Оқушылардың әлеуметтік-азаматтық сезімінің қалыптасуының психологиялық негізі

Мазмұны

Кіріспе.

1.тарау. Тимуршылар қозғалысы . оқушылардың әлеуметтік.азаматтық сезімін қалыптастырудың психологиялық әдісі ретінде.
1.1. Оқушылардың әлеуметтік.азаматтық сезімінің қалыптасуының психологиялық негізі.
1.2. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы оқушылар арасындағы көпшілік жұмыстарындағы белсенді іс.әрекеттердің мазмұны.

2.тарау. Қазақстан оқушыларының Ұлы Отан соғысы жылдарындағы әлеуметтік.азаматтық сезімінің қалыптасуы.
2.1. Оқушылардың тылдағы әлеуметтік.азаматтық іс.әрекеттері.
2.2. Оқушылардың мектепке қамқорлығы.
2.3. Тимуршылар қозғалысы.оқушылардың әлеуметтік.азаматтық
сезімін қалыптастырудың психологиялық әдісі.

Қорытынды.

Әдебиеттер тізімі.

Қосымшалар
Кіріспе

Жастардың бойында әлеуметтік-азаматтық сезімінің болуы қазіргі күн талабына сай тарихи тәжірибені қорытындылау - өзекті мәселе. Біздің ойымызша 30-40 жылдардығы қоғам құрылымының түбірлі өзгерістері Қазақстанның жаңа бағытта дамуы мектептердің оқу тәрбие ісіне үлкен ықпалын тигізді. Сондықтан қазіргі жағдайда қоғамды дамытудың тиімді жоладрын қарастырып жатқан бұрынғы тарихи әлеуметтік қарама қайшылық заңдылықтарды диалектикалық тұрғыдан жаңаша қарастыра білу көкейкесті мәселе болып отыр.
30-шы жылдардығы жастардың әлеуметтік тәрбие идеясы көрнекті педагог психологтар Н.К.Гончаров, Ф.Ф Королев, М.И.Колманова, З.И. Равкин, А.Э. Измайлов, И.О. Обидов, С.Д.Раджабовтың ғылыми мұраларында негізделеді. Бұл проблеменың теориялық жіне әдістемелік мәні Т.Н. Мальковская, В.А.Ситаров, А.В. Зосимовский, К.Д.Радина, А.В.Киричук, Ю.П.Сокольникова, М.Г. Тайчинов, Г.Н. Фидонов, Г.И. Шукина, Н.Н.Шарова, А.А. Деркач, И.С. Кон т.б. зерттеді.
Зерттейтін проблемазды жан-жақты меңгеруге Қазақстан Республикасның ғалымдары: Т.Т. Тәжібаев, А. И. Сембаев, Р.Ж.Ержанова, Б.Ы. Мұханов,а, А.С. Сыдықов, Р.Г. Лемберг, К.Б.Бержанов, К.Қ. Құнантаева, Г.М. Храпченковтың еңбектеріндегі ұлттық мектептердің өзіндік даму ерекшелік жолдары көмектесті.
Зерттелетін уақыт кезеңдерінің мәнін республикамыздың: С.Б.Баишев, М.К. Қозыбаев, Р.Б. Сүлейменов, Н.С. Сәрсенбаевтың еңбектерінде терең талдау берілген.
Зерттеу мақсаты: Қазақстан мектептерінің 40-жылдардағы оқушылардың іс әрекеті арқылы олардың әлеуметтік азаматтық көзқарасының қалыптасуындағы жетістігі мен тарихи тәжірибенің қазіргі таңда қайта жаңғырту арқылы мектеп оқушыларының бойында психологиялық педагогикалық маңызы.
Зерттеуіміздің көкейкестілігі: Ұлы Отан соғысының 60-жылдық қарсаңында сұрапыл соғыс жылдарындағы Қазақстан оқушыларының әлеуметтік-азаматтық сезіміне тимуршылар қозғалысы арқылы қалыптасу барысын зерттеу мақсатында зерттеу жұмысының тақырыбын «Тимуршылар қозғалысы - оқушылардың әлеуметтік азаматтық сезімен қалыптастырудың психологиялық әдісі ретінде» деп тұжырымдадық.
Зерттеу болжамы: Қазақстан оқушыларының Ұлы Отан соғыс жылдарындағы тимуршылар қозғалысы арқылы әлеуметтік-азаматтық сезімін қалыптастырудың тарихи тәжірибесі арқылы оқушылардың әлеуметтік-азаматтық сезімін психологиялық әдістер көмегімен қалыптастырып жетілдіру.
Зерттеу пәні: Тимуршылар қозғалысы - психологиялық әдіс ретінде.
Зерттеудің әдіснамалық негізі: Жеке бастың әрекетшілдігі; психология тарихының тұжырымдамасы; жастар жөніндегі теориялық-методологиялық еңбектер; жеке бастың әлеуметтік-азаматтық сезімі; қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық және азаматтық қатынастарға тәуелділігі.
Зерттеу әдістері:
- зерттеу тақырыбымызға байланысты философиялық, әлеуметтік, психолго-педагогикалық әдебиеттерді талдау;
- озық тәжірибені зерттеп қорыту;
- мұрағат материалдарын, мектеп құжаттарын сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың жоспары және оқушылардың әлеуметтік-азаматтық сезімін қалыптасуын зерттеуге арналған психологиялық әдістерге талдау жасау.
Зерттеу жұмысының міндеттері: 1940-жылдардағы педагогтардың еңбектеріндегі мәселе жақтарына ғылыми педагогикалық мінездеме беру.
Белгіленген уақыт аралығындағы Қазақстан мектептерінде оқушылардың әлеуметтік азаматтық көзқарасын қалыптастырудың тәжірибесіне сипаттама беру.
- Оқу мен сыныптан тыс жұмыстардығы оқушылардың әлеуметтік азаматтық тәрбиесінің мазмұнын, түрін, әдістерін ұйымдастыру жолдарын анықтау.
- Мектеп оқушыларының жекелеген әлеуметтік азаматтық ерекшеліктерін психолгиялық әдістемелерді қолдана отырып, зерттеу жұмыстарын жүргізу.
Зерттеу обьектісі: 1945-ші жылдардағы Қазақстан оқушылары мен Шымкент қаласындағы СЕрубаев атындағы №24 мектептің 6 сынып оқушылары.
Зерттеу түйіні: қоғамның жастардың әлеуметтік көзқарасын қалыптастыру қажөттілігі және қазіргі жағдайда мектептерде мұндай сапаны қалыптастыру үшін оқу-тәрбие жүйесін жетілдірі, сонымен қатар мектеп оқушыларының азаматтық тұрғыдан әлеуметті көзқарасын, 40-жылдардағы тарихи тәжірибесін жинақтау арқылы қазіргі мектеп оқушыларының бойында әлеуметтік азаматтық көзқарасын қалыптастыру барысында психолго-педагогикалық тұрғыдан талдау (анықтау).
Диплом жұмысының мәнділігі: Оқушылардың әлеуметтік азаматтық көзқарастарын қалыптастырудағы Қазақстан мектептерінің тарихи тәжірибесі қазіргі мектептер үшін психологиялық маңызы барлығы зерттеу жұмысының материалдары педагогикалық жоғары оқу орындарынң оқу тәрбие жүйесінде педагогика, психология тарихынан лекция, семинар, педагогика курсының тәрбие жұмысының әдістері тарауында, сонымен қатар мұғалімдердің білімін жетілдіру инсритуттарныда қолдануға болады.
Зерттеу кезеңдері: 1-кезең: (2002-2003ж.) Теориялық ізденіс педагогикалық-психологиялық әдебиеттер, зерттеу, жұмысының бағдарламасын жасау, 2-кезең: (2003-2004ж.) Жинақталған материалдарға талдау жасау арқылы оның ғылыми нәтижелерін қорытындылау. 3-кезең. (2004-2005ж) Ғылыми іс-тәжірибелік ұсыныстар мен қорытындылардың апробациясы және іс-тәжірибеге енгізуі тарату, ұсыныстар әзірлеу, диплом жұмысын даярлау.
Пайдаланған әдебиеттер

1. Абулханова-Славская К.А. Типология активности личности в социальной психологии. (Психология личности и обзор жизни) Просвещение. 1981.
2. Агеев В.С. Психологическое исследвания социальных стереотипов. (Вопросы психологии) 1981 №1
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология Алматы. 1996.
4. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М. 1981
5. Андреев В.С. Социальная психология. М.1980
6. Ануфриев Е.А. Социальный статус и активность личности: личность как обьект и субьект социальных отношении. М. Изд-ва МГУ 1984 2876.
7. Амиралиев Ш.А. Жақсы дәстүр жалғаса береді «Мектеп» баспасы А., 1980.
8. Амирсланов А.Х. Социальная активность как фактор самореализации личности в общественной деятельности. Баку. 1989.
9. Аркадий П.Г. Тимур и его каманда. Изд-во Детская литература М. 1968.
10. Архангельский Л.М. Нравственное воспитание личности М. 1968.
11. Асмолов А.Т. Личность как предмет психологического исследование. М.1984.
12. Ахметов Ш. Қазақ совет балалар әдебиеті. Қазақтың мемлекеттік оқу - педагогика баспасы. А. 1963.
13. Әбдіжаппарова Ж. Мектеп оқушыларына адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру. «Мектеп» баспасы. А. 1969.
14. Әбдіразақов Е. Халық педагогикасы тәрбие өзегі. (Мұғалімдермен тәрбиешілерге көмекші құрал). А.Ш., 1993ж.
15. Әл - Фараби «Әлеуметтік - этикалық трактаттары» 1975ж
16. Богданова Т.П. Образ жизни и социальная активность личности. Минск 1979.
17. Божович. Л.И. Личность и формирование в детском возросте. М. 1963.
18. Борисенко В.Н. Бессмертные подвиги молодежи в годы Великой Отечественной войны. М. «Знание» 1954.
19. Буева Л.П. Социальная среда и сознание личности издат-во МГУ. 1968.
20. Брунер Дж. Психология познания. М. 1977.
21. Вульфов Б.З. Воспитание гражданина в советской школе (Под. Ред. Г.Н.Филонов) М. 1970.
22. Газман О.С. Социально-педагогическое аспекты развития. (журнал «Советская падагогика») М. 1988 №5.
23. Гоноболин Ф.Н. Психология. А. 1976.
24. Горлик Ф.Б. Воспитывая гражданина, формируя мировоззрения. М. 1986.
25. Гурова Р.П. Кохорина Е.Ш. О воспитании гражданских качеств у учащихся. М. 1978.
26. Ғабдуллин М.Ғ. Ата - аналарға тәрбие туралы. Кеңес. «Мектеп» баспасы. А. 1966.
27. Дмитриев А.Е. Сущность характеристика социальной активной личности в условиях развитого социамума М. 1983.
28. Друг большой заботливый из-во «Молодая гвардия» 1969.
29. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. М. 1996.
30. Дубровина И.В. Индивидуальные особенности школьников. М., 1975г.
31. Ержанова Р.Ш. Жастардың өмітлік белсенді позициясы. А. 1 985.
32. Ержанова Р.Ш. Кузьмина М.Н. Жеткіншектердің қоғамдық белсенділігін тәрбиелеу. А. 1975.
33. Золотнякова Р.С. Проблемы психологии общения Ростов-на -Дону 1976.
34. Зосимовский А.В. Воспитание общественной активности школьников-подростков. Под ред.
35. Гмурмана Изд-во АП.Н. М. 1962
36. Жарықбаев Қ. Психология А. 1970
37. Жарықбаев К. Ұлттық психология тарихы А. 1993.
38. Игнатовский В.Н. Гражданский долг и нравственная ответственность личности. Л. 1975.
39. Иконников С.Н. Лисовский В.Т. На пароге гражданской зрелости. А.1982.
40. Ильин Е.Н. Искусство общения М. «Педагогика» 1982.
41. Кле М. Психология подростка. Психологичөское развитие. М. 1991.
42. Ковалева А.Г. Курс лекции по социальной психологии М. 1972.
43. Кон И.С. Социология личности. М. 1967.
44. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналған психододиагностикалық қызмет. Құрастырған Көмекбаева Л.К. А. 2004.
45. Маркова А.К. Психология обучения подростка М. 95.
46. Майерс Д. Социальная психология. Питер. 1998.
47. Мұқанова Б.П. Жеткіншектердің әлеуметтік белсен-ділігін қалыптастыру мен дамытудағы мұғалім мен оқушының өзара қатынасының педагогикалық негізі. А. 1992. 2676.
48. Нұрмұханбетова Т.Р. Рсмаханбетова Ш.Е. Тәжірибелік псиология. Ш. 2004.
49. Немов Р.С. Психология. В 3 томах. Т.З. М. 1996.
50. Петровский А.В. Ерошевский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. А. 1987.
51. Петровский А.В. Способности и труд. М. 1996.
52. Платонов Ю.П. «Психология коллективной деятельности» МГУ-1980г.
53. Порыгин Б.Д. Основы социально-психолгический теорие. М. 1971.
54. Роль общения в формировании личности подростка. В книге. «В мире подростка» М. 1962
55. Популярная психология для родителей под рөд. А.С. Спиваковской. С.Пб. 1997.
56. Снайдер. Д. Практическая психология для подростқов. М. 1999.
57. Тәжібаев Т. Жалпы психология.-А. 1993.
58. Табылдиев Тәрбие өрнектері. А. 1989.
59. Умарский Л.И. Коллектив и лияность. М. 1975.
60. Шербаков А.И. Проблемы возрастной психологии. М. 1987.
61. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. М. 1995.
62. Якобсон П.М. Эмоциональная жизнь школьников. М. 1966.
63. Ярошевский М.Г. Психология в XX столетия М. 1971.
        
        Мазмұны
Кіріспе.
1-тарау. Тимуршылар қозғалысы - оқушылардың әлеуметтік-азаматтық сезімін
қалыптастырудың психологиялық әдісі ретінде.
1.1. Оқушылардың әлеуметтік-азаматтық ... ... ... Ұлы Отан соғысы жылдарындағы оқушылар арасындағы көпшілік
жұмыстарындағы белсенді іс-әрекеттердің мазмұны.
2-тарау. Қазақстан оқушыларының Ұлы Отан ... ... ... ... қалыптасуы.
2.1. Оқушылардың тылдағы әлеуметтік-азаматтық іс-әрекеттері.
2.2. Оқушылардың мектепке қамқорлығы.
2.3. Тимуршылар қозғалысы-оқушылардың әлеуметтік-азаматтық
сезімін қалыптастырудың психологиялық ... ... ... ... ... ... қазіргі күн
талабына сай тарихи тәжірибені ... - ... ... ... 30-40 жылдардығы қоғам құрылымының ... ... жаңа ... ... ... оқу тәрбие ісіне үлкен ықпалын
тигізді. Сондықтан қазіргі ... ... ... ... жоладрын
қарастырып жатқан бұрынғы тарихи әлеуметтік қарама қайшылық заңдылықтарды
диалектикалық тұрғыдан жаңаша ... білу ... ... ... ... жылдардығы жастардың әлеуметтік тәрбие идеясы көрнекті педагог
психологтар Н.К.Гончаров, Ф.Ф Королев, М.И.Колманова, З.И. ... ... И.О. ... ... ... мұраларында негізделеді. Бұл
проблеменың теориялық жіне әдістемелік мәні Т.Н. ... ... ... К.Д.Радина, А.В.Киричук, Ю.П.Сокольникова, М.Г. Тайчинов,
Г.Н. Фидонов, Г.И. Шукина, Н.Н.Шарова, А.А. Деркач, И.С. Кон т.б. ... ... ... ... ... ... Т.Т. ... А. И. Сембаев, Р.Ж.Ержанова, Б.Ы. Мұханов,а, А.С.
Сыдықов, Р.Г. Лемберг, К.Б.Бержанов, К.Қ. Құнантаева, Г.М. ... ... ... ... даму ... ... уақыт кезеңдерінің мәнін республикамыздың: ... ... Р.Б. ... Н.С. Сәрсенбаевтың еңбектерінде терең
талдау берілген.
Зерттеу мақсаты: Қазақстан мектептерінің 40-жылдардағы ... ... ... ... әлеуметтік азаматтық көзқарасының қалыптасуындағы
жетістігі мен тарихи тәжірибенің қазіргі таңда қайта жаңғырту ... ... ... ... ... ... ... Ұлы Отан соғысының 60-жылдық қарсаңында
сұрапыл соғыс жылдарындағы ... ... ... ... ... ... қалыптасу барысын зерттеу мақсатында
зерттеу жұмысының тақырыбын «Тимуршылар қозғалысы - ... ... ... ... ... ... ретінде» деп
тұжырымдадық.
Зерттеу болжамы: Қазақстан оқушыларының Ұлы Отан соғыс жылдарындағы
тимуршылар қозғалысы ... ... ... ... ... ... оқушылардың әлеуметтік-азаматтық сезімін
психологиялық әдістер көмегімен қалыптастырып жетілдіру.
Зерттеу пәні: Тимуршылар ... - ... әдіс ... ... ... Жеке бастың әрекетшілдігі; психология
тарихының тұжырымдамасы; ... ... ... жеке бастың әлеуметтік-азаматтық сезімі; қоғамдағы әлеуметтік-
экономикалық және азаматтық қатынастарға тәуелділігі.
Зерттеу әдістері:
- зерттеу тақырыбымызға байланысты философиялық, әлеуметтік, ... ... ... озық ... зерттеп қорыту;
- мұрағат материалдарын, мектеп құжаттарын сыныптан тыс жұмыстарды
ұйымдастырудың жоспары және ... ... ... ... ... ... ... талдау жасау.
Зерттеу жұмысының міндеттері: 1940-жылдардағы педагогтардың
еңбектеріндегі ... ... ... ... ... ... ... аралығындағы Қазақстан мектептерінде оқушылардың
әлеуметтік азаматтық көзқарасын қалыптастырудың ... ... Оқу мен ... тыс ... ... ... азаматтық
тәрбиесінің мазмұнын, түрін, әдістерін ұйымдастыру жолдарын анықтау.
- ... ... ... ... ... ерекшеліктерін
психолгиялық әдістемелерді қолдана отырып, зерттеу жұмыстарын жүргізу.
Зерттеу обьектісі: 1945-ші жылдардағы Қазақстан оқушылары мен Шымкент
қаласындағы СЕрубаев атындағы №24 ... 6 ... ... ... қоғамның жастардың әлеуметтік көзқарасын қалыптастыру
қажөттілігі және қазіргі жағдайда мектептерде мұндай сапаны ... ... ... ... ... қатар мектеп оқушыларының
азаматтық тұрғыдан әлеуметті көзқарасын, 40-жылдардағы тарихи тәжірибесін
жинақтау арқылы қазіргі ... ... ... ... ... қалыптастыру барысында психолго-педагогикалық тұрғыдан талдау
(анықтау).
Диплом жұмысының мәнділігі: ... ... ... ... Қазақстан мектептерінің тарихи тәжірибесі
қазіргі мектептер үшін психологиялық маңызы ... ... ... педагогикалық жоғары оқу орындарынң оқу ... ... ... ... ... ... ... курсының
тәрбие жұмысының әдістері тарауында, сонымен қатар ... ... ... қолдануға болады.
Зерттеу кезеңдері: 1-кезең: (2002-2003ж.) Теориялық ... ... ... ... ... ... ... Жинақталған материалдарға талдау жасау арқылы
оның ғылыми нәтижелерін қорытындылау. 3-кезең. (2004-2005ж) Ғылыми іс-
тәжірибелік ұсыныстар мен ... ... және ... ... ... әзірлеу, диплом жұмысын даярлау.
Дипломдық жұмыс: кіріспеден, екі тараудан, қорытынды ... ... ... мен ... ... ... ... диплом жұмысының зерттеу көрсеткіштері
ОҚМУ студенттерінің ғылыми - практикалық ... және ... ... ... ... ... ... сезімінің теориялық
негізі. Оқушылардың әлеуметтік азаматтық сезімінің қалыптасуының
педагогикалық-психологиялық негізі.
1.1. Философиялық және психолгиялық ғылымдарда берілген жеке бастың
анықтамасының ... ... ... ... тән ... негіздерді белгілеуге болады.
-Жеке бас өзінің дамуының белсенді субьектісі бола алады. Егер оның
дамуында әлеуметтік іс-әрекеттің белсенбілігі ... ... ... бас әлеуметтік қатынастардың нәтижесі, өнімі.
-Әлеуметтік қатынастар іс-әрекеттен тұрады, ал олар ... ... ... тәжірибелік іс-әрекет пен әлеуметтік
қатынастарда бір арнаға жинап, тарихи әлеуметтік ... ... ... ... ... қалыптастырудың теориялық
және практикалық іс тәжірибелерін қазіргі мектеп оқушыларының оқу тәрбие
процесінде ... алу, ... ... ... ... ... мен зерттеу.
Бұрынғы Кеңес үкіметінің белгілі педагогтары С. Д. Раджябов,
И.О.Обидов, А.Э. ... ... ... ... ... ... жақты дамыған адам дей келе біз қарастырған әлеуметтік ... ... ... ашып ... ... ... ... байланысты
Б.М. Боданова, М. Г.Тайчинов, Б.Ы. Мұқанова (44) еңбектерінде негізделген.
А.В.Засимовский жеке адамның ... ... ... ... ... ашып ... ал Г.И. Щукина мен А.А.Деркач оқушы
жастардың әлеуметтік азаматтық ... ... ... мен ... ... (оқу ... ... іс әрекетте т.б.) зерттеген.
Т.Н. Мальковская жеке адамның әлеуметтік азаматтық ... ... ... жас кезеңдерінде өрістейтін ... ... ... әлеуметтану өлшемінің жүйелі белгілі бір ... ... ... ... мол адамдар мен жас жеткіншектердің кездесуі
және іс әрекетке қатыстыруды жоғары бағалайды.
В.А. Ситаров төменгі класс ... ... ... ... жағдайы атты еңбегінде жастардың әлеуметтік
белсенділігі туралы сөз ... ... ... ... әлеуметтік - азаматтық
сезімі іс - әрекеттер арқылы жүзеге асыру ... ... ... Б. Мұқанова (44) зерттеп қорытынды пікір айтқан.
А.В. Петровскийдің дәлелдеуінше «Әрбір жас кезеңге ... ... іс ... ... ... және ... жасау қажет»-дейді.
Іс-әрекет нәтижесінде оқушылар әлеуметтік нормаларды түсініп, өзі
белсенді әрекет етеді және өз ... ... ... жұмыс істеу құлшынысы
артады.
Педагогикалық бір тұтастықта оқушылардың бейімділігі мен ... ғана ... жеке ... әлеуметтік дамуын жүзеге асырады.
Б.Ы. Мұқанова оқушының белсенді әлеуметтік тұрақты және айнала ортамен
қатынасы ішкі түйсік арқылы меңгеруі ... ... ... ... ... бір формада қалыптасқан іс әрекет пен қарым-
қатынаста адамның ... оның ... ... мен ... арманы
мен бағыт бейімділігі, іс-әрекетке түсіп, бұл оның болашақта өмір сүруінің
шарты болып табылады. (17)
Жекө адам ... ... ... ... ... ... ... етіп қояды. Жеке адам өз кезінде қоғамдық міндеттреді шешуге тікелей
қатысу арқылы жеке санасын жетілдіре ... ... ... ... қалыптасады
және дамиды.
Әлеуметтендіру туралы Г.М. Андрөева «Әлеуметтендіру бұл екі жақты
процесс. ... ... ... ... ... ... ... отырып,
одан өзіне әлеуметтік тәжірибені қабылдайды. Екіншіден айнала әлеуметтік
ортамен берік қатынасы арқылы ... ... ... ... және өзінің
бойында белсенді іс әрекетті қалыптаытыру»-дейді.(5)
Б.З. Вульфов «Азаматтық қасиет адамның өзіне және ... ... ... ... ... қызметінен көрінеді»-дейді.(40).
Азаматтыққа, азаматтық белсенділікке қоғамның түбірлі ... ... ... ... қажетті деп есептейміз.
Азаматтық қасиеттерді қалыптастыру жолдаы зерттеушілер С.Бабаджанова,
Н.И. Балдырев, Ч.М. Ермекова, ... ... ... және ... ... оқу процесі еңбектегі қызметінде
адамгершілік тәрбиесінде, отанжандылық және ұлтжандылық ... ... ... - ... ... ... бір тарихи жағдайда қалыптасады,
оның өзгеруіне қарай мазмұны мен түрі өзгеріп отырады. Әлеуметтік азаматтық
сезімнің қалыптасуы іс ... ... жеке адам ... оның
жетекші күші сұранысы мен қажеттілігінде. Өмір сүруі ... ету ... ... ... ... ... сезімді
қалыптастыру барысында қоғам мен жеке адамның сұранысы мен ... оны іс ... ... ... Отан соғысы жылдары әлеуметтік- азаматтық ... ... үшін ... ... ... ... кезеңінде жоғарыдағылардың
үкімін мүлтіксіз орындау болса, ал енді ... ... ... - ... ... ... ойлайтын азамат қажет.
Біздің зерттеген түйінімізге қажетті уақыт 1941-1945 жылдардағы ... ... ... Бұл ... ... сезім
қоғам мүшелерінің бойында тұрақты болды. Тарихи таным әлеуметтік даму мен
азаматтық сезімнің қалыптасуының мәнін ... ... ... - ... сезімді қалыптастыруда екі
функцияны атқарады. Олар:
1.Әр түрлі, қоғамдық қызметтегі адамдардың әлеуметтік санасы. Тарихи
таным халықтың әлеуметтік ... ... ... ... ... адамдардың ұрпақ жалғастығын қалыпта дамуын қарым қатынасын
өзара түсінкшілігін мен тіл табысуына жағдай жасайды.
2. Қоғамдағы ... ... ... ... ... ... білу ... мінез құлықтың әр түрлі ... ... ... ... іс ... ... әр түрлі тарихи
оқиғалардың шешілу нәтижесін қоғамдық ... ... және ... топ. ... бір ... ... ... мінез құлықтың негізгі
нормасын жүзеге асырып отырыды.
Жеке адамның ... ... ... құрылысқа
жауапкершілігі мен азаматтық борышты атқарудағы міндетінен көрінеді. Қоғам
және жеке адамның қабілеті мен дамуы прогреске ... ... ... ... ... ... ... мақсат мүддесі мен оқушылардың
талабына сай жүргізіледі.
Әлеуметтік-азаматтық дуниетаным адамның әдеті мен ... ... ... ... ... сай ... іс ... мұқтажын өтеу, өзін өзі жеке тұлға ретінде қалыптастыру.
1.2. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы оқушылар арасындағы ... ... іс- ... ... ... соғыс жарияламастан, тұтқиылдан Отанымызға шабуыл
жасап, басқыншылықпен кірді. Олардың алдына ... ... ... ... алу, ... құлы ету ... жауыздықтың қай түрінен болса да
тайынбады.
Міне, осы кезде Бүкіл халқын ... ... оның ... ... жау ... тас ... етуге шақырды. Бұл шақыруға ... ... ... үн ... ... ... жауынгерлердің жеңісі, соғыстан
алыс ... ... ... қару ... қамтамасыз етуіне,
оларға азық түлік жеткізе алуына, армия қатарын жаңа ... ... және ... арасындағы достық, туысқандық көмекті нығайтуына, соғыс
жүріп жатқан жерлерден ... ... оның ... ... ... жасауға байланысты болды. Барша кеңес азаматтарымен қатар
Қазақстандық әке ағаларымыз ... ... ... ... ... ... өзге ... бірлесе отырып, барлық күштерін
Отан қорғау ісіне жұмсады. Кең байтақ Республикамызда істеліп жатқан барлық
жұмыстар ... ... ... ... ... майдан үшін, жауды жеңу үшін!» - деген ұранмен еңбекшілеріміз
майдан қажетін ойдағыдай өтеп отырды. ... жасы ... ... ... ... ... өтініп, соғыс комиссариатының босағасын
босатпады. Майдан ұрыстарындағы ерліктің үлгісі тылдағы ... ... ... ... Ұлы Отан ... кезінде жеткіншектер бұғанасы қатып,
буыны бекінбей жатып, еңбекке ... ел ... ... ... да ... қажырлы еңбегінің даңқына ... ... ... ... ... отырып, колхоз даласында
еңбек етті. Өнеркәсіп пен ... ... ... Бұл жылдары біздің
еліміздің оқушылары игілікті ұлы жұмыстардан ешқашанда қалған емес. ... ... қиын ... ... оқушылар Отанымыздың ар-намысын,
бостандығы мен тәуелсіздігі үшін ерлік ... ... ... ... жылдарындағы соғыс жеке адамның адамгершілін қасиетінің
жоғары болуын ... ... Ұлы Отан ... ... ішкі ... оның оқу-
тәрбие жұмысының мазмұнын едәуір өзгертті. ... ... және ... ... арасында өзекті мәселелердің бірі ел басына төнген
қатерді, ... ... ... ... балаларды ұстамды берік мінезге
тәрбиелеу, бұрынғыдан да гөрі оқушыларды еңбекке ... ... ... ... ... ұйымшылдықпен көпшілік қоғам жұмысына тарту
ісі ... ... ... ... ... Отан жандылық сезіміне тәрбиелеуде
қол жеткен табыстар мектептегі тәрбие ... тез ... ... ... ... айта ... көмектесті. Соғыстың алғашқы жетістіктерінде-ақ
республика баспасөзі бетінен әкелер ... нәр ... ... ... кең өріс алғанын оқимыз.
Алматы облысының 58-ші ... ... ... ... ... тұқым жинауға шақырды.
Соғыстың ауырпалығына қарамастан, оқушылар білім алуға талпынып,
мектеп мұғалімдерімен оқу мен ... ... ... ... ... қысқа отын даярлап оқу құралдарын жасаған.
Мұғалімдер бастаған мектеп оқушылары колхоз, ... ... ... ... ... қосымша мыңдаған пұт астық пен көкөніс
тапсырды. Оқушылар жүздеген мың ... ... ... ... килограмм
дәрі дәрмектік өсімдіктер жинады, жауынгерлердің ... ... жас ... күтті, жаралы жауынгерлерде мейірімділікпен қамқорлық
жасады. Көптеген балалар өздерінің жиған қаражаттарын ... ... т.б. ... ... ... берді.
Үйде ересек азаматтардың болмауынан оқушылардың тұрмыс еңбегіне ерте
араласып, іні-қарындастарын күтуі, колхоз, совхоздардың ауыл ... оқу ... ... материалдық тұрмыстың төмендеуі т.б.
мектептің оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... белсенділігін және
отанжандылық қарқынын барынша қуаттай және ... ... ... ... ... ... балалардың сапалы білімі мен саналы тәртіп
дағдыларын арттыруды талап ... ... ... ... ... ... ... терең біліммен қаруландыру, балалар ... ... ... тыс жұмыстарды жақсартуға айрықша көңіл бөлді.
Негізінде бұл істің сәтті аяқталуын, ... ... ... ... мен ... ... байланысты болатын. Содықтан оқушылар
ұйымының жұмысын да соғыстың талабына сай ... ... ... болды.
Олардың жұмысына маңызды өзгерістер енгізілді. Ата-аналардың ... ... ... бала ... ... көңіл бөлінбегендіктен,
жастардың мектеп оқушылары ... ... ... ... сай құру
міндеті қойылды.
Республика оқушыларының алдына: «Оқушылардың өз халқының адал ... ... қас ... ... ... оқу мен ... әскери
қабілеттілікке, ұйымшылдыққа, қиыншылыққа төзе білуге үйрету»- міндеттерін
қойды.
Мектептегі оқушылардың оқу мен ... дене ... ... ... тәрбиелеуде, вожатыйлар мен оқушылар активтерінің оқуын дұрыс
ұйымдастыру шаралары күн тәртібіне қойылды.
Аудандық және ... ... ... мақсаты да оқушылар
штабымен бірлесе отырып, еңбек сүйгіш, денесі шыныққан, ... ... ... еді. ... ... ... алқасы оқушылар
жұмысын білетін маман адамдардан тұрды. Тәжірибелі маман ... ... ... ... орта ... ... 1941-42 ... I жарты жылдығын толық үлгеріммен және танымдық дәрежесі «өте
жақсы» ... ... ... ... ... мектептер жөніндегі
комиссияның төрайымы Черкова оқушылардың сапалы ... алу ... көп ... ... ... қаулы бойынша құрылған 3048 дружиналар
375 204 оқушыларды қамтыды.
Дружиналарда жұмыстың көбі ойын ... ... ... кеңес педагогы
Антон Семеновия Макаренко: «Ойын-балалар өмірінде өте ... зор ... ... жұмысы, қызметі қандай маңызды болса, балалардың
ойыны да сондай маңызды. ... бала ... ... ... ... жұмыста да,
көбінесе, сондай болады. Сондықтан болашақ қайраткер, ең ... ... ... ... ... ... орындамаған жауапсыз оқушы болған жоқ. Мұның өзі оларды
саналы азамат болып өсуіне баулыды.
Ұлы Отан соғысы жылдары Қазақстан өнеркәсібінің, транспортының, ... ... ... ... ... шұғыл құрылып,
міндеттерінің өзгеруі, барлық халықпен бірге: «Бәрі майдан үшін», ... ... ... ұранға сай жұмыс істеді. Сондықтан ... ... өз ... ... сезіну, тәртіптілік, ерлік, Отанын
сүю, оның намысы қорғау, бір сөзбен айтқанда, адамгершілік қасиетті әр ... ... ... сіңіру еді.
Оқушылардың жұмысына басшылық етуде еңбек тәрбиесін, ... ... ... дене шынықтыру жұмысын, оқушылардың оқуы ... ... ... мәселе болды.
Мектептегі тәрбие жұмысына сәйкес көпшілік ден шынықтыру жұмысының
мазмұнын мен түрі соғыстың талабына ... ... 1941 жылы ... ... ... ... орта ... 8-9 класс оқушылары
үшін әскери және дене тәрбиесін ... ... ... ... ... назарын аударды. ССРО Халық Комиссарлар Кеңесінің 1942 жылғы
24-ші қазандағы қаулысы бойынша «5-10 класс және ... ... ... ... ... ... ала дайындық» туралы ереже бекітілді.
Бұл ережеде: Мектептің жас түлектері Отанға шексіз сүйіспеншілік ... ... ... ... бар, ... шыныққан
жастарды, санитар, телефонист және телеграфист мамандығын меңгерген
қыздарды даярлауға міндетті» - ... орай ... 1942-43 оқу ... бастап әскери дене
шынықтыру дайындығына арналған ... ... ... әскери
кабинеттер жабдықталды. Сабақты маман әскери жетекшілер жүргізетін болды.
Әскери дене шынықтыру сабақтарында ... ... ... ... жұмыстарына дағдыланды.
Сөйтіп, мектеп қабырғасында оқушылар бастауыш әскери білім алатын
болды. Әскери ереже оқушылардың кластан тыс ... дене ... ... ... ... ... ... 3-8 класс оқушылары бастауыш
әскери дайындықтан ... ... ... ісіне бейімдеуде жаңа бағдарлама
нақтылы бағыт берді. Оқушылардың арасындағы жұмыс жүйесінде дене тәрбиесіне
байланысты мынадай келелі ... күн ... ... ... ... ... ... жас өспірімдердің денесін шынықтырып, төзімтал етіп тәрбиелеу;
б) балаларды әскери істің айырылмас белгісі-азаматтық еріктерін,
жоғары ұжымшылдық, ... ... ... ... ... ... ... - дене шынықтыру дайындықтарының оқу бағдарламасы бойынша
әрі қарай ... ... ... ... ... ... жетілдіру қойылды.
Жоғарыда аталған өзекті мәселелерді шешуде Бүкілодақ Комитетінің ... және ... ... ... ... ... және білік
өрісі туралы» жоба оқушылардың жас және дара ерекшеліктері ... ... ... ... бір ... ... ... әскери дайындығының іскерлік және білік өрісі туралы
жобаның бір бөлімі.
|10-11 жас |11-12 жас |12-13 жас |1 3-14 жас |14-15 жас ... |4- ... ... ... ... ... ... |Картаны |Картамен ... ... |жөн табу |оқи ... ... |
|жөн таба | ... ... ... ... | ... |звено |сызу |
| | | ... | |
| | | ... | ... ... 25 ... ... ... мектеп аралық
әскери-спорт жарыстары өткізілді. Жарыстың ... 5-7 ... ... ... БГТО ... жаттығулар, гранат лақтыру, 3-
5 км қашықтық жерді шаңғымен өту, ... ... 1-3 км ... жаяу жүру т.б. дайындықтан өтті. Жарысқа оқуға үлгеретін 5-10
класс оқушылары түгел қатынасты.
Жарыстың негізгі мақсаты мынадай ... ... ... ... Қызыл ай қоғамдары мен дене шынықтыру және
спорт комитеттерінің әскери-дене шынықтыру жұмыстарына кең түрде ... ... ... - ... пайдалы дағдыларына шынықтыру.
Жарысқа дайындық кезінде балалардың көпшілігі ГТО, БГТО, ПВХО
белгілеріне норма ... ... ішкі ... ... ... ... әскери бағыттағы ойындар аудан, облыс және ... ... ... сайын мектептерде республикалық оқушылардың әскери бағыттағы «Н» -
қаласы үшін ... ... ... «Жау ... т.б. ... Ойын ... ... партизандар, батыр-панфиловшылардың «Бір
адым кейін шегінбе!», «Отан үшін алға!» - деген ұрандарын естіп, ... ... ... ... ... ... ... ер
тұлғасын көруге болатын. Мұндай тәрбиелік маңызы зор ойындар балаларды
майдандағы жауынгерлердің батылдығына, ... ... ... жеңе
білушілік қасиеттеріне еліктеуге баулыды. Мысалы: 1942, 1943 жылы ... ... ... ... ... «Жау тылына барлау»,
«Соғыс бұйрығы» (ойын штабын басқарған майор ... ... 5-10 ... ... ... ... ... олар зерікпей ойынның қайталануын
өтінетін кездері болған. Оқушылар осындай әскери спорттық ойындармен қатар,
аса белсенділікпен ... ... ... да қатысан. Осылардың
барлығы ... ... ... кепілі болды. Әрі олардың
көпшілігін дене ... және ... ... ... ... ... ЛКСМ ... Комитетінің Ү пленумы (1942 жыл, желтоқсан)
оқушылар активтеріне, звено және отряд вожатыйлары, ... және ... ... ... ... үйрету туралы шешім қабылдады.
Сондықтан штаб дружиналарында 1943 жылдың 10 - наурыздан 5 -мамырға ... тыс ... ... ... әскери оқу екі сағаттан
жүргізіледі. Әскери дайындық бағдарламасына 53 академиялық сағат ... дене ... мен ... ... ... ... мен ойындар,
топография, тактика және атыс дайындығы, жай ... ... ... ... ... жарғысымен таныстырды.
Оқу бағдарламасы оқушылар активтерін жүйелі білімге, көпшілігін әскери-
қорғаныс өнерінің қоғамдық нұсқашыларын дайындады. ... ... ... ... ... ... ... ашылды. Балалардың сабағына спортқа
еңбегі ... ... ... ... Оқушылар әртүрлі спорт
секцияларына қатынасты. ... ... ... ... рет жас ... ұйымдастырылды. Қызылорда облысының спорт мектетебіндегі 480 әскери -
техникалық үйірмелеріне 1350 ... ... 1943 ... ... жалпы
жексенбіліктен балалардың жәрдем қорында 1171365 сом ақша ... ... мен ... аса ... ... ... оқушылардың пионер лагерлері 181-ден (1944 жыл) 207-
ге (1945 жыл) дейін ... ... ... 4 592 ... ... берген
(313).
Сайып келгенде, дене тәрбиесінің мақсаты мектеп ... ... ... ... ... ... ... арасында тәртіпті нығайту, ... ... ... ... ... болды.
2-тарау. Қазақстан оқушыларының Ұлы Отан
соғысы жылдарындағы әлеуметтік-азаматтық
сезімінің қалыптасуы.
2.1. Оқушылардың тылдағы азаматтық іс-әрекеттері.
Мектеп ... ... ... ... ... орнына тұрып
егін жинау, мал бағы, шөп ... Отан ... ... ... ... ... ... жараланған жауынгерлерге қамқорлық
жасау сияқты отанжандылық істері ... Ұлы Отан ... ... еңбегі шежіресінен лайықты орын алмақ.
Қазақстан Компартиясының Орталық Комитеті мен Қазақ ССР ... ... 1942 жылы 3-ші ... ... бойынша
мектептердің 8-10 кластарында оқушылардың аптада өтілетін сабақтары ... ауыл ... ... трактор мен комбайнды, автомашинаны
міндетті түрде оқытатын, ал 5-7 ... ауыл ... ... ... Осы ... ... ... оқушылары жұмыс көліктөрін күту, соқамен жер жырту, тырмалау,
шөп шабу т.б. сол сияқты біліктерді меңгеру. Сонымен жоғары класс ... мен ... ... кадрлары дайындалды. 80 мың оқушы, 23
мың мұғалім үйірмелерге қатысып, агротехника негіздерімен танысты. Соғыстың
бастапқы екі жыл ішінде ... 17 672 ... 4520 ... ... ... ... тетігін жете меңгерген бұл оқушылар ауыл шаруашылық
жұмыстарына көп ... ... ... ... оқушылары Мария
Васильева комбаин штурвалына ... ... ... егіс даласында
(Оңтүстік Қазақстан облысы) маусымдық тапсырмасын 200 процентке жекізіп,
395 кг жанармай үнемдеді (307).
7-8 ... 80 ... ... Алға орта мектебінің (Ақтөбе
облысы) трактор бригадасы күндік ... ... 150-170 ... ... ... ... класс оқушылары бекітілген ауыл шаруашылық
жұмыстарын кешенді жүйемен жүргізуді үйренді. Мұндай әдіс оқушылардың терең
интөлектуалды болуын, өсімдіктану, зоология, физика, ... ... ... ... ... ... талап етті. Мысалы,
Талдықорған ауданы №1 жеті жылдық ... ... ... ... ... жерді ерте көктемнен күзгі егін ... ... ... өнімін бастырып, колхозға тапсырған. Осындай бастамадағы
мектеп ... ... ... бейімдеу, білімдік зор мәні болды.
Біріншіден, оқушылар жұмыс ... ... ... ... еңбек
дағдыларын алса, екіншіден, олар техника тетігін дәнді ... ... ... естігендерін, кітаптан оқығандарын енді өз көздерімен
көріп, іс үстінде меңгерді.
Мұның өзі оқушылардың ауыл ... ... ... елеулі
маңызы болғанын көрсетеді.
Жамбыл қаласындағы Октябрь революциясы атындағы мектептің оқушыларына
«Колхоздардың соғыс талабына сай мол өнім ... ... ... хат жолдады. Үндеу хатта: «Соғыстың бұл қаһарлы күндерінде біздер,
оқушылар мен оқытушылар, ... ... ... сияқты жалпымызға ортақ
істен шет қала алмаймыз». Мектептің 5-10 ... ... дем ... ... ... арам шөбін отауға 500 оқушы ... ... 5-7 ... ... ... 75 еңбек күннен, ал жоғарғы
кластағылар 100 еңбеккүн табуға сөз береміз. Бұл ...... ... ... еліміздің оқушылары қолдады. Олардың
бастамасы негізінде ВЛКСМ Орталық Комитеті ауыл шаруашылық жұмыстарындағы
оқушылардың жарысының шартын белгіледі
Жарысқа қатысатын 6-8 ... ... ... 6-8 ... ... істеп,
жылына кем дегенде 50 еңбеккүн өндіру ... ... ... оқушылар бригадасы күн санап артты. 6-8 ... ... ... 1867 бригада құрылған. Батыс Қазақстан
облысының 14200 оқушылары ұйымшылдықпен Қызыл Армияға еселеп беру үшін ... арам ... ... ... ... күңдерінен астық өнімін ысырапсыз жинау,
қоғамдық малдың қысқы жем-шөбін дайындауға ... ... ... 1698 ... ... Осы ауданның «Еңбек» колхозының бастауыш
класс оқушылары 197 гектар егінінің арам шөбін отаған. .
Ақтөбе ... ... ауыл ... ... ... II ... қатынасып, 288 мың саршұнақтың терісін дайындау
пунктеріне өткізді. Осы облыстың Күнжар орталау мектебінің оқушысы Достанов
459 ... ... ... жұмыстарында оқушылар еңбегінің қаншалықты орын
алғандығын «Бірлік» орталау мектебінің жұмысынан ... ... ... ... ... ... арасында өндірістете отырып,
мектеп бойынша 3200 ... ... ... ... ... пұт ... дәнді дақылдарының өнімін өткізген. Осы кластың ... ... т.б. ... зор ... 114-156 ... ... ... қорына тапсырған. Соғыстың бірінші жылы ... ... 350 мың ... ... Егін ... ... оқушылардың
жұмыстарын дұрыс ұтымды ұйымдастыра білген ... ... көп ... ... және ауыл ... ... сақтайтын жерлерде оқушылар
бақылаулары ұйымдастырьтып, егіс даласына астық ысырабына жол ... ... ... ... масақ жинауға шықты. Отанжандылық сезім
билеген, туған еліміздің күш-қуатын асыра беруге бастама ... ... ... ... жұмысына көмектесуді өзінің борышы деп санады.
Жамбыл облысының Крупская ... ... ... оқушылары
сабақтан бос уақытында масақ теруге шақырды. Отряд оқушыларының ... ... ... Бұл ... ... ... мына бір ... көрсетеді. Егер әр шаршы метр жерге 30 масақтан ... 1 ... 2 ... ... ал ... бір ... бір ... кеткен күнде де 150-
180 килограмм астық ысырап болмақ. «Әрбір дән жауға оқ !» ... ... орта ... ... ауданы) 120 оқушы 50 ... ... 1500 ... таза дән ... Ал ... 27617 гектар
егістіктің масағын жинады.
Ақмола облысының Пролитариат бастауыш ... ... ... 560 ... ... ... тазартып, колхозға әрқайсысы
елу еңбеккүннен түсірген.
Еңбекке ерте араласып, қажырлы еңбектің үлгісін көрсеткен жеткіншектер
Қазақстанда аз болған жоқ.
Солардың бірі - ... ... ... ... ... октябряты
А. Қайырбеков дәнді дақылдардың масағын теруде 109 еңбек күн ... ... ... ... терген бастауыш кластың 1681
оқушыларын (1942 жыл) Қазақстан ЛКСМ ... ... ... ... және бастауыш мектептер Одағының Орталық Комитеті Құрмет
грамоталарымен наградтады.
Колхоздың егіс даласында оқушылар стахановтың еңбек ... ... ... ... ... ... облысы, Чапаев ауданы
«Трудовик» колхозының байырғы председателі Зубков оқушылардың ... ... ... ... ... ... ер ... үлкендермен кем түспеді» - деген оқушылардың қоғамдық ұйымдары жас
тракторшылар, комбайншылар үйірмелерін құруға, ... ... ... қар ... ... алу ... да көңіл аударды.
Мысалы, Макин ауданы (Ақмола облысы) орталығындағы №5 ... ... ... 148 ... ... ... қар ұстап 11 дискі, 24
шығыршық ... Ал ... ... ... ... ... 2919
центнер бидайды 415 көлікпен тасыды. Осы ... ... ... ... колхоздың үш тракторын іске қосты.
1941 жылдың күзгі егін жинау жұмысына колхоз даласына 214 мың оқушылар
қатысты.
«Жас ... ... ... - ... ... облысы) бастамасына республика оқушылары қосылды. Төл күтуді
өздерінің төл ісі санаған Қызылорда облысының 2 мың ... (1942 ... бас ... ... ... оқушы Абенов Серік «Сартарық»
колхозының 500 қозысын бағып тапсырған.
Оқушылар колхоздың мал ... ... ... ... ... ... ... Сабақтан соң мал фермасына барып, малдарға шөп
салып, су ... ... ... үгіт ... ... майдан мен тылдың өмірінен
әңгімелер өткізіп халықтың рухын көтеріп тұрды.
Жас малшыларға арнап, Қазақстан ЛКСМ Орталық ... ... күту ... деген кітапша шығарды.
Республиканың бірсыпыра аудандарында 1943 жылы сәуірдің 20-нан 30-на
дейін адандық, колхоз аралық жас малшылардың слеті ... Өз ... ... ... ... ... жасар оқушы Құнақбаева қамқорлығына алған (Оңтүстік Қазақстан
облысы, Күйік совхозы) 59 қозысын, 27 ... ... ... ... ... ... «Әрқайсымыз 2 төлден өсіреміз» -
деген міндеттемелерін Зелен ауданы Орал ... №1 жеті ... ... орындап шыққан.
Қарағанды жеткіншектері 49852 бас қозы ... ... ... ... ... күш, ... деп танытты.
Соғыстың алғашқы жылы 70370 мал басын 12389 ... ... ал ... 21682 ... 82272 бас ... күткен. Қоғам малын күтуде
атқарылған еңбегімен көзге түскен оқушылар малшылардың ... ... ... марапатталған.
Оқушылар әрқашан өздеріне лайықты қоғамдық жұмыстарды тауып, оны
жауапкершілікпен орындар ... ... ... ... ... ... ... оқушысы Қайырболат Қожалиев колхозшылар арасында үгіт насихат
жұмыстарын, ПВХО, ГСО ... ... ... ... ... ... ... түрлі дағдыларын
қалыптастырып, Отанға, туған жеріне деген сүйіспеншілігш арттыра түсті.
Қазақстан мектеп оқушылары 1942 жылы 2 ... 445 мың ... 33300 ... ... ... ... Қазақстан ЛКСМ Орталық
Комитеті мен Қазақ ССР ... ... ... құрметті мақтау
қағаздарымен осы жылы ... ... үшін 1294 ... 349 ... Ең ... отряд вожатыйларына ақшадай силық берілді.
Семейдің Ерназар мектебі, Қарағандыдан №8 ... ССРО Жер ... ... ... 29 ... 15 ... 6 пионер отрядына ВЛКСМ
Орталық Комитетінің құрмет грамотасы берілді (309).
Ауыл шаруашылығында ғана емес, өндірістің ... ... да ... ... ... Арал ... екі теңіз кемесінің балығын түсіріп,
одан түскен 4850 сомды Отан қорғау қорына ... (249). ... ... госпиталға арнап 266 куба метр отьін дайындады.
Шеберханалар мен үйірмелердегі оқу-өндірістік жұмыстараға ... ... ... ... 95 ... ... ... мектептеріндегі 110 шеберханада 8096 оқушы ... ... қол ... ... (248). Олар ... ... қажеттілігін өтеп отырды. Мәселен, ... оқу ... ... ... ... мен ... ... жауынгерлер
балаларына 1500 пар етікті жөндеп, қамқорлық жасады.
Соғыс жылдары ересек азаматтармен қатар ... ... ... ... «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы ... ... ... марпатталды. Тек Алматы қаласының №22 мектебінің 19
оқушысына, Қарағанды облысының 99 ... ... ... ... ... ... және қоректік өсімдіктер жинау
ісі үлкен орын алды. ВЛКСМ Орталық Комитеті 1941 ... 22 ... және ... ... ... ... ... жұмысы
туралы» қаулысы мектеп оқушыларынан шипалы өсімдіктер жинауға көмектесуін
міндеттеді.
Республикада шипалы өсімдіктер жинайтын арнауды 41 туристік лагерьде 3
мың ... ... ... қатар әр облыста пайдалы өсімдіктер ... ... ... ... ... шикізат өнімдерін жинайтын
оқушылардың активтерінің ынталы топтары құрылған. ... 1942 ... ... ... ... топтарда бастауыш кластардың 1085
оқушысы болған (316).
Дайындау пунктінің тәжірибелі маман қызметкерлері дәрі ... ... ... жиналыстар өткізіп тұрды. Жабайы өсімдіктердің
пайдасы, оны қалай сұрыптап алу ... ... ... ... де жарияланып, шағын кітаптар мен брошюралар шықты. Мыңдаған
оқушылар ұжымы ... ... ... ... ... ... ... Жаз айларында бұл жұмыстар оқушылар арасында
кең өріс ... ... ... ... пайдалы бұл еңбектің түрі кең
тарағаны соншалық: дайындау ... ... 4477 ... ... өсімдік
тапсырылған (245). Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... мерзім ішінде 1588 килограмм итмұрын мен ... ... ... үшін ... ... сыйлыққа ие болған. Осы
лагерьдің бірінші отрядындағы оқушылар ... ... Г.) ... ... ... және қоректік өсімдіктер жинауда әр оқушы ... ... ... ... 1942 жылы ... оқушыларына дәрілік,
қоректік өсімдіктерді жинауда мына төмендегідей ... ... ... ... 1943 жылы да Оңтүтік Қазақтан облысының мектеп
оқушылары 4123 тонна дәрі-дәрметік өсімдіктер, 4059 тонна анабазис ... ... 173 ... ... өзге ... алдына шыққан.
Түрксіб темір жол мектебінің оқушылары шипалы өсімдіктерден жасалған
дәрілерді сақтауға 10 мың аптекалық шыны ыдыстарын жинаған.
Оқушылар күшімен ... ... ... ... ... ... ... 1944 жылы ВЛКСМ Орталық Комитеті мен ССРО
денсаулық сақтау Халық Комиссариатының ... ... туы ... соңғы жылдары да республика оқушыларының дәрілік және қоректік
өсімдіктерді жинау белсенділік қарқыны бәсеңдеген жоқ.
Ауыл шаруашылығы мен ... ... ... ... және қоректік
өсімдіктер жинаудың шикі зат өнімдерінің қосымша қорын жасауда үлкен маңызы
болды. Өсімдіктер жинауда ... ... ... ... ... оқушылар
құрмет белгісі значогі, мақтау грамотасымен марапатталған. Мысалы, 5-6-
класс оқушылары арасында ... 1000 ... ... ... ... ... Қазақстан Халық Комиссариатынан кәсіпорындарына тапсырған
Сайдалиев ... ... ... О. ... ... ... В.
(Қопалы мектебі), Асетдинов X. (Бөгет мектебі) т.б. ... ССРО ... ... ... «Социалистік жарыстың озаты» деген
белгісімен, ал Ямышев мектебінің оқушылары А.Өреханова, Т.Қораблева ... ... ... ... ... ЛКСМ Орталық Комитетінің
мақтау грамотасымен марапатталған.
Соғыстың ауыр жылдары Аркади Гайдар повесіндегі, ... ... ер ... ... қандайына төтеп беріп, жеңе білетін
табанды қайсар, ... ... ... ... ... айналды. Қазақстан ЛКСМ Орталық ... 1943 ... ... ... ... ... ... тұрмыс еңбегіне
көмектесу, жас сәбилерді күту, жауынгерлерге хат жазу. ... ... ... ... оның ... жинасу, Тимуршылардың міндеті,-
деп көрсетті.
Сол сияқты «Правда» газеті ... ... ... ... - ... ... ... деген бүкіл қамқолығымыздың
жартысы», - деуі Тимуршылар қозғалысының соғыс жылдарындағы ... ... (190). ... ... ... ... құрылды. Олардың жұмысы
алуан түрлі болды, әсіресе, жауынгерлыр отбасына қамқорлық жасауда үлкен
еңбек сіңірді.
1943 жылғы архив мәліметтеріне ... ... 3081 ... 38664 оқушыны қамтыған. Мұнан басқа жерлестерінің мұқтаж ... ... ... 500 ... ... ... ... топтары
ұйымдастырылған. Тек Алматының 1600 Тимуршылры 3272 қала тұрғындарының
тұрмыс жағдайымен танысқан(310). ... ... ... ... ауданы Высокое селосындағы балалр ... ... 630 ... ... ... ... ... мал қорасын
тұрғызып берген.
Тимуршылардың қолға алған ісін аяғына дейін тыңғылықты ... ... ... ... ... ... ... жағдайымен танысқан Жамбыл қаласының Крупская орта ... ... ... комуналдық шаруашылық басқармасының алдына үй
беру мәселесі шешіліп, оған қоса ... ... ... жаз ... ... ... ... отбасылардың бақша -
огород салатын жерін өңдеп, қысқа отын-суы мен малының жем ... ... ... ... ... отыз жеті ... 27 текше метр
отынын кесіп, 5 жүк пішентасып берген (69). Отын ... ... ... мектептің (Алматы) екі пионер отряды өздеріне тиісті ... ... ... ... ... ... атына
жауынгер Настеловтен алғыс хат келді: «Сендерге және класс ... ... Катя ... менің отбасыма қамқорлық жасағандарың
үшін көп рахмет» -деген.
Тимуршылар госпитальда ... ... ... мен ... ... ... оқушылар палаталарға әрдайым көркем әдебиет,
газет журналдар таратып, оларға концерт қойып, туыстарына хат жазып ... ... ... ... оқушылары №14-61 госпитальде жатқан
жауынерлермен хат ... ... ... ... ... ... алған. Көп ұзамай барған сапары жайлы бір топ оқушылар
аудандық ... ... ... Бюро ... бойынша аудан еңбекшілері
госпитальді қамқорлықтарына алған. Қамқорлықтың басшысы болған 3-класс
оқушылар мен госпитальдегі ... ... ... ... анықтама бюросы соғыс жолында айырылған жауынгерлерді
ата-анасы, туған-туыстарымен табыстыруға көмектесті. Семей қаласының №22
мектебінің ... ... ... осы ... эвакуацияланған әке-
шешесінен хабарсыз екенін жазған. Бұл тапсырманы дружина ... ... ... Юра ... жүктеді. Юра тимуршылардың бірін анықтама
столына, екіншісін эвакопунктке, үшіншілерін военкоматқа, ... ... ... қала ... ... ... ... үш
сағаттың ішінде танкист Гофманның ата-анасын тауып, оларға майданда қаза
тапты деп ... ... ... ... ... ... хатына
тимуршылар алғыс білдірген жедел хат алды. Мұндай ... ... ... ... талқандауға жігерлендіре түсті.
Тимуршылар командасының ізгі істері жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... Облыстық, қалалық
тимуршылар командасының капитандарының арнаулы слеттерін өткізді. Слетке
тимуршылар бір-бірімен пікір алысып, ... ... ... Алматы,
Оңтүстік Қазақстан облыстарында және Петропавл қаласында, мектеп жандарында
тимуршылар слеті өткен. Слеттерде оқушылар істеген жұмысын ... ... ... ... ... ... тимуршылар слетінде
№22 мектептің тимур командасының капитаны Нина ... ... игі ... ... 850 көркем әдеби кітап, дәрі-дәрмек жасайтын 2,5
килограмм акация ... жер ... ... ... ... ... ... посылка жіберілгенін айтады. ... ... ... ... ... т.б.) ... жұмыстарқалада ғана емес, ауыл оқушыларынан да қызу ... ... ... ... ... ауданы) төртінші класс оқушылары:
«Қаһарман Ленинград қаласының жауынгерлеріне әр ... ... ... - ... ұранмен мектеп оқушыларын шақырды. Құрбыларының игі
бастамасын ... ... орта ... ... ... үш ... ... киім майданға жіберді.
Сабақ аяқталса да мектептің шамы көпке дейін сөнбейтін. Оқушылар
сабақтың соңында қалып, жауынгерлерге жылы ... ... ... ... бір топ ... ... Абдіхақова, Ескеншаева,
Тоқбергенова т.б.) ұстазы Үсімбаеваның жетекшілігінен ... ... бес жүз ... ... ... 25 ... қарсаңында республика оқушылары жинаған
146 648 сырт ... 57 ... ... ... ... тапсырған.
Қазақстан оқушыларының жауынгерлерге де бұл қамқорлығы соғыстың соңғы
күндеріне дейін бәсеңдемеген.
Алдыңғы ... ... ... ... ... қалтасы, қол
орамалдар, носки, тоқыма шарфтар т.б. посылкамен жіберу ... ... ... ... ... ... ... жылы 2915
посылға жіберілді. Посылканың ішіне басқалар өзідерінің оқуы, мектептегі
қоғам жұмысы, ... ... ... ... хат жіберген.
Жайсан мектебі ... ... ... ... ... ... жіберген хатында: «Саша ағай біз тек «төрт» пен
«беске» оқимыз деп уәде береміз. Колхоздың егіс даласына ... ... ... Ал сіз берік болып, жауға күштірек соққы беріңіз», - ... ... ... ... ... ... ... төменгі
жауабын жазған.
«Саламатсыздар ма, балалар! Жазған хаттарыңа көп ... ... ... ... ... қорғаудамыз. Біздің бөлімшені ... ... ... Ту» ... ... ... оқуда табысты болуларыңа тілектеспін, әрдайым
тәртіпті ... ... ... ... ... ... ... Герасимович Батурин Татарстанның Альмет қаласының
тұрғыны. Аспан ... ... ... үшін ... ... ... ... жауынгерлік екі Қызыл Ту Орденімен марапатталған. Күні ... ... ... ... ... ... ... қаласының №1 орта мектебінің оқушылары майданнан 1500 хат алды.
Жауынгерлер хаттары оқушылардың оқу ... ... ... Отанның сүйетін ер азамат болып өсуіне көмектесті.
Ауыл балаларының майдан ... ... сыйы тек киім ... ... қана емес, оларға арнап ат өсіру, оны күтімге алып бағу,
содан соң ... ... тату ету де салт ... ... ... алды,
Ат сымбатты кетті жаңып,
Жұрт Серікті құшақтады,
Арқасынан құшып қағып.
Тәлім алсын бала көрген,
Жас Серіктен мүлтіксіз-ақ,
Ерге қанат тұлпар берген
Атты бақсаң Серіктей бақ, -
деп ... ... ақын Тайр ... ... де ... айтады.
Қорыта келгенде, жауынгерлерге, оның елде қалған отбасына ... ... ... қатысу тимуршы оқушылардың жүрегіне адам
баласының ізгі қасиеттері - адамды сүю, оны ... ... ... ... ... халық арасында көп тарап, үлкендер тарапынан, әсіресе, ... көп, ... ... ... ... қарттар, мүгедек
жауынгерлердің қолғанаты болған ... ... ... ... ... ... Лев Кассиль соғыс жылдарындағы тимуршылар қозғалысына ерекше
зор маңыз берді. Ұлы Отан ... ... ... -деген сөз
әлденешө рет аталады. Ауыр күндері ... ... ... ... ... тырысқан балалардың Отанға деген сүйіспеншілігі және
жас патриоттардың оған деген жан-жақты қамқорлығының ... ... ... ... ... жадында қалып, тарихта сақталы өспеген ... ... үлгі ... ... ... оқушылар қоғамдық пайдалы еңбекпен қатар мәдени-көпшілік
және үгіт насихат жұмыстары да ... ... үгіт ... ... шахта жұмысшылары, жаралы жауынгерлер арасында газет-
журналдар оқып, кеңестік хабарлар ... ... ... Егіс
басындағы бригадаларды түрлі ұран, плакаттармен безендіріп, жарытың құрмет
тақтасын толтырды.
Оңтүстік Қазақстан облысы еңбекшілері арасында мектеп ... ... ... ... 1242 лекция, 1241 листовка шығарып, 244 концерт
қойды.
Бұл мәдени жұмыстар екінші ... Отан ... ... толтыруға үлкен
себін тигізді. Мәселен, Қаскелен орта мектебінің драма үйірмесі 30 ... одан ... 50 000 ... Отан ... ... берді.
Жыл сайын озат мектеп ұжымдарының жұмысы атап көрсетіліп, отырды. 1943
жылдан бастап республикада «Майданға ... атты ... ... ... ... ... қорын ұйымдастырудағы еңбекшілердің бастамасын
оқушылар қызу қолдады. Отан ... ... ... ... ... кең өріс алды.
Қостанай облысының мектеп оқушылары «Қостанай пионері» атты ... ... ... ынта ... Бір ғана Пешков орта мектебінің
оқушылары 1750 сом ақша жинады. Облыс бойынша 10 000 ... аса ... ... ЛКСМ Орталық Комитетінің бюросы Қостанай оқушыларының
бастамасын қуаттай отырып, солардың бастамасы ... ... ... танк ... қаржы жинауға республика оқушыларын шақырды.
«Қазақстан пионері» атындағы танк колонасының құрылысына республика
оқушылары 2 199 982 сом қаржы ... ... ... тыс ... ... ... бірлесе
отырып, «Халық мұғалімі», «Қазақстан колхозшылары» танк колонналары 7 ... ... ... ... 472002 сом ... ... ... республикамыздың облыс оқушыларының Отан қорғау жолындағы
күресте жеке өз үні, ... ... ... ... қаласының оқушылары
«Ақмола оқушылары», Сыр өңірінің жеткіншектері «Нұрсейітов» атындағы
танкілер ... ал ... ... ... ... ... қаржы жинап тапсырды.
Түркістан - Сібір темір жолы - мектеп оқушылары «Қазақстан пионері»
авияэкскадрильясын жасауға арнап, 107 мың сом ... ... ол үшін ... ... алды. Алматы теміржолшылар мектебінің оқушылары митингілеріне
үкімет сәлемі мен алғыс ... ... ... өте ... ... ... тыңдап, республикамыздың барлық мектеп оқушыларына үндеу
қабылдады, онда былай делінген:
«Жазғы демалыста барлығымыз бір ... ... ... ... ... мен ... ... мен совхоз жұмысшыларына
егістік жерлерді жақсы өңдеп, мол өнім алу үшін ... ... ... жанынан участоктар ұйымдастырып, қосалқы ... ... ... ... ... ... темір жол
транспорттарына көмектесейік.
Мектептегі жаңа оқу ... ... ... ... ... ... ... жөндеуден өткізуге көмек көрсетейік. Мұғалімдердің
басшылығымен көрнекі құрал жасап шығарайық.
Тимуршылар командасының жұмысын жақсарта ... ... ... ... ... ... ... туысқандарымыз майдан мен тылда жексұрын жауға ... ... Отан ... ... оқып, пайдалы еңбек етуді де талап етеді.
Оқуда және қоғамдық пайдалы еңбекте ... ... ... ... туралы рапорт беретіндей болайық»
Митингтің тапсыруымен үндеудің соңына 60 оқу озаттары қол қойған.
Бұл үндеуден соң ... ... ... қоса ... ... 1943-
1944 жылдары 15 милионға дейін еңбеккүн тапқан.
Република көлемідегі «Майданға көмегі» жексенбілігіне (7 ... ... ... бір ... ... Олар жексенбілікте металл
сынықтарын жинап, колхоздың егін даласы мен ... ... ... ... ... 1097913 сол ... Отан ... қорының пайдасына
тапсырды. Осындай жексенбіліктер мен сенбіліктер оқушылардың арасында жиі
өткізіліп тұрды.
Халықаралық жастар күні ... ... ... ... ұранмен
өткен республикалық жексенбілікте Ақмола оқушылары 131641 сом ... ... ... 259 ... ... ... ... 188 гектар жердің
тарысын бастырып, 1500 гектар жердің масағын үйді.
Бірқатар аудандар мен ... ... ... ... ... түскен қаржыны Отан қорғау қорына берді. Қазақстан құрылыс ісінің
үлгі бастамасының маршысы болған Қостанайдың оқушылары ... ... 12 ... ... ... ... күшімен 723 партаны
жөндеді. Мектепке керекті көрнекі оқу құралдары іске қосылды. Отан қорғау
қорына ... ... ... заттар, сақтық қаржыларын, облигациялар
тапсырды. Мысалы, Семей қаласының №20 мектебінде оқитын апалы-сіңілі Роза
мен ... ... ... 1500 ... ... тапсырды.
Соғыстың алғашқы жылдары мектеп ... 167 310 ... ... оқушыларының «Әрқайсысымыз 100 килограмнан кем емес металл
сынығын жинаймыз!» -деген ... ... ... арасында қолдау
тапты. Ақтан орта мектебі бір-екі айдың ішінде 4,5 тонна металл ... 1941 ... 1 ... ... мектеп оқушылары 6317 тонна ... ... ... ... арасынан Отанымыздың қорғаныс күшін
нығайтуда кең өріс алған түсті және қара ... ... ... ... ... қару-жарақ шығаратын соғыс заводтарына металл сынықтарының
қанша қажеттілігі барын түсінген оқушылардың жауапкершілігіне мына бір өлең
шумақтарынан ... ... ... ... его ... ... ... на митье,
Фронту, бойцу - ружье.
Оқушылар өздерін металл ... ... ... ... шебінің
алдыңғы қатарында жүргендей сезінді. Өйткені әр 100 килолграмм ... ... 6 ... ... ... ... ... балалар артығымен орындап шықты. Мысалы, 1942 ... ... ... Орал ... №1 орта ... ... 8700 килограмм қара металл, 29 килограмм түсті металл сынықтарын,
ал ... ... Ада ... ... ... 2300 кг ... сынығын жинады.
Соғыстың басынан аяғына дейін металл сынықтарын оқушылар ұжымдары
өзара жарысқа түсті. Жексенбі ... ... бос ... металл
сынықтарын жинауда балалардың ақтарып-төңкермейтін жер ... ... ... ... ... басшылығымен (1944-
1945 оқу жылы) жазғы демалысында оқушылар 978,218 ... ... ... ... ... ... қаһарлы машиналар жасауға қорғаныс
өндірісіне жіберді. ... ... ... ... он ... ... металынан болса, демек оған республика оқушылары да үлес қосты.
Ыстық сезіммен Отанын сүйген республика балалары бүкіл кеңес халқымен
бірге ұлы жеңіске ... ... ... бел ... ... Олар өздерінің жанқиярлық қоғамға пайдалы ... ... үлес ... ... ... ... үшін республика мектептері, пионер
дружиналары мен отрядтарына, жеке ... мен ... ... ... ... мен ... Армиясының алғыс жедел хаттары
түсті. Олар: Ақмола қаласының Киров атындағы орта ... ... ... ... Павлодар облысы, Баянауыл ауданындағы қазақ орта мектебінің 5-
класс оқушысы Буланбаева Канура, Ералин Қадыбек, осы ... жеті ... ... ... ... ... Қарағанды облысы, Жамбыл
атындағы мектептің ... Лиля ... т.б. ... ... хатын алды.
Соғыс жылдары оқушылар жұмысында оккупациялық аймақта, блокада да
қалған ... ... ... жасау ереке орын ... ... ... ... айырылған жауынгерлер мен партизандар балалары
болатын. Кеңес үкіметі әрдайым жауынгерлер мен Отан ... ... ... ... ... ... ССРО Халық Комиссариат Кеңесі
1942 ... 23 ... ... ... ... ... ... балардың панасыздығын болдырмаудың мемлекеттік ... бар ... атап ... ... ... ... ... жетім қалған баалардың
асырап алу және патронтажға алу ... ... жаңа ... ... кең өріс ... Мысалы, тек 1943-1944 жылдарда әскери қызметкерлердің
отбасына көмек үшін 4 рет ұйымдастырылған айлықтар ... 2574 ... ... ... алған. Мүгедек балалар үшін республикамызда төрт
мүгедек балалар үйі ұйымдастырылған. 1945 жылы Қазақстанда балалар ... 182-ге ... мен ... ... ... ... және ауыр өнеркәсіп
салалары мен артель шеберханаларда ... ... ... ... ... ... балалар қорына тапсырды.
Гурьев облысы бойынша 1944-1945 оқу жылы балалар қорына 10 760 пар аяқ
киім, 525 спорт ... ... 6800 пар аяқ киім ... 12 225 бала ... ыстық тамақ алып тұрды.
1945 жылдың көктемінде Қызылорла облысы, шиелі ауданы, «1 мамыр»
совхозының балалар ... ... ... ... ... ... арналған
үндеу қабылдады. Сөйтіп олар өздерінің жеке меншігінен 2500 килограмм күріш
беріп, 2 гектар жерге балалардың пайдасына өз жандарынан ... ... ... ... - бүкіл республиканың колхоз, совхоз жастарынан кең қолдау
тапты. Алматы облысы, ... ... ... балаларға арнап, 800
сырт киім, 40 пар ботинка, баларар шеберханаларында 20 пар аяқ ... ... ... ішінде Алматы облысының еңбеккерлері бес балалар үйіне 148
центнер бидай, 158 центнер овощ, 17 бас қой, 12 мың сом ақша ... ... ... ... ... ... байлығын
қалыптастыруды да ұмытпай, балалар кітапханасына да арнап 13790 кітап жинап
тапсырды.
Соғыс ... ... ... ... жасалған қамқорлықты мектеп,
қоғамдық ұйымдар жасауы керек еді.
Жоғары класс оқушыларынан құрылған бригадалар балардың панасыздығына
қарсы күрес жүргізді. ... ... ... ... ... тарту
мақсатынан балалар көп жиналатын (вокзал, кинотеатр, базар т.б.) ... ... жылы ... ... ... ... қарсы
алды. Оларды киіндіріп, жайлы орнасуға көмектесті. ... ... ... ... ... ... ... балалардың жәрдем
қорына 1941 жылы Қазақстандықтар 511 467 сом қаржы жинады.
Батыс Қазақстан оқушылары 815 балалар ... 159 пар ... ... 687 ... 255 пар ... 559 жылы киім т.б. ... ... Қарағанды, Ақмола облыстарының оқушылары қысқы дайындық
кезінде балалар ... ... ... ... көрсетіп, отырды.
Көпшілік бастамасынан шет қалмай, өздерінің ізгі дәстүрлерін жалғастыра
отырып, Қаскелен оқушылары аудандағы балалар ... 19 ... ... ... ... 12 мың сом ақша ... берді.
Ол жылдары неміс басқыншыларынан азат етілген ... ... ... ... ... 35 ... ... облысының 12
және Ростов, Калинин ... ... ... ... ... ... көмек көрсетуге шефке алған болатын. Бұлардан басқа
Мәскеу төңіреіндегі, Курс облысындағы, Сталинград ... ... ... көрсетеді. Қазақстанның өнеркәсіп орындары орталық
қалалардың балаларына арнап 2 065 700 ... ... ... ЛКСМ ... Комитетінің 1943 жылғы 21 қаңтарындағы қаулысы
Ростов балаларына киім жинауға міндеттенген болатын.
Жастар жұмыс соңынан ... 887899 сом ... ... ... ... Жастар жаппай жексенбілік ұйымдастырып, одан ... ... ... ... ... ... ... қоры республика бойынша 2341080 санға жетті. Тек
қана республикалық екі жексенбілікте 1771365 сом ақша ... ... ... күшімен бірнеше рет арқылы ... ... ... ... ... ... ... жауынгерлердің балаларына көмектесетін арнайы
жөндеу шеберханалары ұйымастырылды. Денсаулығы нашар ... ... ... ... ... аудандарында көмек ұйымдастырылғанда
оқушылар да шет қалған жоқ. Оқушылар арқылы концерттер мен ... ... ... ... оқулықтар, жазу құралдарын
жинады. Оқушылар басқыншылардан азат етілген Ростовтық достарына 14820 ... жылы ... ... отбасыларына 107 495 сом қаржы жинап берді.
Орлов облысындағы құрбыларына Оңтүстік Қазақстан оқушылары 13 мың
оқулық, 10,5 мың ... ... 11 мың ... 9025 қалам салым жіберді.
1944 жылдың ақпан айында мектеп оқушыларының бастауынан республика
бойынша ... ... атты ... ... Сол ... сом ... 1167 ... киімі, 100694 килограмм азық-түлік, 4175 ыдыс-
аяқ жиналды.
Қызыл Армияның 27 жылдық мерекесіне республиканың барлық мектептерінде
«Жауынгерлердің балаларына қамқорлық төл ... ... ... ... ... ... ретінде жауынгерлердің балаларына 110 000 сомның
тәтті тағамдары ұйыдастырылды. Ақысыз ... кино ... күні ... № 45 ... оқушылары 500 орындықты асхананы
пайдалануға берді. Балаларға 45 ... ... 50 ... 5 пар аяқ ... метр ... 10 ... жинап тапсырды.
Қостанайдың Крупская атындағы орта мектебінің ... ... ж.) ... ... ... ... ... азат етілген Орал
облысының оқушыларына көмектесеміз деп қаулы алып, облыс ... ... Олар Орал ... 1870 сом ... 785 ... ... ... дәптер, қаламсауыт, блокнот,
физика және биология кабинетіне ... оқу ... ... бөрік, нәски, шұлық т.б. жинады. Облыс оқушылары құрбыларына
73829 сом қаржы, 1955 оқулық, 1334 көркем ... 19 ... ... кабинеттеріне 118 аспап т.б. көрнекі оқу құралдарын жіберді.
Сол сияқты Гурьев, Ақтөбе, " Солтүстік Қазақстан, Семей, Алматы, Батыс
Қазақстан облыстарының ... ... ... ... ... өз қамқорлықтарына алды. Мәселен, Орел қаласының 272 ... бір топ ... ... ... ... ... ... Нина Иконникова, Бежепова Лариса) сабақтан бос уақыттарында
аулада сахна құрып, ... ... ... ... ... ... ... 100 қаожыны балалардың 200 мыңдық қорына тапсырды. Әрине, ... ақша ... Айта ... жай, ... ... ұлтжандылық борышын
түсіне білуінде. Сайып келгенде, олар әр кластың, әр мектептен жиналған
оқушылар еді. ... ... ... ... ... жинаудың сыры неміс
фашистері төндірген қара бұлтын ... ... ... ... ... мектептерін оқу құралмен қамтамасыз етуде күдіктер,
жексенбіліктер әткізіліп тұрды. ... ... ... ... ... ... ... Орлов облысының Дятькова қалаының
жеті жылдық мектебін оқу ... ... ... ... ... ақша жіберілді.
Азат етілген аудандарға Қазақстаннан шыққан эталондардың ішінде үй-
тұрмыс қажетіне керекті бұйымдармен қатар қазақ оқушыларының жаңа ... ... ... ... барабан, т.б. болатын.
Ауылдық жердегі тимуршылар майданда қаза ... ... ... ... салаларының пайдасына мектеп жанындағы ... ... ... ... ... ... берді.
Мәселен, Оскаровка ауданының оқушылары 10 центнер жоғары бағаны азық өнімін
балаларға жинап берді.
Република оқушыларының ... ... мен ... жауынгер
отбасыларынан алғыс хаттар мен жедел хаттар келіп түсті.
Алексеев орта мектебінің 5-класс оқушылары алғыс жедел хатын алды.
Таңдаулы ... осы ... ... бөлінген малды күтуге
қатысты. Неміс
басқыншыларының зардабын ... ... ... ... олардың ұлттық достығы мен Отанға теңгесі жоқ ... ... ... ... азат ... облыстарға Қазақстан
оқушылары халық
шаруашылығын қалпына көлтіруге өз үлестерін қосты.
Соғыс жылдары ... ... ... ... болған жоқ. Ондай
фактілер мұрағат қорлары мен баспасөз бетінде, оқушылардың естел ... ... ... ... ... ... оқу жұмысына да күрделі талаптар қойды. Қазақстан
алыстағы тылдардың бірі болғандықтан, ... ... ... ... жатқан жерлерден көптеген ... ... ... 129 ... үйі, ... 17400 ... мектеп-интернаттар
көшірілді.
Мұндай мысалдарды көптеп көрсетуге болады. Бұл қазақ ... ... ... ... ... көрсетеді.
Дер кезінде қолданылып отырған шаралардың ... ... ... ... жол берілмей, оқушылар мектепке қайтарылды.
Қостанай облысының оқушылары мектептерде ... ... ... ... аяқ ... ... ... ұйымдастырған. Оқу озаттарының
кезекшілері 131 баланы ... ... 300 ... ... ... 326 ... мектепке қайтарған. Сол сияқты Жамбыл облысы
бойынша (1944ж.)бір мың бала қайтадан оқуын жалғастырған.
Ол жылдары ... ... үйде ... дайындауға жағдай жоқ,
оқу құралдары жетіспеген балалармен үй ... ... ... ... Мұғалімдердің естеліктеріне ... ... ... түрі ... ... кеміткен. Мәселен, Алматы
қаласындағы №25 мектептің оқушылары жеке класс бөлмелерінде ... ... ... ... ... ... үйге берілген
тапсырманы күнделікті орындап отырған.
Оқушылардың өзара көмегі ретінде үлгерімі нашар оқушыларға, ... ... оқу ... ... ... ... көмектің
нәтижесінде Павлодар қаласында №8 мектебінің 5Б класының үлгерімі жақсарып,
жалпы мектеп үлгерімімен ... ... ... ... Егер ... оқу ... 90,6 процент болса, осы кластың оқушыларының үлгерімі
96,3 процент болған. Осындай мектептердің ... ... ... 319 ... дружиналары мен отрядтары, ... ... ... ... жалпы оқушылар жұмысының мазмұнын көрсететін Павлодар
қаласындағы орта ... ... оқу ... оқушылармен өткізген
әңгімелер тақырыбы: «Қазақстан жастары Отан үшін ... ... ... ту мен ... ... тұрады», «Партизандар Отан
соғысында», «Пашистердің айуандығы», «Отан соғысының батырлары-Москваны
қорғаңдар» т.б. ... ... ... ... орта ... ... №1 ... дружинасының жиыны. «Отан соғысына қатысқан
балалар». ... ... мен ... ... ... деген тақырыпта өткен. Сонымен бірге Алматы қаласының оқушылар
жиындары» Менің кең байтақ Отаным», ... т.б, ... ... ... ... оқушылардың әзірлік кезінде «Майдандағы балалар»,
«Тыңдаған балалар», «Партизан ... ... ... балалар», деген
тақырыптарға арналып қабырға ... мен ... ... ... ... ... ... газеттерінен кеңестік қабарлау
бюросының мәліметтерін оқыған.
Соғыс жылдары майданнан ... ... ... бірігіп оқуының да
үлкен психологиялық мәні болған. Ол ... ... ... ... ... нақтылы жағдайлырға байланысты майданның ... ... ... алып ... ... қатты қозғау салып,
тылдағы оқушы жастардың майданға жіберу намысын тудырған.
Оқушылардың ... ... «Мен ... жан ... ... жек көрем және өзім әрдайым Отанымды қорғауға дайынмын.
Біздің бақытымыз үшін жанын пида ... ... ... ант ... қаны ... ... ... біздің қызыл туымызда лаулайтын
өмір бақи Ұмытпаймын»-делінген. Ұлы ... ... ... ... ... ... саны көп болған. Мәселен Қарағанды
қаласының 8 мектебінің бір топ ... 15 адам өз ... ... ... ... ... ... қаза тапқан.
Міне осындай елдікке бастаған хаттардың бірі астана қаласының
оқушыларына жас панфиловшылардан ... ... ... ... ... ... ... батыр гвардияшы-панфиловшылар өз тәрбиесіне
алды, енді біз олармен бірге неміс фашистерімен ... ... ... барлық күшімізді жұмсап, гвардия жауынгерлері мен ... оқып ... ... де, ... ... ... жас ... тек қана «өте
жақсы» деген бағаға ... ... ... ... ... сай ... бәріне үлгі болуға шақырамыз.
Үйірмелер «Маяковский шығармашылығындағы Отаншылдықты», «Физика мен
химияның ... ... ... баяндама, лекциялар тыңдаған. Әдебиет
үйірмесі «Қазақстан жазушылары Ұлы Отан ... т.б. ... ... ... ... ... ... жылдары жастарға
саяси сауаттылыққа беруге көңіл бөлген. ... ... ... ... ... ... ... тарихи уақиғаларды қортындылай білуге,
тарихи дамудың заңдылығын түсінуге үйреткен. Оқу материалдарын әдебиет,
тарих т.б. ... ... ... ... ... қазба байлықтары», «Отан соғысы» тақырыптарына ... ... ... әңгіме - лекция ... ... ... ... ... ... ... мен техниканың жаңалықтары»,
«Жаңа дәуірдің жаңа адамы», «Отан соғысындағы жастардың ерлігі» ... ... ... үйірмелер балаларды типография, радио
істеріне үйреткен. Қызылорда ... (487 ... II 480 ... ... ... ... құрастыруға оны ... ... ... ... ... ... шеберліктерін
меңгерген. Олар көбінесе лабароториялық ... ... ... ... әуестігін жерлес жауынгерлерінің соғыс
машиналары жайды ... де әсер ... ... кездесулер
үйірменшілердің техникалық кітаптарға қызығушылығын, ... ... жеке ... жүйелі білім алуына, ғылымға деген
ынтасын қалыптастырады. Үйірме жұмысы ұжым ... ... ... ... жүріп жатқанына қарамастан Алматыда «Жас техниктердің
мектепке көмегі деген оқушылардың техникалық ... ... ... өтті. Техникалық байқауға екі мыңнан астам бала қатысқан.
Соғыс жылдары ... ... ... оқушылардың мәдени
көпшілік және үгіт насихат жұмыстарын да кеңінен ... ... ... ... ... ... қойып берген. Соғыс
жылдарында жас таланттардың өнерін байқау мерекесі -үшінші Республикалық
олимпиада 1943жылы ... 10-13 ... ... өткен. Олимпиадаға
қатысқан 425 баланың 72-сі сыйлықтарға ие болған. ... ССР ... ... ... туы ... ... ... (256)
Кластан тыс жүргізілген жұмыстар оқудың сапасын жақсартқан оқушылардың
оқу мен ... жіне ... ... ... үшін ... облысының 14
дружинасына Қазақстан ЛКЕМ Орталық ... ... ... бұл ... ... ... көз қарасы да айтарлықтай
өзгөрген. Мәселен Павлодар мектебінің ... ... ... ... ... «Мен мәдениетті, білімді, азамат болу үшін жақсы оқимын.
Қызыл Армия қатарында жаңа техникамен жабдықталған машиналарды меңгеруге де
білім қажет»-деп ... ... біз ... ... ... білімнің
қаншалықты қажеттігін түсінгенін байқаймыз.
Ақтөбенің Пионер II мектепке ... ... ... ... 225 бала ... Оқушылар үйінің көркемөнерпаздары госпиталь
әскери бөлімдерде, балалар бақшасы мен ... ... ... қойған.
Қазақ ССР Халық Комиссарлар Кеңесінің ... ... ... ... үйі ... пионер сарайына (ақпан, 1944ж)
айналдырды. ... ... 7 ... ... мен ... ... бөлмесі т.б. жұмыс істеді.
Соғыстың соңғы жылдары қайтадан 127 пионерүйі, 3 техника ... ... ... станциялары, екі велосипед, 3 су-қайық
станциясы, жас өспірімдер театры жұмыс ... ... ... ұйымы
қатарына өтерде берген сертін жеткіншектер Ұлы Отан ... ... ... орындады.
Оқушыладың Отанжандылы істері-майдан шебіндегі жауынгерлерге жылы киім
әзірлеу, соғыс өнеркәсібіне металл ... ... ... ... ... Армия отбасыларымен колхоздың ауыл ... ... ... ... әлеуметтік тәрбие мәселесінің ойдағыдай
жүзеге асырылғандығының дәлелі. Бұл істер бүкіл ... ... ... оқушылардың әртүрлі бастамасы мектеп оқушылырын ұлы
мақсатқа, бейімділікке, ерлікке т.б. мінез ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық жұмыстары
шешуші роль атқарған. Ол жылдары балалардың еңбегі шаруашылық пен өнеркәсіп
саласындағы белгілі бір ... ... ... ... қозғалысы - оқушылардың әлеуметтік азаматтық сезімін
қалыптастырудың психологиялық әдісі.
Балалық шақтан ... ... ... әлі ... 11-15 ... деп ... Бұл жас кезеңі «өтпелі кезең», «қиын ... т.б. ... ... ... бай. Оның ... осы ... жүретін психофизиологиялық процестер мен байланысты. Бұл жас
аралығында бала ағзасының дамуының бірсатысынан ... ... ... ... ... ... олар мұндай құбылыс даму дағдарысы деп аталады.
Жеткіншек жас ... ... ... бұрын қалыптасқан қасиеттерге
жаңа сапалар немесе жаңа құрылымдар қосылады.
Үлкендер баланы ... ... ... ... ... ... ... бағындыру, үстемдік көрсету, тіл алуды
талап ету орын алады да, мұндай көзқарас ... ... ... үлкендер баланың арасында текетірестік орын алуы мүмкін.
Сонымен қатар осы жас кезеңінде баланың интеллектуалдық дамуына үлкен
көңіл бөлуі қажет.
Зерттеуіміздің ... ... ... жас ... ... соң ... туралы мәліметтер бере кеткенді жөн санадым.
Диплом жұмысының тақырыбының зерттеу мақсатымызға орай біз зерттеу
әдістерінің бірқатарын жүргіздік. ... ... ... өзі мен қатар жас
құрбы-құрдастарының арасындағы қарым-қатынасын оның ... ... - ... әдісін қолдандық. Сонымен қатар оқушылар арасында
сауалнама жүргіздік.
Мақсаты: орта буын ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы, азаматтық ар-
ожданы, қадір-қасиеті, борыш ... ... ... ... 20 сұрақ берілген. Жауаптарыңызды арнайы
өңдеу ... ... ... тән ... ... ... Сауалнаманың әр сұрағына үш ... ... ... ... ... немесе қате жауап жоқ. Әр адамның өз жауабы өзіне
дұрыс. Сондықтан, ... ... беру ... онша көп ... бірінші дұрыс деп тапқан жауапты тауып, оның әріптік белгісін
параққа жазып беру ... сіз ... ... «А» ... ... деп ... ... бағанаға белгі қоясыз, «В» варианты дұрыс деп таңдасаңыз орта
бағанға белгі ... ал «С» ... ... ... - ... бағанаға белгі
қоясыз».
Сауалнама.
1. Мен басқалардан ұжымнан басқа қашық жерде бір өзім өмір ... Ия; в) ... с) ... ... орындауда өзімнің бастамам бойынша
А) дұрыс; в) білмеймін; с) дұрыс емес
3. ... ... ... ... өзім ... жақсы көремін.
А) дұрыс в) кейде с) дұрыс емес.
4. Маған көпті көрген, тәжірибесі мол адамдар ұнайды.
А) Ия; в) білмеймін; с) ... Мені ... ... ... ... әңгімелесі және қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру.
В) айтуға қиналамын; С) ... ... ... ... ... ... жасап шығару;
6. Адамдар моральдық нормаларды сақтауды қазіргіден қаталырақ талап
етуге керек.
А) Ия; в) ... С) ... ... музыканы тыңдағанда рахаттанамын.
А) әскери оркестр марштарын; В) білмеймін;
С) скрипкамен орындаған әуендер.
8. Мен жазғы екі айды осылай өткізгім келеді.
А) бір немесе ... ... ... ... Айтуға қиналамын; С) Туристік лагерді топта басқару;
9. Мені мына жұмыстар қызықтырады.
А) Жора-жолдастарыммен көмек қажетсінетін адамдарға көмектесу;
В) Айтуға қиналамын;
С) Архитектор ... бір өзім ... ... ... ... ... жұмыстарды бастағанда мен...
А) тәуекелшілікке барамын; В) ... ... ... ... ... ... ... ұнайтын адам:
А) өте ақылды, көпті көргөн адам; В) айтуға қиналамын;
С) қабілеті орта болса да өзін жақсы ұстайтын адам
12. Мен ... ... ... ... В) ... Басқалардан соң қабылдаймын.
13. Маған үлкен әсер ететін ... ... ... ... айтуға қиналамын;
С) күш пен қуат.
14. Мен өзімді серіктестікке бекем ... деп ... Ия; В) ... С) ... Егер де мен өткенге оралман, бірінші кезеңде мен... жолығар едім.
А) Б.Момышұлы
В) Білмеймін
С) Пушкинмен
16. Дүкенде қызмет істесем, мен... ... ... ... ... ... көрсетуді;
В) білмеймін; С) Кассир болуды.
17. ... бос ... ... Үй ... ... айналысамын;
В) Айтуға қиналамын; С) ... ... және ... ... ... ең қайғылы оқиғалар (Ұлы Отан соғысы) көп жылдан
кейін де ... ... ... Ия; в) ... с) жоқ.
19. Менің ойымша... өмір сүру қызығырақ болар еді.
А) адамдар бір-біріне қамқор болса; В) ... ... ... көңіл көтеріп жүрсе.
20. Мен ардагерлер өмірін қалай жақсартуға ... ... ... Ия; В) ... С) ... ... А - 2 балл. В - 1 балл.
С - 0 балл ... ... яғни 35-40 балл - өте ... 30-34 балл -
8-9 балл - жоғары 25-29 балл - 5-7 балл орта 20-24 балл - 2-4 балл ... 1-
9 балл - 0-1 балл өте ... ... неше ... ... нешеуі жақсы, орта және төмен
көрсеткішке не болғаны байланысты олардың ... ... ... ... ... қозғалысы - әлеуметтік-азаматтық сезімді қалыптастырудың
психологиялық әдісі ретінде жүргізілген зерттеудің қорытынды нәтижесі.
|Р/С |Психологиялық |2004 ... ... |
| ... | ... ... |
| | |6 ә ... |6 ә ... |нәтижесінің |
| | |(20 ... |(20 ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
|1 ... |32% |63% |31% |
|2 ... |66-25% |96 - 60% |19% |
|3 ... |7630% |106 -80% |50% |
|4 ... |56-40% |86 - 60% |20% |
|5 ... |46-29% |66 - 72% |43% |
|6 ... |66-45% |76 - 68% |23% |
|7 ... ... |46-60% |76 - 82% |22% |
|8 ... |56 - 31% |86 - 52% |21% |
|9 ... |66 - 42% |96 - 77% |35% ... ... ... |46 - 33% |66 - 55 |22% ... ... ... |56 - 38% |76- 58% |28% ... №24 ... ... орта ... 6 ... оқушыларымен
жүргізілді. 2003-2004 және 2004-2005 оқу жылы барысындағы сыныптан тыс
«Болашақ» ... ... - ... ... іс-жоспары
негізінде атқарылған іс-әрекеттердің нәтижесін психологиялық әдістемелер,
«Социометриялық», «Мен не білемін?», Л.С.Выготскийдің ... ... ... ... ... ... ... анкеталық
т.б. әдістерді қолдана отырып, қорытынды нәтижелерін кестеде көрсеттік.
(қосымша№1-2).
Тимуршылар қозғалысы оқушылардың ... ... ... ... ретінде 2004-2005 оқу жылының қыркүйек
және мамыр айларынла екі рет психологиялық әдістемелердің ... ... ... ... ... орта балдық көрсеткіш
пайыз есебінде бір-бірінен айырмашылығын ... ... ... ... ... іс-жоспармен танысып,
(қосымша №1-2) оқушылардың бойындағы ... ... бірі ... -С (қыркүйек айында 32% құраса оқу жылының соңында 63% пайызға нығая
түскендігін ... ... ... ... оқу ... орта ... алты балдық көрсеткіші 25% құраса оқу жылының соңында
9 балдық көрсеткіш 60% пайызға өсіп, 19 ... ... ... ... ... айында жеті 7 балл көрсетіп 30 пайыз
болса, мамыр айында 10 ... яғни өте ... ... ... оқушылар саны
80 пайыз құрады.
Оқы жылының басында оқушылардың қайырымдылық қасиеті орта есеппен 5
балды көрсеткішті 40 ... ... ал оқу ... соңында сегіз балды
жинаған оқушылар саны 60 пайызға жетіп 1,5 есе артқандығына көз ... - ... ... ... ... ... ... 4
балдық деңгейде 24 пайызды құраса, мамыр айының ортасындағы зерттеуде 6
балдық көрсеткіш 72 пайызға жетіп, ... 2 ... ... ... ... оқу жылының басында 6 балдық
көрсеткішке оқушылардың 45 пайызға жетсе, оқу ... ... 7 ... саны 68 пайызға жеткен. Бұдан ... ... ... артқандығын көруге болады.
Еңбекке қатысу әрекетінің деңгейі қыркүйек айында 4 балдық өлшемі 60
пайызын қамтыса, мамыр ... 7 ... ... 82 ... ... оқу ... басында 5 балдық деңгейде 31 пайызын құраса, оқу
жылының соңында сегіз ... яғни 52 ... ... Бұл ... істі ... ... жауапкершілігін байқатады.
Тимуршылар қозғалысына дейінгі яғни қырқүйекте ... ... орта ... 6 ... 31 ... болса, мамырда 9
балдық көрсеткіш 77 ... ... Бұл ... ... ... ... ... негізі болыпты.
Оқушылардың бойындағы ерік-жігер сапасы қыркүйек айында орта есептегі
көрсеткіші 4 балл алған оқушылар саны 33 пайызын ... ал жыл ... ... ... ... 50 пайызын құраған.
Оқушылардың бойындағы қажыр-қайрат, табандылық қасиеті оқу жылы
басында ... ... ... 4 балдық көрсеткіштің 30 пайызын құраса,
бұл көрсеткіш оқу жылының соңында 7 балдық ... 58 ... ... ... есеге артуына сыныптан тыс жұмыстардың жоспарлы жүргізілуінің нәтижесі
екендігін байқады.
Бұл балдық ... ... ... талдай отырып, аға
ұрпақтың игілікті істері жеке адамды ... ... ... ... ... әдіс ретінде құнды мұра
екендігіне көз жеткіздік.
Қорытынды.
Ұлы Отан соғысы жылдары мектеп оқушылары ... ... ... адал ұлдары болуын, Отанның қас жауларына қарсы тұруға, оқу мен
еңбекке, әскери қабілеттілікке, ... төзе ... ... ... ... жұмысы әскери-дене шынықтыру, жаппай саяси және оқыту
бағытында жүргізілген. Ұлы Отан ... ... ... ... ауыл ... ... ... жағдайларына қарай шұғыл
құрылып, міндеттерінің өзгеруі, барлық халықпен бірге: «Бәрі ... ... ... сай ... ... ал ... жүргізілетін тәрбие
жұмысының басты міндеті оқушыларға өз ісіне ... ... ... Отан сүю, оның ... ... бір сөзден айтқанда
адамгершілік-азаматтық қасиетті әр жас ... ... ... ... ... жұмысына басшылық етуде еңбек сүйгіштікке,
оқушылардың майданға көмегін, әскери дене ... ... ... мен тәртібін жақсарту маңызды мәселе болғаны көрсетілген.
Жыл сайын республика мектептерінде ... ... ... ... ... әскери қабілеттерін жетілдіріп,
әлеуметтік өмірдің мәселелерімен жанастырған. ... ... ... ... ... ... арасында тәріпті нығайту, олардың
отан үшін әскери бағыттағы істерін ұйымдастыру болғанын байқадық.
Оқушылардың тылдағы ... ... ... ... ... ... тұрып егін жинау, мал бағы, шөп жинау, Отан қорғау қорына
қаржы жинау, ... ... ... жараланған
жауынгерлерге қамқорлық жасау. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ... ... ... оры ... ... класс оқушылары колхоздар мен совхоздарда агротехника
негіздерімен танысып, техника ... жете ... ... мектептерде
жоғары класс оқушылары бекітілген ауыл шаруашылық жұмыстарын ... ... ... білімді болуын, өсімдіктану, зоология, физика,
химия пәндерінен алған білімдерін тәжірибемен байланыстырып ... ... ... ... мектеп оқушыларының еңбек етуінің тәрбиелік, біл
імділік зор мәні болды. ... ... ... істеу шеберлігіне
үйреніп, көптеген еңбек дағдыларын алса, екіншіден олар бұрын ... ... ... өнімі туралы естігендерін, кітаптан оқығандарын
өз көздерімен көріп, іс үстінде ... жылы ауыл ауыл ... ... ... 350 мың ... Олар ... және ауыл шаруашылық өнімдерін сақтайтын жерлерде
бақылауды ... егін ... атық ... жол ... бастауыш
класс оқушылары масақ жинауға шыққан. Отанжандылық, азаматтылық ... ... ... күш ... ... беруге бастама өрістегенін әр
оқушы қоғам жұмысына көмектесуді өзігнің борышы деп санауынан ... жылы ... ... ... республикада 3081 тимуршылар
командасы 38664 оқушыны қамтығанын көреміз, Қорыта келгенде ... елде ... ... ... ... ... жасауға қатысу тимуршы
оқушылардың жүрегіне адам баласының ізгі әлеуметтік-азаматтық ... ... сүю, оны ... ... пен ... ... Сондықтан халық арасында көп тараған, үлкендер жағына, ... ... көп, ... баласы оралмаған ... ... ... ... ... ... ... ерекше құрметке, жұрт
сүйіспеншілігіне бөленген.
Соғыс жылдары оқушылар қоғамдық пайдалы еңбекпен қатар ... үгіт ... ... ... ... үгіт ... ... шахта жұмысшылары, жаралы жауынгерлер арасында газет журналдар оқып,
кеңестік бюросының хабарымен таныстырған.
Қазіргі осы жұмыстардың түрін кең ... ... ... ... ... қарттар мен мүгедектерге, сәби балаларға деген қамқорлық
қайырымдылығы ... ... ... ... класс ер балаларының
интеллектуалдық ... ... ... ... ... ... ... мектептерде әскери дайындық сабақтарын қайтадан ... ... ... ... ашуы ... көзқарас белгілі бір тарихи жағдайда қалыптасады.
Жағдайдың өзгеруіне байланысты оның мазмұны мен түрі өзгеріп отырады.
Әлеуметтік-азаматтық ... ... ... ... кластан тыс жұмыстар, іс-шаралар, ... оқу, ... ... ... ... ... ... асырылады. Өйткені іс-
әрекеттің барысында жеке адам қалыптасады. Оның жетекші күші сұранысы мен
қажеттілігінде. Өмір сүру, ... ету үшін ... ... ... азаматтық көз қарасты қалыптастыру үшін қоғам мен жеке
адамның сұранысы мен қажеттігін зерттеп, іс-жүзінде қолдану қажет.
Әлеуметік ... ... ... еңбек арқылы оқушылардың бойында
әлеуметтік-азаматтық көзқарасты қалыптастыруға болады. Ол үшін мына ... ... ... және іс-әрекет арқылы жүзеге асыруды басшылыққа
аламыз.
Жеке адамның әлеуметтік-азаматтық көзқарасы қоғамдық ... мен ... ... ... міндетінен көрінеді.
Оқушылардың әлеуметтік -азаматтық көзқарасының қалыптасуы, саяси
қоғамдық белсенділігі мен ... ... ... ... және жеке ... ... даму бағытын прогреске қарай
бағыттау ... Бұл ... ... ... ... ... ... мақсат мүддесі мен оқушылардың
талабына сай жүргізіледі.
Оқушыларға әлеуметтік-азаматтық ... ... ... ... келе, оны іске асырудың мынадай жолдарын ұсынамыз:
«Жас натуралитер» үйірмелерін құрып, онда ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды таныстырып, жоспарлы жұмыс ... ... ... ету белсенділігін қалыптастыру.
Тәлім-тәрбие тұжырымдамасында - «Жас ... ... ... ... ... достық негізде өмір сүруге ықпал жасау, ұлт
аралық қатынастың жақсы негіздерін бойына сіңіру» делінген. ... ... ... ... құру оның ... ... ұлт
өкілдерінен Республикамызға еңбек сіңірген қоғам, мәдениет қайраткерлерінің
өмірі мен қызметі жайлы және ... ... ... ... мәдени
орталықтарының жұмысымен танысып, ... ... ... ... ... оқушылардың сол ұлттық салт-дәстүрі,
әдет-ғұрпы және мәдениет жайлы таным, түсінік пен сол ... ... ... қалыптастырамыз.
Мектеп жанынан «көркемөнер» үйірмелерін құрып, оған облыс, ауданда
қызмет етіп жатқан өнер қайраткерлерінің бастамасы, ... ... ... ... құрылса, ол арқылы оқушылардың ... ... ... дарынды дамыту арқылы келешек ізбасар өнер қайраткерлерін ... ... - ... ... ... оған ... демалысына
шыққан әскери қызметкер басшылық жасаса, үйірме арқылы оқушыларды әскери
кәсіпке, қызметке және техника қызығушылығын ... еді. ... ... ел ... қазақ батырлары Бөгенбай, Райымбек, Қабанбай,
Сыпатай, т.б. ерлігі жайлы, ... ... киім ... ... жайлы мағлұмат берілсе. Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... мен техникасын салыстыра отырып өткізілсе.
Бұл үйірмеде ... ... Ұлы Отан ... ... ... жауынгерлері және ... ... ... ... ... және ... ... жасап,
мектеппен байланыс орнатылса. Бұл кластан тыс құрылған әскери үйірмеден
өткен оқушы Отан ... ісін ... ... ... ... ... ... сөзсіз.
«Тимуршылар» - істеріне қатысу ... ... ... ... ... ... ... қамқоршы болу,
адал жолдастық сезімді дамытқан. Сол тарихи тәжірибені басшылыққа ... жас және дара ... ... арқылы - «Қамқоршылар»
қозғалысын ұйымдастыру. Ол Атамекен бағдарламасының «Қайырымдылық», «Сәби»,
«Ардагер» және «Ата-ана» ... ... ... ... ... келе ... әлеуметтік ортаға байланысты оқушылардың
әлеуметтік-азаматтық сезімі іс-әрекет арқылы қалыптасады.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Абулханова-Славская К.А. ... ... ... в ... ... ... и обзор жизни) Просвещение. 1981.
2. Агеев В.С. Психологическое исследвания социальных стереотипов. (Вопросы
психологии) 1981 №1
3. ... Ә. ... ... ... ... ... Л.Н. Психология формирования и развития личности. М. 1981
5. Андреев В.С. Социальная психология. М.1980
6. Ануфриев Е.А. ... ... и ... ... ... ... и ... социальных отношении. М. Изд-ва МГУ 1984 2876.
7. Амиралиев Ш.А. Жақсы дәстүр жалғаса береді «Мектеп» ... А., ... ... А.Х. ... активность как фактор самореализации
личности в общественной деятельности. Баку. 1989.
9. Аркадий П.Г. ... и его ... ... ... литература М. 1968.
10. Архангельский Л.М. Нравственное воспитание личности М. 1968.
11. Асмолов А.Т. ... как ... ... исследование.
М.1984.
12. Ахметов Ш. Қазақ совет балалар әдебиеті. Қазақтың мемлекеттік оқу ... ... А. ... Әбдіжаппарова Ж. Мектеп оқушыларына ... ... ... баспасы. А. 1969.
14. Әбдіразақов Е. ... ... ... ... ... ... құрал). А.Ш., 1993ж.
15. Әл - Фараби «Әлеуметтік - этикалық трактаттары» 1975ж
16. Богданова Т.П. Образ жизни и ... ... ... ... Божович. Л.И. Личность и формирование в детском возросте. М. 1963.
18. Борисенко В.Н. ... ... ... в годы ... войны. М. «Знание» 1954.
19. Буева Л.П. Социальная среда и сознание личности издат-во МГУ. 1968.
20. Брунер Дж. Психология познания. М. 1977.
21. ... Б.З. ... ... в ... школе (Под. Ред.
Г.Н.Филонов) М. 1970.
22. Газман О.С. Социально-педагогическое аспекты ... ... ... М. 1988 ... ... Ф.Н. Психология. А. 1976.
24. Горлик Ф.Б. Воспитывая гражданина, формируя мировоззрения. М. ... ... Р.П. ... Е.Ш. О ... ... качеств у учащихся.
М. 1978.
26. Ғабдуллин М.Ғ. Ата - аналарға ... ... ... «Мектеп» баспасы.
А. 1966.
27. Дмитриев А.Е. Сущность характеристика социальной активной личности в
условиях развитого социамума М. 1983.
28. Друг ... ... ... ... ... ... ... И.В. Настольная книга школьного психолога. М. 1996.
30. Дубровина И.В. Индивидуальные особенности школьников. М., 1975г.
31. Ержанова Р.Ш. Жастардың өмітлік белсенді позициясы. А. 1 ... ... Р.Ш. ... М.Н. ... қоғамдық белсенділігін
тәрбиелеу. А. 1975.
33. Золотнякова Р.С. Проблемы психологии общения Ростов-на -Дону 1976.
34. Зосимовский А.В. ... ... ... школьников-
подростков. Под ред.
35. Гмурмана Изд-во АП.Н. М. 1962
36. Жарықбаев Қ. Психология А. ... ... К. ... ... ... А. 1993.
38. Игнатовский В.Н. Гражданский долг и ... ... Л. ... ... С.Н. ... В.Т. На ... ... зрелости. А.1982.
40. Ильин Е.Н. Искусство общения М. «Педагогика» 1982.
41. Кле М. ... ... ... ... М. 1991.
42. Ковалева А.Г. Курс лекции по социальной психологии М. 1972.
43. Кон И.С. ... ... М. ... ... ... ... ... анықтауға арналған
психододиагностикалық қызмет. Құрастырған Көмекбаева Л.К. А. 2004.
45. Маркова А.К. Психология обучения подростка М. ... ... Д. ... ... ... 1998.
47. Мұқанова Б.П. Жеткіншектердің әлеуметтік белсен-ділігін қалыптастыру
мен дамытудағы мұғалім мен ... ... ... ... А. 1992. ... ... Т.Р. ... Ш.Е. Тәжірибелік псиология. Ш. 2004.
49. Немов Р.С. Психология. В 3 томах. Т.З. М. ... ... А.В. ... А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі
психологиясы. А. 1987.
51. Петровский А.В. Способности и труд. М. 1996.
52. ... Ю.П. ... ... ... МГУ-1980г.
53. Порыгин Б.Д. Основы социально-психолгический теорие. М. 1971.
54. Роль общения в формировании ... ... В ... «В ... М. 1962
55. Популярная психология для родителей под рөд. А.С. Спиваковской. С.Пб.
1997.
56. Снайдер. Д. Практическая психология для подростқов. М. ... ... Т. ... ... ... ... ... өрнектері. А. 1989.
59. Умарский Л.И. Коллектив и лияность. М. 1975.
60. Шербаков А.И. ... ... ... М. ... ... Н.И. ... ... в образовании. М. 1995.
62. Якобсон П.М. Эмоциональная жизнь школьников. М. 1966.
63. Ярошевский М.Г. Психология в XX ... М. ... ... ... мұрағат материалдары

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Қазақстандағы жоғарғы мектеп дамуы және қалыптасуының негізгі кезеңдері6 бет
"Экономикалық теорияның қалыптасуының негізгі кезеңдері."4 бет
Адамның сана сезімінің қалыптасуы7 бет
Адамның сана сезімінің қалыптасуы туралы10 бет
Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет қалыптасуының теориялық негіздері22 бет
Азаматтық қоғамның қалыптасуының теориялық кезеңдері33 бет
Аймақтық өндірістік аөк инфрақұрылымының құрылуымен қалыптасуының теориялық және әдістемелік негізі60 бет
Аралас экономиканың қалыптасуының теориялық ас – пектісі28 бет
Жергілікті бюджет және оның қалыптасуының негіздері24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь