Бастауыш сыныпта оқыту процесінде мұғалімнің дидактикалық қағидаларды қолдану теориясы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I.тарау. Бастауыш сыныпта оқыту процесінде мұғалімнің дидактикалық қағидаларды қолдану теориясы ... ... ... ... ... ... 5

1.1. Оқу процесінде оқыту принциптерін ісе асыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

1.2. Дәстүрлі емес оқыту жүйесінің дидактикалық принциптерінің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

II.тарау. Оқыту процесінде дидактикалық принциптер мен ережелерді қолдану
2.1. Мұғалімнің дидактикалық принциптер мен заңдылықтарды қолдануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе.
Тақырыптың көкейкестілігі:
Қазақсан Республикасының тәуелсіздігіне орай елімізде жүріп жатқан реформалау процесі, оның тек экономикалық саласын ғана қамтып қоймай, сонымен бірге әлеуметтік – гуманитарлық салада да зор өзгерістер жасалуда. Қоғамдағы білім беру жүйесін реформалау – соның айқын айғағы. Соған орай жалпы білім беретін мектептерде оқу-тәрбие жұмысын нәтижелі іске асыру педагогикалық оқу орындарында білім алып жатқан болашақ жас мамандардың білім, білік және дағды сапаларының дайындық дәрежесіне байланысты болатындығы бәрімізге мәлім. Мектепте аса маңызды міндетті шешуде «Дидактиканың» атқаратын қызметі айрықша.
Білімді игерудегі мектептептің негізгі міндеті – оқушылардың машықтануын, сонымен қатар олардың шығармашылық қақабілеттерін, ізденістерін дамыту. Осы мақсатпен білімнің қандай да бір саласында бар қорытындыға және олардың негізінде жаңа ерекше бұйымдарды, жобаларды, т.б. жасауға байланысты шығармашылық сипаттағы жұмыстардың сан алуан түрлері қолданылады.
Әр пәннің сипатына қарай шығармашылық жұмыстар сан алуан бола алады: баяндап жазу, есеп құрастыру және шығару, конструкциялау, тәжірибиелік жұмыстар, т.б. Оқытудың алғашқы жылдары оқу материалдарын игеруге көп көңіл бөлінеді, бірақ бұл үрдісте де оқушылардың шығармашылықпен келуі едәуір орын алады. Балалардың есепті басқа амалдармен шығаруға, мақалаларды өзінше атауға, материалды өзінше баяндауға, суретке жапсыруда, қайсыбір қолдан жасалған бұйымдарды даярлауда өзіндік элементтерді негізуге тырысуларын мақтаудың өзі – мұның бәрі балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытуда оқытудың ықпалын едәуір күшейте түседі.
Мектеп дербес ойлап әрекет жасай алатын жас ұрпақты баулуы тиіс.
Оқушылардың абстракциясын, өзіндік ойлау мүмкіндіктерін арттыру жолдарын іздестіру, қарастыру қажет.
Әр таруға, әр тақырыпқа әр қырымен келуге болады.Бұл дипломдық жұмыста ол мәселелердің бәрін қамту қиын, мүмкін емес. Сондықтан да мұғалімнің сабақ өту барысында дидактикалық принциптерді, ережелерді, әр түрлі дидактикалық ойындарды тиімді қолдануда оқушылардың өзіндік ойлауға қалыптастырудың мүмкіндіктерін қарастырамыз.
Оқушыларды ойлай білуге дағдыландыру, білімді, жан-жақты болуға үйрету, еліміздің керекті мүшесі болуды саналарына сіңіру, дарынды болуға тәрбиелеу мақсатымен осы зерттеу жұмысымды таңдадым.
Дидактика білім беру мен оқытудың мазмұнын оқыту принциптерін оқытуды ұйымдастыру әдістерін және формаларын қарастырады. Дидактиканың негізінде жеке пәндерді оқыту ерекшеліктері де зерттеледі.
Зерттеудің объектісі. Жалпы білім беретін орта мектептердегі бастауыш сыныпты оқыту және тәлім – тәрбие беру сапасын жетілдіру.
Зерттеудің мақсаты. Республика экономикасының өркендеуі кезеңіндегі жалпы білім беретін мектептерінің педагогикалық проблемаларын айқындау, жас буынды оқыту және тәрбиелеу процестерін жетілдіру тәсілдерін көрсету, оны іске асыру.
Зерттеудің міндеттері:
1. Оқыту мен дамытудың арақатынасын анықтау.
2. Дәстүрлі емес оқыту жүйесін дәстүр лі оқыту жүйесімен салыстыру.
3. Дамыта оқытудың жай дәстүрлі оқытудан оқыту мазмұнындағы өзгешеліктерін; мақсаттағы айырмашылықтарын; дидактикалық принциптердегі өзгешеліктерін; әдіс-тәсілдеріндегі өзгешеліктерін; мұғалім еңбегінің нәтижелілігін анықтаудың жаңа көрсеткіштерін салыстыру.
Дипломдық жұмыстың құрылымы – кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. – Алматы, Қазақ университеті, 1989.
2. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. – А., 1991.
3. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б. Балаларды семьяда адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. – Алматы, 1985.
4. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. – А.,1991.
5. АйғабыловаН. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. – А., Өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. Балаларды мәдениеттілікке тәрбиелеу жолдары. //Қазақстан мұғалімі, А., 1994.
7. Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие бері. /Методикалық нұсқау. А., 1990.
8. Әбенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. – А.,1992.
9. Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. – А., 1999.
10. Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. – Шымкент 1994.
11. Әбиев Ж. Жаңа адамда қалыптастыру. – Алматы, 1988.
12. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. – Алматы, 1997.
13. Әбиев Ж. Оқушыларға атеистік тәрбие беру. Алматы, //Қазақстан мектебі , 1959. №3.
14. Әбілова Зоқушыларға эстетикалық тәрбие беру. – А., 1972.
15. Әбілова З. Этнопедагогика – А., 1997.
16. Әтемова Қ. Ата-аналар жиналысының мәні. Қаз.мем. 1-1996.
17. Богословский В. т.б. Жалпы психология – А., Мектеп, 1980, 13 тарау.
18. Бержанов Қ, Тәрбие мен оқытудың бірлігі. – Алматы, 1973.
19. Бержанов Қ. Оқу-ағартудағы халықтар достығы. Алматы, 1976.
20. БарановС. Принципы обучения. – Москва, 1975.
21. Бабанский Ю. Педагогика. – Москва 1988.
22. Дүйсенбинова Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан мектебі. 7-1991ж/
23. Егембердиев Ж. Мектеп жұмыстарын жоспарлау /Методикалық ұсыныстар. А., Мектеп, 1975.
24. Жас ұрпаққа дамгершілік эстетикалық тәрбие беру концепсиясы. //Қазақ мұғалімі, 1-тамыз 1989.
25. Жақыпов А. Өнеге өрісі- А., Мектеп, 1975.
26. Ильина Т. Педагогика. Москва, 1984.
27. Иванова Н., Қозғанбаева М. Оқыту процесінің мәні. – Алматы, 1991.
28. Керімов Л. Праволық тәрбие жүйесі. Алматы, 1991.
29. Капралов Р. Класс жетекшісінің жұмысы. Алматы, 1983.
30. Капралова Р. Сынып жетекшісінің ата-аналармен жүргізілетін жұмысы,- Алматы, 1973.
31. Керімов Л. Қиын бала және оны қайта тәрбиелеу. – Алматы, 1990.
32. Көпжасарова М. Оқушыларды кластан тыс жұмыстарда коллективизмге тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1978.
33. Көшекпаев Н. Оқыту теориясы. – Алматы, Мектеп, 1976.
34. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана,1998.
35. Лемберг Р. Оқыту әдістері. Алматы, 1958.
36. Лернер И. Дидактические основы методов обучения. Москва, Педагогика,1981.
37. Макаренко А. Ұстаздық дастан. Алматы, 1985.
38. Макаренко А. Ата-аналар кітабы.Алматы, 1985.
39. Мурзалин С. Рухани байлық. Алматы, Казақстан, 1988.
40. Махмудов М. Мектепте проблемалы оқытуды ұйымдастыру. Алматы,1981.
41. Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой. Ақыл. Адамгершілік. Алматы, Білім, 1994.
42. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы, 1991.
43. Оқушыларды сабақтан тыс уақытта тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1975.
44. Основы внутришкольного управления.(Под ред.П.В. Судоминского) Москва, Педагогика, 1987.
45. Положения о ретинго-тестовой контроля качества знания, навыков и умений студентов. Алматы, Казгумя, 1996.
46. Подласый И. Педагогика. Москва, 2000.
47. Сабыров Т. Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру. Алматы, Ы.Алтынсарин атындағы қазақтың білім академиясының баспа кабинеті, 1999.
48. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. Алматы, 1986.
49. Төлеубеков А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. Алматы, 1991.
50. Ұзақбаева С. Эстетикалық және экономикалық тәрбие негіздері. Алматы, 1991.
51. Ұзақбаева С. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстүрі. Алматы, 1990.
        
        Мазмұны
Кіріспе……………………………………………………...……..........3
I-тарау. Бастауыш сыныпта оқыту процесінде мұғалімнің дидактикалық
қағидаларды қолдану теориясы…...……….........5
1. Оқу ... ... ... ісе ... ... емес ... жүйесінің дидактикалық ... ... ... ... ... мен ... ... Мұғалімнің дидактикалық принциптер мен заңдылықтарды
қолдануы..........................................…….............46
Қорытынды………………………………………………....…......…58
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе.
Тақырыптың көкейкестілігі:
Қазақсан Республикасының тәуелсіздігіне орай елімізде ... ... ... оның тек ... ... ғана ... қоймай,
сонымен бірге әлеуметтік – гуманитарлық салада да зор өзгерістер ... ... беру ... ...... ... айғағы. Соған орай
жалпы білім беретін мектептерде оқу-тәрбие ... ... іске ... оқу ... білім алып жатқан болашақ жас ... ... және ... ... ... ... байланысты
болатындығы бәрімізге мәлім. Мектепте аса маңызды ... ... ... қызметі айрықша.
Білімді игерудегі мектептептің негізгі міндеті – оқушылардың
машықтануын, ... ... ... шығармашылық қақабілеттерін,
ізденістерін дамыту. Осы мақсатпен білімнің қандай да бір саласында ... және ... ... жаңа ... ... ... т.б.
жасауға байланысты шығармашылық сипаттағы жұмыстардың сан ... ... ... сипатына қарай шығармашылық жұмыстар сан ... ... ... ... есеп ... және ... конструкциялау,
тәжірибиелік жұмыстар, т.б. Оқытудың алғашқы ... оқу ... көп ... ... ... бұл ... де оқушылардың
шығармашылықпен келуі едәуір орын алады. Балалардың есепті ... ... ... ... ... ... өзінше баяндауға, суретке
жапсыруда, қайсыбір ... ... ... ... өзіндік
элементтерді негізуге тырысуларын мақтаудың өзі – мұның бәрі балалардың
шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... дербес ойлап әрекет жасай алатын жас ұрпақты баулуы тиіс.
Оқушылардың абстракциясын, өзіндік ойлау ... ... ... ... ... таруға, әр тақырыпқа әр қырымен келуге ... ... ол ... ... ... қиын, мүмкін емес. Сондықтан да
мұғалімнің сабақ өту барысында дидактикалық ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың өзіндік ойлауға
қалыптастырудың мүмкіндіктерін қарастырамыз.
Оқушыларды ойлай білуге дағдыландыру, ... ... ... ... керекті мүшесі болуды саналарына сіңіру, дарынды ... ... осы ... ... ... ... беру мен оқытудың мазмұнын оқыту ... ... ... және формаларын қарастырады. Дидактиканың негізінде
жеке пәндерді оқыту ерекшеліктері де зерттеледі.
Зерттеудің объектісі. Жалпы ... ... орта ... бастауыш
сыныпты оқыту және тәлім – тәрбие беру сапасын жетілдіру.
Зерттеудің мақсаты. Республика ... ... ... ... ... ... ... проблемаларын айқындау, жас
буынды оқыту және тәрбиелеу процестерін жетілдіру тәсілдерін көрсету, оны
іске ... ... ... мен ... арақатынасын анықтау.
2. Дәстүрлі емес оқыту жүйесін дәстүр лі оқыту жүйесімен салыстыру.
3. Дамыта оқытудың жай ... ... ... ... ... айырмашылықтарын; дидактикалық
принциптердегі өзгешеліктерін; ... ... ... ... ... жаңа ... ... құрылымы – кіріспеден, екі ... ... ... тізімінен тұрады.
І – тарау. Бастауыш сыныпта оқыту процесінде мұғалімнің дидактикалық
қағидаларды қолдану теориясы.
Қазіргі замангы педагогикада ... ... ... ... ... ... және ... ереже есебінде
тұсіндіріледі, ол өз кезегінде оқытушы, мұгалімнің қызметін ... ... ... ... ... ... оқыту стратегиясы
мен тактикасын камтамасыз етеді, оқу процесінің кұрылуына, ... ... ... ... болып табылады.
Оқу-тәрбие процесін интенсификациялау - оқуды күшейту және арттыру, еңбек
өнімділігін арттыру оқу ... ... ... ... ... ... оқу процесіне керек кұрал-жабдықтармен
камтамасыз ету, арнайы жабдықталған оқу ... ... ... ... жаңа ... ... ... ету.
Педагогикалық процесс- оқыту мең тәрбие жұмыстарынық бірлігі. ... ... ... ... ... ... және айқыңдауға ерекше мәнділік сипат берді. Педагогикалық білім
беру тұжырымдамасы (авторлары Т.С.Садықов, Н.Д.Хмель, ... ... ... С.А.Ұзақбаева, А.Н.Ильясова)
Қазақстан Республикасында терең қызығушылық тудырды.
Табысты оқыту үшін оның мәні мен ... ... ... ... білу ... екендігі мәлім, сонда оқу ... ... ... Оқытудың зандылықтары:
тұлғаны жан-жақты және үйлесімді дамыту міндетін шешу
үшін оның бағытты оқытылуы;
оқу ... ... үшін оқу ... белсенді-танымдық сипатта болуы;
• оқушыларға талап қоюмен қатар ... ... ... ... жеке ... ... ... арқылы оқуға
ынталандыру бойынша оқу процесін интенсификациялау;
білім алу процесінде қол жеткізген табыстарынан қуанышта
рын қамтамасыз ету, ынталандыруды әділетті жүргізу арқылы оқуға
ынтасын арттыру;
оқыту ... ... ... ... ... ... оң, ізгі қасиеттерін дамытып, сапалы
өзгерістерін жетілдіру;
оқу ... ... жеке және жас ... ... оқу ... ... ... оқушылардың белсенділігін арттырып, сы-
ныпта, ұжымда оқу процесіне ықпалын ұлғайтып, саналы және сапа-
лы оқуға мән беру ... оқу ... ... ... және қоғамдық ұйымдардың педагогикалық
келісімділігін, бірлігін пайдалану арқылы оқу процесін жақсарту;
мектеп, ата-аналар, ... ... ... ... тиянақты дамыту, оқу процесін жетілдіруге
бағыттау.
Егер оқу процесінде ... ... ... тұрғыдан жеткілікті
негізделген десек, онда ол оқу ... ... ... ... ... оны ... асыру бойынша табысты оқытылу ... ... ... ... ... сауатты, ойластырылған
мақсатқа сай іске асырылса, оқу ... ... ... ... ... ... әрине, ғылымилығы ол оқу ... ... ... ... ... ... ... жеке пәндер
бойынша мектепте оқытылатын материалдар ғылыми теория, ұғым, фактілер
жүйесі, жүйелі тәсілдеме ретінде ... ... ... арттырады.
Ең алдымен оқу материалдарын таңдап алу, оны ... ... ... ... ... өтілген оқу материалына негіздеу, ... ... ... ... ... ... әдістерін қалап алу мәнді
интенсификациялауға жеткілікті болады.
Оқу процесінің интенсификациялануына ... ... ... ... дәрежеде сапаландыруға ықпал етеді, оқытудың техникалық
құралдары. мультимедия бағдарламалары, компьютерлерді бірін-бірі толықтыра
үйлестіре ... мол ... ... ... ... әрине плакаттар, графиктік материалдар, диаграммалар,
приборлар, аппаратура, жабдықтар, модельдер, карталар, буклеттер, қолдан
жасалатын эпифильмдер, транспаранттар, бейнефильмдер, ... ... ... т.б. ... ... ... қолдан жасалған,
монтаждалған, біріктіріліп түсірілген пәнге қатысты материалдар, оқулықтар
мен оқу-әдістемелік құралдар, ғылыми-әдістемелік ... ... ... ... ... ... алынған мол
материалдарды таңдау арқылы пайдалану. ... ... ... алдын-ала ойластыру, кеңесу, шәкірттерді қатыстыру оқу материалын
игеруге жеткізеді, оқушыларды ретпен көрсетуге қатыстыру, кейде жаңа ... ... ... беру ... сабақты өтуде мол түрлендіру,
дәстүрлі емес сабақтар өту оқу процесін интенсификациялауға жеткізеді.
Оқыту ... ... ... ... қабылдаушы-талдаушыларымыз іске
косылса, сезім талдаушыларымыз терең түсінуге, тиянақты ... есте ... ... ... ... игеруге себепкер болады, олай болса
оқу процссі интенсификацияланады, мақсатымыздың орындалуын қамтамасыз
етеміз.
Оқытудың проблемалы сипатта ... ... ... ... білімді
ұштау, практикада қолдана білу, оны терең игеруге қатысты өзін-өзі оқуға
ынталандыруы бойынша оқу ... ... ... ... ... ... ... проблемаларға кездеседі; ол алдына оны шешуге
қатысты мәселелер мен ... ... ... ... ... шешу
үшін танымдық процесс, қызығушылық артады, ойлау белсенділігі күшейеді,
сондықтан оқушы ... ... ... ... амалдар орындайды,
қайталайды, пысықтайды, саралайды, талдайды, синтездейді, салыстырады,
қорытындылайды, өзі ... ... ... ... өзін-өзі
міндеттейді, өзін-өзі ризашылық жасағанша оқу ... ... ... ... ... ... шығармашылық қалыптасады.
Мысалы, физика және астрономия оқулығы VII сыныпта, физика пәні ... ... ... ... өмірден белгілі фактілерге негіздеп талдау
жасау орынды: кейбір ... ... ... т.б. суда ... ... ... тас т.б. суға батып кетеді, металл бөлшектер суға ... ал алып ... ... ... ... мен ... айдындарында
емін-еркін жүзіп жүреді. Мұны қалай түсінуге болады? Келтірілген ... ... ... беруге проблема туындатады, білімдеріне сүйенуге
ұмтылыс жасайды, оларды танымдық проблема білуге, үлкен ғылыми ... ... ... ... ... ... Оңай ... белсенділіктерін арттырып, жаңа оқу ... ... ... теория, көрсетулер "жаңалық ашуға" ойша талдау
жасауға үйретеді; осылай оқу процесін интенсификациялауға жақындатады.
Белсенділік және саналылық- ... ... ... оқу ... ... қубылыстарды саналыбелсен-ділікпен зсрделеу,
шығармашынықпен игеруге негіз калайды. БіздІң қоғамның белсенді және ... ... ... мақсат, оқу материалдарын зерделеу, әрине,
саналы болғанда оқуға мән-мағына береді, тәртіпті, отаншыл азамат ... ... ... ие ... ... ... білім игеру сапасына
тәуелділікте екендігін ұғуында. ... пен ... ... құрал,
тұлғаны тәрбиелеу және дамыту оқыту арқылы қалыптастырылады. Белсенділік
пен саналылық оқыту ... оқу ... ... ... ... ... ... сапалы орындау, есептерді шығару, ... ... ... жүргізу, практикалық жұмыстарды сауатты
орындау табиғат, қоғамдық өмір құбылыстарын өзінше ... ... ... ... ... уақытқа да сапалы орындау ... ... ... ... ұға ... материалын игеру - оны түсініктілік деңгейде ұғу, білу, теориялық
ойлардың қолданбалы маңызын саналы жақсы білуге, ... ... және ... ... ... ... Оқу ... интенсификациялау арқылы
мұғалім оқу процесінде оқушылардың белсенділігін, ... ... ... ... ... ... ... мақсатына жетеді.
Оқу материалын баяндауда, түсіндіруде, тәжірибесіне негіздеуде, біліміне
сүйенуде оқушылардың жас және жеке ерекшеліктерін ескеру қажет, бірлескен
еңбек зая ... ... бірі ... ... оқу ... есепке алуды, жан-жақты ойластыруды міндеттейді.
Оқытудың жүйелілігі мен бірізділігінде ... ... ... ... орны ... олар ... ... орнын толықтыруға,
оқу материалдарын қайталап өзін-өзі бағалауға үйретеді. ... ... ... ... ... және дағдылану бойынша анықталады, ол
үшін оқу материалдарын ойлы, сабақтастықпен теориялық және іс-тәжірибелік
бағытта игеру бекітілсе, ... ... ... ... оны ... ... қажет. Шәкірттердің терең, тиянакты білім ... ... ... ... қатысты оқу материалдарын жеткізу
үшін ұстаз ғылыми, әдістемелік, оқу әдебиетін оқып, оқыту технологияларын
игеру ... ... ... ... және ... функцияларының
бірлігі арқылы маңызды міңдеттср орындалады: оқушылардың
ғылыми білімдер жүйесі, практикалық іскерлігі және дағдылары дамытылады,
ойлау қабілеті мен естері артады.
Ол ... ... ... ушін оқу ... ... ... нақты білім беру, дамыту және тәрбиелеу міндеттерін шешеді.
1.1. Оқу процесінде оқыту ... ісе ... ... - бұл ... грек ... яғни didaktikos – үйретуші,
didaskalos- ... ... ... ... Дидактика білім беру мен
оқытудың теориялық және әдістемелік ... ... ... ... ... беру мен ... мазмұнын оқыту принциптерін оқытуды
ұйымдастыру әдістерін және формаларын қарастырады. ... ... ... ... ... де ... ғылыми негізін салған чех педагогы Ян Амос ... Оның ... ... ... (1632) оқытудың мақсаты,
әдістері мен принциптері және ... ... ... баяндалған.
(VI I ғ. Швейцар педагогы Иоганн Генрих Песталоций (1746-1827)
дамытып оқу ... ... ... ... ... ... негізін жасады.
(IX ғ. Неміс педагогы Фридрих ... ... ... (1790-
1966) дамытып оқыту дидактикасын баяндады. Оқыту процесінде әр ... ... ... атап көрсетті: көрнектілік, ... ... ... ... ... ... ... күрделілікке көшу.
К.Д.Ушинский Ресейде орыс дидактикасының дамытуына игі ... ал ... ... ... Н.К.Крупская, П.П.Блонский,С.Т.Шацкий
т.б. үлкен үлес қосты.
Белгілі педагог ғалымдардың Б.П.Есипов, М.А.Данилов, Л.В.Занков,
М.Н.Скаткин т.б. оқыту ... ... ... ... ... принциптерінің жүйесін, оқытуды ұйымдастырудың әдістері мен
формаларын дәлелдеді.
Педагогика ғылымының ... ... ... ... ... ағарту ісінің қайраткерлері Ыбырай Алтынсарин, Мағжан Жұмабаев,
Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, ... ... ... ... өз ... ... ... бірсыпыра үлестерін қосты.
Қазақстан ұлы педагогы Ыбырай ... ... ... оқыту, оларға білім беру жайлы ... ... мен ... Оның ... әдістемелік анықтамасы бойынша оқыту әдістері – бұл
балалардың сабаққа, ғылымға өздігімен білім алуға ынталарын ... ... ... бірнеше оқу құралдарының солардың ішінде орыс тілін
қазақтарға үйрету ... ... ... ... ... үшін ... оқу ... бағдарламаларының авторы. Осы оқулықтармен оқу
құжаттарын мектептерде ... ... ... ... ... ... ұлы ақын, ағартушы, қысқа өмірінің көбін ұстаздықпен
өткерген, жастарды қалай оқытып, өмірге дайындаудың жолын қалада зерттеген
педагог. Оның ... ... ең ... рет 1922 жылы ... одан кейін 1922 жылы Ташкент қаласында («Түркістан ... ... ... осы кітабында «Дидактика» және ... ... мен ... ... ... днп ... Оның 1917-18
жылдары Омбы қаласында курста қазақ балаларына, 1919-20 жылдары Орынборда
мұғалімдер курсында, 1928 жылы ... ... орта ... ... оқыту процесін жақсартудың негізі болса, ал екіншіден, Мағжан
Жумабаевтің шығармашылық іздену жұмысына ежелгі грек ... ... сол ... ... ... ... С.Л.Рубинштейннің
(1889-1960), А.А.Смирновтың (1894-1975), т.б. ғалымдардың еңбектері игі
әсер етті.
Жоғарыда айтылған ғалым-педагогтардың ... ... ой ... ... ... ... ... Қазақстан педагог-ғалымдарының еңбектері дидактикалық
проблемаларды шешудің, сонымен бірге кейбір ... ... ... негізі. Мәселен, нені оқыту керек, қалай оқыту керек, не үшін
оқыту керек ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес
жауап берілуі тиіс. Мысалы: Нені ... ... ... кең ... ... ... бойында адамгершілік ... ... ... ... беру ... мектеп реформасына, жалпы
білім беру бағдарламасы талаптарына және ... ... ... ... ... ... іске асыру қажет.
(VI I ғ. Швейцар педагогы Иоганн Генрих Песталоций ... оқу ... ... ... бастауыш білім беру
әдістерінің негізін жасады.
(IX ғ. Неміс педагогы Фридрих ... ... ... ... ... ... ... баяндады. Оқыту процесінде әр түрлі
ережелерді ... ... атап ... көрнектілік, еліктіргіштік,
жігерлілік, оқушылардың ... ... ... жақыннан қашыққа,
оңайдан күрделілікке көшу.
К.Д.Ушинский Ресейде орыс дидактикасының дамытуына игі әсерін
тигізді, ал ... ... ... Н.К.Крупская, П.П.Блонский,С.Т.Шацкий
т.б. үлкен үлес қосты.
Белгілі педагог ғалымдардың Б.П.Есипов, М.А.Данилов, Л.В.Занков,
М.Н.Скаткин т.б. ... ... ... ... ... ... ... жүйесін, оқытуды ұйымдастырудың әдістері мен
формаларын дәлелдеді.
Қалай оқыту керек( ... ... ... ... мен ... кездегі әдістерін тиімді пайдалану. Ол үшін ... ... ... және ... ... үшін ... ... Қоғамдық өмірдің барлық саласына оқушыларды
белсенді қатысуға даярлау керек. Ол үшін ... ... ... ... мен ... дәлелдеу және жүзеге асыру.
Дидактиканың негізгі категориялары: білім беру, оқыту, сабақ беру,
оқыту принциптері, ... ... және оның ... міндеттері,
мазмұны, формалары, әдістері, құралдары, оқытудың нәтижесі.
Дидактиканың дамуы білім беру мен оқыту прблемаларын ... ... ... озат ... жинақтауға және оны оқыту мен тәрбие
процесін енгізуге байланысты.
Дидактика көптеген проблемаларды зерттейді. Солардың ішінде жалпы ... беру ... ... ... ... беру ... Бұл жерде
оқыту тұжырымдамасына сәйкес кейбір көкейтесті мәсәлелер қарастырылады.
1. Жалпы және ... ... беру ... оқу ... оқу ... жетілдіру, жаңарту.
2. Әрбір пән бойынша сабақ берудің сапасын арттыру.
3. Политехникалық білім, еңбек тәрбиесі мен оқыту, кәсіптік ... ... ... ... беру ... ... және ... және кәсіптік білім берудің мақсаты – жастардың жан-жақты дамытып,
өмірге, еңбек іс-әрекетіне және ... ... ... оқу ... ... ... қазіргі кездегі жоғары талаптарға сай жазылған оқу
бағдарламалары мен оқулақтарға байланысты. Жалпы ... беру ... ... үш негізгі циклдері кіреді: ғылыми жаратылыс,
гуманитарлық ... ... және дене ... ... ... жетілдірудің негізгі талаптарының бірі – оқу пәндері
бойынша ... беру ... ... оқу пәндерінің негізгі ұғымдары мен
жетекші ... ... ... ... ... ... ғылым мен
практиканың жаңа жетістіктерінің қажетті түрде көрініс табуы ... - деп ... ... жазылған.
Оқыту процесінің табысты болуы: біріншіден, мұғалімнің 03 пәнінен
теориялық және практикалық дайындығына, оқу ... ... ... білуіне; екіншіден, білім дағдысына, жоғары мәдениеттілігіне, ғылым
мен техника жетістіктеріне ... ... ... ... ... өзара қатынас және бірлікке байланысты.
Оқыту пәндері бойынша ... ... ... ... ... мұғалімдердің еңбектерін терең зерттеп, тиімді етіп ... ...... ... ... ... ... алдын-ала жоспарланған іс-әрекет.
Оқыту мазмұны - өкімет арнайы таңдап анықтаған ... ... ... үшін қажетті адамзат тәжірбиесінің бөлшегі. Ол-оқытудың ... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Балалардың өзіндік дамытуына әсер ететін негізгі фактордың бірі - ... ... ... ... ... ... ... рухани қарым-қатынас, ынтымақтастық жағдайда болуын қажет етеді.
Оқыту процесінде бала тек мұғалімнің ... ... ғана ... оның оқу
іс-қимылы мен өзінің психикалық процестерін басқару, ұйымдастыра білуі (іс-
әрекетін ... ... ... ... ... субъекті екенін
айқындайды. Оқыту процесінде бала ... ... ... жалпы
тәсілдерін қолдануға және дербес шығармашылық әрекет жасауға дағдыланады.
Оқушының ... ... ...... оқу мен ... ... тығыз байланысты. Оқушының ойлау қабілетінің дамуына ... ... ... ... ... мен ... арасында тығыз байланыс
бар.
Оқыту - екі жақты процесс. Оқыту оқушы мен ... ... ... ... ... ... процесс. Өйткені, оқыту-
мұғалімнің білім берудегі негізгі іс-әрекеті болса, оқу- баланың өзінің
танымдық, практикалық ...... ... ... ... жалпы рухани
дамуын жүйелі қамтамасыз етуі үшін оқыту ... ... ... ... ... ... білімді қысқартылған,
педагогикалық тұрғыдан өзгертілген жолмен ... және ... ... ... ... сүйене отыра меңгереді.
Оқыту–бұл күрделі процесс.Ол тұлғаға білім беру,тәрбиелеу және
ақыл –ойы мен творчестволық қаблетін,демек біліктілігі мен дағдысын ... ... ... ... тұлғаға біртұтас
(комплексті) ықпал жасауды көздейді. Осы негізде,оқыту процесінің бірінші
қызметі ... ... ... ... ... ... сай
оқушыларды нақты фактілермен, қағида және түсініктер –мен, ... ... ... ... ... ... ... түрлі құбылыстарға олардың ... ... ... ... ... Оқыту барысында
оқушыларды
теориялық білімдер жүйесімен қаруландырып, жеке тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... мақсат,
міндеттері және мазмұнымен тәсілдері анықталады. Оқытуда тәрбиемен оқытудың
байланысы біржақты қарастырылмайды, ... ... ... ... ... ... , тұлғаға білім бере отырып, оны
тәрбиелейміз, тәрбиелей отыра білім береміз. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді, соның
негізінде тұлғаның танымдық қызметі мен ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға білім беру,
оларды тәрбиелеу негізінде тұлғаның ақыл-ойы, сана-сезімі, шығармашылық
қабілеті т.б. ... ... ... ... ... қабілеттерінің артынуына оң әсер етеді. Демек , тұлға жан-жақты
қалыптасып дамиды (байқағыштығы, ойы, есі, ... ... ... де ... ... беру мен ... ... оқыту принциптерін оқытуды
ұйымдастыру әдістерін және формаларын қарастырады. Дидактиканың негізінде
жеке пәндерді оқыту ерекшеліктері де зерттеледі.
Дидактиканың ғылыми ... ... чех ... Ян Амос ... Оның ... ... ... (1632) оқытудың мақсаты,
әдістері мен принциптері және сынып сабақ жүйесі баяндалған.
Педагогика ғылымының ... ... ... ... ... ... ... қайраткерлері Ыбырай Алтынсарин, Мағжан Жұмабаев,
Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов, Шәрапи Әлжанов
т.б. өз ... ... ... ... ... ... ұлы педагогы Ыбырай Алтынсарин (1841-1889) ... ... ... ... беру ... ... әдістері мен тәсілдерін
зерттеді. Оның ғылыми әдістемелік ... ... ... ...... сабаққа, ғылымға өздігімен білім алуға ынталарын арттыратын,
сезімін оятатын ... ... оқу ... ... ... орыс ... үйрету туралы бастауыш құрал ... ... үшін ... оқу пәндер бағдарламаларының авторы. Осы оқулықтармен оқу
құжаттарын мектептерде ұтымды қолдануда ... ... ... Жұмабаев ұлы ақын, ағартушы, қысқа өмірінің көбін ұстаздықпен
өткерген, жастарды ... ... ... ... ... ... ... Оның «Педагогика» кітабы ең алғашқы рет 1922 жылы ... одан ... 1922 жылы ... қаласында («Түркістан ббаспасөз
махкамасы») шығарылды. ... осы ... ... және әдістеме
мәселелерін оқыту мен білім берудің негізі днп қарастырған. Оның 1917-18
жылдары Омбы ... ... ... ... 1919-20 ... Орынборда
мұғалімдер курсында, 1928 жылы Бурабайдағы ... орта ... ... ... ... ... негізі болса, ал екіншіден, Мағжан
Жумабаевтің ... ... ... ежелгі грек философтары Сократтың,
Аристотелдің, сол кездің атақты педагог ... ... ... ... т.б. ғалымдардың еңбектері игі
әсер етті.
Жоғарыда айтылған ғалым-педагогтардың дидактикаға байланысты ой ... ... ... ... ... ... педагог-ғалымдарының еңбектері дидактикалық
проблемаларды шешудің, сонымен бірге кейбір нақты ... ... ... ... нені оқыту керек, қалай оқыту керек, не үшін
оқыту керек деген ... ... ... ... талаптарына сәйкес
жауап берілуі тиіс. Мысалы: Нені оқыту керек( Оқушыларды кең ... ... ... ... адамгершілік қасиеттерін
қалыптастыру керек. Сондықтан білім беру ... ... ... ... беру бағдарламасы талаптарына және жаңашыл мұғалімдердің идеяларына
сәйкес ғылым негізінде дәлелдеп, іске асыру ... ... ... ... мен ... қазіргі кездегі
әдістерін тиімді пайдалану. Ол үшін оқыту ... ... ... дәлелдеу керек.
Қоғамдық өмірдің барлық саласына оқушыларды белсенді ... ... Ол үшін ... ... ... міндеттерін, принциптері
мен заңдылықтары дәлелдеу және жүзеге асыру.
Дидактиканың негізгі ... ... ... ... сабақ беру,
оқыту принциптері, оқыту ... және оның ... ... ... әдістері, құралдары, оқытудың нәтижесі.
Дидактиканың дамуы білім беру мен оқыту прблемаларын терең зерттеуге
, педагогикалық озат ... ... және оны ... мен тәрбие
процесін енгізуге байланысты.
Дидактика көптеген проблемаларды зерттейді. Солардың ішінде жалпы ... беру ... ... ... білім беру жүйесі. Бұл жерде
оқыту тұжырымдамасына сәйкес кейбір көкейтесті ... ... ... және ... ... беру ... оқу ... оқу құралдарын жетілдіру, жаңарту.
2. Әрбір пән бойынша сабақ берудің сапасын арттыру.
3. Политехникалық білім, еңбек тәрбиесі мен оқыту, кәсіптік бағдар ... ... ... беру ... ... және ... және кәсіптік білім берудің мақсаты – жастардың жан-жақты
дамытып, өмірге, ... ... және ... орта, жоғары оқу
орындарына ... ... ... ... ... ... талаптарға сай жазылған оқу
бағдарламалары мен ... ... ... ... беру ... ... үш негізгі циклдері кіреді: ғылыми жаратылыс,
гуманитарлық циклдер, ... және дене ... ... ... ... ... талаптарының бірі – оқу пәндері
бойынша сабақ беру деңгейін арттыру, оқу пәндерінің ... ... ... идеялары барынша айқын баяндалатын болсын, оларға ғылым ... жаңа ... ... ... ... ... ... - деп мектеп реформасында жазылған.
Оқыту процесінің табысты болуы: біріншіден, мұғалімнің 03 ... және ... ... оқу працесін ұйымдастыра және
басқара білуіне; ... ... ... жоғары мәдениеттілігіне, ғылым
мен техника жетістіктеріне пайдалана білуіне;үіншіден, мұғалім оқушылар
арасындағы адамгершілік өзара қатынас және бірлікке ... ... ... ... ... шығармашылықпен өткізу жайлы
жаңашыл ... ... ... зерттеп, тиімді етіп пайдалана
білген жөн.
Оқыту – ... ... ... дамыту мақсатына
бағытталған алдын-ала жоспарланған іс-әрекет.
Оқыту мазмұны - өкімет арнайы ... ... ... ... ... үшін ... адамзат тәжірбиесінің бөлшегі. Ол-оқытудың нәтижесі
болатын білім, білік, дағды, тұлғалық қасиеттер жиынтығы.
2. ... ... ... оның ... мен ... ...... біліктілік пен дағдыны меңгертетін,
оқушылардың дүниетанымын, күшқайратын, қабілеттерін тәрбиелеп дамытатын ... ... Оқу ... ... ... ... қасиеттері,
эстетикалық талғамы, тұлғалық қасиеттері қалыптасып дамиды.
Оқытудың психологиялық, педагогикалық ерекшеліктеріне ...... ... ... ... мақсаты, әдіс-тәсілдері
мазмұны мен міндеттері қоғам талабынан туындап, ұдайы өсіп, ... ... ... ... ... оқушыда білімге деген
қызығушылығы ұдайы өсіп арта түседі.
Оқытудың міндеті- оқушыны айнала ортамен (табиғат, ... ... ... ... ... ... дүние тануда
бұрын ғылымда белгілі болған,зерттеліп ... ... мен ... әрі ... дамыта түседі.
Оқытуда ғылым негіздерін оқып үйренудің өзі, ... ... ... ... мен танысу, ұлы ғалымдар мен қызметі жайлы ақпарат алады.
Оқыту- даму негізі. Педагогикалық процесс өзіне тән ... ... ... ... ... ... ... көмек және жеке бастың
жан-жақты жетілуін түйістіреді.
Балалардың өзіндік дамытуына әсер ететін негізгі фактордың бірі
- өзара қарым-қатынас ... ... ... процесі –мұғалімнің
баламен үнемі рухани қарым-қатынас, ынтымақтастық жағдайда болуын қажет
етеді. Оқыту процесінде бала тек ... ... ... ғана ... оқу ... мен ... психикалық процестерін басқару, ұйымдастыра
білуі ... ... ... ... басқару) оқытудағы субъекті
екенін айқындайды. Оқыту процесінде бала ... ... ... ... ... және ... ... әрекет жасауға дағдыланады.
Оқушының жалпы психикалық ...... оқу мен ... ... тығыз байланысты. Оқушының ойлау қабілетінің дамуына оқу
процесінде қолайлы жағдай туады. Білім мен ойлау арасында ... ... - екі ... ... ... ... мен мұғалімнің өзара
бірлесіп жасайтын әрекетінен тұратын күрделі ... ... ... ... берудегі негізгі іс-әрекеті болса, оқу- ... ... ... ...... процесс. Мұғалім оқушылардың жалпы рухани
дамуын жүйелі қамтамасыз етуі үшін ... ... ... ... жүзеге асырады. Оқушы білімді қысқартылған,
педагогикалық тұрғыдан ... ... ... және ... ... ... көмегіне сүйене отыра меңгереді.
Оқыту–бұл күрделі процесс.Ол тұлғаға білім беру,тәрбиелеу және
ақыл –ойы мен ... ... ... мен ... дамыту
негізінде жүзеге асырылады.Мұның ... ... ... ықпал жасауды көздейді. Осы негізде,оқыту процесінің бірінші
қызметі -оқушларға білім беру.Білім беру,біріншіден, ғылым негіздеріне сай
оқушыларды ... ... ... және ... ... заңдылықтармен
қаруландыруды қамтамасыз етсе, екіншіден солардың негізінде, ... ... ... олардың ғылыми көзқарасын қалыптастыру.
Екінші қызметі –тәрбиелеу. ... ... ... ... ... қаруландырып, жеке тұлғалық қасиеттерін қалыптастырып
дамыту. Сонымен бірге оқыту барысында тәрбиенің ... ... ... тәсілдері анықталады. Оқытуда тәрбиемен оқытудың ... ... ... ... принципке негізделіп,
бірлікте қолданылады. Демек , тұлғаға білім бере отырып, оны тәрбиелейміз,
тәрбиелей ... ... ... ... тәрбие процесі дұрыс ұйымдастырылған
жағдайда оқытудың барысына қолайлы ... ... ... ... ... ... мен ... деген қызығушылығы артады.
Үшінші қызметі-дамыту. Оқыту барысында оқушыларға білім беру,
оларды тәрбиелеу негізінде тұлғаның ақыл-ойы, ... ... т.б. ... ... қасиеттерінің дамуына, біліктіліктері
шындалып, қабілеттерінің артынуына оң әсер ... ... , ... ... дамиды (байқағыштығы, ойы, есі, ... ... ... де ... қызметінің ерекшелігі сол, ол өз алдына жеке өмір сүрмейді,
керісінше оқытудың білім беру мен ... ... ... ... Сондықтан, дамудың қарқынды, жан-жақты әрі терең болуы ... мен ... ... дәрәжеде іске асырылуына байланысты. ... ... ... ... беру мен ... ... ... санлса, даму өз алдына олардың қызметінің нәтижелі болуына қолайлы
ықпал етеді.
3. Педагогикалық процестің ... ... ... ұйымдастырудың
тәсілі. Педагогикалық процесті ұйымдастыратын ... ... ... ... ... ... ... процестің үш
құрылымы болады: педагогикалық, әдістемелік, психологиялық.
Педагогикалық процестің педагогикалық ... ... бен ... ... ... ... Принциптер мақсатқа жету жолдарын анықтайды. Мазмұн-мақсатқа жету
жолында оқушыларға ... ... ... ... ... мен ... мазмұнды жетілдіру- қабылдуға арналған іс-әрекеттері.
Құралдар- мазмұнмен жұмыс жасайтын материалдық тәсілдер мен әдістер.
Педагогикалық процестің ... ... ... үшін ... ... бөлінеді. Әрбір міндет ұстаз бен шәкірт ... ... ... ... ... әдістемелік құрылымы:
сабаққа дайындалуы, сабақты ... ... ... ... ... ... ... жерге бару, бақылау, көргенді
бекіту, ... ... ... ... құрылымы: танымдық процестер
(қабылдау, ойлау, есте сақтау, ... ... ... қызығушылық (оқуға
қызығуды, қабілетті, ынтаны айқындау), қуат (көтеріңкі не ... дене ... ... белсенділік, еңбекқорлық не шаршау динамикасы).
Оқыту адамның қызметінің бір ғана түрі, ол екі ... ... Ол ... мен ... ... ... мақсат- міндеттерін жүзеге
асыруға байланысты бір мезгілде ... ... мен ... ... Оқу ... ... мұғалімдер тарапынан білім беру
қызметіне басшылық болса, оқу- бұл ... ... ... белсенді
түрде меңгеруі, таным әрекеті. Мұғалім оқушыларға білім ... ... ... ... ... белсенділік оқушылар тарапынан
қолдау ... ... ... болмайды. Сондықтан, белгілі бір мақсатқа
бағытталған мұндай өзара қарым-қатынаста біржақты көзқарас болмауы ... ... тек ... мен ... ... оқу әрекетінен
құралмайды, сонымен бірге оқытудың басқа да элементтері бар. Олар ... ... ... ... мұғалімнің оқылатын тақырыптың мақсат-
міндеттерін айқын қарастыруы көзделеді.
2. ... ... Жас ... ... жетістіктерін меңгеруді,
білімдерін дамытуды міндеттейді.
3. Оқыту формалары мен тәсілдері. Оқыту мазмұнын қандай амал- тәсілдермен,
нақтылы практикалық жолдармен меңгеруді ... ... ... ... және ... ... және оқушының оқу
әрекетінің құрылымын бірлесе отыра сараптама жұмыстарын жүргізуі,
оқушылардың оқу ... ... ... ... бағалап және
білім деңгейін тексеріп отыруы. ... ... ... ... ... бастапқы кезеңінен оқыту, білімдер жүйесін
оқушылардың меңгеруі белгілі бір ... ... ... ... ... берілетін білім мақсаты мен қажетін түсіндіру және оларды
әрекетке бағыттайтын мотивтерді ... ... орай оқу ... ) ... ... жаңа ... ... баяндау және оны қабылдауға жағдай
туғызу.
3. Оқушының білімді қабылдауы және оның санасында жаңа білімнің ... ... мен ... ... ... ... Берілген білімді бекітуге басшылық ету.
5. Білімді практикада қолдануға қаракет ету.
6. Оқушының білімі мен ... ... және ... ... алу, ... ... процесінде мұндай басқару жүйесі оқушылардың білім алудағы
таным әрекетінің ерекшеліктеріне байланысы, білімді жүйелі түрде ұғынуға
мүмкіндік ... ... ... ... жаңа ... ... жаттығу,
практикада қолдану т.б. ... ... ... ... жағынан алғанда, дидиактикалық әр кезеңнің өзіне тән
ерекшелігі болатынын ұмытпаған жөн.
Білім алудың мотивы мен мақсатын ... ... бір ... ... Сөйтіп, ол оқушының білім алудағы әрекеті де ... ... ... іске асады .
Түрткі-әрекеттің себебін, оны неге жасау керектігін анықтайды.
Мақсат-әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... негізгі түрткісінің бірі -қызығу .
Оқу жұмысының жемісті болуы, ең алдымен, балада білімге деген
қызығушылықтың нәтижесі ... ... ... бала өзі ... ... ... ... мүмкін емес. Қызығуды туғызу үшін оқушыларға берілетін
білімнің мақсаты мен қажетін ... ... ... оқу ... ... ... ... мен амалдары көп. Солардың ішінен
мына төмендегідей үш ... атап ... ... Оқу ... ... ... ... қазіргі ғылым мен
техникадағы жаңа табыстар, оның прктика үшін ... ... ... ... ... ... ерекшелітері (оның әдістері мен
формалары т.б.). Мысалы ... ... ... ... және ... ... өздігінен орындауы, көрнекі
құралдары мен техникалық құралдар т.б.
3. Мұғалім мен ... ... ... ... ... ... мен ... арасында жылы шырайлы педагогикалық қарым-
қатынастың болуы, еркін, жағымды ерекше жағдай, мұғалімнің көңіл-күйі, ... ... ... ... ... беруі, өзара ойын-жарыс
ұйымдастыру т.б.
Жаңа оқу ... ... ... білімді меңгеруі жаңа оқу материалын қабылдаудан
басталады. ... ... әсер ... ... ... адам ... ... процесі. Сабақ үстінде оқушылардың
жаңа материалмен танысуы түйсіктен және қабылдадан басталады. Ал, ... ... ... ... ... ... әсер етіп, оның
миымызда бейнелуін түйсік деп атайды.
Білімді жан ... ... және ... үшін оқу ... бақылау жеткіліксіз. Одан әрі оқушылар қорытындылар жасауға тиіс.
Бұл оқушылардың білім мазмұнын жете ... ... және ... де ... ... нәтижесінде ғана жүзеге асады.
Ұғыну –бұл саналы түрде ... ... ... ... жинақтау процесі, қорытынды шығару. Ұғыну прцесінде оқылатын
материал терең ойластырылады, дәлелденіледі және бекітіледі.
Ұғым, қарапйым және ... ұғым ... ... ... ... ... ... емес, өмірден көріп-білгендерінен туатын әртүтлі
құбылыстар ... ... ... ... тек оқыту процесінде
жинақталатын мәліметтер, қағидалар мен ... ... ... ... ... ... ... ол –оқушылардан белгілі
ойлау амалдарын қолдануды тлап ... ... ... ... ... ... сияқты операциялардан тұрады.
Оқушыларда ұғымды қалыптсатыру үшін мұғалім оларды ... ... ... ... деп ... негізгі қасиеттерін, оның екінші
дәрежелі қасиеттерінен бөліп алып, жалпылап қаруды айтады.
Білімді бекіту.
Оқыту процесінде ... ... ... ... отырудың
маңызы ерекше.
Бекіту- бұл оқушылардың білімді берік ұғынудың тиімді ... ... жаңа ... қабылдаудан кейін бекіту әт түрлі
практикалық, лабороториялық жұмыстар ... ... ... ... да басқа әдіс-тәсілдері бар. Өтілген оқу
материалын бөліктерге ... ... ... қайталау, тақырыптық
қайталау, есте қалдырудың тәсілдерін үйрету т.с.с.
Білім мен дағдыны практикада қолдану.
Білімді жан-жақты ... оны ... ... ... ... мен ... ... мен нәтижесінің көрсеткіші практика. Егер оқушы
білімді прктикада ... ... бұл оның ... ... жете түсінбегеннен болады. Білімді практикада қолданудың
оқу процесінде екі түрі жиі кездеседі. ... жаңа ... ... ... ... оқу ... шешу үстінде қолдану.
Бұл кезде оқушы бұрын алған білімін жаңа мәселелерді шешуге ... ... ... ... мен ... ... ... түрлі практикалық және
лабороториялық жұмыстарда кеңінен ... ... ... ... ... ... жасау, іздену әрекеттеріне негізделген
жұмыстарды орындайды.
Оқушылардың ... мен ... ... оны ... ... ... ... бұл жұмыс өз алдына дербес практикалық буын болып
табылады және оқытудың ... ... ... да орын ... ... ... ... табыстарын және
мүмкіндіктерін талдап, айтып берудің және оны ... ... ... мен оқушы үшін мұндай жұмыс, кибернетикалық тілмен ... ... ... табылады. Мұны мұғалім оқытудың әрбір ... ... ... оны ... бекіту, практикада қолдану кездерінде іске
асырады. Сонымен қатар бір ... ... ... ... кезеңіндегі
(тоқсан және жыл аяғында) дербес буын ретінде қолданылады.
Бағаны ... ... ... үшін ... ... ерекше: ол
–оқуға деген стимул, мотив функцияларын атқаруы мүмкін.
Оқыту ... ... ... ... маңызы мен орнын
бөлуімен қатар, олардың бімен өзара тығыз ... ... ... ... ... ... ... білім мен дағдыны меңгеру ... ... деп ... жөн. Ол – ... ... бекіту, қолдану
сияқты өзара байланысты құрамнан тұрады.
1.2. Дәстүрлі емес оқыту жүйесінің дидактикалық принциптерінің мәні.
Ерте кезден бастап-ақ, ойшылдар білім мен ... ... ... ... бала дамуына өсерін зерттей бастаған. Бізге белгілі
алғашқы дидактиктердың бірі Квинтилиан мектеп алдына баланың қабілеттеріне,
ақылының қасиеттеріне, ... ... ... отырьш, оның
ойының және тілінің дамуын қамтамасыз етуді қойған.
XVII ғасырдағы Я. А. ... ... ... ... бірінде де баланың ақыл-ой күшін, қабілеттерін дамыту олардың
білімге деген құштарлығын оятып, лаулата ... ... Т. ... ... ... барлық қабілет-қасиеттерін дамыту
идеясымен арқауланған бастауышта оқыту әдістемесін жасауға ... ... ... ұлы неміс педагогы А. Дистервегтің әйгілі ... ... беру ... ... (Руководство к образованию
немецких учителей) атты еңбегінің де негізі болып табылады. ... ... ол ... ... алуға әрекет етуін ұйымдастыратын оқытуды атаған.
"Жаман" мұғалім ақиқатты өзі айтып береді, ал жақсы мұғалім ... ... ... — деген.
Орыстың ұлы ағартушысы К. Д. Ушинский де өз ... ... ... жасындағы балаларды оқыта отырып дамыту мәселелеріне ерекше
тоқталып, арнайы әдістеме жасаған.
Осылай бола тұрғанмен, "дамыта оқыту" деген терминге ... ... ... ... ... ... ... берілген түсініктер әртүрлі
және "дамытпайтын оқыту бола ма? деген сұрақтар жиі қойылады.
Алайда дәстүрлі оқыту бала дамуына тек ... ... ... ... ... ... соңында жүрсе", ал екінші жағдайда "окыту дамуды өзімен
бірге ала жүреді" деген Л. С. ... ... көп ... ... ... оқытудың тиімділігі алынған білімінің көлемімен,
сапасымен өлшенсе, соңғыда білімнің тиімділігі ... ... ... ... қаншалықты дамығандығымен өлшенеді.
"Дамыта оқыту' деген термин психология ... ... ... ... ... (Ж. Пиаже), ойлаудың әртүрлі деңгейін, типтерін
(Л. В. Выготский, А. Н. ... С. Л. ... және ... ... ... ... (Б. Г. Ананьев, Г. С. Костюк, A. ... Н. А. ... және т.б., ... ... ... (А. Н. ... П. Я. ... еңбектерінде жан-
жақты талданды. Нәтижеде дамыта оқыту проблемасына арналған екі іргелі
эксперимент жасалып, оның ... Д. Б. ... В. В. ... ал ... В. Занков басқарады.
Зерттеулердің мақсаты Л. С. Выготскийдің 1930 жылдардың басында жасаған
оқыту мен ... ара ... ... болжамының дұрыстығын тексеру,
нақтылау. Өткізілген зерттеу жұмыстары ... ... ... ... ... ... енгізді. Мысалы 1969 жылы арифметика курсы
математикаға ... ... бұл ... да негізгі назар баланың ауызша
және жазбаша есептеу дағдыларын ... жай ... ... ... қалды. Оқыту әдістері, сабақ ұйымдастыру түрлері, білім, ... ... ... дамыта оқыту идеясы жүзеге аспады.
Одан кейін 20 жыл ... ... ... ... мен ... ... мәселесіне айналды. Жүйенің авторлары "дамыта оқыту деп
— оқыту ... ... ... ... даму зандылықтарына
сәйкестендірілген оқытуды" атайды. Оқыту арқылы баланың психикасында жана
құрылымдар пайда болуы, яғни жаңа ... ... ... тиіс ... ... ... ... бірі — баланы оқыта отырып жалпы
дамыту, оның еркіндігін қалыптастыру, өз бетінше ізденуге, шешім қабылдауға
дағдыландыру, ... ... ... басшылыққа алу, әрі қарай
ұшқырлау, тұлғалыққа бағыттау.
Мақсаты ... ... ... ... ... ... бір ... шектелетін, нәтижесінде догмалық ойлауы басым, дайын нұсқаулар мен
бұйрықтарды орындай білетін адамдарды тәрбиелейтін қазіргі ... ... ... ... оқыту жүйесі мұндай адамдарды дайындауға негіз бола
алмайтындығын өмір көрсетті.
Сондықтан да жаңа ... ие, ... ... ... тәрбиелеу
үшін дамыта оқыту жүйесін ең негізгі басшылыққа алар нысана деп білеміз.
Оқыта отырып ... ... ... ... ... ... енгізуге ықпалын тигізді. Оқыту барысында баланың ақыл-ойын,
қиялын т.б. ... ... ... ... ... әртүрлі әрекеттің
субъектісі больш қалыптасуын қамтамасыз етуді алдыңғы ... ... ... идеясын алғашқылардың бірі болып 1959-60 ... ... ... ... басшылығымен жасалған бастауышта оқытудың жаңа
жүйесің мұғалімдер қауымы үлкен ықыласпен ... ... ... ... кете ... Тек 1990 жылдары ғана Ресей
мектептерінде қайтадан қолданыла бастады. Қазір бұл жүйе ... ... ... келеді.
Л. С. Выготскийдің теориясы Д. Б. Эльконин басқарған шығармашылық ... әрі ... ... Баланың өзін-өзі өзгертуші субъект
ретінде дамуына арналған. ... ... ... ... ... тобы да өз ... ... оқу бағдарламаларын, оқулықтарын,
әдістемелік ... ... ... ... дамыта оқыту ғылыми
теориядан практикалық іс-тәжірибеге батыл ене бастады.
Дамыта оқыту — дәстүрлі оқытуға соңғы ... ... ... жүйе ... Оның ... әр ... өзін-өзі өзгергіштігі субъект
дәрежесіне көтерілуі көзделіп, соған оқыту барысында ... ... ... нәтиже берді.
Психологтардың зерттеулері бойынша бала өзінің субъект екенін 2,5-3
жасында-ақ білдіре ... ... Ол оның "Мен" ... ... байқалады (өзім ішемін, өзім киемін және т.б. түрінде). Мектепке
дейінгі балалық шақтың ... ... ол ... ... өзі орындауға деген
талпыныстарын жасайды. Бұл түрлі рольдік ойындарға қатысуда айқын байқала
бастайды. Еркін ойлап, өзін еркін ... оның ... ... әрі ... қолайлы жағдайлар туғызады.
Ал мектеп табалдырығын жаңа аттаған бала оқу ... ... ... ішкі тәртібін сақтау, үлкендердің айтқандарын
екі етпеу сияқты катаң ережелер шеңберіне түседі. Енді оның субъектілік
белгілерінің даму ... азая ... ... ... ... шешу үшін мұғалімнің айтқанын дұрыс тыңдап, тура сол ... ... ... ... қатесіз орындау жеткілікті. Белгілі үлгіден
ауытқу, басқа шешім іздеу талап етіле бермейді.
Дамыта ... Д. Б. ... — В. В. ... ... ... мақсаттарына жету тек баланың өзінің ... ... ... бұл ... әдіс-тәсілдері де оқушының оқу белсенділігін
ұйымдастыру, қолдап, көмектесіп отыруды ... Бұл ... ... ... ... ... жасауға негіз болды. Дәстүрлі
сабақтардың әдістерінің мәні ... 3 ... ... ... ... ... Бақылау, бағалау.
Яғни мұғалім сабақ мазмұнын жақсылап айтып түсіндіріп шығады. Содан соң оны
меңгертуге арналған жаттығулар ... ... ... ... ... ... сұрау, бағалау ұйымдастырылады.
Әрине, жұмыс әр ... ... ... ... Мысалы: өзі айтып бермей,
үнтаспадан тындату, балаға оқыту т.б.
Қалай болғанда да өзімізге таныс ...... ... ... ... керек. Баладан ыждағатпен тындап, мүлтіксіз
орындау ғана талап етіледі.
Дамыта оқытуда баланың ізденушілік-зерттеушілік ... ... ... ... Ол үшін бала ... бұған дейінгі білетін
амалдарының, ... жаңа ... ... ... ... ... түсуі керек. Содан барып оның білім алуға деген ынта-
ықыласы артады, білім ... ... ... ... ... 3 құрамдас бөліктерден тұратын болады.
1. Оқу мақсаттарының қойылуы.
2. Оны шешудің жолын бірлесе қарастыру.
3. ... ... ... ... дамыта оқытудың Д. Б. Эльконин — В. В. ... ... ... ... Оқушы алдына оқу мақсаттарын ... ... үлгі ... Мақсатты шешу іштей ... ... ... ... асады. Мұғалім сабақ процесін ұйымдастырушы,
бағыттаушы адам ролінде. Шешім табылған ... ... онын ... ... ... ... Әр ... өз ойын, пікірін айтуға мүмкіндік
беріледі, жауаптар ... ... ... ... ... ... бола
бермес. Дегенмен әр бала жасаған енбегінің нәтижесімен ... ... ... жеке ... ... ... ... жаңа материалды бала игеру үшін сабақтың кез келген
кезеңінде ... ... ... ... ... етіледі. Басқаша
айтқанда мұғалім оқуды қалай түсіндіруі, қай жерде бақылауы, ... ... ... ... ... ... ... өзінің осы міндеттерін дұрыс
орындаса, соғұрлым ... ... ... игеруі жеңілдей түседі.
Екіншіден, жұмыс нәтижелі болу үшін ... ... ... ... ... ... ... Демек, оқушы алдын ала ... ... ... ... ғана ... қалады. Нәтижеде
оларда тек жақсы орындаушылық қабілеттер қалыптасады. Сондықтан да тіл
алғыш, айтқанды бұлжытпай ... ... ... ... ... ... ... оқытуда оқу процесіне ... ... ... ... ... белгіленген. Басқарушылардың қарым-
қатынасы қарапайым басқару түрінен ... ... ... ... ... асып жатады. Олардың ісінің негізгі мәні — оқушыларды белгіленген
нысанаға қарай бастау, ал орындаушылар ... ... еріп ... Мәселенің бұлай шешілуі дамыта оқыту жүйесінің мақсаттарына ... ... ... Л. В. ... ... жүйесінің ерекшеліктеріне тоқталып
етелік. Бұл жүйе дәстүрлі оқытудан төмендегі ... ... ... ... ... ... ... өзгешеліктер;
-әдіс-тәсілдердегі ерекшеліктер;
-оқытуды өзгеше ұйымдастыру;
-мұғалім еңбегінің нәтижелілігін анықтаудың жаңа көрсеткіштері;
-мұғалім мен оқушы арасындағы жанаша қарым-қатынастар.
Л. В. Занков жүйесіне сәйкес бастауыш мектептің ... ... ... ... Ал ... даму деп ... ойлауын дамыту және
практикалық іс-әрекетті меңгеруі қабылданады. Сондай-ақ ақыл, ерік-жігері,
сезімдерінін дамуы алынады.
Осы тұста мұндай ... ұлы Абай да ... ... ... ... ... ... мойындай отырып, Абай ақыл мен сана ... ... ... Ол адамнын ішкі сезімді ... етіп ... Оның он ... ... ... ақыл жүректің сөз
таластыруында тек бірлесіп ынтымақтасқан жағдайда ғана күш алатын үш түрлі
жан құбылысын әдеби-публицистикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... психологиямыз бен философиямызда да ежелден көтеріліп
келе жатқандығын көруге болады.
Мазмұнындағы өзгерістер оқу жоспарын тарих, география ... ... ... етеді. Ал дәстүрлі пәндердегі сабақ ... ... ... Бұл жүйе ... ... ... деген ұғым жоқ. Әр пән баланың жаңа қырларын ашып, оны дамытуға
өзінше үлес ... деп ... Және олар ... ... байланыса
отырып, қоршаған дүниені тұтас күйінде қабылдауға әсер ... деп ... В. ... ... ... ... ... басқаша дидактикалық
принциптсрге негізделеді. Енді ерекше тоқталуды ... ... ... ... аша кетейік.
Жүйедегі бүгінгі күннің өлшемімен қарағанда айрықша көкейтестілігімен
ерекшеленетін принцип, жоғары ... ... - ... Бұл ... ... тапсырмаларды орындауға мүмкіндігінің бар екеніне көз
жеткізеді.
Шведтік нейробиолог Холгер Хиден өз ... ... ... ... ... ... (нейрондар) тек ойлау
әрекеті болған жерде ғана молайып, жиілей түсетіндігін, сондықтан өте жас
кезде ... миын ... ... ынталандырып отыру керектігіне назар
аударады. Белсенді ой қызметінсіз ... бай ... ... ... барып олардың кызметі төмендеп, бара-бара ... ... ... ... ... әртүрлі себептермен
аңдар арасыңда қалып қалған балалардың қайта адам қалпына келе алмауының
басты себебі де осы ... ... ... ... сынып оқушыларының каркынды ой
еңбегімен айналысуға табиғи мүмкіндіктерінің бар екенін оқыту процесінде
ескеру қажет ... ... ... ... ... ... карай, нактыдан
абстрактіге қарай" деген принцип бар. Дамыта оқьлу жүйесінің ... ... бала ... абстрактіден қарапайымға қарай жетелейді.
Мысалы: "А" әрпін өткенде, алманың суретін ... ... оның не ... ... фор-масы кандай екенін сұрағаннан гөрі, ол туралы не ... айта ... ... ... ... ... үшін ... зор екенін
айтады. Екі жүйе арасындағы тағы да бір қарама-қайшылықтардың мәні ... ... ... мазмұны баланың жас ерекшеліктеріне сай
жеңіл ғана, оқушылар ... ... ... ... ... қағида
төңірегінде. Л. В. Занков бұл анықтаманын ... ... ... ... ... ... баланың жас ерекшелігінің
ескерілуінің керек екенін жокқа шығармай, дегенмен әр даму кезіндегі ... ... ... өзгеріп, жаңа кескінге алмасып отыратындығы
ақиқат екенін еске салады. Оқыту бұл ... ... ... ... ... пікір айтады. Бұған соңғы уақытта көз жете бастаған
сияқты.
Бұл принциптердің мақсатына жету үшін ... ... ... ... ... ... зерделілігін дамытатын
шығармашылық тапсырмаларды орындау үлкен ... ... ... ... ... ... ... Б. Шоу адамды қызған сайын
ширай ... ... ... ... Сол ... ... ... орындау, баланың ақыл-ойын арттырып, шығармашылығын шыңдайды.
Бізге қажеттісі де осы.
Дамыта оқыту жүйесінің манызды принциптерінің бірі - теориялық білімнің
жетекші рөлі ... Бұл ... ... теорияны жаттауы,
терминдерді есте ... деп ... жөн. ... ... барысында
қарапайым бақылаулар, зерттеулер жасау арқылы, өмір заңдылықтарына көздерін
жеткізу, қорытынды жасауға дағдыландыру.
1970 жылдардың басынан бастап жүргізілген ... ... ... ... таным мүмкіндіктері туралы ескі
түсініктерді мүлдем ... Бұл ... ... ... эмпирикалық
түрлерін тірек ете отырып, теориялық ойлауға өте аларлықтай мол әлеует бар
екені ... ... мен ... тек ... ... ғана ... ... заңдылықтарын меңгерту олардын танымын тереңдететіндігі
анықталды. Бір-екі мысалмен түсіндіре кетейік: дәстүрлі ... ... ... сөз еткенде, біз ешқашан жазда жасыл ... ... ағаш ... күз түсе сарғайып, ал қыста ... ... неге ... ... токталып жатпаймыз. Тек жыл
мезгілдерінің сыртқы белгілерін ... ... Осы ... эмпирикалық білімдерін пайдалана отырып, коршаған орта мен өмір
зандылықтарына көздерін жеткізу, қорытынды жасауға дағдыландыру, олардың
танымдық үрдістерін, ... ... іске ... амал ... ... ... жүйесі дидактикалық принциптерінің ... ... ... болуы" жайлы ешнәрсе айтылмайды. Өйткені ... ... ... ... ... ... ... оның құрамдас бөліктері, әдістері арқылы іске
асып жатуы ойластырылған.
Бұл жүйенің қағидаларын дұрыс түсініп, ... ... ... өз ... ... ... өз ... арттыра алары
сөзсіз.
Л. В. Занков жүйесінде арнайы, ... ... ... ... ... қолданып жүрген әдістер жаңа жағдайға бейімдей пайдаланылады. Сондай-
ақ жаңа технологияларды тиімді пайдаланудың мәні зор. Мысалы: ... ... ... әдістері балалардан таныс нәрсені
сұрап білуге негізделеді. Ана тілі ... ... ... бойынша,
қазақ тілі, математикада, материалдарды түсінгенін немесе түсінбегенін
анықтау мақсатында сұрақ қойылып, жауап ... ... Бір ғана ... ... ... та, тек бір ... косьш қайта айтып берумен қайтарылады.
(Балалар қайда барды? Балалар мектепке барды. Немесе, 2-ге 7-ні ... ... 2-ге 7-ні ... 9 ... ... ... ... жүйесіндегі койылатын сұрақтар проблемаяы, ойлауды,
пайымдауды кажет етеіңдей етіп ... ... да ... ... өз ... ... білдіре жауап беруге дағдыланады. Жауаптардың бірнеше вариантта
болуы мүмкін екендігі қарастырылады. Мысалы: "Әңгіменің кейіпкері жайлы ... ... ... "4" және "5" ... қандай тапсырмалар ойлап
табуға болады? түріндегі сұрақтар.
Көрнекілік т.б. әдістер де ... жаңа ... ... ... ... оқыту сабақтарында жаңа материалды талдауға зор көңіл бөлінеді.
Өйткені, ... ... бала ... ... деп ... - бірлескен ізденіс. Ізденіс барысында мұғалім әр баланың көңіл-
күйін бақылауға, ой-пікірін байқауға ... ... ... ... ... Әсіресе оқу сабақтарындағы материалды ... ... ... ойы, ... бала ... жетіп, талдау арқылы ар, ұят,
қайырымдылық, әдептілік т.б. сияқты тамаша адамгершілік қасиеттер балалар
бойына ... ... ... ... ... үйрететін тәсілдердің бірі — салыстыру әдісі.
Салыстыру деген не? Философиялық сөздікте "салыстыру объектілер арасындағы
ұқсастық пен ... ... ... алғы шарты", - делінеді.
Салыстыру неғұрлым қарапайым, бірақ аса мәнді ... ... ... ... қызметінің маңызды жағы ... мен ... ... ... ... ... ... емес.
Айналаны тануда салыстырудың мәні зор. Бұл туралы К. Д. ... ... және ... ... - ... ... ... тәсіл болып табылады. Заттарды салыстыра
отырып ... тек ... ғана тән. ... ... ... мектепке
келгенге дейін де біршама танысады. Ал мектепке келген соң, оқудың алғашқы
күнінен ... бұл ... ... ... ... ... ... сабақ жүргізе отырып, оқу материалын оңай,
көрнекі етіп ұсынуға ... ... ... ... дамытады. Салыстыру
белгілі мен белгісіз арасындағы көпір ... ... ... тысқары
білімді меңгеруге көмектеседі. Салыстыра ... ... ... мен
объектілердің байқалмай, көрінбей қалатын белгілерін анықтауға үйренеді.
Баланың байқампаздығы артады. Ал байқампаздық ... ... ... психологиялық компонент болып табылады. Оқушы ... ... өтіп ... материалдар мен жаңа білім ... ... ... ... ... салыстыру жұмысы тиімді
ұйымдастырылса, соғұрлым білім алудағы формализм ... ең ... ... ... арта түседі.
Заттарды салыстыра отырып, тек ұқсастығы мен айырмашылығын тапқызып
қоймай, олардың себептерін айкындатудың бала ... үшін ... ... ... ... белгілерін таба білуге үйренсе, екіншіден
қабілеттері дамиды. ... ... ... ... ... ... жұмысты дұрыс ұйымдастыру мұғалімнен үлкен шеберлікті талап етеді. Ол
үшін оның кезеңдерін, ... ... ... ... ... білу
керек. Белгі дегеніміз — заттарды басқа заттардан ажырататын ... ... ... ... ... кеткен байқампаздық арта түседі. Осы
орайда жаңа буын ... ... ... ... ... айта ... келеді.
Байқау - қоршаған ортамен байланысу деген сөз. Ол қарау, қабылдау ... ... ... практикада байқампаздыққа үйрету көп жағдайда үстірт
жүріп жатады. Мәселен серуенге шығып тұрып, табиғаттың тек ... ... ... Ал ... қалтарыста тұрған көзге көріне
бермейтін детальдары назардан тыс қалып қалады. Осыдан барып ... ... ... ... ... ... ... кемшілік олардың
рухани өмірінің кедейленуіне әкеліп соғады. Ондай адамдар көп ... ... ... ... мен ... суретшілердің
байқампаздык қабілеттерінің жоғары болуы тектен-тек жағдай ... ... ... ... ... ... "...мен басқалардан ерекше
ақылдылығыммен, ой жүйріктігіммен ... ... ... көре ... тыс нәрселерді байқап, талдай алуыммен ерекшеленемін", - деп
жазған екен. Сабақтарда ... ... ... ... ... ... шарт емес. Балалар барлық тапсырмаларды орындауға ынта
білдіріп, ден қойып, нәтижеге ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі процент қуушылық "толық
үлгерімге" қалайда жету ... ... ... ... ... ... ... болуына кері әсер еткенін жоққа шығара алмаймыз.
Оқушылар білімінің ... ... ... ... басшысының
жұмыстарының нәтижесі түрінде қабылданды. Сол себепті ... ... ... баға қою ... айналды. Баға бала білімінің нақты көрсеткіші болудан
бірте-бірте қала береді. Және әдетте сол ... ... ... ... ... ... ... Мұғалім бұл кезде бала білімін көптеген
ішкі және ... ... ... ... орын береді. Мәселен:
мұғалімнің көніл-күйі, балаға деген қалыптасып қалған ... ... ... ... койылмауы нормаға айналған жағдайы бар. Бұл жағдай
әлі де орын алып ... Ал ... ... баға ... кері әсер ... ... ... сабаққа деген ынтасының болмауына әкелетіні
белгілі. Демек, бұл ойландыруға тиісті мәселе деп ... Бала ... өте ... ... ... және бұл істе формализмге жол
беруге әсте болмайтындығы ескерілуі керек.
Дамыта оқыту жүйесінде мұғалім мен оқушы ... ... ... ... Олар ... ... ... түсіністік
сиякты қасиеттер. Бала өз ойын қорықпай, сеніммен айта алатындай ахуал
болуы басты назарда ұсталынады. Ол үшін оның ... ... ... ... ... ... еппен түзеліп отырылады. Оқушыны кішкентай бала деп
қарамай, оның да пікірімен санасу, көзқарасын құрметтеу оның дамуына орасан
зор әсер ... ... ... ... ... ... ерекшелік мұғалім жұмысының
нәтижелілігінің көрсеткіші. Дәстүрлі оқытуда ... ... ... ... сұрақтарына балалардың тез дұрыс ... ... ... ... тыныш отырып тәртіп сақтауларымен
өлшенетін. Ал баланың ішкі жан-дүниесінде не болып жатқандығы, онын ... ... ... ... Оған ... те ... В. Занков жүйесіндегі сабақтардың нәтижелілігінің басты көрсеткіштері
болып ойлай, пайымдай, нақтылай, ... ... білу ... табылады.
Егер балалар осы аталған ой операцияларын орындай алса, мұғалімнің нәтижелі
еңбектенгені саналады.
Енді оқушының оқу әрекеті жайлы ... ... ... ... ... әрекетті адамды зерттеудің
әдіснамасы деп қарастыруда .Әрекетте адам субъект ретінде ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті,
оның бүкіл өмірі өзімен қатар жасап келе жаткан адамдармен тығыз байланыста
өтеді. Олармен бірге өмірді ұғынып, ... ... ... ... жоспарлар құрады. Адам әрекеті сан алуан. Оның ... ... ... Олар жас ... әр ... әр ... көрінеді.
Оқыту мен оқу әрекетінің бір-бірімен тығыз байланыста болып, баланың ақы-
ойының дамуында зор роль атқаратындығы белгілі. Ал ... ... ... ... ... "оқи ... үйрену" бүгінгі күннің басты талабы.
Бастауыш мсктеп оқушыларының оқу әрекеті ол орындайтын ... ... Оқу ... ... осы ... тән ... жаңа
құрылымдар теориялық сана және ойлау қалыптасады. Олармен байланысты
рефлексия, талдау, жинақтау сияқты ... ... ... ... алғы ... ... дейінгі жаста, рольдік, сюжеттік
ойындар кезінде байқала бастайды. Мектеп алды топтарда ... ... ... ... ... да, оның ... қажеттіліктері
молаяды.
Мектепте қажеттіліктерді қанағаттандырудың мүмкіндігі мол. Енді ол
мұғалімнің ... ... ... шеше ... ... ... меңгере бастайды.
Осылайша оқу әрекетінің мазмұны ... ... ... ... ... ... Ал қажеттіліктерді өтеу мотивтермен
байланысты. Тапсырманы табысты орындап шығуға басшылық ететін ... ... ... ... ... билеген ішкі күштер әрекеттің
амалдарын, орындаудың құралдарын белгілеуді, таңдауды талап етеді.
Оқу ... деп ... ... атуға бағытталған ... ... Ол өз ... де, ... ... де жүзеге асады.
Біз басшылыққа алып отырған әрекет ... ... ... Б. ... Л. С. ... А. И. Леоньтев, A. P. Лурья, С. Л. ... ... ... Ал ... ... ... оқу әрекеті Ш. А.
Амонашвили, В. В. Давыдов, Л. В. ... П. Е. ... ... қарастырылды. Жоғарыда аталған авторлар әрекетті өмірдің
бірлігі деп қарап, оның ... ішкі ... ... — мотив - мақсат - құрал - әрекет -нәтиже.
Әрекеттің ішкі құрылымына ... бұл ... ... ... - ... ... өмір сүруге, дамуға ... ... да ... ... ... ... ... әрекеттің негізі.
Мотив - ынта-ықыластың аууы.
Құрал — әрекеттің амалдарын белгілеу, жолдарын тандау.
Әрекет - іс-қимыл, құрал. Ол ... ... ... ... ... асады.
Нәтиже - өнім.
Оқу әрекеті арқылы баланың ойы абстрактіден ... ... ... ... ... ... ... дамуының нсгізі болып табылатын әрекет, оқу әрекеті әрбір
сабақтың ... деп ... ... ... ... және ... ... етуге итермелейтін
басты күш. Біз қазіргі сабақтарда оқушыларға білім ... ... ... ... ... Ендеше оқушының дәл ... жаңа ... оны ... ... ... ... іштей мойындату, бар
жан-дүниесімен беріле ынтызарын ауғызып, ... ояту ... ... ... ... тандалған проблемалық жағдай, сұрақтар,
әртүрлі әдіс-тәсілдер, амалдар ғана баланы жоғарыдағыдай психологиялық
көңіл-күйге ... Енді ол ... ... ... ... жетудің,
проблеманы шешудің әдіс-амалдарын белгілейді, іске кіріседі. Дамытушылық
сабақтарында бала осылайша өз ... ... ... ... ... емес ... ... жетеді. Әрекеттің жүру барысы мен ақыры
қорытындыланып, рефлексия жасалады.
Сабақтың әрекет теориясына сәйкес ұйымдастырылуы — баланың жеке басын
дамытудың ... ... үшін ... мына ... ... ... ... баланың бойындағы кұмарлығын, кызығушылығын жойып алмай, оның үнемі алға
жылжуға деген табиғи талап-тілектерін, сұраныс пен ... ... ... білімді өз бетінше іздену арқылы алуға қолайлы жағдай жасау.
... ... ... қалыптастыру.
Мұғалім бала бойындағы жаратушылық сапалардың болатындығын мойындауы,
әрі қарай дамытуы керек. Ол үшін өзі де ... ... ... ... ... ... арқылы баланы дамытудың жаңа
стратегиясы мен тактикасын тандай алуы ... ... ... ... ... ... ... сипаттай кетсек. Дәстүрлі сабақтарда мұғалімнің
міндеттері, атқарар істері ұшан-теңіз. Ол тыңдайды, сұрақ қояды, ... ... ... ... Оған кедергі келтірмей, тып-
тыныш отырып тыңдау керек. Ол "тек мен ғана дұрыс ... ... дсп ... 11 жыл бойы ... оқып ... азаматты көз
алдарыңызға елестетіп көріңіздерші. "Әзірге-мәзір", өмір ... ... ... адам болатындығымеи келісерсіздер. Ендігі жағдай басқаша. Мұғалім
— ақылды, бірақ, барлығын өзі айтып бере салмайды, ол-өз пәнін ... ... ... ... өз ... ... ... Білімділігін
баланы қорқытудың, оған үстемдік етудің құралы етпейді.
Демек, мұғалім мәселе кояды, ойлаудың ... ... ... ... ... жетектейді. Осылайша оқушы коғам, ғылым шешіп қойған, бірак
ол үшін жаңа болып табылатын проблеманы шешуге ... Оқу ... ... ... ой ... ... уақыт қайда, адамзат баласының ғасырлар бойғы жинақтаған
білімдерін оқушы калай өз ... ... ...... ... ... ... айтарымыз дайын үлгі бойынша ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері жойылады. Ал әр
сабақ (тіпті үйде, балабақшада) сайын ізденуге үйренген бала, кез ... тез ... ... Ондай сыныптарда белгілі бір мәселе
теңірегінде пікір алмасулар көп ... та ... ... ... тыс ... ... ... алуға, таным көкжиегінін
тарылмай. тарқай түсуіне жол ашады.
Сонымен біз дамыта оқыту мен дәстүрлі ... ... ... өзгешеліктеріне тоқталып кеттік. Айтылғандарды қорыта келе, дәстүрлі
оқыту әдістемесі негізінде метафизикалық ... ... ... ал ... оқыту технологиясының негізінде диалектикалық
(интенсивті, ... ... ... жатыр деп айтуға болады.
Дәстүрлі оқыту ... ... ... дағды алуға қажетті ақыл, сана бар деп
есептеп, сол ақылға дайын білімді құю ... ... ... ал ... бала ... ... қабілеттерді жаңа белестерге көтеруді мақсат
тұтатын принциптерге негізделген. Дәстүрлі оқыту жаттауға, есте сақтауға,
ал дамыта ... ... ... ... ... білімді пайдалана білуге
үйретеді.
ІІ – тарау. Оқыту процесінде дидактикалық принциптер мен ... ... ... ... мен ... ... (латын сөзі)- басшылыққа алатын идея, негізгі талап, қағида.
Дидактикалық принциптер - ... ... ... ... оқытудың мақсаты мен заңдылықтарына сай анықтайтын қағидалар
жүйесі. Оқыту принциптері дидактиканың ... ... Олар ... және ... ... ... ... тарихында зерттеушілер оқыту принциптерін, негізгі
қағидаларды ... көп күш ... ... ... ... жағдайларға
байланысты. Қоғамның оқытуға қойылатын талаптары ... ... ... ... ... сәйкестік, партиялылық), кейбіреулері
жаңадан пайда болады. Кеібір автор оқыту принциптерінің санын қысқартуды
ұсынса, басқалары, ... ... ... келеді. Заманауи принцитер
оқу процесінің барлық құрамдас ... ... ... ... ... ... мен әдістерін таңдауға,
ынталандыруға, нәтіжелерді жоспарлау мен талдау) өз талаптарын ұсынады.
Оқыту ... кез ... ... ... принціптерін
басшылыққа ала отырып оқытудың мазмұнын, амл – тәсілдерін және ұйымдастыру
формаларын таңдап, шәкірттерін жоғары нәтіжелерге ... ... ... ... дұрыс таңдаса, оқытуды дұрыс ұйымдастырса сабақ
тиімді және ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды
оқытудың мақсаты сәйкес берілетін білім мазмұнын жүйелі, саналықпен
белсенді ... ... ... ... ... ... ... оқыту процесінің негізгі буыны ретінде бірімен – бірі ... ... ... ең негізгі, ғасырлар бойы педагогтар қауымы мойындаған
дидактикалық принциптер ... ... ... пен белсенділік,
- көрнекілік,
- жүйелік пен бірізділік,
- беріктілік,
- тиімділік,
- теория мен тәжірібесін байланыстылығы.
Осы принциптерді талдаудан ... ... мен ... тоқталайық. Педагогикалық ереже - жалпы ... ... ... ... ... ... ... Ережелер оқыту принциптерін қолданудың тәжіребелік жақтарын
көрсетеді, теориядан тәжіребеге көшу жолдарын айқындайды. ... ... ... мұғалімге нақты педагогтық жағдайда
қандай нақты шараларды пайдарану қажеттілігін ұсынады
Осы жерде айта кететін жайт: ережелерді қатаң, ... ... ... ... ... ережелерге немқұрайлы қарау оқыту сапасын
төмендетеді. Сондықтан, әрбір ... ... ... ... ... ... пайдаланса, күрделі педагогтық жағдайларда
дидактикалық принцитерге сүйеніп шығармашылық танытсақойылған ... ... ... ... ... ережелер арқылы жүзеге
асады. Ережелер ... ... ... ... ... ... ... болады. Сонымен, педагогтар оқытудың
принциптеріне сай қалыптасқан ... ... ... ... ... іске ... оқулықта ранайы қарастырылмаған принциптер көп, мысалы,
мұғалімнің басшылық рөлі; ... ... ... ... ... ... ізгілендіру; жас және дара ерекшеліктерін назарға
алу; кіріктіру принциптері.
Енді принциптер мен ... ... ашу ... ... ... принципіне орай оқушыларға ғылыми білімдер
мен ғылыми әдістерді меңгерту ... Бұл ... ... ... ... ... білуге болады, адам өмірінде ғылымның рөлі
күннен күнге өсуде, оқытудың ғылымилығы оқытудың мазмұны ... іс ... ... ... ... ... ... жаңалықтарын адам үшін
қызмет ететінін түсіндіре отырып, оқушыларды дүниеге диалектикалық, ... ... ... принципті іске асыру үшін педагог орындайтын негізгі
талаптар:
- Білім мазмұнын педагогика, психология ғылымдарының қазіргі ... жаңа ... мен ... ... тәжіребесін
қолдану.
- Оқушылардың ғылыми деалектикалық ойлау қабілетін дамыту,
бастауыш мектептің өзінде тек ... ғана ... ... ... ... жаңа ... ... түсіндіру, жүйелі түрде
қайталау, пайдалану, қолдану, іске асыру.
- Оқыту әдістері арқылы оқушыларды ғылыми әдістерімен таныстыру,
оларды ... ... ... ... ... ... ... анықтамалармен жұмыс істеуге ынталандыру .
- Әрбір ғылымның ашқан жаңалықтарын оқушылар санасына жүйелі
түрде ... ... ... ... жеткізу мұғалімнің негізгі міндеті.
- Ғылымдағы жаңалықтардың жан – ... ... ... ... ... ... жаңа пән сөздерді қолдану.
- белгілі ғалымдардың өмір ... ... ... ... таныстыру.
Жүйелілік пен бірізділік принциптері
Бұл принцитің өзекті негіздері: адам миында ... ... ... ... ... ... қалыптасқанда ғана, оның
білімі толық және ... ... ... оқу ... белгілі
реттілікпен оқушыларға жеткізгенде, олардың санасында ғылыми білімдер
жүйесі қамтамасыз етіледі; Ғылыми ... ... оқу ... ішкі
логикасына және әрбір оқушының таным мүмкіндіктеріне бағынышты; оқушыларды
логикалық ойлауға үйрету, ... ... ... шынықтыру, олардың
тұлғасын үзіліссіз, кедергісіз дамыту. Бұл ... ... ... тығыс байланыста болғандықтан, ... ... ... ... ... және ... ұғынуы сабақтардың мазмұнының
негізгі өзегі болуы тиіс.
Әрбір мұғалім сабаққа әзірлену ... не ... ... ... ... ... ... үшін келесі ережелерді назарға
алады.
- Оқу ... ... ... оқу ... ... ... қабылдауы мақсатында кесте, сызба, ... Оқу ... мен ... жүйелігін сақтау, бастауыш пен
орта, орта мен жоғары сыныптардағы оқу мазмұны мен әдістерінің ... ... Оқу пәні – ... көшірмесі боғандықтан оқушыларға ғылымның
жүйесін көрсетіп, пәнаралық байланыстарды пайдалану.
- Бұрын ... ... жүйе ... және ... ... ... басында, барысында және аяғында өткізу.
- Тек тіл мұғалімдері емес барлық, педагогтар барлық сабақтарда
оқушылардың ой білдіру әдістері мен ... ... ... ... ... ... талдауға үйрету.
- Әтбір тақырып, бөлім, тарау, пән аяталғанда қорытындылау және
жүйелеу сабақтарын өткізу.
-Табиғатына байланысты, ... ... ... ... бір ... ... ... ұғындырмау.
- Оқушылардан әр тарау мен бүкіл бағдарлама бойынша білім, ... ... ... талап ету.
Сонымен, жоғарыда сөз болған принцип Я. А. ... ... ... бекітіп, ертеңгіге жол салады» өсиетін нақтылай түседі.
Теория мен тәжірибенің байланыстылығы принципі
Бұл принцип философияның «тәжірибе – ... ілкі ... ... Оның түбінде көтеген заңдылықтар жатыр: оқытудың
сапасы мен тиімділігін тәжірибе ... ... ... ...
ақиқаттың көрсеткіші; тәрбие өмірімен, тәжірибемен тығыс байланысты; теория
мен ... ... оқу ... ... түрлеріне тәуелді;
оқушылардың мамандыққа бағдарлау сапасы жоғары болса, олар ... тез ... орай ... ... ... атап ... Оқу - өмір ... екенін оқушығы түсіндіру, сездіру.
- Үнемі теория мен тәжірибе байланысын көрсету, ... ... ... ... ... ... ... жалаң теориялық білім алып қана қоймау, сол ... ... ... ... қамтамасыз ету.
- Шәкірттерге өз білімдерін тәжірибеде қолджануды үйрету.
- Оқушыға проблемалық, ізденіс, зерттеу тапсырмаларын орындатып теория мен
тәжірибе бірлігін ... ... ... ... және өз бетімен
білім алуды үйрету.
- Әр ... ... ... білім беру, туған жердің
шаруашылығына лайықты мамандықтарға дайындау.
- Оқушының ... ... ...... оқу ... сай ... ... сабақтардың көмегімен теориялық қағидаларды, заңдар мен
ережелерді іс ... ... ... ... меңгеруге
мүмкіншіліктерін жасау.
- Оқушылардың тәжірибелік әрекеттері тек ... ... ... ... мектептен тыс өмірімен, еңбекпен ұштасып отыру шарт.
Саналылық пен белсенділік принципі
Бұл принципке ... ... ... тек өз ... ... да, ... білім адам білімінің шынайы өзегі болады;
оқушылардың ... ... ... меңгеруі таным әрекетінің белсенділігі мен
оқуғы ынталануы, мұғалім қолданатын әдістерге ... ... ... ... әрі ... ... оқушылар ғана оны терең және
ойларына берік тоқулары ... пен ... ... ... ... үшін ... ... төмендегі оқыту ережелігін басшылыққа алады.
- Оқушы алдында тұрған мақсат пен міндеттерді анық түсуну саналы оқытудың
шарты ... ... ... Оқушылардың оқу материалын тек жаттап қана алмай, олардың мән – мағынасын
терең түсінуін ... ... Әр бір ... ... ұғымның мәнін түсіндіру үшін оқушыларды білімі
мен тәжірибесін негізге алу.
- Оқушылардың білім алуға деген ынтасын, белсенділігін арттыратындай тиімді
әдістерді үнемі ... ... ... ... ... ... ... екенін ұмытпау.
- Оқу материалын саналы түрде меңгерту үшін әлі бейтаныс ... ... ... ... ... Өз ... оқытуды үйрету, таным әрекетінің әдістері мен таныстыру.
- Бас және қосалқы материалын ажыратуды үйрету, назарларына негізгі ойларды
алу.
- Оқушыларды ойлауға ... ... ... жиі ... ... Оқушы білімдерін тәжірибеде қолдануына көмектесу.
Көрнекілік принципі
Оқыту жүйесінде Я. А. Коменский ... ... ... ... ... қарастырып, дидактиканың алтын ережесі деп
атаған. Оқушылардың дүниетанымы негізінен көрнекілік ... ... олат ... өзін ... ... көлемін тікелей көріп,
байқап таниды.бұл ... ... ... ... дәлелдеді. Мысалы,
көру орғандары миға ... ... ... 5 есесипалау
органдарымен салыстырғанда 13 есе көп ақпарат өткізеді екен. Көз ... ... адам ... тез, ... есте ... ... жүзеге асырып, оқушылардың білім көлемін
тереңдеу, қызығушылығын арттырып және есте ... ... ... ... өз ойын ... нақтылы жеткізуі үшін қолданатын ережелерді атап
өтейік.
- «Алтын ереже»: көруге болатынды – ... ... ...... алатынның бәрін – оқушылардың сезім мүшелеріне сездірту, түйсік
туғызу.
- Оқушылар заттың немесе ... мен ... ... көлемін,
түр – түстерін сөзбен емес көру арқылы әрі ... әрә тез ... ... ... ... көрнекі құралдардың өмірімен байланысын қамтамасыз ету.
- Оқушылар тікілей түйсіну, көру, есіту мүшелері арқылы ... ... ... ... ... көріп, дыбысын естуі негізінде оларда
ой пайда болады.
- Көрнекілік – көрсету мақсатында емес, логикалық ойлауды дамыту ... ... ... ... ... ... көлемін, түр – түсін ... ... және ... дыбысын естуге жағдай туғызу.
- Көрнекілік заттар мен құбылыстардың өзін ... ... ... ... да ... Көрнекіліктер оқушының құбылыстарды байқауға, қабылдауға деген ынтасын
оятып, ізденіс дағдыларын қалыптастырады.
- Көрнекілік бақылай ... ... ... қоя ... , абстракты
ұғымдарды дамытып, жетілдіруге жол ашады.
- Көрнекілікті оқытудың белгілі мақсатына сай ... ... ... қолдану барысында алғаш оны бүтіндей, кейін бас
және қосалқы бөлшектерін, соңында тағы бүтіндей көрсету керек.
- ... ... ... жасау.
- Көрнекі құралдарын оқу пәндерінде нақтылыөз орнында оқушылардың жас,
таным ерекшеліктерін ескере отыра ... ... ... сан емес ... ... ... принципі
Оқытудың тиімділігін, сапасын жақсарту үшіноқушылардың
білімдерінің берік болуы ... Бұл ... ... ... ... ... сүйенеді: оқушылардың білім мазмұнын меңгеру мен
тынымдық дамуы, оқу процесінің өзара екі байланыстылығы; білім ... ... , оқу ... жалпы оқуға деген суъективті қатынасына
тәуелді; оқушылардың білім біріктігі оқытудың ... ... ... ... қамтамасыз етіледі; қызықты және маңызды материал
ұзақ әрі ... есте ... ... іске ... үшін ... бірнеше ережелерді орындау
қажет.
- Оқушылар білімдерін сабақтар ... ... ... ... ... ... мен оқу ... басында, соңында қайталауды үнемі
ұйымдастыру.
- Қазіргі ... ... ... ... байланысты оқушылардың жадын
зорламай, білімді санасы мен сезімдерімен ... ... ... ... оқушының сақтауына жол бермей, тек ... ... ... ... ... ... мен ұғымдарды есте сақтауды қамтамасыз ету үшін
оқушыларды анықтамалармен, ... ... ... ... ... түрлі (ауызша, жазбаша, лабараториялық – практикалық
жұмыстары) жаттығу жұмыстарын ұйымдастыру.
- Оқуға білімге ынта – ... ... ... ... ... ... оқу – ... әрекеті еректі, қуанышты болып, білімдері ұзақ
уақытқа ... ... ... біріктілігіне кедергі жасайтын сабаққа кешігу, ... ... бос не ... нәрселер мен шұғылданып отыру, ... ... ... ... берілген, алынған қайталанған білімдер мен ... ... ... ... ... ... ... еректі және іріксіз зейінін тиімді пайдалану: тікелей
ұсыныстың орнына қызықты тапсырма, ... ... ... ... ... ... ... Оқушылардың алған білімдерінің беріктілігін нығайтудың әртүрлі әдіс –
тәсілдерін (сезімге толы әңгіме, заманауи көрнекіліктерін, ... оқу ... ... ... іске ... ... орындаған кезінде оқушылар шаршауының алдын – ала.
- Жаңа оқу материалын ескі, таныс ... ... ... өз білімін алу мен тексеруге бейімдеу.
Оқытуды аталмыш ... ...... білімінің ұзақ
уақыт бойы есте сақталуы, сол білімді өз ... ... ... принципі
Бұл принцип ғасырлай бойы жинакқталған педагогтық тәжірибеге
негізделіп, оқушыларға жеке – дара ... ... ... бұл ... бойында бар білім, білік, дағдылар ... жаңа ... ғана ... ... Сәйкестік принципін дәлелдейтін
заңдылықтар : оқыту жас және дара ... оқу ... мен ... ... ақыл – ой ... мен алғашқы
білімдері жетік оқушы жаңа материалды тез ... ... ... ... ... ... ... сапасы мен нәтіжелілігіне оң /дұрыс/ ықпал етеді.
Сәйкестік принципін жүзеге асыру үшін орындалатын ережелер:
- Оңайдан қиынға, таныстан бейтанысқа, жеңілден күрделіге көшіп ... ... ... оқушы әрқашан дара, өзінше ерекше екенін ұмытпау.
- Балалардың ақыл – ойы, ... мен ... ... ... ... ... ... бірддей жетуі талап етпеу, алдыңғы дайындық
деңгейіне сүйену.
- Оқушыларның жас ерекшелігіне сәйкес әдістерді анықтау.
- Оқушылардан мүмкін емсті талап етпеу, ... өте ... де, өте қиын ... ... Оқыту жылдамдығы озат оқушыны тоқтатпай, әлсіз оқушыны ілгері ... ... Жаңа ... ... ... озат ... ... орташа және
нашар оқушыға сүйеніп оқыту.
- Ең ... ... ... үшін ... ... ... ... пайдаланып оқушы ойын қоздыру.
- Жалпы заңдар мен ... ... қиын ... ... ... арқылы сол заңдылықтардың көрінісін айқындау,
методологиялық білімдерді ... Баяу ... ... ... тездетуге болмайды, оқыту жылдамдығы
жас және дара қасиеттерге сай болуын ұдайы қамтамасыз ету.
- Сәйкестік ... ... ... тіл ... ... Сәйкес жеңілдік емес, оқушы еңбегін жеңілдету мақсат емес, бірақ оқушыға
өздігінен білім ... ... ... көмектесу қажеттілігін
қамтамасыз ету.
- Сәйкестік еңбекқорлықпен байланысты, еңбекқорлық күшейген сайын ... ... ... ... мұғалім оқыту процесіне байланысты білім беру, тәрбиелеу
және дамыту ... ... ... принциптерді басшылыққа алу шарт.
Ұлы орыс ғалымы, Ресей ғылыми ... ... ... ... ... ... деген: «Педагогиканың кең табаны мен
өте жіңішке төбесі бар: бастапқы сабақ берудің дидактикасы том-том ... ... ... оқу ... екі ... ... ... «өз
пәніңді жақсы біл және оны анық ... Осы ... ... келіп, Ушинский: «Білім алатын оқушылардың жасы неғұрлым кіші
болса, оларды тәрбиелейтін тәрбиешіден соғұрлым көбірек педагогикалық ... ... және бұл ... ... ... байланысты көбеймей,
азаяды». Бұл педагогикалық аксиоманы біз ... ... ... ... және ... ... өтуді жүзеге асыруда ескеруіміз қажет.
Қорытынды.
Қазақстан Републикасы президенті Нұрсылтан Әбішұлы Назарбаевтің
қазақстандықтарға Жолдуында «Ғасырдағы ... және ... ... ... күш – ... олардың еркі, жігері,
табандылығы, білімі» делінген. Олай болса, алға ... ... үшін ... оқушы жастарымыздың шығармашылық әлеуметін жан-
жақты өсіруге ден қою қажеттілігі туындайды.
Ожеговтың сөздігінде ... ... ... ерекше
қабілет» деп түсіндірілген. Адами ...... ... ... ... Бұл қабілет барлық адам бойынан табылары да сөзсіз.
Мектеп оқушылары ғылыми қоғамының негізгі міндеті – сыныптан ... ... ... оқу – ... ... байланыстыра отырып
ғылыми деңгейде көтеру. ... ... ... құру үшін ... бір ... ... жұмысы өту керек: пәндік апталықтар,
білгірлердің, эрудиттердің ойын ... ... ... ... ... ... көрмесін өткізу, әлеуметтік зерттеу арқылы
қоғамдық мақсат бағдары мен балалардың ... ... ... ... ... ... мүшелері болып табылады. Осы іс-
шаралардың барлығы ... ... ... Атап ... ... сайысына оқушылар жылда қатысып отыруы керек
Оқушыларды ізденуге, білуге, талпынуға, ойын қозғап таным ... ... үшін ... әртүрлі әдіс-тәсілдерін пайдаланған жөн.
Ал оқушылардың сабаққа белсенділігін арттыру үшін өз бетімен жұмыс ... ... беру ... сапасының нәтижелі, ұтымды болуы ... ... ... жағынан жоғары деңгейде болып, мазмұны ғылыми ... ... ... ... жұмыс белгілі нәтиже береді.
Бұл үшін үздіксіз ізденіп өмір талабынан артта қалмай, замана
көшіне ілесіп ... ... ... ... жаңа ... әдістеріне
сүйеніп, оқушыларға тиянақты білім беруді қалыптастыру қажет. ... жаңа ... ... ... ... ... ... қалыптастыру қажет. Яғни оқушы тек білім алып қана ... ... ... ... ... тақырып бойынша шығармашылық жұмыс жасап
отыру қажет.
Оқыту адамның қызметінің бір ғана түрі, ол екі ... ... Ол ... мен оқушылар арасында оқудың мақсат- міндеттерін жүзеге
асыруға ... бір ... ... қарым-қатынастыары мен ... ... Оқу ... ... ... ... білім беру
қызметіне басшылық болса, оқу- бұл оқушылар тарапынан ... ... ... ... ... ... ... білім беруде қаншалықты
белсенділік танытқанымен, егерде ондай белсенділік оқушылар ... ... ... ... ... ... белгілі бір мақсатқа
бағытталған мұндай өзара қарым-қатынаста біржақты ... ... ... ... ... және кәсіптік білім берудің мақсаты – жастардың жан-жақты дамытып,
өмірге, еңбек іс-әрекетіне және ... ... ... оқу ... түсуге
даярлау.
Білім берудің қазіргі кездегі жоғары талаптарға сай жазылған оқу
бағдарламалары мен ... ... ... ... беру мазмұнына
оқылатын пәндердің үш негізгі ... ... ... ... ... ... және дене шынықтыру дайындығы.
«Білім беруді жетілдірудің негізгі талаптарының бірі – оқу ... ... беру ... ... оқу ... ... ұғымдары мен
жетекші идеялары барынша айқын баяндалатын ... ... ... мен
практиканың жаңа жетістіктерінің қажетті түрде көрініс табуы қамтамасыз
етілсін», - деп ... ... ... ... ... ... біріншіден, мұғалімнің 03 пәнінен
теориялық және практикалық дайындығына, оқу працесін ұйымдастыра және
басқара білуіне; ... ... ... жоғары мәдениеттілігіне, ғылым
мен техника жетістіктеріне ... ... ... оқушылар
арасындағы адамгершілік өзара қатынас және бірлікке байланысты.
Оқыту пәндері бойынша әрбір сабақты шығармашылықпен ... ... ... ... ... ... тиімді етіп пайдалана
білген жөн.
Мектеп тарихының бастапқы кезеңінен оқыту, ... ... ... ... бір дидактикалық буындардан немесе кезеңдерден тұрады:
1. Оқушыға берілетін білім мақсаты мен ... ... және ... бағыттайтын мотивтерді туғызу. Осыған орай оқу міндеттерін
(тапсырмаларды ) анықтау.
2. Оқушыға жаңа берілетін ... ... және оны ... ... ... ... қабылдауы және оның санасында жаңа білімнің қорытылып,
ғылыми ... мен ... ... ... ... Берілген білімді бекітуге басшылық ету.
5. Білімді практикада қолдануға қаракет ету.
6. ... ... мен ... ... және ... есепке алу, тексеру
және бағалау.
Оқыту процесінде мұндай басқару жүйесі оқушылардың білім алудағы
таным ... ... ... ... жүйелі түрде ұғынуға
мүмкіндік туғызады.
Демек, білімді бекіту кезінде жаңа білімді қайталау, ... ... т.б. ... ... элементтері қолданылады.
Ұйымдастыру жағынан алғанда, дидиактикалық әр ... ... ... ... ... ... ... мотивы мен мақсатын анықтау- белгілі бір мақсатқа
жетуге бағытталады. Сөйтіп, ол оқушының білім алудағы ... де ... ... ... іске ... ... ... жалпы білім беретін орта мектептерде бастауыш
сыныпты оқытудың дидактикалық принциптері мен ... ... ... етіп ... әрбір мұғалімнің тікелей және басты міндеті болып
табылады. Өйткені, бастауыш ... ... ... ең ... міндет –
балардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру, яғни ... ... ...... ... - теңіз» дегендей, білім ордасында әр бала
жаңаша өмір заңдылықтарын үйренеді. Мектепте олар білім алып қана ... ... ... тәлім – тәрбие алады.
Ұрпақ тәрбиесі – қоғамның болашағы. Оған аса ... ... - ... ... азаматтың борышы. «Ел болам десең –
бесігіңді түзе» деп Мұхтар Әуезов айтқандай, бала тәрбиесінің ... ... сөз жоқ, ... ... әсіресе ата-аналар мен ұстаздар қауымының
парасаттылығына байланысты. Ендеше еліміздің болашағы жас ... ... ... жоғары білімді етіп тәрбиелеуге ат ... ... ... Г. ... дүниетанымы. – Алматы, Қазақ университеті, 1989.
2. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар ... мен ...... ... Б., ... К., т.б. Балаларды семьяда адамгершілікке
тәрбиелеудің кейбір мәселелері. – Алматы, 1985.
4. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің ... ...... ... Бала ... ... және оны ... жолдары. – А.,
Өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. ... ... ... ... ... А., ... Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық ... ... ... А., ... ... С. ... ... эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. –
А.,1992.
9. Әбенбаев С. ... ... ... ... – А., ... ... Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. – Шымкент 1994.
11. Әбиев Ж. Жаңа адамда қалыптастыру. – ... ... ... Ж. ... ... ... негіздері. – Алматы, 1997.
13. Әбиев Ж. ... ... ... беру. Алматы, //Қазақстан мектебі ,
1959. №3.
14. Әбілова Зоқушыларға эстетикалық тәрбие беру. – А., 1972.
15. Әбілова З. Этнопедагогика – А., ... ... Қ. ... ... мәні. Қаз.мем. 1-1996.
17. Богословский В. т.б. Жалпы психология – А., ... 1980, 13 ... ... Қ, ... мен ... бірлігі. – Алматы, 1973.
19. Бержанов Қ. Оқу-ағартудағы халықтар достығы. Алматы, 1976.
20. БарановС. Принципы обучения. – ... ... ... Ю. ...... ... ... Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан мектебі. 7-
1991ж/
23. Егембердиев Ж. Мектеп жұмыстарын жоспарлау ... ... ... ... Жас ... дамгершілік эстетикалық тәрбие беру концепсиясы. //Қазақ
мұғалімі, 1-тамыз 1989.
25. Жақыпов А. Өнеге өрісі- А., ... ... ... Т. ... ... ... ... Н., Қозғанбаева М. Оқыту процесінің мәні. – Алматы, ... ... Л. ... ... ... ... 1991.
29. Капралов Р. Класс жетекшісінің жұмысы. Алматы, 1983.
30. Капралова Р. ... ... ... ... ... ... ... Л. Қиын бала және оны қайта тәрбиелеу. – Алматы, 1990.
32. Көпжасарова М. Оқушыларды ... тыс ... ... ... ... 1978.
33. Көшекпаев Н. Оқыту теориясы. – Алматы, Мектеп, ... ... Ж., ... Р. ... ... ... Р. Оқыту әдістері. Алматы, 1958.
36. Лернер И. ... ... ... ... ... ... А. Ұстаздық дастан. Алматы, 1985.
38. Макаренко А. Ата-аналар кітабы.Алматы, 1985.
39. Мурзалин С. Рухани байлық. Алматы, Казақстан, 1988.
40. Махмудов М. ... ... ... ... ... Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой. Ақыл. Адамгершілік. Алматы, Білім, 1994.
42. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы, 1991.
43. Оқушыларды сабақтан тыс ... ... ... ... 1975.
44. Основы внутришкольного управления.(Под ред.П.В. Судоминского) Москва,
Педагогика, 1987.
45. Положения о ... ... ... ... ... и умений
студентов. Алматы, Казгумя, 1996.
46. Подласый И. Педагогика. Москва, 2000.
47. Сабыров Т. Болашақ мұғалімдердің дидактикалық ... ... ... ... ... ... ... баспа
кабинеті, 1999.
48. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. Алматы, 1986.
49. Төлеубеков А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. ... ... ... С. ... және ... тәрбие негіздері. Алматы,
1991.
51. Ұзақбаева С. Балаларға ... ... ... ... дәстүрі.
Алматы, 1990.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының психологиялық даму ерекшеліктері20 бет
Оқу іс-әрекеті дамытуды эскпериментаиды зерттеу71 бет
Ауыл мұғалімнің оқу-тәрбие жүйесіндегі өзіндік ұстанымдары9 бет
Ағылшын тілі сабағында дидактикалық ойындар арқылы оқушының ауызша сөйлей алу және жазу дағдысын қалыптастыру7 бет
Ақпараттық технологияны оқыту процесінде пайдалану75 бет
Білім беру процесіндегі оқу педагогикалық бірлестік және қарым-қатынас11 бет
Білім сапасын арттырудағы мұғалімнің рөлі15 бет
Балабақшадағы дидактикалық ойын7 бет
Балалардың жас мөлшері мен дербес ерекшеліктерін оқу – тәрбие процесінде ескерілуі30 бет
Бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеуде халық ертегілерін оқыту процесіндегі ролі58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь