптастыра
отырып өскелең ұрпақты, адамгершiлiкке тәрбиелеудiң негiзгi ... ... ... ... көзi, iлкi бастауы бола
алады [23,44].
Кейбiр зерттеушiлер ... ... ... күйде өзгерiссiз, ал өзгерген жағдайда ұзақ уақыт қызмет ... ... ... ... ... “Адамгершiлiк немесе моральдық ... ... және ... ... ... дәстүрлер” дей келе,
ұлттық адамгершiлiк деп отырған ұғымдарымыздың түп ... ... ... сара ... әкеп ... ... дәстүрмен тығыз
байланысты тұңғыш қарастырушы К.Д.Ушинский болды. Ол өз ... ... ... еңбектiң тәрбиелiк және психикалық сипатына
және тәрбиедегi ... ... ... бөле ... ... ... педа-гогика” деген тұжырымға келген. Осы идеяны қазақ ... ... Ы. ... ... ... ... атап
көрсетедi, 7 жақсы қасиет:
Бiрiншi: Имандылық.
Екiншiсi: Жоғарғы әдiлдiк.
Үшiншiсi: Адалдық, ақкөңiлдiлiк.
Төртiншiсi: ... ... Адал ... ... беру.
Алтыншысы: Жомарттық, қайырымдылық.
Жетiншiсi: Дұрыс заңдылық [ 21, 266].
Жалпы осы адамгершiлiк мәдениетi мәселесi ... ... ... ... ... Л.Н.Толстой,
Н.И.Ильминский, еңбектерi ерекше орын ... ... ... ... ... ... ... Ж.Аймауытов,
М.Дулатов, Х.Досмұхамедовтер жалғастырған.
Ә.Фараби: “Доскерлiк – адамгершiлiктегi жақсы қасиет, бұл өзi ... ... ... ... ... ... туады, осының
арқасында ол өзiнiң жүрiс-тұрысынан, сол ... ... ... ... Бұл жөнiнде артық кету – жарамсақтық-қа соғады, ал достыққа
кемтар болу – тәккаппарлыққа ... Ал ендi осы ... ол ...... онда бұл ... ... ... [48,45].
М.Әуезовтың педагогика, методика мәселелерi жайлы мәселе көтергенi
белгiлi. “Ғылым” атты еңбегiнде: “Адам баласының жаман құлқы ... ... ... ... үлгi, ... бiлетiндiгiнен және түзелу, бұзылу жас
уақытта болады. Көпшiлiктi адамгершiлiкке тәрбиелеу үшiн жас ... ... ... ... таза ... үшiн – көп ой керек, ойлау
үшiн оқу керек және оқу әр тараптан мағлұмат ... ... ... ... ... жақсылықпен тәрбие беру керек”.
Ал С.Қожахметов шәкiрттердiң адамгершiлiк пен әдеп, саналы тәртiпке
тәрбиелеу мәселелерiне байланысты бiрнеше ... ... ... өз ... ... классигi Ян Амос Каменскийдiң “Тәртiп жоқ мектеп
– сусыз диiрменмен тең” дейтiн афоризмiн эпиграф етiп ... Ол ... ... ... оқуға саналы түрде өзiнiң бар ықыласымен
қатысуын, мектеп мүлкiне ... ... ... жолдастарына
көзқарас, қарым-қатынасы, сыпайы, қадiрлi, қошеметтi ... ... ... ” .
Табиғат – адам тәрбиешiсi. Адам болып ... адам ... қалу ... атқарар ролi зор. Табиғат бөлшектерi: жан-жануарлар ... ... ... сай, биiк ... ... ... сары дала – бәрi
адамдардың ақыл-ойына – сана , денесiне – қуат, ... – күш, ... ... ...... бередi. Табиғат жайлы түсiнiктi оқушылар дүниетану
сабағында алады. Ал В.А.Сухомлинскийдiң пiкiрiнше адамгершiлiк тәрбие беру
дегенiмiз – баланы ... су ... ... тазалыққа үйрету емес, ол баланың
санасына табиғат дегенiмiз – бiртұтас жүйе, ол адам мен ... ... ... ... ... ... ... мәселесiне халықтық педагогика
аса көп мән берген А.Б.Измаилова табиғатпен қарым-қатынас үрдiсi, оны ... және ... бала ... ... күндерiнен бастап жүргiзу
керек. Ертегiлер мен ойындардағы ... үй ... ... туралы
ойлар, мақал-мәтелдер мен нақыл ... ... ... ... ... ... үздiксiз байланысқа түседi. Табиғатты қорғау, қызықтау
сезiмдерi қалыптасады деп көрсеткен.
Ал Б.Т.Лихачев жеке ... ... ... қажеттiлiгi
мәселесiн қарастыра келiп, мектеп жасынан бастап бұл Я.А.Каменскийдiң өсиет
етiп кеткен тәрбиенiң табиғатпен байланыстылығын адам тәрбиесiнiң ... деп ... ... мен ... тыс ... ... ... жұмысы
үздiксiз болатыны жайлы көптеген көрнектi ғалымдар ... ... ... В.А.Сухомлинскийлер дәлелдеп
бердi.
И.Д.Зверевтiң пiкiрiнше, тәрбие мен бiлiмнiң негiзгi мақсаты ... ... ... оның ... ... ... ... берiк ғылыми бiлiмдердi меңгерту ... ... ... ... ... көрсеткiшi ретiнде оқушылардың табиғи ортаға
деген көзқарасы, оның адамгершiлiк нормаларын айтуға болады [24,29].
Жалпы ... ... ... ... мәдениетiн
қалыптастыру мынадай мiндеттердi белгiлейдi:
-Табиғи және әлеуметтiк ортаға деген ... ...... ... бiр ... Өзiн қоршаған ортаға зиян келтiрмей, қайырымдылыққа iзеттiлiкке
үйретудi мектептiң бастауыш сыныбынан бастау.
-Табиғатты қорғау, ағаштар отырғызу, бұталар мен ... ... ... ... ... iзет, ... ... ету қасиеттерiн жетiлдiру.
“Ұлттық тәрбиенiң негiзi – адамгершiлiк, ... ... ... ... сәби шақтан озық түрде баулу керек.
Оқушының адамгершiлiк мәдениетi қай кезде де назардан тыс ... ... ... де ... ... мәдениетi жоғары болуы
маңызды мәселе ретiнде саналады. ... ... ... ... мәдениетiн қалыптастыруға дүниетану сабағының ... ... ... ... ... ... “Адам алдымен ойлы,
парасатты болуға, ақыл-ойдың жан-жақты дамуына көңiл бөлуi ... ... ...... ... сипат”-деген ұлағатты
пiкiрiн мойындай отырып, жас ұрпақты бiлiм ... ... да ... ... ұмытпағанымыз абзал [2,38].
Адамгершiлiк iлiмінiң және адамгершiлiк тәртiптiң сәйкес келуi –
азаматтың, ... ... ... ... айғағы.
“Адамгершiлiктерiң жоғары болсын. Бұл сендердiң ең басты мiндеттерiң” ... ... ... ... Ал Абай: “Досыңа достық – қарыз iс,
дұшпаныңа әдiл ... деп ... ... ... адам ... ... болған сайын, соғұрлым өзгенiң жақсылығын да бағалағыш келедi.
“Жас өспей ме, жарлы ... ма!” ... ... ... ... ... ... екендiгi де еш күмән тудырмайды. Сондықтан өз
бойларына жоғары адамгершiлiк мәдениетiн бүгiннен бастап сiңiре бiлу, ... арлы болу ... ... Адам ... ... ... ... жете
алмайды, қашан да қайырымдылық қажет. Өйткенi, адамның асыл қасиетi – оның
жасаған жақсылығы. Адам – ... ... ... әрқайсымыз осы атқа лайық
болуымыз керек. Ал қоғам жайлы оқушылар ... ... ... да ұлы ... ... ... “Адам баласы туа сала естi
болмайды. Естiп, көрiп, ұстап, татып, естiлердiң айтқандарын есте ... ... ... ... Естiген нәрсенi есте сақтау, ғибрат алу ғана
естi етедi”-деп ... ... ... ... ... ғылыми
тұрғыдан дәлелдеп бередi. Адам мiнезiнiң түрлерiн адамгершiлiк, ... ... ... оларды жақсы және жаман деп жiктейдi. Ал
Ш.Құдайбердиев Абайды үлгi ... ... ... ... өзiне ұран тұтып балаға қатарыңнан қалма, өтiрiк, өсек айтпа,
ұрлық-зорлыққа әуес болма, жалқаулықтан, жамандықтан қаш, ... ... ... ... оқу оқып, бiлiм ал, талаптан деп өсиет айтады:
Ақылды сол – ... пен ар ... сол – ... жан ... сол – таза ... күнiн көрiп,
Жаны үшiн адамшылық ар сатпайды.
Ақынның жастарға ... ... жолы ... пен ... Осы екi жол ... қиындықтан құтқарады, адамгершiлiк тезге салады
[54,236].
Бүгiнгi тәуелсiз мемлекетiмiздегi жаңа қоғам мүддесiне лайықты, жан-
жақты жетiлген, бойында ұлттық сана мен ... ... ... тәрбиелеу отбасының, бiлiм беру ошақтары мен барша халықтың мiндетi.
Өзiмiздiң өркениеттi ел ... ... ... үлкен
мәселелердiң бiрi келешек ұрпақтың рухани дамуы.
Адамгершiлiк ұғымы iзгiлiк, гуманизмнiң синонимi ... ... ... ... ... ... ... жүйесi мен қоғамдық
ахуал ретiнде неғұрлым кең ... ... сүю, оған ... ... ... болу – ... ... шынайы байлығы затта емес, рухани қазынада. ... ... ... ... бiр ... ... ... көзқарасты, мiнез-құлықтағы адамдық тәртiп пен рухани ... ... ...... ... өлшемi. Оның жақсылыққа
талпынуы, өзге адмға жанашырлық бiлдiруi. ... ... ... сүру ... ... ... өзiн-өзi танып сол арқылы дүниенi -
әлемдi тануы.
М.Шоқайұлы былай ... ... - адам ... ... ... ... ... iзгiлiк пен әдемiлiк заттандырылып, игiлiктер
дүниесi құрылған. Сонымен ... ... ... ... ... көтеретiн
негiзгi құрал”.
Тәрбие өмiр бойы үздiксiз жүретiн ... да, ... ... ... ... ... ... бiр сырлы “ деген бiр ауыз ... ... Адам ... үш ... құрамнан тұрады, ол ақыл-ой, сезiм, ерік.
Осыған орай оның ... адам ... қай ... басым болса, оның
өмiрдегi iзденiсi мен ұмтылысы да соны бейнелейдi.
“Қазақстан – 2030” Ел Президентiнiң ... ... ... ... денсаулығын, бiлiм мен әл-ауқатын арттыруға,
экологиялық ортаны жақсартуға ерекше мән ... жас ... ... нығайту, рухани-адамгершiлiгiн
жетiлдiру мәселелерiне тың көзқарастардың ... ... ... ... ... көкейкестi мәселелердiң бiрi - жетiлген тұлға тәрбиелеу
[3,21].
Яғни, ...... ... ... ... ұстай
бiлетiн, өнегелi мiнез қалыптастырып, адамгершiлiк қағидаларды меңгерген
адам болып өсуi. Жетiлген тұлға ... ... ... жақсы көру, өз
махаббатын адамдарға арнау. Оның ... ... ... ... ... ... мүддесiн, өз мүддесiнен жоғары қойып, кеңпейiл болу,
тәкаппарлыққа жол ... ... ... құрмет көрсете бiлу, оларды құрметтеу, оларға
адал болу, оларды сүю.
- Достарының, отбасының, Отанының сенiмiн ақтау.
- Өз iсiн iзгiлiк ... ... ... ... ... ... ... iстiң шешiмiне жету үшiн өзiнiң iс-әрекетiн, күш-
қайратын жұмсау.
- Барлық адамдардың пiкiрiн, құқын, жеке меншiгiн құрметтеу.
- ... ... ... ... ... та ... ... аулақ ұстау.
- Жанашырлық таныту, өзгелердiң қайғы-қасiретiне, мұң-мұқтаждығына
ортақтаса бiлу, оларға көмек көрсету.
- ... ... ... ... жол ... ол үшiн ... кек ... аулақ болу.
- Рақымды, мейiрiмдi болу, адамның көңiл-күйiн алдын-ала сезе бiлу.
- Көмектесу, ... ... ... ... ... әзiр ... қатар рухани жетiлген тұлғаның бойында ... да ... ... ... ... сақтау, яғни өзiнiң кiсiлiгiн сақтап, өзiне-
өзi сенiмдi болу.
- Жауапкершiлiк таныту, адал болу, ақиқатты көздеу, жалғандық ... ... ... ... ... ... жеңе бiлу.
- Өзiн-өзi бiрқалыпта ұстай бiлу, өз ойын, ... ... ... ... ... бiлу.
Бастауыш сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастыру мәселелерi
бiлiм мен тәрбие беру тұжырымдамасында ... орын ... Онда ... ... ... тұлғаның қалыптасуы үздiксiз күрделi процесс. Әрбiр
балаға жеке тұлға ретiнде қарап, оның ... тән ... еркi, ... ... ... ... бар екенiн ескерiп, олардың ақыл-ой қабiлетiн,
жеке бас қасиеттерiн ... оны ... ... сай iске ... ... Б.Г.Ананьев, В.В.Давыдов, Қ.Б.Жарықбаев,
Ж.И.Намазбаева, М.М.Мұқанов, М.Б.Блонскийдiң, С.Л.Рубенштеин, Д.Б.Эльконин,
Л.В.Занковтың еңбектерiнде ... ... ... ... мен ... ... мiнез-құлықтарына, дүниетанымдарына
қалыптастырып отыру қажеттiлiгi айқындалған.
Д.Б.Эльконин оқу әрекетi арқылы ... ... ... ... жүйесi мен жеке қарым-қатынасы бiлiнедi, деп көрсеттi
[55,111].
Оқушының iшкi позициясының балада қалыптасуы ... оның ... ... ... ... ... ... болады. Психикалық
процестердiң жұмыс iстеуiнiң бiршама жоғары түрде қалыптасуы ерiктi мiнез-
құлық түрiнiң дамуының ... ... ... ... ... ... ... байланысты барлық мақсатқа бағытталған
ниет, талаптары артады. Өзiмен бiрге оқитын оқушылармен ... ... ... ... арасында да орнын анықтау, әр түрлi
жағдайлардағы мiнез-құлық ережелерiн меңгеру, ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының мiнез-құлық факторлары,
эмоционалды және адамгершiлiк жүгiн арттырады.
Бастауыш мектептiк кезең, кейiнгi ... ... ... ... ... ... меңгерудiң қарқынды даму кезеңi.
Адамгершiлiк дамуы өзiне адамгершiлiк сана-сезiмдi, адамгершiлiк ... және ... ... ... Бұл кезеңде оқушыны
тәрбиелеудiң негiзгi бағыты - мiнез-құлық ... мен ... ... жаңа ... ... ... қалыптастыру бiршама
қиындықтарды тудырып жатады, олар әлi де ... ... ... ... оларға талдау жасауға қиналады, жасы өсе келе бұл
жастағы балалардағы бағалаулар бiршама бейiмделiп, адамгершiлiк ... ... ... ... ... ... ... сезiмнiң
жылылығы, шын көңiлмен сүю, ұғу қажет. Тiптi жай ғана ... ... егер де ... күтсең, суарсаң, жақсы қарасаң, онда ол жайқалып
өседi, адамдарға көңiл ... ... Ал егер оны ... ол
сарғайып, солып қалады. Мiне, бұл қарапайым шындық.
Бастауыш мектептен бастап қарым-қатынас ... ... ... айтарлықтай өзгередi. Тiптi олар үшiн өте маңызды болып
саналатын жора-жолдастарына көмек қолын беруге ... ... ... сүю,
мейiрiмдiлiк, қайырымдылық сияқты қасиеттер табылады [7,23].
Атақты орыс ғалымы Н.И.Пирогов: “Пайдалы азамат ... ... ең ... ... ... ... деп жазады. Яғни, оқулықтағы әр
тарау бойынша оқушыларға ... ... ... ... бәрi ... екендiгiне, оны қадiрлей бiлуiне
байланысты қосымша материалдарды пайдаланып отыру қажет.
Дүниетану - аты жағынан да, ... ... да ... ... ... ... мазмұнға құрылып оқытылмаған жаңа пән.
Қорыта айтқанда, ғалымдардың көпшiлiгiнiң ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортадан
алған әсерлерiне негiзделуi керек деп ... ... ... ... қана ... ... заттарды дұрыс, олардың айырмашылықтары
мен ерекшелiктерiн байқай бiлуге үйрету. Қоршаған ... зиян ... ... адамгершiлiк ұғымдар қалыптасады.
1.3 Дүниетану пәнінде адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастырудың тиімді
әдіс-тәсілдері мен жолдары
Дүниетану пәні ... ... ... ... алғашқы
сатысы.
Оқу бағдарламасының мазмұны бастауыш мектеп мұғалiмдерiнен оқу-
тәрбиелiк мақсаттарын дұрыс ... ... ... ... ... ... тиiмдi де түсiнiктi түрде жеткiзу үшiн оқытудың
тәсiлдерiн дұрыс таңдауды ... ... ... бастауыш мектеп мұғалiмi
оқушыларды қоршаған дүниемен ... ... ... ... қорғауға тәрбиелеудi мақсат деп санайды.
Ғылымда қоршаған дүние сырын танудың оқу үрдісiнде үш әдiсi бар:
- бiлiм ... ... ... ... ... ... оқытудың тәсiлдерiнiң классификасы;
- әңгiмелеу, түсiндiру, суреттеу, баяндау, көрнекi құралдарды
қолдану, практикалық ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын әдiстердi оқу үрдісiнiң ... жас ... ... ... байланысты белгiлеймiз.
Ендi сол әдiс-тәсiлдердi атап көрсетемiз.
1 ”Дүниетану” сабақтарындағы модельдеу әдiсi.
Бастауыш ... ... әдiсi ... ... ... Бiлiм ... оның маңыздылығы зор, себебi оқушылар кеңiстiктi көз
алдына елестетуi, немесе құбылысты түсiну ерекшелiктерiнiң, iс ... ... ... етедi.
Оқушылардың басты бiлiм алу көзi оқулық болып табылады. Оқушылардың
толық терең жүтем бiлiм ... ... ... ... ... ... ... өздiгiнен ынтасымен кiтап оқуын ақыл-ой
тәрбиесiнiң екiншi бағдарламасы деп есептеген. (Жақсы оқи бiлу деңгейiнiң
мәнi неде? Бұл, ең ... ... ... қарапайым әдiсiн бiлу, игеру болып
табылады”.
Ғалымдар Ф.Талызина, Е.Н.Қабанова, Меллер, А.В.Усовалардың ... ... ... ... онда ... ... ... Жеке тұлғаның қалыптасып дамуында оқулықпен жұмыс iстеу бiлiктiлiгi
ең басты танымдылық бiлiктiлiк болып саналады.
Мұғалiм қаншалықты тиянақты, ұқыпты, ... ... ... ... ... егер де ... өзi бiлiм
алуға ынталанбаса, оқыту үрдісi ойдағыдай өз дәрежесiнде ... ... - ең ... ... ... ... ынта туғызу және
оқуға үйрету. Егер оқушы мектепте тек елiктеуге, көшiруге үйренсе, онда ... ... ... ... ала ма?
Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын, көзқарасын қалыптастыру және
дамыту – ұзақ та күрделi үрдiс. Ол ... оқып ... ... ... ... ... қабылдау, қиялдау, есте сақтау, дамыту мен
ынталаудың ... ... ... бiлiк пен ... түрiнде бекiтiлуi
және ойлаудың түрлi сапаларынан тұрады.
Профессор Т.Сабыровтың мынандай ... ... ... ... ... ... туғызудың шарттары мен амалдары көп. Солардың
iшiнен төмендегiдей үш жағдайды атап көрсеткен жөн:
1) Оқу материалының ... ... ... ... ... мен
техникадағы жаңа табыстар (оның практика үшiн патшасы, т.б.).
2) Оқуды ұйымдастыру процесiнiң ерекшелiктерi (оның әдiстерi мен
формалары, ... ... мен ... ... ... ... Мысалы, сабақта мұғалiм мен оқушылар арасында жылы шырайлы
қарым-қатынастың болуы, ... ... ... жағдай, мұғалiм көңiл-күйi
сергек, жарқын болуы, оқушылардың бiр-бiрiне көмек беруi, т.б.
Кейбiр ... ... ... ... ... ... тәлiм-тәрбиелiк жағынан мәндi қосымша материалдар енгізілген.
Оқушылардың ой-пiкiрiнiң ... ... ... ... ... ... ... маңызды шарттарының бiрi.
Туған елдiң табиғаты – адамгершiлiк ... ... ... ... ... шақта жарқын әрi терең қабылданады. Мұғалiм балаларға
табиғат әлемiн ашып бередi, олардың гүл жапырағындағы ... ... ... ... ... бара жатқан күн бояуының ғажап әдемiлiгiн түсiнуге
көмектеседi.
Баланың барған сайын ... ... ... ... ескере отырып, балалардың серуеннен кейiнгi алған бiлiмдерiн
жинақтау мақсатында мiндеттi түрде қорытынды сабақ өтiледi.
Көктемнiң алғашқы ... ... ... ... ... ... ... әсемдiктi көре бiлу мақсатын көздейдi. Балалар гүлдердi
салыстырып ... ... ... мен тiршiлiк әрекеттерi жайлы бiрқатар
мәлiметтер ... ... ... атын атауларына қарап балалардың
топсеруен кезiндегi зейiні тұрақтануы мен материалдарды есте ... өте қиын ... ... ... ... өткiзу
барысында мұғалiм алдында күрделi мiндеттер тұрады. ... ... ... негiзiнде балалардың табиғатқа деген қарым-
қатынасын, қоршаған ортаның ... көре бiлу ... одан ... ... ұйымшыл, тату болуға, өзара сыйластық сезімдерін үнемі
тудыруға тырысу. Екiншiден, мұғалiм оқушылармен ... ... ... ... бақылауы, яғни баланың шындық өмiрдi қабылдауын дамытуы
керек. ... ... ... ... ... осы екi ... өте қиын екенiн бiледi. [91,128]
Оқушыларды адамгершiлiкке, еңбексүйгiштiкке тәрбиелеуде көркем
шығарманың ... зор. ... ... ... мiнез-құлқын
қалыптастыруға, дүниетанымын кеңейтуге көркем әдебиет шығармаларындағы
кейiпкерлердiң өмiрi мен ... де ... әсер ... Әсiресе,
бастауыш сынып оқушылары өздерiнiң жас ... ... ... аңыз-
әңгiмелердi, батырлар туралы шығармаларды сүйсiнiп оқиды.
Шығарма кейiпкерлерiнен үлгi алып, оның жақсы ... ... жету үшiн ... ... Мысалы, достық деген тақырыпқа
байланыстырып, өмiрден ... ... ... ... Дос ... ұғым ... ұғым. Дос адамдық асыл қасиет пен саған тек жақсылық
ойлайды, қиындықта ... ... да, ... да ... бөлiседi. Дос
– қамқоршы, көмекшi, жанын сала сыйлайтын ең ... ... ... ... ... - әдеп, сыйласым.
Дос - өмiрлiк қимасым,
Достық ниет – жақсы үмiт,
Достық жасап ... бiл ... ... ... ... үшiн ... тақырыбына сай көрнекi
құралдар, дидактикалық материалдар, үлестiрмелi карточкалар көптеп қолдану
керек. Қорыта айтқанда бастауыш сынып ... үшiн ... ... ... етiп жүргiзу мұғалiмнiң өзiне, шығармашылық iзденiсiне, әр ... ... ... ... ... бiлуiне байланысты.
Адамгершiлiк тәрбиесi дегенiмiз – оқушылардың бойында мiнез-құлықтың
белгiлi бiр сипаттарын ... және ... ... ... ... ... ... мемлекетке деген қатынасын анықтайтын
мiнез нормалары мен ... ... ... ... ... ... қызметi.
Адамгершiлiк мәдениетiн тәрбиелеу мен гуманизм үшiн әдебиеттiң маңызы
зор. Бұлардың ... ... ... ... ... ... жастарымыздың жан-дүниесiн әрқашан да
терең тебiрентетiн туындылар кейiпкерлерімен суреттейдi [77,83].
Тәрбие жүйесiндегi ... ... бiрi ... ... оның рухани-адамгершiлiк дүниесiндегi елеулi
өзгерiстер болуы тиiс. Бұл факторлар балалардың ... және ... ... ... ... ... сырттай бақылауынан салыстырмалы түрде тәуелсiз болуынан, өз
қылықтарының адамгершiлiк салдарын болжай бiлуден, iштей бақылау сезiмiнiң
... ... ... ... және өзiн ... қасиеттердiң иесi
ретiнде сезiнуiнен көрiнедi.
Адамгершiлiк қасиеттердiң жетiлуi – тәрбие ... ... ... жұмысы тиiмдiлiгiнiң негiзгi критерийi [76,6].
Төменгi сынып оқушыларын адамгершiлiкке тәрбиелеу ең алдымен ... ... ... ... ... оқыту үстiрт қарағанда ғана
тiптi өзгеге ... жоқ iс ... ... ... ... – алуан түрлi ұжымдық қимылдар мен тебiренiстердiң,
адамгершiлiк өзара қатынастардың тәжiрибесiн ... ... ... ... жұмыс iстеуге үйренедi. Оны ойдағыдай жүзеге асыру ... ... ... ... ... өз ... тыңдап,
түсiнудi, өз бiлiмiн басқалардың бiлiмімен салыстыру, өз пiкiрiн дәлелдеу,
бiреуге жәрдемдесу және оның жәрдемiне ... ... ... ... ... ... барлық пәндердiң маңызы бiрдей.
Төменгi сынып оқушыларын адамгершiлiкке тәрбиелеуде мұғалiмнiң жеке
басының үлгiсiмен, балалармен қарым қатынасының шешушi маңызы бар.
Оқушылар әр кез өз ... ... Егер ... мен ... ... қамқорлық, сезiмталдық тән болса, оқушылардың
өзара қарым-қатынастары да сондай болады.
Бастауыш сынып оқушысының жеке басын ... ... оны ... ... ... ... ... болып табылады.
Оқушылар бұларды әр түрлi дәрежеде ... ол ... ... ... ... ... ... Бұл тұрғыдан алғанда оқу сабақтарының ролi
үлкен, соның iшiнде дүниетану сабағы. Бiз үнемi, “Кiтап – бұл әлем ... ... ... оқу ... ... ... өмiрмен, табиғатпен,
адамдардың еңбегiмен, құрдастарымен, олардың қуаныштарымен, кейде тiптi
сәтсiздiктерiмен танысады. Бастауыш ... ... ең ... ... ... әдеттiлiк туралы ұғымдарды түсiнуi, оларды айыра
бiлудi үйренуi керек. Бұл сапалар өзара байланысты, қайырымды адам ... ... ... адам да ... ... келедi. Балаға адамгершiлiк
сапалардың өмiрдегi көрiнiсiн көре бiлуде, ... ... пен ... ... шын ... ... ... көмек
берудi айыра бiлудi үйренуi тиiс. Сондықтан ... ... ... ... беру үшiн осы ... ... бiлу қажет.
Адамдар арасындағы өзара қатынастың күрделiлiгiн ашуға көмектесетiн
балалар әдебиетiнен мысалдарды сабақта тақырыпқа сай пайдалануға болады.
2-сыныпта ... ... өсiп ... ... ... тәрбиелiк мүмкiндiктерiн 1-сыныптағыларға қарағанда кеңiрек,
әрi тереңiрек пайдалана алады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кезiнде баланың табиғатқа, қоғамдық
өмiрдегi әр ... ... ... ... мен ... ... қалыптасып, әр түрлi мамандықтағы ... ... ... ... ... ... түрiне деген құштарлықты пайдалана бiлу, оның
сана-сезiмiн арттыра түсуге көмектеседi.
2-сынып оқушылары ... үшiн ... жаңа ... пәнiн оқи
бастайды. Сондықтан мектептiң биология кабинетiне саяхат ... ... ... ... ... ... анық ... кабинеттегi
құстар тұлыбы, өсiмдiктер, гербарий сияқты коллекциялар түрін көредi. Егер
мектепте хайуанаттар жүйесi болса, жоғары сынып балалары ... ... ... ... ... ... Бұл жұмыстар ... ... ... ... ... ... Өлкетану мұражайында
балалар мектеп оқушылары өз қолдарымен ... ... ... ... өлкетану мұражайына материалдар жинауға қатысып, қолдан
келген көмектерiн көрсету, 2-сынып оқушыларын ... ... ... ... ... ... ... сыйлау, үлгі
алу, ұйымшыл болу, дұрыс сөйлесе білу, т.б. қасиеттерін ... ... ... ПӘНІ ... 2 - ... ... ... қалыптастыру
2.1 2- сыныптағы дүниетану пәні бағдарламасы мен оқулығына талдау
Дүниетану пәнi оқушыларға адам, қоғам және табиғаттың тылсым ... ... ... ... ... туралы көптеген дәлелдер айта
беруге болады.
Оқушылардың адамгершiлiк мәдениетiн қалыптастыруды сол әсем ... ... жер ... ... ... ... адамға қажет, баға жетпес байлық. Ол-ырыс пен мол ... көзi. ... ... ... ... өмiр нәрi, ... ... бәрi” деп дәрiптеген. Табиғат адам бойына адамгершiлiк абзал
қасиеттердi қалыптастыратын ұлағатты ұстаз, тәлiмi мол тәрбиешi.
Табиғаттан бабамыз ала берген ... ... дала ... ... ... желден алған секiлдi;
Мөлдiрлiктi көгiлдiр көлден алған секiлдi.
Табиғат дегенiмiз – бұл бiздiң санамыздан тыс, бiзге бағынбайтын,
бiздiң ... ... ... тұрған болмыс, әсем дүние. Табиғатты адам
өмiрiнiң барлық қажетiн толық өтейтiн құрал болу үшiн, ол ... ... ... ... тиiс. ... ... ... да, оны
былғайтын да адам. Адам өзiнiң де, табиғаттың да қаласа ... ... ... ... жауы бола ... ... ерекшелiктердi ескере отырып
мұғалiм алдындағы әр оқушының санасына табиғат ... ... ... iздестiруi керек. Дүниетану сабағы- өсiмдiктер мен жануарлардың,
адам ағзасы мен ... ... ... пен ... адам үшiн алар
орнын ашу, мәнiн бiлдiру.
Бастауыш ... ... бiлiм ... алғашқы басқышы болғандықтан,
оқушыларға белгiлi бiр көлемдегi бiлiм, ... ... ... ... ... ... ... күннiң басты
талабы.
Бастауыш сынып оқушыларына сапалы бiлiм мен тәрбие беруде әр пән
жоғары ... ... тиiс. Бұл үшiн пән ... әдiс ... ... ... сол ... деген ынтасын арттыра бiлуi қажет.
Сабақ- ұстаздың көп iзденуiнен, көп ... ... ... Ал осы ... ... ... ... игерте бiлу де оңай
емес.
Ол үшiн мұғалiмнiң ... ... ... ... оқушы
жүрегiне жеткiзе алатындай шебер ой өрнегi ... ... ... ... ... ... ... қоғам, яғни реалды
дүниенiң үш құрамдас бөлiгi туралы бiлiм алады. Бұл пән ... ... ... ... ... қасиеттерiн
жетiлдiрiп, өмiрдi, оның құбылыстарын ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының ой-өрiсiн дамытып, шығармашылыққа
жетелейдi.
Адамгершiлiк мәдениетi өте кең көлемдегi ... ... оған ... ... ... ... ... iнi-бауырға тағы басқалармен
бiрге табиғатта жатады.
Табиғат - адам баласының материалдық және рухани қажеттiгiне жарайтын
ең негiзгi байлық. Себебi қоршаған орта ... ... ... сондықтан
оның таза және әсем болуына бастауыш сынып оқушылары да үлес қоса ... ... ... ... ... ... сезiмiн
қалыптастырып қана қоймай, оларды қорғап, оның байлықтарын тиiмдi пайдалану
жұмыстарын тәрбиемен байланыстырып жүргiзiлетiн жұмыстар ... ... ... ... ... жеке бөлшектерiнiң жағдайын,
табиғаттың әсем маусымына байланысты өзгерiсi мен оның себептерiн, тiрi
табиғат пен өлi зат ... ... ... адам әрекетiнiң табиғатқа
жасайтын ықпалы, қоршаған табиғат жайлы ... ... ... оны тереңдетiп, оқушыларға практикалық мысалдармен жеткiзе бiлу
мұғалiмнiң шеберлiгiне байланысты. Әрине оқушылардың жас ... ... ... ... ... таныстыратындығын алдын ала
белгiлеп алады. Табиғат пен оған жасалған адам ... оқу ... ... ... ... ... ... ағаш отырғызу
сияқты практикалық жұмыстардан да ... ... ... ... ... өсiмдiктер мен құстарға деген қамқорлық жасау
қалыптасады. Серуенге шыққан оқушыларды ... ... мен ... ... қатты заттарды көмiп тастауға үйретуi керек [43, 397 ].
Адамға бiлiм де, дұрыс тамақтану да, жақсы киiну де, тiптi ... күй де, т.б ... ... ... Осылардың бәрiн ол айналадағы
дүниеден алады. Дегенмен ... ... ... ... адамға сый етiп бере
бермейдi. Себебi айналадағы дүние көп нәрсеге ... ... алма ... ... Ол - ... ... Тiршiлiк
ету үшiн оған да су, ауа, қорек, жылу ... ... яғни адам ... ол да
тiршiлiк етедi.
Жемiсiн адамға сыйлайды. Ағашқа күтiм қажет. Бағбан оны суарады,
түбiн ... дiңiн ... ... ... ғана ол ... ... да оқушылар санасына ағаш адамға жемiсiн сыйласа, адам оған су,
ауа, қорек болатындай жағдай жасап, ... ... Бұл ... ... өз
ауласындағы бақшасы, мектептегi жемiс-жидектерге қандай ... ... ... ... ... болады.
Адамгершiлiкке тәрбиелеудiң негiгi әдiстерiне түсiндiрудi жатқызуға
болады. Оның ... ... ... мен ... ... ... ... мен аңыз-әңгiмелер қызмет еттi. Оқушылармен әнгiмеде тап
сол жағдайға қолайлы мақалдар мен мәтелдер арнайы сұрыпталып, ... ... ... ... аса бай ... ... көз ... үшiн келесi әдiстер мен құралдарды атап өтуге болады.
Олар: көрсету, үйрету,жаттықтыру, ... ... ... ... ... ... салу, ант беру, сөгiс беру,кiнәлау жатады.
Мәселен, халық ұғымында, адам баласының мiнез-құлығына тәрбие мен
тәлiм арқылы тек бiлiм мен ... ... ... ғана сiңетiн, аса
құдiреттi, қасиеттi мол адамшылық атаулының бiр ... ... ... ... ... ... ... аңызды айтсақ-“Аяз бидi”
еске аламыз. Шыр етiп дүниеге келген перiште сәбиге адами асыл ... ... ... бесiктен дамиды десек, қателеспеймiз. Ал адам балысының
тәрбиесiнiң ошағы саналатын – ... ... бала ... ... ... ... де, маңызды атқарары даусыз. Тәрбиенiң
негiзгi – iргетасы адамгершiлiк ... ... адам ... мыңдаған қасиеттердiң iшiндегi негiзгi орын
алатын қасиет – адамгершiлiк ... Бұл- ... ... ... мен ... ... ... кiтап” тақырыбын өткенде –
Қазақстан Республикасының “Қызыл кiтабы” Оның ... тысы ... ... ... ... ... сияқты. Бұл кiтап өсiмдiктер мен жануарлардың
көптеген ... жер ... ... құрып кетуi қаупi төнгенiн
ескертедi. ... ... ... ... жұлып, кесiп немесе оларды
аямай таптап, балалар ... ... ... ... ... ... Адамның
қорғауына өте мұқтаж жануарлар мен өсiмдiктер көп.
Елiмiздiң “Қызыл кiтабына” талас қайыңы, ... ... ... ... құстардан қоқиқаз, бүркiт, ақбас, тырна, ... ... ... ... ... ... заңды тек үлкендер ғана
емес, балалар да ... тиiс. ... ... құс ... ... ... ... тиюге, ұяны бұзуға рұқсат жоқ. Құмырсқа илеуiн бұзып,
таптау –зиянкестiң iсi. Себебi құмырсқаның орманға ... ... ... ағаш ... ... Ал ағаш ... ол адам үшiн көп ... Оны өздерiң бiлесiңдер деп әр-кез топсеруен, ... ... ... ... ... Өсiмдiктердiң де “Қызыл кiтапқа енген”
түрлерi көп [18, ... 1 2 ... ... ... ... ... жоспары
(68 с)
|Сабақтың тақырыбы |Әдiстерi мен тәсiлдерi ... ... |
|I ... ... |
|1 ... ... ... ... | ... ... ... |сурет, схема макеттерi. | ... және ... ... | | ... | | ... Адам ... не ... ... ... ... |Әңгiмелесу, схема ... адам ... ... ... ... ... |құрастыру |
|“Сыйға-сый,- әдептiлiк.” | | |
|4 ... ... ... ... Тақырыпқа |Әңгiмелесу, таблица |
|нан-қасиеттi тағам. |байлынысты суреттер. ... |
|5 ... ... ... ... ... ... ... ... Сурет және сұлба (8 сағат) |
|6 ... және ... ... ... әдiс ... ... | |
|7 ... ... |Схемалар, ... ... әдiс |
|8 ... ... ... ... ... |Сарамандық жұмыс |
|Масштаб шартты белгiлер. |макет, шартты белгiлерiнiң| |
| ... | |
|9 ... және ... |Үлкейтiлген жер бетiнiң |Әңгiмелесу, |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... 1 ... ... ... ... |Сұлбалар, жiп сызғыш |Әңгiмелесу, ... | ... ... ... Қорытынды сабақ. |Карточкалар, сұлбалар, ... ... |
| ... ... ... |
|12 Өлi табиғат. Ауа. ... ... ... ... сызу ... ... ... схемасы, доп, |сарамандық әдiс. |
| ... ... ... | ... ... ... және ... ... ... құрастыру, |
|адам өмiрiндегi маңызы. |суреттерi. ... ... ... қасиеттерi. |Суреттер, стакан, қант, |Модельдеу. |
| |тұз, сүт, ... ... | ... Су ... ... ... ... ... ... |
| |су, ... | ... ... ... және ... ... ... әдiс, |
|адам өмiрiндегi маңызы. |бөлшектер,суқоймасының |модельдеу. |
| ... | ... ... |2 ... топырақ, |Таблицаны толтыру. |
| ... ... ... | ... ... ... |Топырақ коллекциясы, |Модельдеу. |
|адам ... ... ... ... | ... ... ... ... ... схема |Бақылау әдiсi. |
| |“ Өлi ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | ... Тiрi ... ... схема |Модельдеу әдiсi, |
|Кесте 1 жалғасы ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... | ... ... ... |Суреттер, схемалар. |Модельдеу әдiсi, ... | ... ... ... ... ... түрлерi, |Модельдеу. |
| ... ... ... |
| ... ... ... Сабақ. ... ... ... ... |
| ... |әңгiмелесу. ... ... ... оның ... жұмыс. |
|жапырақ неге сарғаяды ? |ине, ... ... ... |
| ... | |
| ... | ... Өсiмдiктердiң көбеюi. |1-сыныптағы схема, ... |
| ... ... | |
| ... | ... Өсiмдiктер қалай дүниеге|“Мәдени өсiмдiктердiң |Бақылау, қосымша |
|келедi ? ... болу ... ... ... |
| ... “Аквариум”. | ... ... және ... ... ... ... ... әдiсi. |
| ... ... | |
| ... қою | ... ... ... ... ... ... |
|пиязшық арқылы көбеюi. |Гербарий, схема | |
| ... №3 ... | |
| |қою | ... ... жер |Қалемшелер, “Жапырақпен |Сарамандық жұмыс. ... ... ... |көбею”. | ... 1 ... ... | ... | ... ... өсiп ... |Бақылау тапсырмалары. ... ... ... ... |Тұқымдар, ... бар ... ... |
| ... | ... Өсiмдiкке топырақ керек |№1сарамандық жұмыстардың |Таблица сызу. |
| ... | ... ... су ... |№2 ... ... |Таблица сызу. |
| |тың ... | ... ... ауа және | №3,4 ... | ... сызу ... ... |жұмыстардың сипаттамасы | ... ... ... ... ... |Бақылау әдiстерi. |
| ... | ... Тiрi ... ... ... ... ... |
|Жануарлардың тiршiлiгiне ... ... ... ... ? | | ... | | ... ... және ... ... ... |Модельдеу. ... ... ... схеманың | ... ... ... ... | ... ... немен |Қоректiк ... ... ... ? |бөлшектерi,1-сыныптағы | |
| ... ... | ... ... ... ... |Қоректену схемасының |Модельдеу. |
|аулайды. Әр ... өз ... ... | ... ... ... | ... 1 жалғасы ... ... ... ... ... ... |
|қалай қорғанады? |“Қоректiк ... | ... | | ... ... ... ... ... |Әңгiмелесу, ойын ... да ... ... ... | ...... ? | | ... ... ... |Бунақденелiлердiң көбею |Дидактикалық әдiс |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... | ... Жануарлардың бiр-бiрi-не|“Биотикалық байланыс-тар” |Модельдеу әдiсi. |
|қайырымдылығы. ... ... | |
| ... | ... ... ... ... Қоректену |Модельдеу әдiсi. ... ... тiрi ... |пирамидасы: оны құрастыру | |
| ... | ... ... ... ... кiтап”, ”Қорықтар” |Әңгiмелесу, жеке |
| ... ... ... Бiз ненi ... ... ... ... әдiсi. |
| ... ... | ... таңда мемлекеттiк бiлiм беру саясаты ... ... ... жаңа ... сәйкес жүзеге асуда. Осыған орай
бiлiм мазмұнын қайта құруға, республикамыздың ... ... жеке ... қабiлеттерi мен қызығуын ескере отырып
ұйымдастыруға ерекше мән берiлiп отыр. Бұл факторлар жаңа ... ... төл ... мен оқу-әдiстемелiк кешендерiн жасауды талап етедi.
Оқулық-мектептiң негiзi бiлiм беру ... ... ... дамытушылық, тәрбиелiк, бақылаушылық
қызметтерiн ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
ғалым-әдiскерлерi Т.Мұсақұлов, Б.Мұханов, Қ.А.Аймағанбетова, ... жаңа ... мен ... ... ... ... ... мол.
Бастауыш мектептiң 2-сынып оқушыларына арналған Дүниетану оқулығының
мазмұны: Адам. Табиғат. Өсiмдiктер. жануарлар. Отан ... ... ... ... тусiнiктi, оқушылардың жас ерекшелiктерiне сай
деуге ьолады ... ... ... ... ... ... қалыптастыру бағытындағы озат мұғалiмдер іс-тәжiрибесiнен
Бастауыш сынып оқушылары үшiн ең жоғары бедел иесi – ... әр ... ... ... мұғалiм арқылы қабылдайды. Оқу мен
оқытушы ол үшiн бөлiп - жарғысыз нәрсе. Үздiксiз бiлiм беру ... ... бар ... ... ... ... де соңғы уақыттарға
дейiн бастауыш мектеп ... оқу, ... ... ғана ... ... ... ... жалпы түсiнiктер берiп, тұйық
концентр болып саналады. Қазiргi кезде ... ... ... ... ... ... сай ... оқыту, тәрбиелеу, дамытудың
жаңа мүмкiндiктерi ашылды.
Бүгiнгi күн ұрпақты жан - жақты бiлiм ... ... ... ... ... Осыған байланысты оқыту мазмұнын, түрiн, әдiсiн ... ... ... ... ... ... ... ұлттық әдет-
ғұрып, салт-дәстүрлерiн оқушының жас ... ... ... ... үлкен бiлiктiлiктi, шеберлiктi талап етедi.
Бастауыш мектептен бастап баланы өмiрге дайындау, тәрбиелеу жоғарғы
орынға қойылады. Бұл ретте ... ... ... зор. ... ... балалардың табиғат туралы ... ... ... тәрбиелеу мақсат етiледi [ 21 ] .
Адамгершiлiк – атамұра
Мақсаты: Қазақ халқының бала тәрбиесiндегi ... ... ... маңызын, мазмұнын, түрлерiн игеру, бiлу, өмiрде өз iсiне
қолдану.
Оқушыларды 3 ... ... ... ... ... Өткен
сабақты бекiту сайыс сабақ арқылы жүргiзiледi.
а) Жәрмеңке ... ... ... ... ... ... кездестiргенiмiз жайлы мәлiмдеу. Ол кiтаптарды кiтап
бұрышына қою [23] .
ә) Көкпар ойыны. Дорбадан асық алу ... әр топ ... ... ... Сұрақтар төмендегiдей.
2- сыныпқа
1. Сенiң жақын досың туралы айт.
2. Туған жер табиғаты туралы не ... ... ... ... ... көмектесесiң?
4. Үйде гүл өсiресiң бе? Өсiрсең қалай күтесiң?
5. Көшеде, автобуста ... ... ... ... Дос ... ... мақал-мәтел бiлесiң?
Бастауыш сынып оқушыларын сабақ үрдiсiнде ... ... ... адамды құрметтеу сезiмiн қалыптастыруға арналға
материалды оқулықтан тауып дәлелдеу (алдын – ала ... ... ... ... ... 1-2 сынып “Ана тiлi”, 1-2 сынып “Дүниетану”
оқулықтары).
3 топтан 3 оқушы шығып, ... ... ... 5 ... ... ... әрi ... жинақтау, бекiту, бағалау жүргiзiлiп,
жаңа сабақ басталады.
Тақтаға қазақтың киiз үйiнiң бейнесi ... ... ... ... маңдайына үзiктiң етегiн жағалай берiлген тор көзге ... ... Ал ... киiз ... ... берiлген ұлттық салт-дәстүр
ерекшелiктерiне байланысты суреттер, ... ... табу ... ... құралады.
1. Ата
2. Дастархан
3. Абысын
4. Мес
5. Гәкку әнi
6. Ер
7. Рауғаш
8. Шаңырақ
9. Ішек
10. Лебiз
11. Ірiмшiк
12. ... ... ... ... Май
17. Ұршық
18. Рақым
19. Алаша
Осылайша ... – ата ... ... ашылады [36].
Негiзгi бөлiм магнитафон тыңдату арқылы жүредi. Халықтың ... ... мен ... ... ... дәуiрiнiң өзiнде де өсер
ұрпақты жан-жақты тәрбиелеу отбасының, бүкiл қоғам мүшелерiнiң ... iсi ... Мiне, осы ... ... ... ... жиынтығын халық педагогикасы деймiз.
Халқымыздың атадан балаға қалдырған халықтық педагогикасында ғасырлар
бойы жинақталған бай ... ... ... ... ... тәрбие
мақсаттары жатыр.
Мыңжылдық тарихы бар ... ... өз ... ... ... тiршiлiкте батылдық пен батырлыққа, әдiлдiк пен адамдыққа, ... ... иба мен ... үздiксiз тәрбиелеп отырған.
Халықтың ұлттық салт-дәстүрлерi қаншама уақыт өтсе де ... ... ... ... қайта жарқырай түскенін күнделiктi
өмiр көрсетiп отыр. Қазақ ... да ... ... iшкi ... ... ... ... бiлгiсi келген. Адамгершiлiк қасиет,
еңбекке, өнерге, тәрбиенiң басқа түрлерiне ойын, той, ... ... ... тәрбиелеп, баулып отырған.
Қазақта баланы отбасы ғана емес, бүкiл ауыл болып тәрбиелеген.
“Қызың өссе, қызы жақсымен ауылдас бол,
Ұлың ... ұлы ... ... ... ... ұл –қыз тәрбиесiне түгел
қатысқан. “Үлкеннiң алдын кесiп өтпе”, “үлкенге сәлемдес”, “аттылының алдын
кеспе” деп жолды ... ... “Ат ... “сағымды сындырма”
“сүйек жасытпа”, “сөз тасыма” деген жүйелi сөз тағы бар.[ ... ... ... ... ... ботаның суреттерi түсiрiледi.
Осы арқылы ата-ананың балаға деген мейрiмен, ықыласын түсiндiру, оның
қазақтың тұрмыс ... ... ... ... Оқушылар ата-әже,
ана мейрiмiн бейнелеп көрсетедi.
Осыншалық ... ... төге ... ... баланы еңбекке
үйреткен, төзiмдiлiк, ептiлiк, шеберлiк, шыншылдық, ар, ұят, әдеп, ... ... ... ... зердесiне сiңiре бiлген.
Мысалы: “Сiз деген –сыпайылық, бiз деген –көмек”, “Сыйға –сый,
сыраға ... ... ... ... жұмысың қатты болсын” деген мақал
–мәтелдер де сол ... ... ... ... ... сөз –жарым ырыс”
екенiн ұқтырған. Қонақтарға тапсырма: Үш санына ... ... ... еске ... жүз, үш ... үш тоқтам, үш жұрт, үш даусыз, үш көз, үш қуат, үш
қадiрсiз, үш ғайып, үш ... туа ... жүре ... Олай ... ... келген әрбiр
баланың болашағын алғашқы күн, айларынан бастап қалыптастырған.
Атамыз қазақ ... ... ... ... ... ... деп, ... достыққа бiлiмдiлiкке, өнерпаздыққа баули отырып,
барлық тағлымды өз отбасынан бастап, мектепке жалғастырған.
Бастауыш сынып оқушылары не нәрсені болса да ... ... ... ... ... көргенді жақсы көреді, сөйтіп барлық зейіні соған
ауады. Алайда бұл аталған қасиеттер өзінен-өзі қалыптаспайды. Білім ... ... ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыру жөнінде арнаулы, ... ... ... ... ... Ол ... әдістемелігін әзірлеу мен
тәжірибелік – педагогикалық жұмыстың әсерлілігін тексеру үшін ... ... ... деп ... ... ... мазмұны арқылы адамгершілік мәдениетін
қалыптастыру үлгісін анықтау.
2) Тәжірибелік-педагогикалық жұмыстың барлық ... ... ... ... ... қадағалау.
- Оқушылардың адамгершілігін қалыптастыру қазақ этнопедагаогикасының
мазмұнына негізделуі тиіс;
- Адамгершілік, ұлттық құндылықтарға бағдарлау;
- ... ... ... мен дәстүрлерін бағалайтын көзқарас
туғызу;
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, тәжрибелік – ... ... ... ... 2 ... жұмыс бағыттары
|Бағыт ... ... |
|1 ... ... ... ... ... пәнінде ... ... ... ... ... кеңейту |
|пайдалана отырып ұйымдастыру |- ... ... ... ... |
| ... ... беру ... |
| ... |
|2 ... ... ... |- қазақтың ұлттық ... ... ... тыс ... ... ... ... Отанға деген |
| ... ... ... |
|3 ... ... |өз ... үшін ... ... ... көмектесу, қазқатың ұлы|дамыту; ... ... өлке ... ... ... ... ... мақтан етуге|
| ... |
| ... ... рух, адамгершілік |
| ... ... ... ... халықтық педагогиканың ... оның ... ... мен ... берудегі пайдасын жүзеге асыру
әрбір ... ... ... ... ... ... оқушылар бойына адамгершілік қасиеттерін сіңірудің ... ... ... ... ... 1 Халықтық педагогиканың тиімді қасиеттері
Дүниетану сабағында және сыныптан тыс ... ... ... ... пәнге деген қызығушылығын ... ... ... ... ... ... білімдерін күнделікті тұрмыста пайдаланып, өмір тәрбиесінде іске
асыру.
Ұлттық саналығын, этномәдениетін дамытады [38,37].
Ұрпақ тәрбиесіне ... ... келе ... халықтық әдістерінің
бірі – балаға ақыл-өсиет айту және сөз арқылы баланың көзін жеткізе отырып,
сенімін арттыру. Бұл әдісті ... ... ... ... мен
тыйым салу сөздерінен айқын көрініс тапқан. ... ... мен ... білікті адамдардың ақыл-өсиетін оқушының санасына сіңіріп, үлкен ой
салған.
Ырымдар мен тыйым салу сөздері баланы ағаттық жасаудан, ... ... ... адамгершілікке жетелейді. Мәселен, халқымыз «көкті
жұлма; құстың ұясын, құмырсқаның илеуін бұзба; ... ... ... малды
теппе; ақты төкпе; төгілген сүтті аяқпен ... т.б.» ... ... ... ... ... жақсы дәстүрлерді сыйлай білуге, әдемі де ... ... үлгі ... ... ... ... ... билердің, ұлы адамдардың ұлағатты сөздеріне үлкен мән беріліп, ұрпақтан-
ұрпаққа жеткізілетіні сөзсіз. Ұлылардан қалған ұлы сөздердің де ... ... ... көп ... бар ... ... болады:
Таза болсаң судай бол,
Бәрін шыдап көтерген.
Жақсы болсаң, жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген.
Азғана іске көп рақмет айт [ 55 ] ... ... ... ас пен ... дос табу ... ... қиын; достарың
көп болса да, аз деп біл.
Адамның басшысы –ақыл,
Жетекшісі – талап,
Шалушысы –ой.
Сынаушысы – халық,
Қорғаушысы – сабыр,
Қорғанышы –мінез,
Ең ... ... ... ... - ... ... ... біткеннің барлығы дерлік мектеп қабырғасында
ұстаздардан тәлім алады. Егер ... ... ... ... жоғары
сапалы, тиімді етіп өткізсе, жас ұрпақ тәрбиелеп өсіру ісінде кемшілік аз
болар еді. Әрбір сабақ, тәрбиелік ... ... ... ұстамды, жан-жақты
танымды жүргізілсе рухани әсерлі болады. Демек, әр сабақ тәрбиелік бағыттан
бөлінбей қатар жүргізілуі ... ... ... ... ... жасқа дейін өсіп келе жатқан баланың жеке қасиеттерінің 70 пайызына
дейін қалыптасады» дейді. Міне, осы кез ... ... ... ... ... ... кезеңі. Бұл кезде алған алған білім оның ... ... ... Осы ... қаланған тәрбие адамгершіліктің негізін
қалайды. Содықтан осы кезден ... ... ... және жаман қасиеттерді
қалыптастыра оқыту керек.
2.3 Дүниетану ... ... ... ... ... ... ... жұмысының мазмұны
мен нәтижесі
Дүниетану пәнінде оқушылардың адамгершілік мәдениетін ... ... ... ... ... орта ... ... 2-ші сыныптарында жүргізілді.
2 А сыныбы (бала саны 9) эксперимент тобы ретінде, 2 Б сыныбы ( бала
саны 11) ... тобы ... ... ... ... өзара байланысқан үш кезеңнен
тұрды: даярлық кезең, ... ... ... ... ... жұмыста аталған кезеңдерді белгілеу негізіне П.Я.Гальперин
және Н.Ф.Талызинаның ойлау әрекеттерін ... ... ... ... ... дүниетану пәнінде адамгершілік мәдениетті қалыптастыруға
оқушыларды дайындаумен сипатталды.
Бұл ... ... ... ... ... мәтіндердің тәрбиелік мәніне көп
көңіл бөлгізу, өздіктерінен мәтіннің ... ... ... ... ... ... ... әр тақырып
бойынша этикалық әңгімелермен таныстыру.
Негізгі кезең
Оқушылардың дүниетану пәні ... ... ... бағдарламасын құру және оқу үрдісіне енгізумен айқындалды.
Бұл кезеңде ... ... ... ... ... дүниетану пәнінде адамгершілік мәдениетін
қалыптастырудың тиімді жолдарын ... ... ... пәні ... ... ... бағдарламасын негізге алып, сабақтар өткізу.
Қорытынды кезең
Мақсаты: Дүниетану пәнінде оқушылардың адамгершілік мәдениеттерін
қалыптастырудың жүйелі жүргізілуінің ... ... ... деңгейіне
әсерін дәлелдеу.
Бұл кезеңнің міндеттері:
1. Эксперимент тобы оқушыларының адамгершілік мәдениет деңгейімен бақылау
тобы ... ... ... деңгейін салыстыру, қорытынды
шығару.
2. Ұсынылып ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың адамгершілік мәдениетінің төмендегідей
қалыптасу көрсеткіштерін зерттеу жұмысымыздың ... ... ... ... ... сүйе білу ... ... табиғатты қорғау қажеттіліктерін сезіне білуі;
3. Жан-жануарға қамқорлық жасай білуі;
4. Оқушылардың ... ... келе білу ... ... ... ... әділ бола ... Жолдастық қатынас мәдениетінің болуы ;
7. Еңбексүйгіштік мәдениетінің ... ... сай ... ... ... және
оның диагностикалық белгілері анықталды.
Кесте 3 Оқушылардың адамгершiлiк мәдениетi деңгейiнiң диагностикалық
белгiлерi
|Адамгершiлiк ... ... ... деңгейi |(критерийлер) ... ... ... бойында адамгершілік мәдениеті |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... кішіге ізет ете біледі. |
| ... ... ... ... ... |
| ... Адамгершiлiк мәдениетiне байланысты тақырыпты|
| ... ... ... ұғымдарға, анықтамаларға |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... алады. Ұғымдарды байланыстыра алады. |
|Ортаңғы деңгей |Белгіленген көрсеткіштер орта ... ... |
| ... табиғатты қорғау қажеттігін біледі, дегенмен |
| ... ... ... ... |
| ... ... орташа түсiнедi, мұғалiмнен көмек |
| ... ... ... арасында байланыстарды табуда |
| ... ... ... ... ... ... ... |Оқушыларда адамгершілік мәдениеті төмен дрежеде |
| ... ... ... ... ... |
| ... қарайды. Сыныптағы оқушылармен жолдастық|
| ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың
дүниетану пәнінде адамгершілік мәдениетінің қалыптасуының алғашқы деңгейін
анықтау үшін ... ... ... эксперимент және бақылау топтарынан
тестілер алынды. Мұндай бақылау ... жеке ... ... ... ... алуға, оқушылардың оқу пәндеріне қатынасын
анықтауға мүмкіндік берді. Бұл ... ... ... ... бағдарларының қалыптасу деңгейін айқындау үшін пайдаланылады.
Тест сұрақтары төмендегiдей:
1 Үлкендi ... ... ... ... әдет
ә) әдет-ғұрып
б) дәстүр.
2 Ұлттық намыс қай рәсiмге жатады?
а) қайырымдылық
ә) әдептiлiк
б) перзенттiк парыз.
3 Саған ең жақын кiм?
а) дос
ә) аға
б) жолдас.
4 Бата қай ... ... ... ... ... Ел ... ненi ... рәсiм
ә) рәмiз
б) жөн-жоралғы.
6 Үлкенге сәлемдесу қай рәсiмге жатады?
а) iзеттiлiк
ә) салауаттылық
б) үнемдiлiк.
7 Мына үш негiздiң қайсысы өмiрге бiрiншi керек?
а) бiлiм
ә) ... ... ... ... ... ... аяқта
а) Бірлігі жоқ ел тозады, ....
ә) Алтау ала болса, ....
Төртеу түгел болса,...
9 «Үш дос» ... ... ... ... ... аю, ... ... суыр, архар, шақшақай.
10 Сыныптағы бір баланы барлығы мазақ қылады. Ал сен не істер ... ... ... боласың
ә) достарыңмен бірге мазақ қыласың
б) достарыңның табалауынан қорықпастан, осы баламен достасасың
11 Досыңды қандай қасиеттеріне қарай ... ... ... ... өсекші
12 Малдың пайдасы қандай?
а) шөп жейді, су ішеді
ә) ет, сүт, жүн, тері береді
б) малдың пайдасы жоқ
13 Асқар – ... ... ... ... ... Асқарға
кім болып келеді?
а) ағасы
ә) немересі
б) нағашысы
14 «Жақсыдан – ... ... - ....» ... ... ... үлгі ... ... адам қайдан пайда болады?
а) білімдіден
ә) ұйқышылдықтан
б) тәртіпсіздіктен
Жауаптары: 1-б; 2-б; 3-б; 4-б; 5-ә; 6-ә; 7-б, 8-а ... ... ... ... ... ... ... 9-б, 10-б, 11-а, 12-ә, 13-б, 14-
а, 15-б.
Тест мәліметтерін талдау эксперимент және бақылау топ оқушыларының
дүниетануға ... ... ... ... салыстырмалы түрде
шамалас денгейде екені анықталды. Оны төмендегідей суреттен көруге болады.
Сурет 2 Оқушыларың адамгершілік мәдениетінің ... ... 4 ... және ... ... алғашқы тілік
қорытындыларының салыстырмалы көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштері ... ... |
| | ... топ ... топ |
|1 ... деңгей |18 |23 |
|2 ... ... |25 |27 |
|3 ... ... |57 |50 ... эксперимент нәтижелері экспеимент сыныбы бойынша бізді
қанағаттандырған жоқ, оқушылар берілген тест ... ... ... бере
алмады, адамгершілікке байланысты мысалдар келтіре алмады. Сондықтан,
эксперимент ... ... ... мен ... ... ... оқыту экспериментін өткізуге мақсат қойдық.
Дүниетану сабағында және сыныптан тыс оқытуда адамгершілік ... ... ... ... ... құрылды.
Құстарға қамқорлық тақырыптары қамтылды.
Кесте 5 Оқушылардың ... ... ... ... ... ... жүргізілген сабақтар мен сабақтан тыс
жүргізілген жұмыстардың ... ... бере ... ... ... қалыптастыру жолдарын көрсетіледі.
Сабақтың тақырыбы: Еңбекпен келген нан – ... ... ... ... ... мақсаты:
1 Оқушыларға адам өзіне қажетті жағдайлар туғызу үшін еңбек етуі керек
деген ұғымды қалыптастыру.
2 Оқушыларға еңбек арқылы ... ... ... ... 6 ... құралдар: таблица бөлшектері, суреттер, нанның суреті
немесі өзі, тірек-сызба
|Кезеңі |Мұғалімнің іс-әрекеті. ... ... ... Ұйымдастыру | Тыныштандырып. | ... ... ... ... ... |Оқушылар үйден өздері ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... |
| ... ... ... ... осы ... |
| ... қою. ... түсіндіреді. |
|ІІІ Үй | ... ... ... ... ... Анасы Асанға дүкенге |ерінді, ауырып қалды, ... ... нан ... қой ... ... ... ол нан |
| ... ... Үйде нан жоқ. ... де басқа тағам |
| ... ... ... зиян ... ... ашқан жоқ |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... бар? | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | |
| ... неліктен қасиетті тағам |Оқушылар нанның адам |
| ... ... ... ... | ... әңгімелейді. |
| | ... ... ... 6 ... |
| ... адам ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| |бар? ... ... ... |
| | ... ... |
| | |өте ... ... бар |
| | ... айтады |
| | | |
| | | |
| | ... жер ... Жаңа ... |Мұғалім нанның бір тілімін |жыртады, ... ... |
| ... ... неше ... |жинайды, диқаншы, |
| ... ... ... ... |диірменші, комбайншы, |
| ... деп ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... деп ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ... |
| ... ... қарап «Нан |ауланы жинағыштар, машина|
| ... ... ... ... деп ... |
| |жол ... келеді?» деп сауал |береді |
| ... ... ... етіп |
| | ... ... Оған нан |
| ... ... бар ма? ... ... ... |
| | ... береді. |
| | | |
| ... ... ... ... |Мақал-мәтелдер айтады. |
|Ү Бекіту. ... ... ... | ... 6 ... |
| ... керек екені сөз | |
| ... | |
| | | ... ... ... ... жақсы болуы |Денсаулығы жақсы болуы |
| ... не ... ... |керек, қарны ашпау керек,|
| | ... ... |
| | ... ... ... Үйге | ... ... етуі ... ... ... мәтінді түсініп | ... ... ... ... ... | |
| ... | ... жұмысының соңғы кезеңінде эксперимент ... ... ... ... ... ... ... Тексеруге
негіз болған көрсеткіштер:
1 Оқушылардың тіршілік атаулыны сүйе білу мәдениеті;
2 Оқушыларың табиғатты қорғау қажеттіліктерін сезіне білуі;
3 Жан-жануарға қамқорлық жасай білуі;
4 ... ... ... келе білу ... Оқушылардың барлық жағдайда әділ бола білуі;
6 Жолдастық қатынас ... ... ;
8. ... ... ... осы көрсеткіштер негізінде эксперимент және бақылау топ
оқушыларының ... ... ... салыстырылды. Сыныптар
арасындағы ауытқуды келесі суреттен көруге болады (Сурет 3 ... 3 ... және ... тобы оқушыларының адамгершілік
мәдениет деңгейінің салыстырмалы денгейі (соңғы тілік)
Соңғы тілік нәтижесі ... топ ... ... ... әр көрсеткіш бойынша артқанын көріп тұрмыз. Мысалы,
эксперимент сыныбында жоғары деңгей 13 пайызға ... ... ... ... ... ... және бақылау топ оқушыларының алғашқы және соңғы тілік
қорытындылары бойынша адамгершілік мәдениетінің деңгейлік ауытқуын ... ... көре ... 7 ... және бақылау топтарының алғашқы және соңғы тілік
қорытындыларының салыстырмалы көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштері ... ... ... ... |
| | ... ... ... |Бақылау |
| | |топ |топ |топ |топ |
|1 ... ... |18 |23 |31 |17 |
|2 ... ... |25 |27 |31 |33 |
|3 ... ... |57 |50 |38 |50 ... ... ... жұмысы нәтижесінде
эксперимент және бақылау ... ... ... ... ... ... ... деңгейі бақылау сыныбымен
салыстырғанда 14 пайызға артық екендігі көрінді.
2 Сонымен, қорытындылай ... ... ... ... адамгершілік
мәдениетін қалыптастыру эксперименті оңды нәтиже беріп, зерттеу болжамы
дәлелденді.
3 ҚОРЫТЫНДЫ
Соңғы кездері еліміздің қоғамдық ... ... ... ... беру ... ... ... реформалар екені белгілі.
Елбасымыздың Қазақстан халқына жолдауында Қазақстан халқының білімі мен ... ... жас ... рухани адамгершілігін жетілдіру
мәселелеріне тың көзқарастардың ... ... ... ... да, ... ... ... мәселелердің бірі –
жетілген, адамгершілік мәдениеті қалыптасқан жеке тұлға тәрбиелеу.
Бастауыш мектеп – ... ... беру ... алғашқы сатысы
ретінде өзінің белгілі қызметін атқарады.
Бастауыш сынып оқушыларының бойында жалпы ... ... ... ... ... ... түсінушілік, ізеттілік,
кішіпейілділік, адалдық, сыпайылық тәрізді қасиеттерді сіңіріп, олардың
өзара қарым-қатынас мәдениеті мен қоршаған ... ... ... ... ... ескере отырып, бастауыш сынып ... ... ... ... қалыптастыруды және әр сабақпен
ұштастыру, бастауыш мектеп мұғалімінен ізденістерді талап етеді. Өйткені
оқу мен тәрбие ... ... ... ... ... ... ... сабақ барысында тәрбиелеудің - өзіндік ... ... ... Оқу ... ... ... іске асырудағы қиындықтың
бірі сыныптағы оқушылардың адамгершілік түсініктерінің әр ... ... де ... ... ... ... бір ... баланы адалдыққа,
қайырымдылыққа, батылдыққа, шындыққа тәрбиелеу мүмкін емес.
Дегенмен мынадай қорытынды жасауға болады: бастауыш және орта ... ... ... негізгі мәселелерін басым бағытта оқып-
үйрену әлі күнге дейін педагогика ғылымының және білім берудің ... өте аз, ... тән. ... орай мен зерттеу нысанасына сүйене
отырып оқыту ... ... ... ... ... ... болады деп ойлаймын.
-Оқыту мен тәрбиелеу және оқушылардың даму ... ... қана ... адамгершілік-этикалық және ... ... ... табылады.
- Білімді меңгеру, техникасы мен технологиясын іске қосу, білік пен
дағдыны игеру бастауыш ... ... ... ... ... ... тыс ... жасауды қажет етеді.
-Бұл көрсетілген міндеттерді бір ... шешу ... ... маңызды бір бөлігі ретінде оқушылардың адамгершілік мәдениеті
білімінің үйлесімді қалыптасуына, сапалық және ... ... ... ... ... ... келіп, сабақ барысында олар еңбек етуге,
қайырымдылыққа, адалдыққа тәрбиеленеді.
Қорыта ... ... ... оқушының тұлғалық қасиетін
тәрбиелеуде мынадай ерекшеліктерді ескеруіміз ... ... ... ... ... ... ... құндылығын қалыптастыру;
- оқушы мен мұғалімнің қарым-қатынасы арқылы оқушы дүниетанымы
қалыптасып, ... ... ... ... ... ... біртіндеп дамитынын ескеру;
- сабақ тақырыбына жай ұлттық ... ... ... ... ... ... жұмысты жазу барысында бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... ұлттық әдет-ғұрып, қазақи қасеттерімізді бойына сіңірген ұрпақтың
адамгершілік қасиеттері зор ... ... ... І-тарауында педагогика-психологиялық әдебиеттерді
зерттеп адамгершілік мәдениеті жайлы ғалымдар ой-пікірін талдадым. ІІ-
тарауда озат ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру үрдісінде ұлттық
педагогика элементтерін қолдану тиімділігін ... ... ... ... ... ... В.П. ... сабақ беру методикасы/ В.П. Горащенко–
А.: Просвещение, 1977 – 39 б.
2. Жұмабаев М. Педагогика / М. Жұмабаев– А.: ... ... ... Н.Ә. ... 2030/ Назарбаев Н.Ә. – А.: 1997
4. Ушинский К.Д. Человек как предмет воспитания/ К.Д. ... ... ... ... оқыту және балап тәрбиесi: - А.: Мектеп, 1985
6. Богословский В.В. Жалпы психология / В.В. ... А.: ... ... Ж.Б ... / Ж.Б ... ... ... А.Н. Проблемы развития психики / А.Н Леонтьев. 1972
9. Занков В.В. Избранные педагигические труды / В.В. ... ... ... С.Л ... психологические труды / С.Л Рубинштейн–М.:
Просвещение, 1960
11. Выготский Л.С Проблемы возрастных периодизаций детского развития / ... – М.: ... ... ... Л.С. ... психология/ Л.С. Выготский– М.:1980
13. Горащенко В.П Методика преподавания природоведения/ В.П Горащенко –
М.: Просвещение, ... ... В.П ... изучения природы в начальной школе/ ... - М.: ... ... ... В.И. ... с ... ... В.И. Подзоров
Учебное пособие для пед. училищ – Киев, 1990
16. Пакулова В.М. ... ... ... В.М. ... ... ... ... бiлiм беретiн мектептiң оқу бағдарламасы / 1-4 сыныптар/. – ... ... К. ... 1 ... К. ... – А.: ... ... Мұқамадиева Ш.С “Дүниетану” сабақтарында бiлiм беру және тәрбиелеу. 1-
2 сынып /Әдiстемелiк ... Ш.С. ... - ... ... Жарықбаев Қ Қазақ тiлi тәрбиесi / Қ. Жарықбаев – А.: ... ... ... Е ... және тәрбие / Е Балтабай // ... -2003, -№1, -40 ... ... Қ. ... тапсырмалар / Қ. Ауданбаева // Қазақстан
мектебi,- 2003. -№1. ... ... Т. ... ...... ... / Т Сiләмбекова
// Қаз. Мектебi, -2003, -№5, -44б.
24. Кабуш В.П. Гуманистичиское воспитание ... / В.П. ... ... ... -2004, -№2 – ... ... Л.Н ... пәнге қызығушыларын арттырудағы халықтық
педагогиканың ролi / Л.Н ... // ... ... ... – 29
26. Төлегенов Ө. Оқытудың пелагогикалық – психологикалық ерекшелiктерi /
Ө. ... // ... ... -2001, -№1 ... ... С. Табиғи материалмен жұмыс / С. Жұмашева // ... ... №1 ... ... Р. ... ... қалыптастыру. / Р. Керiмбаева //
Бастауыш мектеп, -2000, -№2 – 29
29. Бексайын Қ. Бала келешегi бастауыштан басталады/ Қ. ... // ... -2001, ... ... З. ... дәстүрмен сабақтастық/ З. Аңламасова //
Бастауыш ... -1991, -№3 ... ... К ... ... ... / К. Сүлейменова // ... 1997, -№4 ... ... Б. ... ... ... жаңа технологиясы/ Б. Барсай //
Бастауыш мектеп, -1998, -№1-27
33. Қайболдина А. Ата ...... мұра / А. ... // ... 2003, -№3 ... ... Г ... – тiршiлiк ұясы / Г Серiкбаева // Бастауыш
мектеп, 1996, -№3 ... ...... ... // ... ... 1993, №3-20
36. Дүйсенова Ә. Бала мiнезiн тәрбиелеу / Ә. ... // ... ... -№2 ... ... Ә. ... тәсiл/ Ә. Табылдиев // Қаз. мект. 1995, №3-38
38. Сәтiмбекова М. ... ... ... ... / М. ... ... ... -1989, -№7-37
39. Ешiмова С. Қоршаған ортамен таныстыру / С. Ешiмова // ... ... ... Махамбетова Ә. “Жемiстер” тақырыбын өткенде / Ә. ... ... ... -1989, ... ... Ш. Бастауыш сыныпта оқыту мәселелерi / Ш. ... ... ... -1989, -№9 ... ... А. А. Познание мира, 2 класс / А. А. Сарсенбинова // Нач.
Школа, -2003, -№1-18
43. Мамбетказиев Е. А. Табиғатты ... Е. А. ... А.: ... Әбiлова З. Этнопедагогика оқулығы / З.Әбiлова: А.: 1999
45. Шарипова Р.Д. Духовно – нравственное ... ... ... // Менеджмент в образовании, 2001, №4-103
46. Сағынтаева Ы. Қазақстан Республикасының рәміздері/ Ы. ... - ... ... ... Б. ... ... Б. ... А.: Рауан,
1993
48. Асылов Ү Даналардан шыққан сөз/ Ү Асылов – А.: ... ... ... А. ... А. ... А.: Қазақстан, 1971
50. Тұрманжанов Ө. Қазақтың мақал-мәтелдері / Ө. Тұрманжанов– А.: Мектеп,
1987
51. Төреқұлов Н. Нақыл сөздеодің ... мәні / Н. ... ... ... ... ... – А.: ... 1989
53. Әлімбаев М. Тәрбие туралы әңгімелер / М. Әлімбаев– А.: ... ... ... С. ... ... / С. ... - А.: Ғылым, 1991
55. Табылдиев Ә. Халық тағылымы/ Ә. Табылдиев– А.: ... ... ... С. ... ... ... С. ... - А.: Білім, 1995
57. Эльконин Д.Б. Психология младшего школьника/ Д.Б. ... ... ... Давыдов В.В. Психологическая теория учебной деятельности и методов
начального обучения / В.В. ... – М:: ... ... Павлов И.П. Шығармаларының толық жинағы/ И.П. Павлов– М.: 1951
60. Ушинский К.Д. Таңдамалы ... К.Д. ... М.: ... Макаренко А.С. Шығармалары 1 т/ А.С. Макаренко– М.: 1967
62. Қоянбаева Г. ... ... - ... ... / Г. Қоянбаева // Бастауыш
мектеп, 1996, ... ... А. ... ... ... / А. ... // ... 2000, -№7-26
64. Қадауова Қ. Дүниетану сабағында оқушылардың танымдық қызметін
ұйымдастыру/ Қ. Қадауова // Қаз. ... және ... 2004, ... ... Қ. Дүниетану. Мен және біз. / Қ. ... // Қаз. ... ... -2004, ... ... Л. Жақсы қарым-қатынас сапалы білім берудің шарты / Л.
Алтынбекова // Ізденіс, -1999, -№3
67. Қопсаева С. ... ... ... оқу- ... ... ... / С. ... // Ізденіс 1999, №6
68. Подласый И.П. Педагогика/ И.П. Подласый– Питер.: Владос, 1999
69. Голубев И.Р. Окружающая среда и ее ... / И.Р. ...... ... Алдамұратов Ә Әдептілік негіздері/ Ә Алдамұратов– А.: Санат, 1998
71. Табылдиев Ә Әдеп әліппесі/ Ә. Табылдиев – А.: ... ... ... ... ... 6т. – А.: ... 1975
73. Алтынсарин Ы Таза бұлақ/ Ы Алтынсарин – А.: Білім.: 1990
74. Елекбаев Н. Ұлттық психология/ Н. Елекбаев– А.: ... ... ... К.Д. ... 2т/ К.Д. Ушинский– М.: Педагогика, 1983
76. Примерное ... ... ... – М.: ... ... ... Т.А. Педагогика/ Т.А. Ильина– А.: Мектеп, 1977
78. Макаренко А.С. Педагогика ... ... А.С. ... ... ... ... тәрбиелеу әліппесі. – А.: Мектеп, 1975
80. Каженбаева С. Табиғатты қорғау/ С. Каженбаева– А.: Ана тілі, 1992
81. Сәттімбеков Р. ... ... / Р. ... А.: ... ... ... Р.Т. ... негіздері мен дүниетануды оқыту
әдістемесі/ Р.Т Молдагалиева– Астана, 2003
83. Блонский П.П. ... ... ... / П.П. ... ... ... Тоқамбаева Н. Оқыту процесіндегі бастауыш сынып оқушыларының танымдық
іс - әрекетін дамыту/ Н. ... // ...... 1998,№2
85. Бастауыш класс мұғалімдерінің іс-тәжірібиесінен. – А.: Мектеп, 1974
86. Филоненко-Алексеева И.А. Практикум по ... ... И.А. ... М.: ... ... Т. ... ... ұғымдары мен терминдерінің түсіндірме
сөздігі/ Т. Білдебаев– А.: Сөздік, 2001
88. Зиглер Л. Теория личности / Л. ... М.: ... ... ... А ... ... / А Адлер– М.: Наука, 1986
90. Нұрғалиев О. Адамгершілік асыл қасиет/ О. Нұрғалиев– А.: ... ... ... образования: проблемы и перспективы развития.
– А.: КАЗНПУ, 2004
- Аман-саусыз ба?
- Аман –сау болыңыз
- Аман-есенсіз бе?
- Аман –есен ... Уа ... ас ... ... ... тілеймін
- Сізге де амандық тілеймін –деген сөз.
Алланың нұры жаусын
Мұғалім: Міне, балалар, сәлем - ... ... ... ... ... ... амандығын біліп, қуанышқа бөлінуі, бір-
біріне аман-саулық тілеп тілектестігін білдіруі, яғни ... ... ... ... ... үш мезгілінде де әрбір адам
қайырлы таң, қайырлы күн, қайырлы кеш ... ... ... ... ... ақ ... амандасуға тиісті екен.
Ал енді сәлемдескенде қандай қасиеттен аулақ болу ... және нені ... ... ... ... Жасы үлкендермен немесе қыз баламен амандасқанда бірінші
болып қол ұсынба. Олардың өздері қол ... күте тұр. ... ... ... қалтаңа салып тұрма.
2-оқушы: Сәлемдескен шақта бас киміңді ал да, қол ... ... ... ... ... ... ізетті, әдепті бол.
4-оқушы: Кішімен кішіпейіл, ақжарқын сәлемдесу керек.
Сергіту сәті «Қыздар тобында» би
Әдептіліктің тағы қандай түрлерін ... ... ... ... ... белгілі уақытта сағаттың қоңырауынсыз өзін ... ... ... ... ... өзін жинап әдеттен.
Ойыншықтарыңды, кітаптарыңды, басқа да керекті ... ... ... ... бол. ... ... затыңды оп-оңай тауып аласың.
2-оқушы: күнде ... ... ... ... ... ... келгенде қол жууды ұмытпа. Күнде ұйықтар алдында аяғынды жуып жат.
Тісіңді таңертең бір, кешке бір ... Тіс ... ... ... ... ... бактериялар ұялайтынын ұмытпа.
Әркімнің өзінің тіс тазалайтын ысқышы, орамалы болуы керек.
3-оқушы: киімнің қарапайым ықшамды болсын. ... әр адам ... ... жөн. ... ... ... жас ... қажеті жоқ. Адамның
басты көркі – тазалығы мен ... ... ... киім адамның
үстіне көрікті көрінеді.
Киімді шешіп іліп қоюды көрсету (бір оқушы)
4- оқушы: жақсылап сүртілген, ... ... ... шаң ... жаңа аяқ ... ... пальтоң мен аяқ киімді тазалап, галошыңды немесе бәтеңкеңді жуып
қоюды ұмытпа.
5-оқушы: тағамда асықпай, жайлап іш. Ұртыңды ... алып ... ... сораптамай іш. Тарелкаңды қасықпен тықылдатпа.
Тамақ ішіп отырып кітап, газет оқушы болма.
Нанды үгітпей қабығына дейін же, нанның қадірін ешқашан ұмытпа.
6-оқушы: дастархан ... ... ... ... орналастыру
2. шаңышқы мен пышақ қалай тұру керек?
3 столға қалай отыру керек екенін көрсету
Тағам дайындайтын кісінің киімі ... ... ... (бас киім,
алжапқыш).
7-оқушы: ұйықтар алдында бір сағат таза ауада қыдырып, ойна ... ... ... ... ... үш рет желдетіп ал, ал жаздыгүні терезені ... ... ... ... ... Одан ... ... сүлгімен сүртін немесе
салқын душқа түс.
1. сабағымызды қорытындылай келе, қандай мақал – мәтелдер ... ... ... ... ... ... білесіңдер?
Мұғалім: міне, балалар, біз сендермен баланың ... ... ... көптеген мысалдар келтірдік. Қазақта: «Тірі адам тіршілігін жасайды»
деген мақал бар. Тіршіліктің қисыны, тіршіліктің ... ... бар. ... ... ... ... ... киіну, жуыну, сергу, еңбек
ету, тынығу. әрбір тіршіліктің өз тегі, қалпы, тәртібі бар.
«Әбілет ... ұйқы ... деп ... ... айтпаған. Ұйқы,
қалпынан аса, ол ауру. әсіресе жас баланың ұйқысы қанық болу ... ... ... керек. әрбір әдепті адам уақытында жатып, дер ... ... ... ас ішкен соң ауыз шаю, қол жуу әдепке айналуы ... ... ол ... ... ... адамның сымбаттығы, әдемілігін киім айқындап тұрады. Киімнің
жарасымды, үйлесімді болуы көбінесе жеке ... ... ... ... әр ... ... киімдерін өз ретімен киген жөн.
«Тәні саудың – жаны сау». «Шынықсаң ... ... ...
денсаулық кепілі» деген сөздерді халық өз ... ... ... ... ... ... Ерте тұрып еріңбей жүгіріп жаттығу
жасап, ... ... адам ... - өзі ... ... өз ... ... осыц айтылғандардың (өміріне пйдаланып) барлығын бағытқа алып
орындаған адам, яғни ұл балалар әдепті де, әдемі ... ... қыз ... сай ... ... әдепті бойжеткен болып өседі.
Менің сендерге тілейтінім: сен өз басыңа ... ете ... ... ... ... ... рәсімдерін орындамасаң, кісілікке
бастайтын көп әдептілікті орындамай, опық ... ... да ... ... ... адам болуға, азамат болуға ұмтыл.
Дәптер, еңбек сабақтары ... айта ... «Біз ... ... ... хормен орындау.
ТІРКЕМЕ Ә
Тіршілік атаулыны сүйе білу
Этикалық әңгіме
«Ит өршелене түсті»
Ит басын ... ... ... ... ... үрді.Оның тура
алдында дуалға жабысып, бүрісіп мысықтың баласы отыр. Ол жалынышты
мияулайды. Ал оның жанында, талас ... ... ... оны ... ... тұр. Бір әйел мұны ... көре ... далаға жүгіріп шықты. Ол итті
қуып жіберіп, балаларға кейіп:
-Ұялсаңдаршы! – ... ... Біз ... істеген жоқпы, -деді балалар таңданып.
- Сол ештеңе ... ... - деді ... ... ... ... ... ережелері
1 Жолдастарыңмен жұмыстың жоспары мен орындалу мерзімі туралы
анықтап келіс;
2 Жұмысты өзара әркім не істейтінін анық білетіндей етіп
бөліңдер;
3 Кім не ... ... не ... ... ескеріңдер;
4 Әркім өз жұмысын мерзіміне және шама келгенше жақсы
орындайды;
5 Жұмыстың өзің жақ бөлігін ғана емес, бүкіл бөлігін есте ұста.
6 Әркім адал ... ... ... барысында басқалардың қалай істеп жатқанын біл;
8 Кімнің жұмысы өнбесе, оған ... Өзің де ... ... ... біл.
-----------------------
| |Тақырыбы ... түрі |
|1 ... ... ... ... |
| ... ... ... |
|2 ... күз» ... ... |
|3 |Ауа. ... ... ... жұмыс. |
|4 ... ... ... әдісі. |
|5 ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
|6 ... ... ... ... ... |
|7 ... ... көп. ... тыс ... |
|8 ... ... не қажет? ... |
|9 ... ... ... ойын ... ... ... ... ... ... | ... ... |
Онда ... ... ... қарым-қатынасы.«Алтын күз»
Ауа. Ауаның қасиеттері.Өсімдіктердің тіршілігі. Жануарлардың бір-біріне
қайырымдылығы.Табиғатты қорғау.Жануарлар әлемін қорғау.Сыйластыққа себеп
көп.Адам өміріне не ... ... ... ... ... ... күз» Ауа. Ауаның
қасиеттері.Өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... ... өміріне не қажет?«Сыйға-сый, әдептілік».
Пәнге қызығушылығын арттыру
Этномәдениетті қалыптастыру
Өздігінен жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... ... педагогиканың тұлғаны қалыптастыру әсері
Адамгершілік мәдениетінің жоғары деңгейі
Нәтиже
Әңгімелер, ересектер үлгісі, сендіру, ынталандыру және тәрбиенің басқа
халықтық әдістері мен тәсілдері
Әдіс-тәсілдер
Сынып сағаттары, танымжорықтар, ... ... ... ... ... ... ... құрметтеуге үйрету
Қазақ халқының дәстүрлері мен мәдениетіне ынтаны дамыту
Адамгершілік сапаларды тәрбиелеу
Міндеттер/
-----------------------
73

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Бастауыш сынып оқушыларына музыка пәні арқылы эстетикалық тәрбие беру6 бет
Классикалық кезеңдегі грек мәдениеті, Октавиан Август принципаты (талдау жасау)10 бет
Мектептегі оқушылардың эстетикалық мәдениетін қалыптастыру20 бет
Педагогтың қарым-қатынастық мәдениеті7 бет
Түркі халықтарының философиясына жалпы түсініктеме8 бет
Халықтық педагогиканың тәрбиелік мәні. Халықтық педагогиканың мазмұнын ашу. Халықтық педагогиканы (жаңылтпаш, мақал-мәтелдер, жұмбақ, ырымдыр, нақылдар) қолданып тәрбие сағатын өткізуге материалдар жинастыру. Тәрбие сағатының үлгісі15 бет
Құқықтық білім беруде адам құқығын оқыту мәселесі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь