Мұғалімнің этникалық өзіндік санасы және оның оқушылар психологиясына әсері

Мазмұны

Кіріспе

1 бөлім. Психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізудің теориялық негіздері
1.1. Психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізудің технологиясы
1.2. Жеткіншек жас кезеңіндегілерге психологиялық кеңес беру мен психокоррекция жургізудің қажеттілігі

2 бөлім. Оқушылардың проблемаларын диагностикалау және психокоррекция жүргізу
2.1. Оқушылардың жекелік психологиялық қасиеттерін диагностикалау әдістемелерін пайдалану ерекшеліктері
2.2. Диагностикалау нәтижесі бойынша психокоррекция жұмысын ұйымдастыру

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет алғашқы кезде балалар үйінде және жетімдерге арналған мектеп-интернаттарда тәрбиеленетін балалрға психологиялық көмек көрсетуден басталған. Өйткені өкімет үйлерінде тәрбиеленушілер ата-ананың мейріміне бөлене алмағандықтан оларда эмоционалдык депривация кеңінен орын алады. Балаларды осы жетімсіреу жағдайынан шығаруға көмек көрсететін адам бұл мекемелерде өте қажет екені анық. Сондықтан психологиялық қызметті ұйымдастырудың бастапқы кезеңінде балалар үйлерінде қызмет аткаратын психологтар даярлауға үлкен көңіл бөлінді. Осындай тәрбие орындарында балаларға психологиялық қызмет көрсетудің максаты мен мазмұнын анықтаған ғалымдар А.Г.Асмолов, А.А.Бодалев, Ф.Е.Василюк, Б.А.Вяткин, А.В.Забрамная, И.В.Дубровина, Ю.М.Забродин, В.А.Иванников, Ю.С.Сыэрд, У.В.Ульенкова т.б. Осы мекемелерде өсіп, оқитын балаларға психологиялық қызмет көрсетуге негіз ретінде зерттеушілер мектеп-интернаттардың оқу-тәрбие жұмыстарына тән ерекшеліктерін көрсеткен. Сонымен қатар психокоррекция отбасындағы қарым-қатынастың бұзылуымен байланысты, кәсіби қызмет атқаратын жерлерге адаптациядан өту т.с.с. мәселелерді шешуге ықпал жасау құралы ретінде де пайдаланылады.
Психологияны адамдар өмір тәжірибесіне енгізу нәтижесінде оның көптеген жетістіктерін пайдаланып адамдардың алдында тұрған қиын мәселелерді шешуге ықпал жасауға мүмкіндік туды. Қазіргі кезде психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізу әдістері тек балалар үйінде ғана емес, барлық білім беру мекемелерінде кеңінен пайдаланылатын қызмет болып келе жатыр. Психологиялык кеңес беру терминін пайдалану және кеңес беру тәжірибесін ұйымдастыру формалары алуан түрлі болғандықтан, психологиялық қызметтің бұл түрін қолдану аймағын бір жақты көрсету қиын. Сонымен, психологиялық білім қолданылатын кез келген салада кеңес беру психологиялық қызметті ұйымдастыру формаларының бірі ретінде қолданады.
Психологтың кеңес беру және психокоррекция жасау жұмысының технологиясы мен мазмұны әлі толық анықталмаған. Олардың үлгісін жасағандар А.А.Бодалев, А.В.Забрамная психологиялық қасиеттердің бұзылуымен байланысты жүргізілетін коррекциялардың негізін анықтап, пайдаланылатын әдіс-тәсілдер үлгілерін жинақтаған. Сонымен қатар И.В.Дубровинана мен Л.И.Прихожан жасаған «Положение о школьной психологической службе» деген еңбектерінде жалпы білім беретін мектепте психикасы және әлеуметтік жағдайы нормадағы балалармен жүргізетін псхологиялық кеңес беру және интеллектуалдық қабілетін жоғарылату үшін психокоррекцияны ұйымдастыру жолдарын көрсеткен.
Мектеп психологиялық қызметі арқылы балалардың психологиялық проблемаларын шешу жолдарының бірі – психологиялық кеңес беру және психокоррекцияны ұйымдастыру болғандықтан осы мәселені жан-жақты зерттеу үшін дипломдық зерттеу тақырыбын: «Психологиялық кеңес беру психокоррекция жұмыстарын ұйымдастыру» деп анықтадық.
Зерттеу объектісі: білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет.
Зерттеу пәні: мектеп психологиялық қызметінің мазмұны.
Зерттеу мақсаты: мектеп психологі жұмысындағы кеңес беру мен түзету-дамыту жұмыстарының ерекшеліктеріне сүйене отырып оны жүргізу әдіс-тәсілдерін пайдалану жолдарын анықтау.
Зерттеу міндеттері:
- білім беру жүйесіндегі психологиялық қызметті ұйымдастыру және психологиялық кеңес беру, түзету-дамыту жұмыстарын жүргізу проблемасы бойынша ғылыми-әдістемелік еңбектерді талдау;
- мектеп психологі қызметінде психокорррекциялық және психологиялық кеңес беруді ұйымдастыруға арналған әдістемелерді іріктеп алып, оларды жүйеге келтіру;
- мектеп оқушыларының жекелік психологиялық қасиеттерін зерттеп, ауытқуы байқалған балаларға көмек көрсету жолдарын анықтау.
Зерттеу базасы: Шымкент қаласынығы Н.Оңдасынов атындағы № 38 мектеп-гимназиясы.
Зерттеу барысында келесі психологиялық ғылыми зерттеу әдістері қолданылды: психологиялық ғылыми еңбектерді теориялық талдау арқылы психологиялық кеңес беру мен психокоррекция жүргізу негіздерін анықтау, окушылардың жекелік қасиеттерін зерттеуге Айзенк, Стреляу, Басса-Дарки, Филипс, пиктограмма тестерін пайдалану жолдарын үйрену, жиналған мәліметтерді талдау, нәтижелері бойынша психокоррекция және психологиялық кеңес беру жұмыстарын жүргізу.
Жоспарланған зерттеу жұмысы екі кезеңде ұйымдастырылды.
Бірінші кезеңде зерттеу жұмысының тақырыбы анықталап, тақырып бойынша ғылыми-әдістемелік әдебиеттер талданды, тақырыпқа сай мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктері зерттелінді, нәтижелерін талдау арқылы олардың психологиялық мінездемелері жасалды, дамуында ауытқуы бар балалармен психологиялық кеңес беру, психокоррекциялық жұмыстар ұйымдастырылды.
Екінші кезеңде психологиялық кеңес беру және психокоррекциялық әдістердің пайда болуын, оларды жүргізу технологиясы зерттелініп, орта білім беретін мектептердегі психологиялық қызметінің мазмұны туралы ұсыныстар және психокоррекциялық зерттеу жүргізуге негіз болатын әдістемелер жүйеге келтірілді. Жиналған материалдар жүйеге келтіріліп диплом жұмысының тексті жазылды.
Диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, қорытынды және әдебиеттер тізімінен тұрады.
Әдебиеттер тізімі:

1. Абеуова И.А., Дусманбетов Г.А., Махаманова М.Н., Шерьязданова Х.Т. Психологическая служба в вузе. Алматы, 2004.
2. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 2001.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
4. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М., 1981.
5. Анастази А. Психологическое тестирование. В 2 т. М., 1982.
6. Асмолов А.Г. Личность как предмет психологического исследования. М., 1984.
7. Битянова М.Р. Практическая психология. М., 1997.
8. Бап-Баба С. Жантану негіздері. Алматы, 1998.
9. Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000.
10. Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. С-Пб,. 1998.
11. Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. М., 1991.
12. Бернштейн К.А. Очерки по физиологии движений и физиологии активности. М., 1966.
13. Венгер А.Л. Схема индивидуального обследования детей детей школьного возраста. (Для психологов-консультантов), М., 1989.
14. Валлон А. Психологическое развитие ребенка. М., 1967.
15. Возрастная и педагогическая психология. Под ред. М.В.Гомезо и др. М., 1984.
16. Выготоский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. М., 1982.
17. Грановская Р.М. Элементы практической психологии. М., 1997.
18. Гудкина Н.И. Несколько случаев из практики школьного психолога. М., 1991.
19. Донченко Е.А., Титаренко Т.М. Личность: конфликт, гармония. Киев, 1989.
20. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М, 1989.
21. Драгунова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте. Ж. «Вопросы психологии», 1972, № 2.
22. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. М., 1996.
23. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигене общения. М, 1987.
24. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. Алматы, 2004.
25. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы, 1970.
26. Золотнякова А.С. Проблемы психологии общения (социальный и личностные типы общения, их профессиональные, познавательные и генетические аспекты). Ростов-на-Дону, 1976.
27. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2000.
28. Зинченко В.П., Смирнов С.Д. Методологические вопросы психологии. М., 1983.
29. Квимен В. Прикладная психология. С-Пб., 2001.
30. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
31. Козлов Н.И. Как относиться к себе и людям, или Практическая психология на каждый день. М., 1998.
32. Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. М., 1989.
33. Кристофер Э., Смит Л. Тренинг лидерства. Питер, 2001.
34. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
35. Морозов А.В. Деловая психология. С-Пб., 2000.
36. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналган психодиагностикалық қызмет. Алматы, 2004.
37. Нұрмұхамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. Тәжірибелік психология. Шымкент, 2004.
38. Немчин Т.А. Состояния нервно-психологического напряжения, Л., 1983.
39. Немов Р.С. Психология. В 3 т. т.З. М., 1996.
40. Особенности обучения и психического развития школьников 13-17 лет. Под ред. И.В.Дубровиной, Б.С.Кругловой. М., 1998.
41. Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ответы. М., 1996.
42. Осипова А.А. Введение в практическую психокоррекцию. М, 2000.
43. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. Психологический словарь. М., 1990.
44. Популярная психология для родителей. Под ред. А.С.Спиваковской. С-Пб., 1997.
45. Платонов К.К. Психологический практикум. М., 1980.
46. Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
47. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. Алматы, 1987.
48. Петровский А.В. Способности и труд. М., 1996.
49. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога. М, 1996.
50. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., 1990.
51. Римский С., Римская Р. Практическая психология. М., 1999.
52. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Ростов-на-Дону, 2002.
53. Семья в психологической консультации. Под ред. А.А.Бодалева, В.В.Столина. М, 1999.
54. Снайдер Д. Практическая психология для подростков. М., 1999.
55. Теплов Б.М. Проблемы индивидуальных различий. М., 1961.
56. Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г.Аракелова. М., 1990.
57. Херсонский Б.Г., Дворяк СВ. Психология и психопрофилактика семейных конфликтов. Киев, 1991.
58. Хоменстаускас Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
59. Холмогоров А.Б. Психические аспекты микросоциального в контексте психических расстройств. М., 2000.
60. Щербаков А.И. Проблемы возрастной психологии. М., 1987.
61. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. М., 1995.
62. Чернявская А.П. Психологическое консультирование. М., 2004.
        
        «Мұғалімнің этникалық өзіндік санасы және оның оқушылар психологиясына
әсері» тақырыбында дайындалған ________________________ диплом жұмысына
П I К I ... ... ... ... зерттеу жұмысының өзектілігі,
мақсаты, міндеттері, ... ... ... ... ... Зерттеу жұмысының әдістері, әдістемелері, теориялық ... ... ... қойылған.
____________________ өзінің дипломдық зерттеу ... ... ... ... ... ... этникалық өзіндік санадағы
этникалық ... ... ... ... ... ... ... қарағанда,
моноэтникалық ортадағы этноаффимациялық тенденцияның ... ... ... этникалық өзіндік санасының ... ... ... ... ... ... жұмысы мұғалімдердің этнопсихологиялық ерекшеліктерін жете түсінуге
мүмкіндік беретіндігін теориялық және ... ... ... ... ... ... ... міндеттерін шеше алған деп айтуға
болады. Себебі, отандық және шетел әдебиеттеріндегі зерттелген мәселелерге
теориялық талдау жасаған, ... ... ... ... ... ... ... аша білген, этникалық бірдейліктің
құрамдас бөліктерін анықтай алған, әлеуметтік мәдени ортаның ... ... ... топтауырындардың онымен қызметін айқындай
білген, этнодифференциалданған белгілердің ішіндегі тілдің орнын, ... ... ... ... ... ... оларға
этнопсихологиялық ағарту жұмыстарын жүргізген.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық негіздері ретінде Л.С.Выготскийдің ... ... ... сана ... ... ... туралы ережесін, А.Эриксонның идентификация тұжырымдамасын дұрыс
ала білген.
Қорыта келе ____________________ жазған ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары жүргізілген ғылыми
жұмыс болып табылады.
______________ топ ... ... ... ... санасы және оның оқушылар психологиясына әсері» тақырыбында жазған
диплом жұмысына ғылыми жетекшісінің берген
ПІКІР
___________________ «Мұғалімнің этникалық өзіндік санасы және ... ... ... ... ... диплом жұмысы қазіргі
кездегі қазақ ұлтының егемендігінің елеулігін ... ... ... жұмыс болып табылады. Студентің диплом жұмысы
мемлекеттік оқу ... ... және ... ... ______________ диплом жұмысы бойынша жасаған қорытындысы мұғалімнің
этникалық өзіндік санасының ... ... ... ... әсер ... ... педагогикалық мәселелерді шеше алады.
Әртүрлі ұлттарда жұмыс ... ... ... ... ... жүргізген. Этнопсихологиялық ағарту жұмыстары
мектепте қолдануға өте тиімді. Диплом ... ... ... ... ... ... деп ... бөлім. Психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізудің
теориялық негіздері
1.1. Психологиялық ... беру және ... ... ... жас ... ... кеңес беру мен
психокоррекция жургізудің қажеттілігі
2 бөлім. ... ... ... және психокоррекция
жүргізу
2.1. Оқушылардың жекелік психологиялық қасиеттерін диагностикалау
әдістемелерін пайдалану ... ... ... бойынша психокоррекция жұмысын ұйымдастыру
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет алғашқы ... ... және ... ... мектеп-интернаттарда тәрбиеленетін балалрға
психологиялық көмек көрсетуден басталған. Өйткені ... ... ... мейріміне бөлене ... ... ... ... орын ... Балаларды осы жетімсіреу
жағдайынан шығаруға көмек көрсететін адам бұл мекемелерде өте қажет ... ... ... ... ... ... ... үйлерінде қызмет аткаратын психологтар даярлауға үлкен ... ... ... орындарында балаларға психологиялық қызмет
көрсетудің ... мен ... ... ғалымдар А.Г.Асмолов,
А.А.Бодалев, Ф.Е.Василюк, Б.А.Вяткин, А.В.Забрамная, ... ... ... У.В.Ульенкова т.б. Осы мекемелерде
өсіп, оқитын балаларға психологиялық қызмет ... ... ... мектеп-интернаттардың оқу-тәрбие ... ... ... Сонымен қатар психокоррекция отбасындағы қарым-
қатынастың бұзылуымен ... ... ... ... ... өту ... мәселелерді шешуге ықпал жасау құралы ретінде ... ... өмір ... енгізу нәтижесінде оның көптеген
жетістіктерін пайдаланып адамдардың алдында тұрған қиын мәселелерді шешуге
ықпал жасауға мүмкіндік туды. Қазіргі кезде психологиялық ... беру ... ... әдістері тек балалар үйінде ғана емес, барлық білім
беру ... ... ... ... ... келе жатыр.
Психологиялык кеңес беру терминін ... және ... беру ... ... алуан түрлі болғандықтан, психологиялық қызметтің бұл
түрін қолдану аймағын бір жақты көрсету қиын. Сонымен, ... ... кез ... салада кеңес беру психологиялық қызметті
ұйымдастыру ... бірі ... ... ... беру және ... ... жұмысының технологиясы
мен мазмұны әлі толық анықталмаған. Олардың үлгісін жасағандар А.А.Бодалев,
А.В.Забрамная ... ... ... ... ... ... анықтап, пайдаланылатын әдіс-тәсілдер үлгілерін
жинақтаған. Сонымен ... ... мен ... ... о школьной психологической службе» деген еңбектерінде ... ... ... ... және әлеуметтік жағдайы нормадағы
балалармен жүргізетін ... ... беру және ... ... үшін психокоррекцияны ұйымдастыру жолдарын көрсеткен.
Мектеп психологиялық қызметі арқылы балалардың ... шешу ... бірі – ... кеңес беру және
психокоррекцияны ұйымдастыру болғандықтан осы ... ... ... ... ... ... ... кеңес беру психокоррекция
жұмыстарын ұйымдастыру» деп анықтадық.
Зерттеу объектісі: білім беру жүйесіндегі ... ... ... мектеп психологиялық қызметінің мазмұны.
Зерттеу мақсаты: мектеп психологі жұмысындағы кеңес беру мен түзету-
дамыту ... ... ... ... оны жүргізу әдіс-
тәсілдерін ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі психологиялық қызметті ұйымдастыру және
психологиялық кеңес беру, түзету-дамыту ... ... ... ... ... талдау;
- мектеп психологі қызметінде психокорррекциялық және психологиялық
кеңес беруді ұйымдастыруға арналған ... ... ... ... келтіру;
- мектеп оқушыларының жекелік психологиялық қасиеттерін ... ... ... көмек көрсету жолдарын анықтау.
Зерттеу базасы: Шымкент қаласынығы Н.Оңдасынов атындағы № 38 ... ... ... ... ... ... ... психологиялық ғылыми еңбектерді теориялық талдау ... ... беру мен ... ... негіздерін анықтау,
окушылардың жекелік қасиеттерін зерттеуге ... ... ... ... ... пайдалану жолдарын үйрену, жиналған
мәліметтерді талдау, нәтижелері бойынша ... және ... беру ... ... зерттеу жұмысы екі кезеңде ұйымдастырылды.
Бірінші кезеңде зерттеу жұмысының тақырыбы ... ... ... әдебиеттер талданды, тақырыпқа сай мектеп оқушыларының
психологиялық ерекшеліктері зерттелінді, нәтижелерін талдау арқылы олардың
психологиялық ... ... ... ... бар балалармен
психологиялық кеңес беру, психокоррекциялық жұмыстар ұйымдастырылды.
Екінші кезеңде психологиялық ... беру және ... ... болуын, оларды жүргізу технологиясы зерттелініп, орта
білім беретін мектептердегі психологиялық ... ... ... және ... ... жүргізуге негіз болатын
әдістемелер жүйеге келтірілді. Жиналған материалдар жүйеге ... ... ... жазылды.
Диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, қорытынды және әдебиеттер тізімінен
тұрады.
1 бөлім. Психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізудің теориялық
негіздері
1.1. Психологиялық ... беру және ... ... ... беру саласындағы психологиялық қызмет көрсету проблемаларын
зерттеуші И.В.Дубровинаның жетекшілігімен ... ... ... Ю.М.Забродин, Н.И.Обозов, ... т.б. ... ... ... ... мазмұны және
психологиялық қасиеттерді коррекциялау жолдары анықталды.
Психологияда жеке адамның психологиялық ... мен ... ... ... әдістемелр жиынтығы мен технологиясын
психокоррекция деп пайдаланады. ... ... жас ... және ... ... ... сыныптастырып,
жинақтағандардың бірі А.А.Бодалев және оның зерханасында істейтін ғалымдар
болды. Психологиялык кеңес беру жұмысының мазмұны ... ... ... ... және ... сыныптағыларға деп жіктеліп
көрсетілді.
Білім беру жүйесіндегі ... ... ... ұйымдастыру
балалар үйі мен мектеп интернаттарда басталған. ... ... ... ... ... ... ... жетімсіреу дағдайынан
шығаруға көмек көрсететін адам бұл мехемелерде өте қажет ... ... ... ... ... мақсаты мен мазмұнын анықтаушылар
А.Г.Асмолов, А.А.Бодалев, ... ... ... ... ... ... У.В.Ульенкова т.б.
ғалымдар психологиялық зерттеу жүргізу әдістемелерін нақты көрсетумен қатар
психокоррекциялық жұмыстарды жүргізу жолдарын ... ... ... ... ... ... өздеріне тән ерекшеліктері бар. Осы
мекемелерде окитын балаларға психологиялық қызмет көрсетуге негіз ... осы оқу ... ... ерекшеліктерін көрсеткен:
- мемлекеттік мекемелерге түскен балалардың жекелік ерекшеліктері;
- олардың тәрбиеленіп отырған ... тән ... ... ... ... мекемелеріне тән оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру
ерекшеліктері;
- кішкентайлар мен жеткіншектердің дамуындағы жас ерекшеліктері;
- мекемелерде тәрбиеленетін балалардың ... ... үйі мен ... тән осы ерекшеліктеріне байланысты осы
мекемелердегі ... ... ... ... ... кеңінен
зерттеліне бастады. Кейінгі кезеңде психологиялық қызмет көрсету жалпы
білім беретін мектептер тәжірибесіне ендірілді. ... ... ... түрлерінде психологиялық қызметті ... ... ... ... ... ... мен ... барысында психологиялық кеңес беру және ... ... ... ... беру ... ... ... бір саласы болып орын алды.
Психологиялық қызмет көрсету барысында психологиялық кеңес беру ... ... ... және ... зерттеуге
пайдаланылатын әдіс-тәсілдер жүйесі қазіргі кезде жан-жақты ... ... ... ... Кеңес бойынша бұл қызметтің негізін
құрушылар ... ... ... ... ... ... ... М.Р.Битянова,
Л.И.Прихожан, Р.С.Немов, В.Г.Гильбух, Е.И.Рогов, Р.Римский, ... ... Олар өз ... психолог қызметінің мақсаты мен міндеттері,
психологиялық қызметтің моделі, мектегі ... ... ... мен
зерттеу жүргізуде пайдаланылатын әдістемелері анықталған. Бұл ұсыныстардың
негізгі қағидалары ... ... ... ... қолданылып жүр.
Сонымен катар әр жас кезеңінің өзіне тән ... ... ... жас кезеңі психолог қызметінде ерекше орын ... ... осы жас ... ... ... ... ... және психологиялық кеңес беру қызметі жиі орын
алады.
А.С.Спиваковская отбасындағы және мектептегі ... ... ... оның ... позитивті және негативті
әсерлерін, психологиялық отбасылық климатын «театр», «санатория», «қамал»,
«вулкан», «маскарад» деп ... Осы ... ... ... ... ... әсерін тигізсе оның мінез-құлқында
акцентуация ерекше орын алатыны анықталған. ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. А.С.Спиваковская
келесі факторларға үлкен көңіл аударуды талап етеді:
1. Соматикалық аурулар және ауыр ... ... ... ... емес тәрбиеге байланысты жеткіншектерде «толық емес» сезімді
болдыруы мүмкін.
2. Жеткіншектік қатарларымен дұрыс қатынас ... ... ... ... құра ... ... ... аномалды дамуды туғызады.
Бала дамуындағы психологиялық бейнесінде орын алатын ... және ... ... ... ... арнайы іс-шараларды
ұйымдастыру және өткізу психологқа жүктеледі. Бұл ... ... беру және ... ... ... ... ... кеңес беру және психокоррекцияны жүргізудің технологиясын
жасағандардың бірі А.А.Бодалев. Ол ... ... ... негізінде және осы жағдайды ... ... ... арналған психокоррекция технологиясын жасап, оның психологиялық
кеңес беру жұмысымен ... ... өте көп ... ... ... ... ... осы екі түрін ұштастырып пайдалану
ерекшеліктерін жиі ... ... деп ... ... кеңес беру
барысында көзделінетін негізгі ... ... ... ... осы проблеманы тудырған мәселелерін талдау арқылы оған ... ... ... ... Осы түсіндіру барысында ... ... ... емес ... көзі жетсе проблема шешіледі. Ал
психокеррекция барысында адамның мінез-құлқы мен психологиялық қасиеттерін
өзгерту ... ... әсер ... оның ... ... ... стилі ыңғайсыздығын көрсетіп, бұл жағдайдан шығу жолын бірге іздеп
табу.
Баланың жас ерекшеліктеріне және алдында тұрған проблемасына байланысты
психологиялық ... беру және ... ... реті ... ... анықталады. Психологиялық кеңес беру ... ... ... өте ... жүйе ... ... ... жолдарын зерттеушілер қызмет көрсетудің бұл ... ... ... ... ... деп табады. Әр блоктың өзіне тән міндеттері
бар, сондықтан оның мән-мағнасын ашып көрсеткен жөн.
І-блок - психодиагностикалық. Бұл ... ... ... ... ... ол нормаға сайлығы, немесе ауытқуы бар болса
ол ауыткулардың себебі анықталып, ыңғайсыз жағдайға алып келген факторлар
талданады және бала ... ... орны ... Шытырман жағдай
зонасы отбасы, құрбылар ортасы, жұмыс орны, оқитын мектебі т.с.с. ... ... (сол ... өмір сүру ... Осы ... ... ортаны
анықтаудың мэні өте терең.
ІІ-блок - бағыт беру деп аталады. Бұл кезеңде клиенттің психологиялық
жағдайы өзімен бірге ... ... және ол ... кеңес беру
жұмыстарына катынасуы. психокоррекциялық жұмыс жүргізу қажет ... ол ... ... түсіндіріледі. Психокоррекция
көптеген құбылмалы жағдайларға байланысты жүретін әдіс.
Оның ішінде ... ... ... ... құбылыстардың әсері өте
үлкен:
а) психолог пен коррекцияға қатынасушылар арасындағы байланыстың
қалыптасуы (ұштасып, түйісіп, ... ... ... ... етеді). Бұл
байланыс құбылмалы. Өйткені ол қатынасушылардың ... ... ... ... қатынасып отырғандардың психологка және бір-біріне ... ... ... оны ... Бұл ... ... әркім өз сырын ашып
айтады немесе түйсініп қалады.
в) Сенімнің артуы. Клиенттің позитивтік ... ... ... ... ... ... отбасындағы қарым-қатынастың бұзылуымен байланысты
болса коррекциялық ... ... және ... ата-аналарымен, немесе
оларды тәрбиелеуші үлкендермен параллель жүргізіледі. ... ... ... ... ... еткен адам немесе топ
ерекшеліктеріне байланысты анықталады. Олар келесі ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан талаптарға
сай келтіру;
- мінез-құлықта қалыптасқан жағымсыз құрылыстарды бұзып, оның жағымды
көріністері басым болатындай етіп ... ... ... көрініс беретін жағымсыз стереотиптерді және оның
эмоционпалдық көрініс беру ... ... ... даму ... ... ... өңдеу);
- ізгі ниетті қарым-қатынас тәжірибесін қалыптастыру.
Көбінесе коррекцияны адам өміріне ... роль ... ... ұйымдастырылады. Адам өмірінің барлық жас кезеңдерінде маңыздылығын
сақтайтын, әсерлілігі өте жоғары ... ... ойын ... ... Балалар үшін ойын өмір сүрудің, әлеуметтік тәжірибені ... ... ал ... үшін ... ... «Менін» шақырып,
басқалардың, әсіресе ... ... ... ... ... ... ойын ... психологиялық қызмет көрсету
тәжірибесінде кеңінен қолданылады.
Коррекциялык ойын барысында келесі мәселелер шешіледі.
1. Балалар ойнау барысында ... ... ... ... ... ... ... Басқа адамдарға, үлкендер, кішілер және құрбыларына, өз-өзіне деген
көзқарасы ақикатқа жақындатылады, өзін-өзі және ... ... ... Өзіне деген сенімі нығайады.
4. Құрбы-құрдастарымен қарым-қатынас жасау тәжірибесі қалыптасады.
5. Ойын - іскерлікке, қарым-қатынастың жаңа түрлеріне жаттықтырады.
6. Балаларды сыйлап, олардың ... ... ... жасау арқылы
олардың санасына кішігірім өзгерістер ендіріп, олардың дербес ... ... ... ... ... ... ... сендіреді.
Үлкендер, кішкентайлар кемесе аралас ... ... ... іскерлік ойындар, ермек ойындардының көптеген ортақ
көрсеткіштері бар, сонымен бірге әр коррекциялық топта ... ... ... ... Дегенмен коррекциялалық ойындарды
қандай топта пайдаланғанда да олардың ортақ көрсеткіштерінің бар. ... ... ... - ... ... үшін оны ... ортаның
коррекцияға әсерін тигізетіндей ерекшеліктері болуға тиісті. Кішкентай
балалармен коррекция ... ... ойын ... ... де ... бөлмеде ұйымдастыруға ... ... ... ең ... ... - ... ... барысында оларға ешқандай тыйым салмау, ... ... ... ... ... көрсетуге мүмкіндік
беру.
2. Екінші талап - қарым-қатынас ... ... бала ... үлкен
клиент өміріндегі кысым көріп жүрген шарттардан шығуына жәрдем беретіндей
болуға ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... жағымсыз көріністері конфликтінің негізгі себебі
болуы мүмкін. Сондықтан тілектестікке негізделген қарым-қатынас тәжірибесі
қалыптасу барысында ол адам ... ... ... ... ... ... ... екеніне түсінеді және коррекциялық ойындар
барысында ізгі ниетті қарым-қатынастың басқаларға ... ... ... жолы ... ... және ... мәдениетті
араласудың жаңа түрін іздеуді талап етеді. Осы ... ... болу ... ... ... ... дұрыс үлгісін көрсетуге тиіс. Бұл
міндетті шешу үшін коррекциялық топта келесі шарттар сақталуы керек:
а) үлкендер мен ... ... ... ... ... ешкім ешкімді сынап, мін айтып, айыптап отырмайды;
в) шектеу шектеулі, жіберілген қателіктер үшін ұрсу, ескерту айту,
жазалау ... ... ... өздерін емін-еркін сезінуге мүмкіндік
туғызылады.
Ойын коррекциясын ұйымдастыру барысында, психологиялық кеңес беру үшін
күрделі ... ... ... ... ... болады және ғылыми
терминдер өте аз пайдаланып, сөйлемдер ... ... өте ... ... ... сіз баскаша ойлайсыз? Онда тұрған не бар ... шеше ... ... ... кей кезде кішкентай түрткі керек.
Сондықтан ... ... ... ... ал олар мағналық және
кұрылымдық жағынан қарапайымдылығымен тартымды болады.
3. Үшінші талап - қатнасушынын ... ... ... ... ... ... ... туралы ойын тұжырымдап, мән
мағнасын толық ашуға, оған өзі түсінетіндей етіп ... Бұл ... – адам ... үстіртін талдаудан біртіндеп мәселеге терең
үңіліп, оның түбірін, ... ... т.б. ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мысалы: ... ... өзін ... ... мүмкін. Енесі оның барлық істеген
жұмысына сын көзбен қарайды. Келін ... ... және жаңа ... ... деп ойлайды, нәтижесінде келін ... ... ойын ... үшін ... ... ... болады. Келін
кім үшін сол отбасына келді? Кімге керек екендігін толық түсініп сезінеді
ме?
4. ... ... - ... ... әдісін пайдалану (интерпретация). Бұл
өте күрделі техника. Оны тиімді қолдану үшін келесі жағдайларды ... ... ... қабылдауға, түсінуге даярлығы;
- бұл әдістемені интерпретацияны қолдануға ыңғайлы жағдай орын ... ... ... ... ұжым ... ... өте түсінікті
сөздермен айтылу қажет.
5. Бесінші талап - өз сөзімен басқаларға түсіндіріп айтып бере ... ... ... ... ... ... оның оң-теріс жағын
ашып береді. Осы талдау барысында психолог клиентке өмірде неше түрлі
жағдайлар ... және ... ... ... ... бар ... Немесе жағымсыз нәрсенің әсері клиенттің бағалауынан әлде қайда
төмен екенін дәлелдеп береді.
Мысалы: баласы оқуды тастап кеткен. Психолог ... ... ... себебі мамандығы оның ойына сай келмеген болуы керек, сондықтан ол
өз ... ... ... ... ... ... ... эмоционалдық
жағдайды талдау ұстанымы құралымы өте күрделі және бірнеше ... ... алуы ... ... ... жағдайды талау ұстанымына сай
психологиялык кеңесті ұйымдастыру ең күрделі жұмыстардың бірі ... ... ... - ... ... ... қалыптастыру.
Психокоррекция жұмысы аяқталғаннан соң клиенттер мен ... ... ... ... ... ... ... клиенттермен
кездесулер тақырыптық кештер, «бітірушілер кездесулері», туған күндерде
кездесу, еретеңгіліктер т.с.с. ұйымдастырылуы мүмкін. Бұл жалғастың ... ... ... қалыптасқан қарым-қатынас тәжірибесін ... ... ... ... ... ... екі-үш рет
болғаны дұрыс.
Психологиялық кеңес беру және коррекция жүргізу барысында қарым-қатынас
құралдарының ... ... ... ауызша сөйлесу (вербальдық
қарым-қатынас) арқылы тілдесіумен қатар тілсіз ... ... ... ... жүргізілетін байланыс түрлері.
а) сөйлесу барысында клиенттің көзіне карап, оның айткан сөздерінің
мағынасына толық түсініп отырғанын білдіру;
б) ... ... ... жүргізуге отырғанда
қарама-қарсы емес, кішкене бұрыштап немесе қатарласып ... ... бет ... - психологтың бет-әлпетінде тілектестіктің белгісі анық
байқалатындай, барлық мәселеге толық түсінгісі келгенін шын көңлімен ... ... ... дене ... жабық болмастан, қолды қусырмастан, жайбаракаттық білдіру
арқалы өзіне сөйлесіп отырған адамын тартып алуы керек. Қолы ... адам ... ... ... ... ... ... емін-еркін,
жүзінің жақындығы талданып отырған мәселенің эмоционалдық әсеріне ... ... ... ... ... жағдай туады.
д) дауыстың ырғағы – дауыс онша қатты шықпастан, сырласу үстіндегі
жағдайды құрып, ... ... анық ... ... ал ... ... ... әсері бар;
е) психолог әңгімелесу барысында үлкен паузалар жасап клиент ... ... ... ... ... оның өз ойын толық айтуына
мүмкіндік беруі.
Тілдесу арқылы жүргізілетін ... ... ... ... ... сай ... ... бастағанда клиенттің
ойын мақұлдап, мақтап, қолдап отыруды орынды қолдану ... ... ... өзінің басқалардан кем еместігіне көзі жетіп, түсінуі
керек.
Осы талаптарға сай ... ... өз ... ... ... ... талап - клиентті сыйлау, оның барлық қылығына ... ... ... және ... қылықтары бар екенін көрсету.
Коррекциялык топта әр адам өзінің толық қауіпсіз ортада екенін ... Тек қана ... ... ... қатынасушы өз проблемасын ашып ... ... ... ... ... көрсетіп әр клиенттің
шағымын эмоционалдык құбылыстарда көрсеткен ... ... ... қабылдау қажет (қолын сипап, күлімсіреп карап, басын
шайқап немесе изеп отырып).
8. Сегізінші талап - ... ... Нені ... ... ... ... (балалар ойын бөлмесіндегі жұмыс уақыты шектеулі екенін
түсінуі қажет);
б) бөлмеден рұқсатсыз шығуға болмайды;
в) ... ... ... алып кетуге болмайды. Басқа
шектеу жоқ.
9. Тоғызыншы талап - клиенттің белсенділігін қамтамасыз ету. Әр адам ... ... Осы ... ... үшін әр адам өз праблемасын өзі
шешуге шамасы келетініне сенуі ... ... ... екінші кездесу
барысында клиентті асықтырмай оның ... ... ... ... ... ... Бұл ... шешу үшін клиенттің күшті
жақтарын қолдап, соған сүйену арқылы дамыту - ... ... ... ... ... әр ойын көп ... ... адамға - өз-өзін бағалауын жоғарылату жолы; екіншілерге ... ... ... және өзін емін ... ... үйрету жолы;
үшіншілерге - көпшілікпен тіл табысып өмір ... ... ... ... ... ... ... осы үш функциясы ... ... ... әр ... ... байланысты жеке мәселелер
тууы мүмкін. Коррекцияның осы ортақ көрсеткіштерді ескеріп жүргізу қажет.
Коррекциялық ... ... ... оны ... тобы деп ... ... ұйымдастырудың түрлері көп. Олар коррекция жүргізу тәсілдері деп
аталады. Бұл тәсілдердің негізгі 4 түрі бар. Олар шешуге алынған ... ... ... ... үйрену тобы тәсілі. (Мысалы: ... адам жасы ... соң ... ... оралды) Бұл тренинг 3
кезеңнен ... 1. ... ... ... ритуалы.
б) Топтық ән орындау (Әнұранды таңдап алу).
Оны күнделікті тренинг басталғанда және ... ... ... эмоционалдық жағдайын көтеріп, тез қарым-қатынас жасауға
жол ашады және топты нығайтады.
в) Ритуальдық ... мен ... ... барысында бұрынғы күнде
болған оқиғалар, ондағы қарым-қатынас барысын еске түсіріп оң-теріс жағы
қысқаша ... ... ... ... еске ... Өз ... ... оқиғалар бағалауға үйрету үшін жүргізіледі.
2. Топтық шешім қабылдауға үйрету.
Әр кездесудің басында сол күні ... ... ... ... ... ... ... жүргізу реті және іс-әрекетің
әркайсысына берілетін уақыт анықталады. Тренинг үшін ... ... ... ... кім ... роль ... өзі шешеді. Ойын аяқталғаннан соң қатынасушылардың әрқайсысының
топтық тапсырманы ... ... ... ... өз ... ... ... бағаланады (топтағылармен).
3. Топтың дербестігін қалыптастыру.
Бұл тәсіл психологтың топтан «шығып», клиенттерге ... ... өз ... ұйымдастыруға мүмкіндік беру үшін қолданылады.
Ешкімнен кеңес сұрауға болмайды (балалар тобында олар өзі ... ... ... ... шешуі керек). Барлық шешімдерді өздері қабылдауы
керек. Бұл тәсілдің көмегімен клиенттен ашық жарқындығын тәрбиелеуге әсерін
тигізеді, қабілеттілікті жетілдіреді.
Қарым-қатынас мәдениетін ... тобы 4-7 күн ... ... бұзу тобы ... дүниенің негізі мен, басқаның
бәрі менің түсінігім дейтін пәлсапалық көзкарас атынан алынған).
Эгоцентризм адамның мінезін ... ... ... ... алып ... ... көрінісі. Эгоцентризмі жақсы
қалыптасқан адамдармен жүргізілетін тренинг «Эгоцентризмді бұзу ... ... ... Бұл ... ... ... бұрынғы келтірілген
топтағы ритуалдық кезең сол бойынша сақталады. Эгоцентризмді бұзу тобының
негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... санасуға
үйрету, баскаларды түсіну, аяу, жан ашу ... ... Ол ... ең ... ретте бір-бірін тыңдауды үйренуі керек. Бұл
мәселені шешу үшін топты келесі ... ... ... ... ... болған оқиғаны толық айтқызу (ассистент
келмей қалады). Келмеген адамға жанашырлық ... ... Өз ... ... ... ... ... Басқалардың сөзін тындату және өз пікірін айткызу.
г) Басқалардың сезімін сыйлап, түсіну.
д) Әр ... ... ... оқиғаларды талдау.
е) Эмоцианальдык жағдайды шылықтырып үрейленулігіне әсер тигізу.
ж) Эмоциональдың керісінше жауап беруге алып келетін жағдай жасау.
з) ... ... ... көрсетіп, оған эмоциональдық қолдау
көрсету.
и) Өзін-өзі тұрақты ұстауға ... ... ... ... клиенттің
оң қасиеттерін бағалау, мадақтау.
к) Мінез-құлқының нормативтік көрсеткіштеріне көңіл аудару.
ІІІ - Өз проблемаларын түсінуге үйрету тобы тәсілі.
Адам өз ... ... ... оны ... шығу ... табуға
шамасы келсе ол адам өзін қоршаған ... ... ... және ... өзін ... ұстауға болатындығына сенімі күшейеді. Бұл топ келесі
кезектегі іс-әрекеттер арқылы жүзеге асырылады.
а) Шағылыстыру тәсілі ... ... ... ... ... барлық құбылыстарға реакциясы ақиқатка сай еместігін ... ... ... ... ... Бұл тәсілді қолдану нәтижесінде жаңа
жолды іздеп, клиент өз болашағын және сол болашақ ... ... және ... ... ... Бұл тәсілді қолдану нәтижесінде жаңа ... ... өз ... және сол ... ... басқа адамдармен карым-
қатынасының моделін жасауға кіріседі. Сонымен, бұл тәсілдің негізгі мақсаты
– адам өз ... өз ... ... ... ... ... ... сәуле тәрізді).
б) Өзінше талқылау (интерпретация) тәсілі. Бұл тәсілдің негізгі мақсаты-
ыңғайсыз шытырман жағдайды туғызған себептерді ... өзі ... ... оның мән ... ... ... ... береді.
Нәтижесінде шағымданушы өзінің алдында тұрған ... ... ... тұрмыстық мәселе екеніне, немесе оны өз күшімен реттеуге
болатынын толық айқындап ... ... ... мен иланушылықты қалыптастыру. Бұл тәсілді қолдану
нәтижесінде адамдардың бір-бірін түсінуі және басқаларға жанашырлыпен қарау
қалыптасуы ... Осы ... ... үшін ... ... ... ... жанашырлықпен қарауы, барлық адамдарды өзіне жақын
адамдай, ... ... ... ... қалыптасуы қажет.
г) «Жанама әсер» тәсілін пайдаланудың негізгі міндеті осы ... ... ... ... етіп ... ... басқа адамдардың бірнеше сұрақ
беруі ... ... ... өз мінез құлқының, мінез көрсетуінің
себебін анықтауға жол ... ... ... ... ... топтарында кеңінен пайдаланылады.
Психолог оларды іріктеп алу үшін топтағылардың өз ... ... оның ... ... даяр екеніне толық көзі жеткен уақытта
пайдаланады.
ІV-Жағымсыз (ұнамсыз) стереотиптерді бұзу тобы.
Ұнамды мінез құлықты калыптастыру, ... ... ... ... ерекшелігі келесі екі көрініспен сипатталады: а) Жағымсыз мінез-
құлыққа әрекеттік тосқауыл ... ... ... ... ... ... қойып агрессия
(баскыншылдық көрсетіп, басқалардың әрекетіне толық тиым салу) көріністерін
басып тастауы. Бұл тәсіл клиенттің ермелігін, желікпелі қызулығын ... ... ... ... ... жағдайында көрсетуге мүмкіндік беруді
талап етеді. Психолог бұл тәсілдің ... ... ... ... ... шығаруға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда клиенттің психикасын
жарақаттандырған оқиғаларды анықтап ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі: қолынан ұстап отырғызып қою, ... ... ... ... ... ... тұрғызбау.
б) Жағымсыз мінезін сөз арқылы қоршауға алып ... ... ... ... өте ... ... ... отырғанын
айқын көрсетіп, оның басқа позицияға тұруы қажет екенін, шыдамды, байсалды
болуы қажет екенін көрсету. Өзін өзі мінез-құлқының ... ... ... ... ... және мүмкін екенін көрсету.
в) Ақиқатқа сай келетін ... ... ... Ойын ... ... мінез көрсетіп, барлық жағдайларда ұнамды мінез сақтау
тәжірибесін қалыптастырады.
Барлық тренинг топттарының ... ... ... ... ...... ... (2-3 кездесу барысында).
II – қайта құру кезеңі (4-7 кездесу барысында).
III – бекіту (жаңа меңгерген тәжірибені пысықтау) 2-3 рет.
I-кезеңде топтағылармен ... ... ... танысу
барысында олардың бір-бірінен ешқандай қысылмастан еркін ... ... ... ... ... кішкентайлар тобы
болса олардың іс-әрекеттерін ұйымдастыруға арналған ойыншықтар және басқа
қажетті материалдармен танысып, бір-бірімен ойнауын ... ... ал ... ... ... ... ... барысында ауа райы,
базардағы бағалар т.с.с. ортақ ... ... қызу ... Сонымен қатар, бағдарлау кезеңінде мінез-құлық ерекшеліктерін
зерттеп, коррекциялауды ... ... ... ... Баланың көңіл күйін көтеріп, өзін ... ... ... Әр ... өзін өзі өте ... ... ... керек
(кішкентайлар - ешкім мазақтамайтынына сенуі, ... - ... ... айтпайтынына сенуі, ... - ... ... ... ... ішкі ... ... шығаруға даярлау. Ол вербалды емес
карым-қатынас түрлерін қолданып бір-біріне жақындатады (дене терапиясы,
сәлемдесу рәсімі). Трениг ... ... ... ... ... ... ... әр адамның өз өмірінде орындайтын рольдер
репертуарын тиімді орындау жолдарын ... Бұл ... ... ... аяқталады, сондықтан топтағылардың бір-біріне эмоционалдық
қатынасына қарай кішігірім топтар құруға болады.
ІІ-кезең – ренанструкциялық. ... ... ... ... еркін сезіне бастайды. Осы ... ... ... тактикасы
өзгеріп, ол топтық тренингтің негізгі мақсатына негізделген және ... ... Ол ... ... келген ересек адамның) мінез-құлқы
сиымсыз екенін анық көрсетуге және клиенттің ... ... ... бағытталған. Сондықтан бұл кезеңдегі карым-қатынас
барысында психолог клиентке оның өз мінез-құлқын өзгерту қажеттілігін жақсы
түсінетіндей жағдай туғызады.
Бұл ... ... ішкі ... ... ... ... жанашырлық белгісі анық байқалады. ... ... ... ... мәдениетінде орын алған жаңа көріністер
пысықталады. Коррекцияны ... осы ... ең қиын ... ... ... ... өте күрделі өзгерістер
пайда болады. Бұрынғы стереатиптер ... ішкі ... ... Осы ... клиенттің психологқа деген негативизмі, қарсы ... ... ... ... ... топта ата-анасымен бірге шешілетін мәселелерді осы
эмоционалдық шиеленіс күшейген кезде жүргізген тиімді ... ... ұлы т.б. ... ойындары арқылы проблема тудырған
жағдайларды рольдерін ауыстырып көрсетіп беру ... ... ... ... ... құндылықтарға негізделгенін көрсету ... Әр ... ... ... ... басқа конфликт тудырған
ортадағы қарым-қатынас ерекшеліктеріне толық түсінуге жәрдем ... ... Бұл ... ... ... жан ... ... эмоциялар бәсеңдеп, баланың үлкендерге, оқытушыларға,
психологқа деген көзқарастары ... ... ... ... ... қол ұшын ... адамға деген сенім ... ... ... ... оң ... тұрақты етуге, оларды
пысықтауға психолог өте үлкен көңіл бөледі. Бала ... жаңа ... алып ... ... ... сақтауға шамасы келетініне сенуі қажет.
Психологтың коррекциялық жұмысты жүргізу техникасы осы іс-шаралардың әр
кезеңінде анықталған ... сай ... ғана ол осы ... ... ... жас кезеңіндегілерге психологиялық кеңес беру мен
психокоррекция жүргізудің қажеттілігі
Психологиялық кеңес беру мен психокоррекция жүргізу қажеттілігі ... ... орын ... ... ... жас ... мінез
ерекшеліктері қалыптасып, оның өмірлік максатқа байланысты бола бастайтыны,
өмірге деген көзқарасы және бағыттылығымен байланысты екендігі ... ... ... осы ... ... ... жеткіншек жас кезеңіндегілерге көмек көрсетумен байланысты
ұйымдастырылады.
Адамның мінезінің қалыптасуына ... ... ... ... салт-
дәстүр мен әдет-ғұрып, өзінің қарым-қатынас жасайтын кіші тобы, сынып
оқушылары, жолдастар мен достар, ... ... ... кино ... ... ... Өйткені адам басқаларға қарап, олардың тәжірибесін
меңгеріп адам болады. ... ... жас ... ... ... ... ... қалыптасуына және ... ... сол ... тән ... ... ... ... болады.
Жеткіншектің ересектік белгілерді қабылдауда соларға теңелсем дейтін
үлгілердің алуан ... ... ... ... ... мазмұны, жеткіншектің жеке басының ... ... ... ... бір ... бағдарлануға байланысты болады. Осы
үлгіге негіз болатын ересектердің сыртқы келбетінің өзіне тән белгілері мен
мінез-құлық ... ... ... тән ... ... салыстырғандағы артықшылық жағдайлары неғұрлым айқын көрінетін
ересектіктің ... ... ... үшін ... ... көрінеді.
Олар – темекі тарту, карта ойнау, шарап ішу, ... ... киім мен ... ... тән мода ... опа-далап, әсемдік заттар, қылымсу
тәсілдері, дем алу, көңіл көтеру, ... ... т.б. ... ... Сигарет ұстаған бала өзіне-өзі ересек болып ... де ... ... ... деп ойлайды. Жеткіншек үшін
ересек еркектің немесе әйелдің мұндай ... ... оның ... көрсетудің өзінде сондай сенімді орнықтырудың амалы. Барлық
ересектерге тән қасиеттерді балалармен еліктеу арқылы ... ... ... ... ең оңай тәсілі болып табылады, ал ... ... ... ... ... ... ... әдісі.
Сондықтан оның мұндай формасы өте кең тараған ... ... ... ... көбінесе бірінші кезекте орын алады да, оның жағымсыз екенін
балаларға ұғындыру қиынға соғады.
Өзінің келбетін сәнді үлгілерге ... ... етіп ... ... өзін ... етіп көрсету қамын ойлау әсіресе қыз балаларда өте көп
уақыт алуы ... ... ... 5 ... ... ... сәнді болып жүрген билерді үйрене бастайды. Балалар үшін ... ... ... ... ... ... болғаны,
кездесулер, дәстүрлі формаларда ілтипат белгілері болғаны, би билеп, шарап
ішетін кештер өткізілгені ... бола ... ... ... әуелде өздерін, көбінесе, ыңғайсыз сезінеді: айтатын ... ... ... ... ... да ... ... мінез-құлықтың,
қарым-қатынастың, көңіл көтерудің белгілі бір формасын сақтаудың өздігінен
алғанда бірінші дәрежелі маңызы болады. ... ... ... көбінесе
студенттерге қарап бағдарланады, кинодан, телевизордан, ... ... ... ... ... ... («жұрттың бәрі осылай
істейді», «бұл сән») және осыған сай ... ... мен ... ... айналады. Сәнге, биге, кездесулерге, кештерге
әуестену дәрежесі әр ... ... ... Мұның әсіресе 7-8 сыныптарда
жеткіншектердің белгілі бір тобтары өмірінің маңызды ... ... жиі ... ... ... сырт келбетіне және басқа жынысқа
зейін қоюы басқаша, ересектерге еліктемей де ... ... ... ... ... ... ... нақты үлгілер
болатыны жиі кездеседі. Әдетте жеткіншектерді ересектер өмірінің ... ... ... ... оларға өздерінше «мұғалім»,
«үйретуші» болатындар нақ ... ... ... айтуы бойынша,
жеткіншектердің қарым-қатынастарының ... бос ... ... ... ... пікір, «көңілді, жеңіл» өмір стиліне еліктеу өте қауіпті
болып шығады. Бұл орайда оқу ... ... ... ... ... ... ынта ... сөйтіп өзіне сәйкес өмірлік
құндылықтарымен қоса ... ... ... ... өзіне тән ерекше ниет
бекиді. Уақытты ... ... ... ... ... ... тәртібін
бұзушылықтардың себебіне айналуы мүмкін. Қазіргі бар ... жасы ... ... ... ... ... бос уақытын
өткізу мәдениеті төмен болады. Ересектіктің дамуындағы мұндай бағыт - ... ... ... ... де ... өз ... бар, ... жайлардың да алғашқы
түйіншектері жеткіншектік ... ... ... ... ... Ең кіші
жеткіншектердің класын сырт пішінінің ересектігі айқын ... ... ... жиі ... ... ... ... кеткендер
де көп болады. Мұндай балаларды кластастары қалғандарымен салыстырғанда
ересектер деп ... нақ осы ... де ... ... ... оларды жазғырса, енді біреулері оларға теңесуге ... ... ... ... ... өзі тәрбиешілер үшін тікелей
дабыл болуы керек: ересектіктің мұндай жағымсыз көріністерін ... ... ... ... ... ... ... сыйластық пен
беделдің негіздері туралы дұрыс ұғым қалыптастыру қажет.
«Нағыз еркектің» қасиеттеріне теңесу жеткіншектердің дамуындағы ... ... ... ер ... ... сай келетін ер адамның -
«нағыз еркектің» қасиеттерінің белгілі бір мазмұнына белсенді түрде ... ... ... өзі, бір жағынан — күш, ерік, батылдық, ерлік,
төзімділік; екінші жағынан — достыққа берілуі, ... және ... ... ... ... ... ... романдарына, Ұлы Отан соғысының каһармандары туралы шығармаларға,
ақыр ... ... ... ... ... және детективтік
мазмұндағы кинофильмдерге жеткіншектердің ондаған жылдар бойы ... ... ... ... ... себебі көбінесе мынада: мұндай
шығармалардың қаһармандары «нағыз ердің» ... ... ... олардың мәнді бір бөлігі деп қабылдау, ата-бабалардың ерлігін
көрсету. Мұндай қаһармандар қазіргі ... ... ... олар ... және ... тәрбиелеудің үлгілеріне айналмайды.
Жеткіншектер әкесінің, ағасының, жақын танысының осындай қасиеттерін мақтан
етеді, ... ... ... ... ... туралы сүйсіне
әңгімелейді, ал тарихи және әдеби кейіпкерлердің тәрбиелік мәні өте ... ... ... ... ... ... спорттық
іскерліктерімен көзге түсетін құрдасы да жеткіншекке үлгі болуы мүмкін.
Мұндай балалар өте-мөте ... ... ал ... ... олар жақсы жолдас
болса, олардың беделі өте жоғары ... ... ... ... айыпталады. Өзінің батылдығын көрсету үшін жеткіншек шектен
асқан істерге, ал кейде қоғамдық жағымсыз ... де ... ... Дене күші ... бағаланады. Кейде сыныпта немесе бір топ баланың
ішінде барлық ... ... күші ... асып ... біледі, соны
көрсету үшін сайыстарға да түседі. Жеткіншектер өздерінің дене ... өте ... ... Олар ... күш ... жақсы көреді.
Күрестің алуан түрлері ... ... ... Кейбір балалардың
төбелесқойлығы көбіне біреуден өзінің күші ... ... ... ... ... сыйлайтын болуы үшін жеткіншек өзі айтатын
ерлік қасиеттерінің әр түрлі көріністеріне өзінің қатынасу шамасын едәуір
асыра көрсетуі ... ... ... ... алу жеткіншек үшін өте маңызды. Ол былай
тұрсын, жолдастары өзін ... ... «қыз ... жоқ» деп ... ... өзі ... емес, әділетсіздік, қаталдық деп санайтын қылық
жасауы немесе сондай коллективтік істерге қатынасуы ... Ол өзін ... да ... айыптауы мүмкін, бірақ ашық наразылық ... ... ... Өздерінің қылмысты мақсаттарын жүзеге асыру үшін құқық
тәртібін бұзушылар (жасы жетпегендері де, ... де) ... ... нақ осы «ер ... ... ... ... пайдаланады.
Ер балалардың бірсыпырасы 6 сыныптан бастап әр түрлі жаттығулар ... күші мен ... ... ... ... ... ... шұғылдану болады. Жетінші, сегізінші кластағылар ер мінезді
адамдардың спорты деп ... ... ... ... ... өз ... ... ұмтылуы кейбір жағдайларда қорқынышын
жеңуге, сондай-ақ бір нәрсені істегісі келмеуін жеңуге ... ... ... ... ... еркін, батылдығын әр түрлі амалдармен
сынауға, бұл ... ... үшін әр ... ... ... ... ... мен өміріне қауіпті де болуы мүмкін), екіншісі – ... ... ... ... ... сәтсіздіктер жеткіншектің
көңілін суытып, өзінің кемшіліктерін жою ... ... ... Бұл ... ... ... көмегі өте қажет; ол
жеткіншекке нақты міндеттерді бөлуге, оларды орындаудың дұрыс амалдарын,
кезеңдік ... ... ... ... ... табуға
көмектесуі керек. 7-8 сыныптарда кейбір жеткіншектер өзін-өзі ... ... ... ... ... етеді. Сөйтіп, ол әр түрлі сипаттағы
міндеттері ... ... ... ... ... шақта ер балалардың көпшілігінде ерлік қасиеттері ... ... өзін ... ... ... болады, жеке басының
құнды қасиеттерінің өзіне тән ... ... ... ... ... спортпен байланысты ынта мен ұнамды іс-әрекеттердің ... ... Әр ... ... ... ... ... алатын орны әр түрлі әрі көбіне өте маңызды болуы ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесі
жеткіліксіз болса, әлеуметтік-моральдық бағыттылығына қарамай ... ... ... табыну келіп шығуы мүмкін. Жеткіншек ер балаларды
тәрбиелеудің аса маңызды міндеті - оларда ерлік ... бұл ... ... ... ... түсінік қалыптастыру.
Көптеген жеткіншек қыз балалардың атам заманнан ерлер ... ... ... ... қажырлылық, ұстамдылық т.б. қасиеттерге
жеткісі келетінін атап айту керек. Ер ... ... олар да ... ... ... ... тән ... қазіргі жеткіншек
қыздар мен бойжеткендер үшін әрқашан тартымды ... ... ... ... ... өмірі мен семьядағы жағдайының өзгеруіне байланысты. Қоғамдық
мұратты бейнелердегі өзгеріс осыдан келіп ... ал ... өз ... ... ұнамды қасиеттер туралы түсініктің қалыптасуына ықпал жасайды.
Қыз баланың мұрат ... ... ... оның ... ... ... ... ерекшеліктеріне де едәуір байланысты болады.
Ересектермен қатар және теңдей еңбекке қатынасу, оларға ... көп ... ... жағдайда жеткіншекте жауапкершілік,
дербестік, оңтайлылық сезімін, әр түрлі ... мен ... ... ... ... ... жасау, сезімталдық пен ... ... Бұл ... қалыптасуына қолайлы жағдайлар
жеткіншектерді ересек адамның көмекшісі әрі тірегі позициясында болғанда
жасалады. Жақын ... ... ... ... ойлау жеткіншек үшін
ерекше маңызды болып, өмірлік қазына сипатын алады. Мұның өзі адамгершілік
сенімдердің, жеке ... ... ... құрудың ерте бастан
қалыптасуына қолайлы жағдай жасайды.
Болашаққа арналған жоспарлар туралы ойлағанда жақындарының қамын ойлау
көп орын алады. Көптеген ... ер ... ... әр ... - ағаш және темір ұсталығын ... ... ... ... ... трактор жүргізуге, фотосурет түсіруге,
мылтық атып, аң аулауға, компаспен бағдарлануға т.б. ... ... ... атап айту ... Қыз ... да олардан
қалыспай, тек әйелдер іскерліктерін ғана меңгерумен шектелмейді.
Жеткіншектік шақтың басы осындай іскерліктерді үйретуге ең ... Бұл үшін ... ... ретінде ересектердің тиісті
кәсіптерінде пайдаланылуы қажет. Жеткіншектердің өздері де ... ... ... пен ... мазмұны неғұрлым байыпты болса, жеткіншектер
жұмысқа соғұрлым ынталана кіріседі. Ересектердің өзіне ... ... ... оны ... ... ... мен ... сабақтарындағы
жұмыс балалар үшін жаңалық неғұрлым көп болса, ілгерілеушілік болса, олар
өз еңбегінің нәтижесін, оның қоғамға ... ... ... ... ... жеткіншектерге тартымды болады.
Балалар үшін ересектердің өздері маңызды әрі қызықты деп санайтын істер
мен іс-әрекеттерге қатынасу ... ... ... ... ... роліне әбден риза, ал неғұрлым естияр болған сайын ... ... да, ... қай ... ... да ересектің орнын толық
ауыстырып, әйтеуір мүлдем дербес іс-әрекет жасауға ерекше қуанышты болады.
Бұл ... жаңа ... ... Ересектермен іскерлік
ынтымақ ересектіктің көрінуінің ... ... үшін ... ... ... ... жеткіншектің өмірінің маңызды әрі ұнамды мазмұны бола
алады және ... тиіс те. ... ... ... сенім білдіргенін
сезініп, өз еңбегінің пайдалылығын көрсе, іскерлік ... ... ... жеткіншектің үлкендерге көмекшісі позициясын белсене
қалыптастырып, оны барынша қолдап, нығайтып отыруы керек. Мұндай позицияның
болуы жеткіншекте шын ... ... ... және ... көптеген құнды адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуы үшін өте
маңызды.
Танымдық – іс-әрекетте ... ... ... орын алады.
Ересектіктің дамуындағы маңызды бағыт мазмұнды мүдделердің ... ... ... жасаумен байланысты. Ол жеткіншектің бір нәрсені шын
мәнінде танып-білуге ұмтылуынан ... ... ... өзі ... ... ... асып түсетін танымдық іс-әрекеттің дамуына
себепші болады. ... ... ... ... өнерге, білімнің
бір не бірнеше саласына катысты болуы мүмкін және кәсіптік ... ... бола ... ... ... ... болып, ондайда
бірқатар уақыт (бос уақыт қана емес, сабақ даярлауға қажетті уақыттың да)
сол өзіне ұнамды іспен ... ... ... іске ынталы жеткіншек
өте белсенді ... ... ... ... аспаптарды
іздестіріп, әр түрлі тәсілдермен игереді. Жеткіншектер үнемі кітапханаға,
көрмелер мен музейлерге барып, ... ... бір ... ... зерттей бастайды. Мүдделердің үйлесуі ... ... ... ... әр ... мәселелерді талқылайды,
кітаптармен, материалдармен алмасады, әр ... ... ... ... ... Ықыластанған білімді табу немесе сәтсіздіктің
себебін ... үшін ... ... мен ... ... ... ынта-ықылас пен нәтижелі іс-әрекеттің дамуындағы өте маңызды қадам:
жаңа ... ... ... яғни ... білім алу арқылы
қанағаттандырылады. Жеткіншектің дербес ... ... ... ... оны жаңа ... жасау процесі және жалпы алғанда
танымдық ... өзі ... Бұл ... ... даму
жеделдеп, білім терең сипатта әрі көлемді болады.
Танымдық мүдделердің ... ... нақ осы ... шақта
қалыптасады. Әрбір сыныпта білімнің әр түрлі салаларынан өз мамандары
болады, сыныптастары одан ... ... бір ... ... бойынша дау
туа қалса, соның төрелігіне жүгінеді. Мұндай жеткіншектердің едәуір көп
білім алуы — ... ... ... ... Олар ... және таным
процесіне өздері үшін маңызды әрі қажетті деп ... ... ... ... білім алу элементтері анық
көрініс берген болады. Әдетте бұлар ұлының не қызының танымдық ... және ... ... көп ... бөлетін ата-аналардын,
балалары болады.
Осы және бұл жерде айтылмаған көптеген ерекшеліктерге ... ... аса ... ... және ... көп ... ... Бұл
кезеңнің қиындығы баланың денсаулығына бұрын қалыптасып ... Егер ... ... ... ... барабар
болмаса, ол өтпелі кезеңде жағдай асқынып кетеді. ... ... ... ... ... ... де елеусіз өтпейді, әр
жеткіншек жаңа және ылғи сүйкімді бола бермейтін өзгерістерге ... ... бұл бас ... ... ... ауруы арқылы білінеді т.б. Жеткіншек
балалардың көңіл-күйі жиі құбылып ... ... ... жиі ... ... бір тобы тез ... ашуланшақ, көңілсіз болады.
Жеткіншектердің психикасы аса ... ... ... жас ерекшелігінің
заңдылығы сондай, онда кісіаралық қатынастар сонша жаңа ... ... ... ... ... ... себепсіз
агрессиялықтан, мектепке баруға қорқудан, сабаққа қатынасудан, ... ... ... бас ... ... яғни ... мінез-құлықтан
көрінеді. Мектеп мазасыздығы да осы жас кезеңінде жиі ... ... көп жеке ... ... ... ... т.б. себептермен
байланысты.
Дезадаптациялық процестер, акцентуация көрінісі баланың жеке ... ... мен ... ... деп сипаттауға болады, оның
себебі, мұғалім мен оқушы қатынасындағы қарым-қатынастың бүзылуына ... Бұл ... өзін ... ... ... ... байқамай ауыр
сөз айтуынан т.б. сондай себептерден болуы мүмкін. Әдетте мұғалімдердің
байқаусыз айтқан, не ... ... ... оқушылардың жүйкесінің
бұзылуына себепші ... ... ... ... ... ... сөзді естіген балалар тап болады. Олардың отбасындағы ... ... ... ... ... болады.
Акцентуация, агрессия, дидоктогенді невроздар баланың ... ... ... ... Оқушының мотивтік сферасының бұзылуына
алып келеді. Білуге тырысушылық мотиві оқу ... ... ... ... бағалау, өзін-өзі бағалауы өзгереді. Оқушыны қатты шаршату,
көп тапсырма беруде невротикалық бұзылуы мүмкін. Невроз – ... ... Бір ... ... ... бұзылуға алып келмейді. ... ... ... тым кең. ... ... невротикалық жағдайға
апаратын себептерінің бастылары, мазасыздану, әуреге түсу және баланың
жанының жарақаттануы. ... ... ... егер оқушыларға
невротикалық реакцияларының алғашқы ... ... ... ... ... ... етуге ол кісінің психогендік дамуын
тоқтатуға болады. Осы проблемаларды ... ... ... ... ... жасау және басқа көмектесетін шаралар
қажет. Оның ішінде баланың дамуына ерте ... ... ... ... және ата-аналармен, мұғалімдермен психологиялық
қызмет шеңберінде жұмыс істеу қажет.
Жеткіншек жас кезеңінде ... ... ... ... нығайуымен
байланысты жаңа праволарға ие болмақшылық тілегі ересектермен қарым-
қатынастың барлық салаларын қамтиды. ... ... ... ... талаптар қойылғанда оған қарсық мінез көрсете бастайды: өзінің
дербестігін тежегенге және ... ... ... бала ... қамқорлық
жасап, бағып-қаққанға, жүріп-тұрғанын бақылағанға, баладан үлкендердің
тілін алуды және ... ... ... ... ... орындалмаған
нәрселерге жазалағанға, кіммен жолдас-жора болуын таңдауына, оның ... ... ... ... ... кеңес бергенге
т.с.с. қамқорлықтар түріне ол ренжіп, ... ... ... ... анық ... ... ол өзін ... дербестікке
деген правосынан айыруға болмайтын адаммын деп ұғынады. ... ... ... ... ... ... ... ересектермен қатынасындағы
тең правосыздық жағдайын бейнелейтін) жеткіншек үшін енді қолайсыз, оның
өзінің ересектік дәрежесі ... ... ... келмейтін болады. Осы
жағдай ересектердің жеткіншекке қатынасты праволарын ... де, ... ... ... жеке басы мен ... қадір-қасиетін
құрметтейді, сенім білдіріп, дербестік берілуін, яғни ересектермен айқын
тең праволылықты ... ... ... мұны ... ... қарсылығы мен бағынбауының әр түрлі формалары кездеседі -
көбінесе олар ересектермен қарым-қатынастардың бұрынғы типін жаңа ... ... тән ... ... ... ... ересек сезімі өзінің төңірегіндегілердің оны ... ... ... ... болуына байланысты ересек пен жеткіншектің
бір-бірімен қарым-қатынастарындағы ... ... жаңа ... ... кезеңнің маңыздылығы мен ерекше орын айқындайтын жай
сол, нақ осы уақытта ересек адам мен ... ... ... тән ... ... адамдардың қарым-қатынасына тән, саналық тұрғыдан
жаңа типіне өту жүзеге асады. Бұл өту жеткіншек пен ересектің ... ... жаңа ... ... ... ... ... Ескі
тәсілдерді жаңалары біртіндеп ығыстырады, бірақ олар қатарласып та ... өзі ... де, ... де көп ... ... ... жаңа ... — жеткіншектің қалыптасып келе
жатқан этикалық дүниетанымының маңызды мазмұны болып орын ... ... өзі ... білдірсе, немесе жеткіншектің талаптарын
ескеріп, оған деген қарым-қатынасын қайта құрса, қарым-қатынастардың ... ... ... ... орын алуы ... ... ... – ересек адамның
жеткіншекке әлі бала деп қарамауы болмақ. Алайда ... ... ... ... сақталуына қолайлы болады, атап айтқанда, бұл
жағдайлар мыналар:
1) ... жасы ... ... ... ... оның қоғамдағы
жағдайының өзгермеуі, ол мектеп оқушысы, әлі де сол қалпында қала ... ... ... ... ата-анасына немесе олардың
орнындағыларға толық тәуелділігі, ата-анасының мұғалімдермен қатар ... ... ... ... ... багыттап және тексеріп отыру, бақылау әдетінен
шықпағандығы (қажеттігін ұғынған күнде де, бұл дағдыны бұзу қиын);
4) жеткіншектің ... мен ... ... ... оның ... ... ... алмайтындығы.
Осының бәрі жеткіншектердің неше түрлі мінез көрсетуіне, тіл алуына
кедергі жасайды. Өйткені жеткіншектер ... ... мен ... ... іске ... ... ... оны өздерінше ақтайды. Алайда
ересек адамның мұндай көзқарасы жеткіншектің талаптарына қарсы келіп қана
қоймайды, ... ... ... осы ... балаларды тәрбиелеу
міндетіне де қарсы келеді. Жеткіншектің ... ... ... болашақ
дербес өмірге даярлау – қоғамдық тұрғыдан өте қажетті проблема. Мұның өзі
күрделі процесс, ол ... ... ... және ... ... арналған
нормалар мен талаптар жүйесінде өмір сүре бастаса ғана оны жүзеге асыру
мүмкін болады. Тек ... ... ғана ... ... ... ойлауға, алуан түрлі міндеттерді орындауға, адамдармен қарым-қатынас
жасауға үйрене алады. Нақ осы ... де ... ... ... ... ... ... жаңамен ауыстыруды талап
етеді.
Бұл талаптар ... ... ... ... ... ... орын алады. Мінездің акцентуациясы
дегеніміз мінездің жеке ... ... ... ... шығу
нәтижесі. Адамға мінездеме бергенде оның не істегенін ғана айтып қоймай
жұмысының сапасын, ... ... ... ... ... ... ... роль атқарады). Біреулер жалқау, ұяң, ... ... ... ... ... Ал біреулер іскер,
қатал, тілектестік білдіреді, бірақ жұмысты сапалы ... ... ... аз нәрсені шала істеп оны жұртқа түгел ... ... ... көре алмайды, ашушаң, ызақор, сыйымсыз болады.
Қорытынды. ... ... осы ... ... ... беру және психокоррекция ұйымдастырылады. Олар келесі
мақсаттарын толық ... ... өте ... I-кезеңде психолог
зерттелінушілердің проблемасын толық диагностикалауы және ... ... ... әр ... жаңа ... ... ... шығармашылық қасиеттерін көрсетуге мүмкіндік береді; ... ... ... ... ... жаңа ... өз бетімен
көрсетуге, өз күшіне сенуін, өзін-өзі сыйлауын пысықтауға жәрдем береді.
2 бөлім. Оқушылардың жекелік қасиеттерін диагностикалау және
психокоррекция жүргізу ... ... ... ... ... ... жас кезеңінде орын алатын үлкендерге деген ... ... осы жас ... жиі ... мінез акцентуациясьшың әр
түрлі типтері болуына байланысты орын ... ... осы ... және ... тікелей қарым-қатынастағылармен шиеленіс
жағдайларды өзгерту амалдарын пайдалануға бағытталған шаралар жүргізіледі.
Олар психологиялық кеңес беру және ... ... және ... ... беру ... ... тұрған педагогикалық-психологиялық проблемаларын анықтауға
бағытталған ... ... ... ... қасиеттерін және таным процестерін белгілі бір мәселелерге
байланысты ... ... ... ... тәрбие немесе оқуындағы
кездесетін қиындықтарының психологиялық ... және ... ... жолдарын, даму ерекшеліктерінің жекелік құрылымына байланысты
қалыптасқандығын анықтау үшін ... ... ... кеңес беру және психокоррекция жұмыстары ... ... ... ... міндеті – мұғалімдерге,
тәрбиешілерге, ата-аналарға баланың даралық психологиялық ерекшіліктері
туралы толық мәлімет беру және ... ... ... психокоррекция
жүргізу проблемаларын нақты анықтап алу.
Жеткіншектерге психологиялық кеңес беру және ауытқуы бар балалармен
психокоррекция жүргізу алдында ... ... ... ... ... қасиеттерін бағаладық. Жеке тұлғалық қасиеттер ішінде темперамент
психофизиологиялық негізі бар, ... ... ... ... ... ... ... зерттеуді осы қасиетті өлшеуден
бастадық. Оқушылардың жеке-даралық және жас ... ... ... ... ... ... жұмыстың
мазмұны, оны жүргізу барысында қолданылатын әдістемелері ... ... ... ... ... қасиетін
анықтап, болашақта мамандық тандауға, отбасын ... ... ... ... көрсетудің маңызы үлкен. ... осы ... ... көрсету барысында әр баланың темпераментін, оқушылар
ұжымындағы ... ... ... даму ... ... ... және тағы сол ... жекелік қасиеттерін түсініп алуы
керек.
Оқушылардың темпераментін Стреляу тестімен ... ... ... ... және жүйке процестерінің тепе-теңдігін
анықтау.
Орындау ережесі: тексте берілген 134 сұрақтарга жауапты талдау арқылы
темперамент көрсеткіштері мен ... ... жүру ... ... ... жауапты ия, жоқ, білмеймін деп беру керек.
Жауап дұрыс немесе қате болуы ... ... Әр ... өз ... өзіне дұрыс
және сол адамның өзіне тән ерекшеліктерін көрсетеді. Сондықтан қойылған
сұрақтардың ретін ... онша көп ... үш ... ... ... ... ... Білмеймін деген жауапты сирек қолданған жөн.
Сауалнама:
1. Сіз өзіңізді басқалармен тез танысатын адамдарға жатқызасыз ба?
2. Іс-әрекетке кірісу үшін басқалардан нұсқау ... ... ... шаршағаныңыз басылу үшін қысқа уақыт ішінде дем ... ме? ... ... ... ... ... ... Пікір-талас болғанда тақырыпқа байланысты жоқ ... ... Ұзақ ... соң ... ... оңай ... Жұмысқа беріліп кеткенде шаршағаныңызды ұмытып кетесіз бе?
7. Біреуге берілген тапсырманың орындалуын шыдамдылықпен күтесіз ... Әр ... ... ... жататын болсаңыз, ұйықтауыңыз барлық
уақытта бірдей жеңіл бола ... ... ... ... сырды құпияда сақтай аласыз ба?
10. Бірнеше апта немесе айлар бойы айналыспаған жұмысқа жеңіл ораласыз
ба?
11. Шыдамдылықпен ерінбей түсіндіресіз ... ... ... ... ... ... көресіз бе?
13. Қызық емес жұмысты орындау барысында жалығып, ұйқы ... ... ... ... ... ... жеңіл ұйықтайсыз ба?
15. Өзіңіздің күшті жағыңызды көрсетуге құмарсыз ба?
16. Бейтаныс адамдардың алдында өзіңізді еркін ұстайсыз ба?
17. ... ... ... ... оңай ... Сәтсіздікте сабырлық сақтайсыз ба?
19. Қажет болғанда өз мәнерлеріңізді ... ... ... ... ... ... талап ететін функцияны орындауға құмарсыз
ба?
21. Басқалардың әсерінен көңіл-күйіңіз өзгереді ме?
22. Қиын-қыспақта өзіңізге сеніміңіз сақталады ма?
23. ... ... ... ... ... ... ... Күтпеген жерде күн тәртібі өзгерсе, сіз сасып қалмайсыз ба?
25. Қажетті жауапты тез табасыз ба?
26. Сіз үшін өте ... ... күту ... ... ... ба?
27. Демалыс, каникулдың бірінші күндері сіз үшін жеңіл өте ма?
28. Тапқырсыз ба?
29. Жүрісіңізді, тамақтануыңызды басқаларға теңестіруіңіз оңай ма?
30. Дем ... ... тез ... ... Сабақта, жиналыстарда сөз алуға құмарсыз ба?
32. Ашулануыңыз оңай ... ... ... ... соң оны тоқтатуыңыз оңай ма?
34. Басқаларға кедергі келтірмеу үшін ... ... ... ... Шағыстьгрушыларға ермей қаласыз ба?
36. Басқалармен тіл табысып, жұмыс ... оңай ... ... ... үшін барлық жағдайларды салыстырып көресіз бе?
38. Кітап оқығанда автордың ойын басынан ... ... ... ... ... ... ... ба?
40. Егер пікір-талас нәтижесі жемісті болмайтынын білсеңіз, сол
әңгімеге ... ... ... ... ... Нақты қимыл-әрекетті талап ететін жұмысты ұнатасыз ба?
42. Басқалардың пікірімен санаса отырып, ... ... ... ... ... ұйымдастырудың жаңа тәртібіне тез үйренесіз бе?
44. Күндіз қызмет атқарған болсаңыз, түнде жұмыс істеуге шамаңыз келеді
ме?
45. Әдеби кітаптарды тез ... ... ... ... ... нәрседен тез бас тартасыз ба?
47. Ұстамдылық көрсете аласыз ба?
48. Тез оянасыз ба?
49. Жылдам ... ... ... көрсете аласыз ба?
50. Шуға көңіл бөлмей жұмысты ... ... ... ... бетіне баспай, шыдамдылық көрсете аласыз ба?
52. Емтихан алдында, бастықпен сөйлесерде ұстамдылық көрсетесіз бе?
53. Жаңа ортаға тез үйренесіз бе?
54. Жаңалыққа ... ... ... ауыр ... ... соң толық демалуға түнгі үйқы
жеткілікті ме?
56. Қысқа мерзім ішінде ... ... ... талап ететін
жұмыстан бас тартасыз ба?
57. Өмірде кездесетін қиындықтың басым көбін өзіңіз ... ... ... ... сөйлеуден бұрын басқалардың аікірін тыңдап аласыз ба?
59. Жүзе білетін болсаңыз, суға ... бара ... ... ... ... ба?
60. Қажырлы еңбек етуге қабілеттісіз бе?
61. Ескерту жасау артық болып тұрса, өзіңізді ұстап қала ... ... ... ... мән ... ... Бір ... екіншісіне ауысуыңыз оңай ма?
64. Маңызды шешім қабылдау үшін барлық мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... ... ... ба?
66. Басқа адамның тіршілігіне үңілмеу, қағаздарын оқымау сізге оңай ма?
67. Біркелкі орындалатын жұмыстан ... ... ... ... ... ... сізге оңай ма?
69. Артық дене қимылын жасамай сөйлеу, жауап беру сізге қиын ба?
70. Көңілді ортаны ... ... ... Көп ... ... ... ... ұнатасыз ба?
72. Ұзақ уақыт жұмысқа беріліп істейсіз бе?
73. Жылдамдықты талап ... ... ... ... ... Қиын ... ... көрсетесіз бе?
75. Ұйқыдан оянғаннан соң төсектен бірден тұрасыз ба?
76. Өзіңіз тапсырманы орындап болғаннан соң басқалардың ... ... ... Жағымсыз жағдайды көргеннен соң бұрынғыдай ынтамен әрекетіңізді
жалгастырасыз ба?
78. Күнделікті басылымдарды жылдам қарап шығасыз ба?
79. Басқалар түсінбейтін, ... ... ... ... ... ... ... жұмысты сапалы орындай аласыз ба?
81. Ұзақ уақыт үзіліссіз ... ... ... ... Бас ... тіс ауруы мазалағанда жұмыс істей аласыз ба?
83. Басқалар сізді ... ... ... ... біле ... алаңдамай
жұмысыңызды аяқтайсыз ба?
84. Төтенше жағдайларға тез жауап бересіз ба?
85. Тез сөйлейсіз бе?
86. Қонақ келетін болса өз жұмысыңызды ... ... ... ... ... ... өз ... өзгертуіңіз жеңіл ме?
88. Шыдамдысыз ба?
89. Өзіңізден жай қимылдайтындардың жұмыс темпіне икемделе аласыз ба?
90. Өз ... ... ... бір-бірімен үйлесімді
жұмысты қатар орындауға шамаңыз ... ... ... ... ... басылады ма?
92. Бірнеше істерді қиналмастан бір уақытта орындайсыз ба?
93. Көшеде болған қайғылы ... ... ... ... ... сақталады ма?
94. Нақты қимылдарды талап ететін жұмысты ұнатасыз ба?
95. Жақын адамдарыңыз істі болғанда салқын қандылық боласыз ба?
96. Қиын жағдайларда ... ... ... ... адамдар арасында, үлкен топтың ішінде өзіңізді еркін
сезінесіз бе?
98. Қажет болса ... ... ... ... ба?
100. Басқалардың жұмыс атқару ережесіне икемделуіңіз оңай ма?
101. Іс-әрекет түрлерін өзгертуге ... ... ... ... басқалардың әрекетін басқаруды мойныңызга аласыз
ба?
103. Жағдай көтермейтін кезде күлкіңізді баса аласыз ба?
104. Жұмысқа бірден кірісіп кетесіз бе?
105. Келіспейтін нәрсеңізге ... сөз ... ... ... ... ... ... келе ме?
107. Ақыл-ой қызметінен қатты шаршағаннан соң күндегідей ұйықтайсыз ба?
108. Ұзақ ... ішкі ... ... күре ... ... ... ... болатынын білсеңіз, оған араласпай тұрасыз ба?
110. Тартыс-талас кезінде саспастан дәлел іздейсіз бе?
111. Күтпеген жерде өзгерістер туғанда дұрыс шешімін таба аласыз ... ... ... ... ... жасайсыз ба?
113. Сізге өтініш жасамай-ақ медициналық процедуралардан өтесіз бе?
114. Бар күшіңізді салып ... ... ... ... ... ... көңіл көтеру жайыңызды ауыстырып тұрасыз ба?
116. Жаңа күн тәртібіне үйрену сізге оңай ма?
117. Төтенше жағдайларда басқаларға ... ... ... ... ... жастарын, цирк өнерін тамашалаған кезде өз әсеріңізді ерекше
дыбыстар мен қимыл әрекеттер арқылы білдіресіз бе?
119. Көпшілікпен сөйлесуді талап ... ... ... ... ... Өзіңіз бет-әлпетіңіздің көрінісін қадағалайсыз ба?
121. Дене күшін талап ететін жұмысты ... ... ... Өзіңізді ержүрек адаммын деп есептейсіз бе?
123. Күтпеген жағдайда дауысыңыз ... ... ... ... ... ... ... шамаңыз келеді
ме?
125. Сізге өтініш жасаса ұзақ уақыт тыныш отыра аласыз ба?
126. Егер күлкіңіз біреудің ... ... ... сіз өзіңізді ұстай
аласыз ба?
127. Тұнжыраған көңіл-күйіңіздің жарқын жүзге айналуы оңай ма?
128. Сізді күйгелектендіру оңай ма?
129. Қоршаған ... ... ... сізге оңай ма?
130. Көпшіліктің алдына шығуды ұнатасыз ба?
131. Жұмысқа ұзақ даярлықсыз кірісіп кетесіз бе?
132. Өз өміріңізді тәуекелге ... ... ... барасыз ба?
133. Қимыл әрекеттеріңіз ширақ па?
134. Жауапкершілікті талап ететін жұмысты ынталанып мойныңызға аласыз
ба?
Бағалау ... ... сай ... – 2 ... ... сай ... – 0 ... Білмеймін
деген жауап – 1 балл.
Өңдеу кілті:
Қозу күшін анықтау үшін келесі ... ... ... ... ... шкала бойынша бағаланады:
Ия: 3, 4, 7, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 24, 32, 45, 56, 60, 66, 72, ... 81, 82, 83, 94, 97,98, 102, 105, 106, 113, 114, 117, 121, 122, ... 132, 133, ... 47, 51, 107, ... ... анықтау үшін келесі сұрақтарға берілген жауап кілтке сай
келсе ол шкала ... ... 2, 5, 8, 10, 12, 16, 27, 30, 35, 37, 38, 42, 48, 50, 52, 53, ... 65, 67, 69, 70, 75, 77, 84, 87, 89, 90, 96, 99, 103, 108, 109, ... 118, 120, 125, 126, ... 18, 34, 36, ... ... үшін ... ... ... жауап кілтке сай
келсе шкала бойынша бағаланады:
Ия: 1, 6, 9, 11, 14, 20, 22, 26, 28, 29, 31, 33, 40, 41, 43, 44, ... 54, 55, 64, 68, 71, 74, 76, 79, 80, 85, 86, 88, ... 25, 57, 63, ... және ... ... ... 42 және одан жоғары болса,
өлшенген жүйке процесінің ... ... ... Қозу және ... ... ... ... ара-қатынасы жүйке
процесінің тепе-теңдігін көрсетеді. Егер арақатынасы 1-ге жақын немесе ... ол ... иесі ... ... қозу ... басым болса –
ол адамның қозғыштығын, ұстамсыздығын көрсетеді, ал ... ... ...... ... ... ... тежелгіш екпінінің белгісі болады.
Көрсеткіштер бойынша мінездеме:
Сангвиник-экстравент: тез қимылдайтын тұрақты адам, әлеуметтендірілген,
сыртқы дүниеге бағытталған, ашық-жарқын, ... ... ... ... ... ... басшылыққа құмар, жора-жолдастары көп, өмір
сүйгіш.
Зерттеу барысында ... ... таза түрі ... анық ... ... ... ашушаң, қозғыш, ұстамды емес,
агрессиясы анық байқалатын, оптимист, белсенді, ... ... ... күйі ... стресс жағдайында психопат.
Флегматик-интроверт: тұрақты адам, байсалды, ашулануы қиын, ойшыл,
іскер, ұстамды, сенімді, сиысымды, ... ... ... ... ұзақ ... созылған қолайсыз жағдайда көңіл-күйін,
денсаулығын бір қалыпты сақтайды. Зерттелінген ... 16 ... ... ... ... ... ... күшті, пессимист,
сыртқы көрінісі бойынша сабырлы, бірақ эмоциясы терең, оған ұзақ ... ... ... ... ... ... ішкі ... депрессияға үшырап, денсаулығы, жұмысқа қабілеті төмендейді.
Зерттелінгендердің сипаттамасы: 2 - флегматик-интроверт; 7 - ... 14 - ... ... ... ... ... темперамент қасиеті туралы, оның
әрқайсысының оң көрсеткіштері мен ... осал ... бар ... ... Әр адам өз-өзін тәрбиелеу барысында қалай оң көрсеткіштерін
нығайтып, табиғи күшін барынша ашуға тырысуы керек ... ... ... адам өзін ... ... ... орын алатын жерде
істеген жұмысының сапасына көңіл аударып жүретін болады. Зерттеу ... ... ... ... ... ... Әр бала ... мінездеме жазып, оң көрсеткіштерін анықтап,
оны жетілдіру жолдарын өзін-өзі тәрбиелеу бағдарламасын жасауға пайдаланды.
Жеке тұлғалық қасиеттердің барлық ерекшеліктерін ... ... ... ... бір-бірімен ұштастырып жүргізу қажет. Сондықтан
келесі кезеңде ... ... ... ... ... және оның
нақты түрін анықтауға арналған
Оқушылардың агрессиясын Басса-Дарки әдістемесімен зерттеу.
Зерттенушілердің мазасыздану деңгейін өлшеуге жеткіншектер агрессиясын
диагностикалау (Басса-Дарки) әдістемесі, пиктограмма ... ... ... ... ... әдістемесі пиктограмма деп аталады) әдістеменің
үй, тал, адам және менің отбасым кешқұрым түрлерін қолданып, ... ... ... ... ... Бала агрессиясының түрін және оның көрініс беру ерекшелігін
анықтау.
Бала ... ... оған әр ... ... ... ... адамның қоршағаң орта құбылыстарынан өзін ... ... ... ... қасиет деп көрсетсе (Лорнед, Анри), екіншілері
жетекші роль атқаруға ... ... ... деп ... ... ... теориялар да бар (Маллер, Дуб,
Доллард). Агрессия терминімен жеке тұлғаның субьект субьекттік ... ... ... ... ... ... – адамның алдында тұрған бөгетке кедергі
жасап, қиындықты жеңуге деген белсенділігі. Сондықтан агрессияның оң және
теріс көріністері бар ... ... ... ... Мысалы, адам өз өмірін
немесе басқа адамдардың өмірін сақтауға, табыс көзіне төнген ... ... ... ... ... Сонымен қатар, ешқандай ақтауға
болмайтын ... ... ... Жеткіншек жас кезінде себепсіз агрессия
немесе жалған қауіпке бағытталған шабуылшылық орын алуы ... ... ... ... және ... анықтауға болады. Психолог осы
мәселені зерттеп, нормадан тыс дамыған жұмысын жүргізуі керек.
А.Басс және А.Дарки агрессияны ... оны ... еқі ... ...... ... Осы құбылысты туғызған ... ... ең ... ... осы түрін анықтап алуға тиіс.
Екіншісі - инструменталдық агрессия немесе өзін-өзі қорғау үшін, басқаларды
жәбірлеуге қолданатын әрекеттері. Бұл ... ... ... ... ... мүмкін. Агрессияны зерттеуге қолданылатын әдістемелердің бірі – Басса-
Дарки ... Бұл ... ... ... формасын
диагностикалауға болады. ... ... тест ... ... берілген. Оларға «ия» немесе «жоқ» деп жауап беріңіз.
Сауалнама:
1. Менің кейде басқаларға зиян келтіргім келеді.
2. Кейде өзім жақтырмайтын адамдар туралы өсек ... Мен тез ... ... ... тез ... Егер ... жақсылап өтініш жасамаса, тапсырманы орындаймын.
5. Өмірден маған қажетті нәрселерді толық ала ... ... ... ... мен ... не ... білемін.
7. Мен достарымның қылықтарын ұнатпасам, пікірімді оларға білдіремін.
8. Егер біреуді алдаған кезім болса, мен ар-ожданның ... ... Мен ... адамға қол жұмсауға қабілетті емес сияқтымын.
10. Мен еш уақытта, заттарды лақтыратындай ... ... ... ... ... ... ... кешірімдімін.
12. Егер маған орныққан ереже ұнамаса мен оны бұзғым келеді.
13. Басқалар қолайлы жағдайды пайдаланып қалады.
14. Басқалар ... ... ... си-сияпат көрсетсе, мен одан
сескеніп қаламын.
15. Кейде менің ойыма ұялатын нәрселер келеді.
16. Менің басқалармен келіспейтін кезім жиі ... Мені ... ... ... ... мен оған ... бермеймін.
18. Мен ашуланғанда есікті тарс еткізіп жабамын.
19. Мен сыртқы көрінісімнен әлде-қайда ашушаңырақпын.
20. Егер біреу маған ... ... ... ... мен оған қарсы
тұрамын.
21. Менің тағдырым мені онша қанағаттандырмайды.
22. Көп адамдар мені ұнатпайды деп ойлаймын.
23. Басқалар ... ... мен ... дауласпай тұра алмаймын.
24. Жұмыстан қашатын адамдар өзін кінәлі сезіну керек.
25. Менің отбасымды әбіржіткендер - жұдырыққа жығылғысы келгендер.
26. Дөрекі әзілге мен ... дап ... Мені ... жасағандарға қатты ашуланамын.
28. Егер біреулер бастықсымақ санаса, олар менменсініп кетпеу үшін бар
күшімді саламын.
29. Апта ... мен ... ... ... біреуін жолықтырамын.
30. Адамдардың көбі маған қызғаншақтықпен қарайды.
31. Басқалардан ... ... ... ... Ата-анам үшін еш нәрсе жасамағаныма қамығамын.
33. Сізді әр қашан ызаландырған адамдардың тұмсығын бұзуға тұрады.
34. Мен еш ... ашға ... ... ... Егер ... ... ... көз қарасы мәртебеме сай келмесе, мен
оларға ренжімеймін.
36. Мені біреу ... ... мен оған ... ... ... ... тырысамында, қызғаншақтық «Ішімді ит жегендей»
етеді.
38. Кейде мені күлкіге көтеретіндер бар сияқты.
39. Мен ... ... ... сөз айтпаймын.
40. Менің күнәларымның барлығы кешірілсін.
41. Маған біреу қол көтерсе, менің жауап қайтаруым сирек ... ... ... ... мен ... Кей ... ... көргенде мен жынданамын.
44. Шынымен жек көретін адамым жоқ.
45. Бөтендерге еш уақытта сенім білдірмеу – менің ... Егер мені ... ... ол ... не ... ... ... өкінетін нәрселерді жиі жасаймын.
48. Ашуланған кезде қол жұмсауым мүмкін.
49. Кішкентай кезімнен бастап долылық көрсеткен емеспін.
50. Мен өзімді атылуға дайын ... жиі ... ... ... ... бәрі ... олар мені бірге жұмыс істеуге
қиын адам деп ... ... ... ... ... ... ... жағымды нәрсе істейді деп
ойлаймын.
53. Маған біреу дауыс ... мен де оған ... ... мені ... Төбелескенде басқалардан артық кемім жоқ.
56. Қатты ашуланғанда бірінші қолыма түскен затты сындырғаным есімде.
57. Кейде төбелесті бірінші болып ... Өмір ... ... екенін кейде анық сеземін.
59. Мен адамдар бұрын тек шындығын ... деп ... ... ... ғана ... Егер қателік жіберсем қысылып жүремін.
62. Өз құқығымды жұдырықпен ... ... ... күшімді көрсетемін.
63. Өзімнің ашуымды кейде стол төбелеп көрсетемін.
64. Маған зиян ... ... ... ... ... өз орнына қоя аламын.
66. Өзім дұрыс өмір сүрген ... ... ой ... жиі ... Мені төбелеске дейін апаратындарды білемін.
68. Кішкентай нәрселерге бола ренжімеймін.
69. Басқалар намысына тиіп, ... ... ... ойға ... Мен көбінесе адамдарды тек қорқытамын.
71. Соңғы кезде мен жабысқақ болып кеттім.
72. Дау барысында мен дауысымды жиі ... ... ... ... ... тырысамын.
74. Мен дауласпастан келісімге келгенді ұнатамын.
Авторлар сауалнаманы келесі ұстанымдарға сүйене отырып ... Әр ... ... бір ... ... арналған.
2. Сұрақтарға берілген жауаптарға басқалардың пікірі әсерін тигізуін
төмендету жолдары ойластырылған.
Бағалау шкаласы:
Жауаптар ... ... ... бағаланады:
1. Физикалық агрессия: ия – 1, жоқ – 0.
Келесі тұжырымдарға: 1, 25, 31, 41, 48, 55, 62, 68. Жоқ – 1, ия – ... – 9, ... ... ... ия – 1, жоқ – 0. 2, 10, 18, 34, 42, 56, 63, 3. ... 1, ия – 0: 26,49.
3. Тітіркенушілік: ия – 1, жоқ – 0: 3, 19, 27, 43, 50, 57, 64, 72. ... 1, ия – 0: 11, 35, ... ... ия – 1, жоқ – 0. 4, 12, 20, 28. Жоқ – 1, ия – 0: ... Өкпелегіштік: ия – 1, жоқ – 0. ия – 0: 5, 13, 21, 29, 37, 44, ... ... ия – 1, жоқ – 0. 6, 14, 22, 30, 38, 45, 52, 59. ... 1, ия – 0: 33,66, 74, ... ... ия – 1, жоқ – 0. 7, 15, 23, 31, 46, 53, 60, 71, 73. Жоқ ... ия – 0: 1,33, 66, 74, ... Кінәні сезінуі: ия – 1, жоқ – 0. 8, 16, 24, 32, 40, 47, 54, 61, ... ... ... ... ... ... ... жиналған
ұпайлардың екі түрлі қосындысы шығарылады. Біріншісі, қастандық индексі деп
аталады да, ол 5 және 6 ... ... ... анықталады. Ал
екіншісі, агрессия индексі – 1, 3, 7 ... ... ... ... 5 ... 3 – ... ... нормада екпіннің белгісін
көрсетеді. 21 плюс-минус 4 - агрессияның нормадағысын көрсетеді.
Зерттеу нәтижесі:
Басса-Дарки ... ... ... ... біз ... бойынша талдадық. Олар келесі кестеде көрсетілген.
Басса-Дарки әдістемесі бойынша баланың мазасыздану деңгейін бағалау.
|Мазасыздану түрлері |Көрсеткіштері ... саны ... ... ... |Жоғары, орта, төмен |2, 5, 11. ... ... ... ... ... төмен |5, 9, 9. ... ... ... ... ... |7, 8, 1. ... Негативизм |Жоғары, орта, төмен |11, 6, 8. ... ... ... ... ... |17, 3, 1. ... Күдіктенушілік |Жоғары, орта, төмен |1, 3, 9. ... ... ... ... ... ... |12, 11, 3. ... Кінәлі сезіну |Жоғары, орта, төмен |2, 6, 1. ... ... ... ... ... ... жоғары дамыған
агрессия түрлі вербалдьдық және физикалық агрессия болып табылады. ... ұл ... тән, олар ... сөздерді өте көп қолданатыны
анықталды. ... ... ... пен ... көрсеткіштері
болады. Бұл жас кезеңіндегі балалардың күдіктенушілігінің жоғары ... ... ... ... өз ... таңдап алып, болашақта дербес
өмір сүру жолын тауып алу қажеттілігі алдында тұрғанымен байланысты. ... ... ... балалардың жетеуінің агрессиясының түрлерін
көрсеттік. Бұл тестімен зерттелінген 23 ... ... ... ұқсас келді. Олардың басым көпшілігінде жанама агрессия ... анық ... ... қатар ұл балалардың барлығы және кейбір
қыз балаларда вербалдық агрессия көрініс берді.
Басса-Дарки әдістемесі ... ... ... ... аты ... түрі |
|1 ... ... ... ... |
|2 ... ... ... ... |
|3 |Базакүл ... ... ... |
|4 ... ... агрессия, өкпелегіш |
|5 ... ... және ... ... |
|6 ... |Вербальды агрессия, ... |
|7 ... ... агрессия, өкпелегіш |
|8 ... ... ... ... |
|9 ... ... ... ... |
|10 |Назира ... ... ... ... ... ... және вербалды агрессия ... ... ... агрессия, өкпелегіш |
|13 ... ... ... ... |
|14 ... ... ... өкпелегіш ... ... ... ... ... ... |Раиса ... ... ... ... ... ... ... өкпелегіш ... ... ... ... ... ... ... ... және ... агрессия |
|20 |Сауле ... ... ... ... ... ... афессия, өкпелегіш |
|22 ... ... ... ... |
|23 |Ұлбала ... ... ... ... ... эмоционалдық жағдайын, мазасыздану деңгейін,
қарым-қатынасқа құмарлығын, ... ... ... үшін ... ... «Үй. Тал. ... әдістемесі.
Мақсаты: Баланың даму деңгейін ... ... ... ... ... басқа адамдармен қарым-қатынасының ерекшеліктерін және
қарым-қатынас қажеттілігін бағалау.
Зерттеу барысы: оқушыларға таза ақ парақтар таратылып берілгеннен ... ... ... ... түсіндіріледі. Суретке үйді, адамды және
өсіп тұрған ағаштың ... ... ... орналасуы, түрі, түсі және
тағы басқа да ... ... ... ... Тек ... ... ... бір кадрдегі көрініс тәрізді түсуі керек екені айтылады.
Еркін ... ... ... ... қойылмайтыны анықталады.
Қажетті жабдықтар ақ парақ, түрлі-түсті қаламдар, өшіргіш.
Орындау уақыты: 15-20 минут.
«Үй. Тал. Адам.» тесттің интерпритациясы.
1. Жетінші сынып оқушысы ... ... ... ... Олжастың
салған суретінде үйі алдыңғы қатарында орналасқан, ... ... ... мол ... есік ашық тұр, ... ашып кіруге болатындай
ұстайтын тұтқасы бар, үйге баратын жол кең, таза, ... ... ... Бұл ... ... ашық-жарқын, қарым- қатынасқа
ыңғайлы, қонақ ... ... ... жақсы түсінетін екендігі байқалады.
Дегенмен үйдің төбесінің шеті қалың контурмен ... Бұл ... ... ... ... бар ... көрсетеді. Интеллектуалдық
қызметке құмар, тыныштық іздеуге бейім екені үйдің суретте парақтың ... ... ... ... басы ашық емес, басқалармен бірінші
болып қарым-қатынас жасауға ұялады, сондықтан өзі бірінше ... ... ... ... ... талдау барысында дене мүшелерінің орналасуына
қарап келесі қорытынды жасауға болады: баланың екі қолы бір жаққа ... ол ... бір ... ... ... алғысы келіп тұрған
тәрізді, қолын бір жақа созып ... ... ... ... ... ... бас ... жақсы көресетеді. Ол өзімен
бірге тұратын ... ... ... екен деген үлкен үміт ... ... ... ... ... ... бір ... болады.
Соған қарамастан агрессиясы анық байқалады.
2. Жетінші сынып оқушысы Алияның салған суретін талдау. Алияның ... ... ... оның ... ... ... ... Алияның суретінде кең байтақ ашық далада жалғыз үй орналасқан. Бұл
көрініс оның ... өзін ... ... ... өте қашық жерде
жүргендей болғанын көрсетеді. Алия отбасындағы ең кішкентайы. Олармен бірге
тұратын үлкен ағасының балаларына қамқорлық ... ... ... ... жүрген бала өзін көп нәрседен шектеліп, барлық ... ... ... ... ауып ... деген сезімге бөленгендігі байқалады.
Үйлердің терезелері өте көп, олар пердемен жабылмаған, екі ... ... тұр. Бұл ... ... ... ... және басқаларман
бірге жүргенді армандайтынын көрсетеді. Суреттегі заттардың ... ... ... ол ... ... ... қырсық мінезді,
басқалармен өзі бірінші болып қарым-қатынасқа бармайтынын ... ... ... ... ... ... суретін талдау. Раисаның
салған суретінде үйі алдыңғы қатарында орналасқан, үйдің есік-терезелері
үлкен, дегенмен олар ... ... ... жабық тұр, есікті ашып
кіруге болатындай ұстайтын тұтқасы жоқ, үйге баратын жол кең, ... ... тұл ... ... ... ... Бұл көріністер
Раисаның тұйық, қарым-қатынасқа құмар емес, өзін-өзі қанағаттандыратын,
басқа ... амал ... ... ... ... ... үйдің
төбесінің шеті қалың контурмен салынған. Бұл Раисаның болашақты болжамдауда
мазасызданып, терең ойға шомылатынын ... ... ... ... ... ... іздеуге бейім екені үйдің суретте
парақтың оң жағында салынғанынан ... ... басы ашық ... ... ... ... ... улады, сондықтан өзі
бірінше болып танысуы қиын. Сонымен қатар, суретті талдау ... ... ... ... ... ... ... болады: бала қолын
қусырып, басқалардан ... тұр, ол ... ... ... ... басқаларды басқаруды жақсы көретінінің бегісі. Сонымен қатар,
Раиса өзімен бірге тұратын үлкендерден көмекті ... ... ... көңіл-күйі барлық уақытта бір келкі болады, дегенмен агрессиясы
анық байқалады.
Жетінші сыныпта оқитын ... ... ... ... ... ... даярлығы әлі төмен, дегенмен олар болашақтан көп жақсылық
күтіп отырғанын және сол өмірге даярлықта үлкендер ... ... ... ... ... ... ... бойынша қорытындылау кестесі:
|Агрессиясы |Шектелгендік ... ... ... ... | | ... |7 |18 |5 ... көрсетілгендей сыныптағы оқушылардың басым көпшілігі өзін
шектелген деп сезінетіні анық байқалады. Сонымен ... ... ... көрініс беретіндер де бар екені ... Бұл ... ... ... ... үшін тағы да ... ... қолданылады.
Менің отбасым кешқұрым әдістемесі.
Мақсаты: баланың ... ... және ... ... оған қатынасушының өзін-өзі бақылауы, қарым-
қатынас ... ... ... әр ... ... шиеленіс жағдайлар санадан тыс көрініс береді. Отбасындағы
жағдайды баланың өзі де, ата-анасы да өте жақсы бағалауы ... ... ... тигізетін факторлар ... ... ... ... ... ... бір парақ қағаз, түрлі-түсті қалам, өшіргіш.
Зерттеу барысы: Мына ... өз ... ... сал. ... ... белгілі бір іспен айналысып жатқанын көрсеткен дұрыс болады
деп тапсырма түсіндірілгеннен соң балар ... ... ... ... ... соң, әр ... ... отырып, келесі сұрақтарға жауап
алу керек:
а) мына суретте кімнің отбасы салынған, өзінің, қандай да бір ... ... ... ... болуы да мүмкін;
б) бейнеленген кейіпкерлер қай жерде және қазіргі кезде немен айналысып
тұрғанын ... ... ... ... ... ... ... онда оның отбасында
қандай роль атқаратынын анықтау;
г) суреттегілердің қайсысы сүйкімді және неге, қайсысы ... ... ... ... бала олардың қайсысын және не үшін ұнатады;
д) егер кейіпкерлердің барлығын ... ... ... алып ... ... ... орай олардың біреуіне орын жетпейтін болса, кімді
үйде қалдырар еді;
е) егер балалардың біреуі өзін тәртіпсіз ... онда ол ... ... беру т.с.с.
Суреттер бойынша интерпретацил келесі 4 құрамды бөліктен тұрады:
1. Суреттің құрылымын талдау.
2. Отбасы мүшелерінің орналасуы және ... ... ... ... ... салу реті және ... ... көрінісіне көңіл
аударуы.
4. Суретте қолданылған символикалар және оның мағынасын талдау.
Жүргізілген зерттеу нәтижесі оқушылардың ... ... оның ... ... орта ... ... ... 5 бала
өздерін отбасында ыңғайсыз сезінеді, олар өздерінің туысқандарына сенім
білдірмейді және ... ... ... соларды кінәлі деп
есептейді. Сондықтан олардың отбасындағы жағдайын төмен деп бағаладық. ... ... орта деп ... ... ... жақсы көретін
және эмоционалдық жақын адамдары бар, ... ... ... ... ... сенім білдіреді. Тек олар өзін
өзінің отбасында кішкентай адаммын, басқаларды ... ... гөрі ... оларға ең жақсы киім, жақсы орын беріледі деген түсінік бар. 6
баланың отбасындағы жағдайы өте ... ... ... ... ... ... ... барлық жағдайды жасайтынына олар сенеді, сондықтан
өздерінің болашағына үлкен үмітпен қарайтындығы анықталды. Нәтижесі ... ... ... пиктограмманың нәтижесі:
|Зерттеушілердің отбасында өзін |Зерттенушілер саны ... ... ... | ... |6 ... |12 ... |5 ... ... ... оқушыларының отбасындағы жағдайлары, басқа
сыныптарға карағанда, жақсы көрсеткіштермен ... ... ... ... көңіл аударатындай жоғары екендігін анықтадық.
Балалардың осы ... ... ... ... ... ... ... деп шештік.
2.2. Психодиагностика нәтижесі бойынша психокоррекция жүргізу
Жеткіншек жас кезеңіндегі балалардың психофизиологиялық және әлеуметтік
ортаға икемделу процестерінің жүру ерекшеліктеріне байланысты олар ... ... ... оқушыларға және олардың ата-аналарына
психологиялық көмек ... ... Осы ... ... ... формалары
бар. Ол жеке дара психологиялық ... ... ... ... ... ... ойындар және басқа шаралар ұйымдастыру. Психокоррекция
топтағы ... ... ... ... ... ... табысып өмір сүру тәжірибесін қалыптастырудың ең тиімді жолы екені
дәлелденген. Сондықтан психологиялық қызмет ... ... ... мінезін тәрбиелеуге ашық-жарқындығын қалыптастыруға, басқаларға ұнамды
болу жолдарын үйретуге кеңінен қолданылады.
Коррекциялық жұмысты ұйымдастыру барысында эгоцентризиді бұзу тренингті
жүргіздік. Мақсаты – адам ... ... ... қайта құру, өңдеу.
Эгоцентризм адамның мінезін икемсіз, ешкіммен санаспайтындыққа, қоршаған
ортаны өзіне ... ... деп, ... алып келеді. Бұл тренинг
келесі кезеңдер арқылы жүзеге асырылды:
1. Бақаларға сезімтал болуды үйрету келесі іс-шаралар көмегімен ... ... ... ол жоқта болған оқиғаны толық айтып
беруді ұйымдастыру;
Б) Өз ... ... ... оны ... ... ... беруге үйрету;
В) Басқалардың көңлін өзіне аударып, айтқан сөзіне ... ... ... және өз ... ... ... сезімін сыйлап, олардың жағдайын түсінуге үйрету;
Д) Әр адамның ... ... ... талдау, «Биші жылқылар»,
«Тәртіптілер және тәртіпсіздер», «Ақсаусақтар», «Қажырлылар», «Түсінгіштер
мен мақаулар» т.б. ... КВН, ... ... ... ... сай ... мінез-құлыққа үйрету – неше түрлі ойындар
ұйымдастырып, сол ... ... ... мінез көрсетіп, басқа
адамдармен танысу тәжірибесін қолдану. Альтернативті ... табу ... ... ... пікірталас ұйымдастыру.
Тренинг жүргізу барысы.
Мақсаты: балаларды өздеріне ыңғайлы сезінетін жағдайға келтіру және
тренинг ... ... ... бостандық беріліп, емін-еркін қарым-қатынас
жасайтын жағдай жасау.
Бірінші машықта қатынасушылар өздеріне есім таңдап алады да сол ... ... ... ... ... Бұл ... ... бала өзінің атымен байланысты өз өміріндегі ... ... ... ... ... негіз болады. Өз есімі ретінде
өзіне ұнайтын адамның атын, ... мен ... ... ... ... өз атын ... ... бір атты таңдап алуына болады. ... ... бір ... ... ... барлығы бір-біріне Сен немесе
Сіз деп айтуын келісіп алуы қажет. Егер балалардың жасы ... ал ... көп ... ... ... оны Сен деп ... өте ... қажеті де
жоқ. Сондықтан бұл мәселенің басын ашып алу керек.
Барлық қатынасушылар бір-бірінің жаңа атын есте ... қалу үшін ... ... арналған жүгіртпе ойындар ұйымдастырылады (допты ... ... өз ... атын ... оған бір ... сөз айту, жаңа
танысқан досын презентация жасау т.б.). ... ... ... ... ... "Амандасу".
Бұл жаттығуды екі вариантта өткізуге болады.
Бірінші варианты. Әр ... ... әр ... ... ... ... ... дене қимылымен (пантомимикамен), вербалды әрекеттерді
қолданбай, амандасу қажет. Егер амандасу біркелкі болса, онда ... ... ... ... амандасу тәсілдерін еске
түсіру керек.
Екінші варианты. Қатынасушылар бір-бірімен қол беріп, құшақтасып, ... ... жылы ... ... ... ... ... жылы шырай
білдіріп, көңілін көтеруге үлес қоссаң, сонша ... де ... ... ... ұранмен жүреді.
2-ші жаттығу. "Тұсаукесер (презентация)".
Топтағы қатынасушылар шеңбер құрып, психолог бастап, топқа өз ... ... ... қол қимылы, дене қимылы арқылы, бір-екі ауыз
сөзбен өзіңізді топқа таныстырыңыз. ... ... ... қандай
адам тұрғысында сезінетініңізді, топтың Сізді қалай ... ... ... сол ... ... ... ... – деп түсіндіреді.
Психолог өз сөзінен кейін топқа өзі туралы мағлұмат береді. Содан кейін әр
қатынасушы сағат тілі ... ... ... өзін ... таныстырады.
Тұсаукесер аяқталғаннан кейін, өзі айтқаны жайлы, қалай жүргені туралы
талқылау жүргізіледі.
Психолог келесі сұрақтарды қояды:
- Сізге кімнің өзін ... өте ... есте ... ... Сіз үшін ... ... өте ерекше, әрі күтпеген танысу болды?
- Кімнің өзін таныстыруы ... ... ... адам ... ... Кімнің айтқан ойы Сізге түсініксіз немесе таң ... ... ... сол ... ... ... сұрағыңыз бар шығар?
Бұл сұрақтардың көмегімен балалардың тілдік белсенділігін шақырып,
олардың ойындарға, ... ... ... бар ма, жоқ ... ... алуға мүмкіндік туады. Барлық сұрақтарды талдап алғаннан соң
келесі жаттығуды немесе ойынды балалардың ұсынысы бойынша ... ... ... ... құрып отырады. Психолог диагонал бойынша бормен
сызық сызып, ойынның мәнін былай түсіндіреді: "Бұл сызық – ... ... тау ... ... ... ... ... теңселген, тартылып байланған
көпірдің астында сарқыраған өзен. Көпірдің аяғына дейін бір ізді жол. ... бір адам ғана өте ... әрі ... ... қайтып кетуге жол жоқ. Бір-
біріне қарама-қарсы келе жатқан екі адам – екі ... ... Олар ... тілін түсінбейді. Қалай да болса көпірден құламай, аяғына дейін
жүру керек. Тапсырманы орындауға бір ... ... ... ... ... ... Қатынасушылар бір-біріне
көмектесті ме?
Осы жағдайда ... ... ... (вербалды немесе
вербалды емес) маңызды?
- Қай ұлттың вербалды емес қарым-қатынасы Сізге ... және ... ... ... ... бір қатарға тізіліп отырады. Әр адамға карточка ... ... әр ... ... бір ... ... ... итальяндық,
түрік, жапон, кәріс және тағы басқа ұлт өкілдері) мінез-құлықтағы қол-дене
қимыл-қозғалысын, бет ... ... ... ... ... туралы тапсырма берілген. Қалған қатынасушылар тапсырма
алғандардың қай ұлт ... ... ... керек.
Талқылау:
- Ұлтын қандай көрсеткіштерге сүйене отырып анықтадық?
- Ұлттық ерекшеліктерді табу оңай ма?
- Қазақ халқын қандай ерекшеліктермен сипаттауға болады?
Осы ... ... топ ... ... Бір топ таптауырындардың
қажеттілігін дәлелдесе, ал ... топ -ші оның ... ... ... «Елсіз арал».
Психолог ойынның шарттарымен қатынасушыларды таныстырады: ... ... ... ... оқиғадан кейін адамдар ... ... Осы ... ... тек ... салдан басқа ештеңе қалмады.
Әрі ол да жарамсыз екені анықталды». Ойынның шарты: ... ... ... 20 жылға дейін Сіздер басқа адамдармен кездесе алмайсыздыр.
Енді үш топқа бөлініңіздер».
Топтардың ... бір ... ... ... шек тастап анықтап
алуға болады. Ойынның аяғына дейін ұлт ... ... ... ... және ... ұлтын басқаларға айтуына болмайды. Жиырма жылдың
аралығында әр ұлт өкілдері ... өмір ... ... ... нені ... ... кім ... құндылықтары мен
салт-дәстүрі тағы сондай ерекшеліктерін мейрам-тойлар өткізіп, басқаларға
өздерін таныстыруы ... Әр топ ... ... ... ... және тағы ... ... қамтамасыз етіледі. Әр топ тапсырманы
алғаннан кейін, екі сағаттай дайындық жұмысын жүргізеді. ... ... 30 ... ... беріледі. Топ қай ұлт өкілдері екенін ... Олар ... ... таныстыру үшін көрнекі құралдарды ... ... ... олар қай ... және қай ... өкілдері
екенін анықтайды.
Талқылау:
- Қандай белгілер арқылы ұлтты анықтауға мүмкіндік болды? Аралды
«мәдениеттендіру» мәселесі қалай ... ... ... адам ... бірдей ішкі және сыртқы шеңберлер құру
ұсынылады. Ішкі шеңбердегілер ... ... ... Олар бір
минуттың аралығында бір-біріне көздерін тасаламай, күлмей, бет-ауызын
қисайтпай, ... ... ... ... ... кейін сыртқы
шеңбердегілердің барлығы сағат тілі ... бір ... ... ... ... Сонан соң осы көрініс қайталанады. Осымен жаттығу
аяқталып, қатынасушылар өз ... ... ... ... жеке түлғалық тосқауылдарды жеңуді талап
етеді. Топтың барлық ... ... ... және ... адам ... ... Мұндай жағдайларда келесі жаттығуларды ... ... ... ... бәрі ... дем ... мен оны шығару;
Б) шеңбер құрып, барлығы бірге тебінуі, бір мезетте қолы жұдырықтап
сілкуі;
В) Барлығы бірге бар ... а-а-а деп ... ... ... еске ... ұсынылады:
а) жаттығудың басында және аяғында өзінің күй-жағдайы қандай болғанын;
б) не айтқысы, қандай әрекет жасағысы келгенін;
в) ... ... ... ... ... ... ... серіктесің не туралы ойлағанын болжамдап айтып бер.
Талқылау барысында бір-біріне талап қою ... ақыл ... ... ... ... қонақ.
Жетекші қатынасушыларға ойынның мәнін түсіндіреді: Қазір арамыздағы бір
адам осы ортадан сыртқа шыға түрады: Ол бөлмеге тек біз ... ... ... ... ... ойынға қатынасатын әр адамның мінез-құлқын
бағалауға әділқазылар құрамын құрады. Есіктің сыртындағы адам – ... ... Ол ... ... және біздің халық аралығындағы
шынайы қатынасты дамытуға белгілі үлесін қосқан адам.
Шетелдік адам ... ала ... қай ұлт ... ... ... бір адам сол қонақты алып жүруші және оның тілмашы болып қонақты
ортаға алып келеді. Ары қарай әр адам қонақпен қол ... одан бір ... ... қалайда оның уақытты көңілді, қызықты өткізуіне өз
үлесін қосады.
Әділқазылар алқасы бір-бірімен байланыспай, шешім ... қай ... ... ... ... ... ... болса, оған ұпайды
төмен қояды. Әділқазылардың әрқайсысының қойған ... ... ... анықталып, әр қатынасушының бағасы шығарылады.
Талқылау:
- Қарым-қатынас қандай қиындықтарға тап болды?
- Егер осы ... ... Сіз ... ... ... ... ... Мінез-құлқыңыздың бағытын өзгертер ме едіңіз?
8-ші жаттығу. «Таңдау»
Топ мүшелері орындарынан тұрады. Орындықтарды екі ... ... ... ... ... қатынасушыларға тапсырманы
түсіндіреді: «Сіздер ұрпаққа таралған, ата-бабамыздың ғасырлар бойы жинаған
тәжірибесіндегі өсиет сөздер мен ... сан ... ... ... ... кейбіреулерін оқып беремін. Егер оның ... оң ... ... отырасыз, ал келіспесеңіз - сол шеттегі
орындыққа отырасыз. Ортада ешкім қалмауы керек. Сіз ... тек ... ... ... ... ... Жер ... – ел тағдыры.
2. Әр адам өз халқының жасаған қателеріне кішкене ... ... Бір ... ... ... ... ... оңай.
4. Жаңбырсыз жер жетім. Басшысыз ел жетім.
5. Бірлік бар жерде тірлік бар.
6. Адамның ұлтынан оның халқын ... ... Есің бар да ... ... Адам өзін ... да бір халықтың бөлігі ретінде сезінуі қажет.
9. Ер – елдің қорғаны.
10. Әрқашан адам өз ұлтын есінде сақтауы ... ... ... ... ұғыну, олардың қандай дінге сенуіне
байланысты.
12. Әкеге ... ұл ... ... ... қыз ... Өз ... ... салт-дәстүрін, әдеп-ғұрпын ұстауға тырысу
керек.
14. Ұяда не ... ... соны ... Жер ... – гүл, ел ... – қыз.
16. Наннан үлкен ұлық жоқ.
17. Өз халқының ... ... ... ... тырысу
керек.
Қатынасушылар екі топқа бөлініп, талқылау жүргізіледі. ... ... ... өсиет сөздердің мағынасын түсіндіруді талап етеді.
Мұндай жаттығу ішкі бағыттың анықталуына, өз ойын басқаларға жеткізе алуын
қалыптастыруына мүмкіндік береді.
9-шы ... ... ... ... жұмыс. Бір топ мүшесіне мүсіншінің ролін атқару тапсырылады, ал
екіншісі – мүсінге қажетті ... ... ... ... тек ... ... ... жасап шығарады. Мүсін өнерін көпшілікке көрсету
үшін жұмыстың ең соңғы, шешуші нұсқасын есте сақтау ... ... ... ... ... ... көрсету кезеңінде топ мүшелері қай
ұлттың мүсіні немесе қай ұлттың өкілдері екенін табады. ... ... ... ... ... ... ... Талдау:
- Материал «икемді» ме?
- Мүсінші қолының ұстау, тию қасиеті қандай?
- Мүсінді қабылдаудағы субъективтілікке ... ... ... сол ... ... ... ... туды?
- Сіздің денеңіз әрқашан Сізді таңдай ма?
- Ден өз бетімен өмір сүреді деген ой пайда болады ... ... ... өз ... ерекшеліктерін мүсінде байқадыңыз?
Осы сияқты ойындарды қолдану арқылы тұйық, жасқаншақ, ... тіл ... ... ... басқа балалармен араластырып,
олардың қарым-қатынасқа икемділігін тәрбиелеуге мол ... ... өз ... ... ... ... ... ойын
тренингтерін жиі ұйымдастырып тұрғаны орынды.
Бастапқы ойын тренингтерін қатынасушы балалардың жас ... ... ... ... Ал ... ... тренингтерді әртүрлі
жастағыларды қосып жүргізудің де ... ... өте ... ... адам
өз өмірінде неше түрлі жас ... ... ... мен ... ... өмір ... Отбасы, жұмыс топтары, көшедегі топтар аралас
жастағылар болып келеді. Сондықтан осы мәселеге де көңіл аудару ... ... ... ... 7 ... ... мінез-
құлық ерекшелігі анықталды. Осыған орай біздің келесі негізгі ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізу.
Сынып оқушыларының мінез-құлық ерекшелігінің негізгі көрінісі - көкіректік,
яғни, эгоизм ... ... ... ... Ал ... ... ... (табиғи ерекшелігімен, сыртқы түрімен,
байлыгымен, өз кемшілін жасырумен және көпшілік орта ... ... ... топ құрмас бұрын, оқушылардың ең алдымен бағдарлау
фазасынан өткіздік. Ол фазада еркін қарым-қатынас ... ... ... ... коррекцияны қажеттілігін сезінуін қамтамасыз ету;
2. Клиенттің көңіл-күйін көтеріп, әр ... ... ... сезінуін қамтамасыз ету;
3. Топты ішкі қайшылығын сыртқа шығаруға даярлау, ол үшін вербалды емес
қарым-қатынас ... ... ... ... ... топ ... ... эмоционалдық жақындық туып,
топтағылар адаптациядан өтеді. Осы адаптация барысынан ... ... ... ... ... деп ... ... бір коррекциялық
топқа біріктірдік. Бұл топппен жүргізілген коррекциялық жұмыс сыныптағы
ішкі қарама-қайшылықты жоюға ... ... ... ... ... Раиса 7
сыныпты орташа үлгеріммен аяқтайды. Бірақ, сабақ үлгерімі өте нашар, оқу
қиындығы ... пән ... ... ... байланысты, оның жалпы
мәліметтілігін анықтауға арналған ШТУР (Школьный тест умственного развития)
және таным процестерін зерттеуге арналған (зейін, ес ... ... ... ... ... ... ... Нәтижесі
Раиса ның танымдық процестерінің біршама дефектілігін, ақыл-ой ... ... ... ... ... ... ... орташадан
төмен, ал вербальды субьектінің толық қатары бойынша нәтижесі норманың
төменгі шегіне ... ... ... ұғымдық түсінігі төмен). Танымдық
сферасының тарлығы мен ... ... ... ... жазған шығармасынан
да байқалады. Мысалы, онымен жасалған «идеалды мектептің сабақ кестесінде»
мектеп бағдарламасының дене тәрбиесі мен ... ... ... бірде-бір
пән жазылмаған.
Раисамен әңгімелесу, оның іс-әрекетін бақылау барысында баланың ... ... ... ... ... ... әрес
етуі мүмкіндік, бәсеңдік, флегматиктік анық ... ... ... ... оның ... ... ... агрессивтіліктің жоқтығы бірқатар сыныптармен жақсы
қатынас құруына себеп болады. ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Анасының айтуы бойынша, Раиса 5
жасынан бастап өз-өзінен ... ... ... ... ... да, оның ... есту және басқа да дефектілері нақ осы
сөйлеу дамуының бұзылысымен байланысты ... ... ... түскеннен
кейін мұғалім тарапынан ... ... ... оқу ... оның жалқаулығы немесе оның темпераментінің т.б. жекелік
ерекшелігімен ... деп ... ... оқу ... ... қиындықтары ол 1 сыныпқа
барған күннен басталған, мектеп талаптары оның ... ... ... ... ... әсер ... ... келесі
кеңестер беріледі:
Әлі де болса баланы логопедке ... ... ... зейін, ес, ойлауын
дамытуға арналған психологиялық коррекция ... ... ... ... ... жалпы баланы қызықтыратын әрекеттердің барлығына мән
беріп, баламен көп айналысу керек, үй жұмысын орындауын бақылап, ... ... ... керек.
7 сынып оқушысы Раисаға «Оқу және қарым-қатынас қиындығын анықтау үшін
жүргізілген зерттеу» хаттамасы:
Раиса тек «5»-ке оқитын үлгілі ... ... ... ... математика пәнінен тіпті элементарлы тапсырманың өзін ... ... ... ... ... оның таным процестерінің
көрсеткіштері нормаға сай екендігі анықталды.
Таным процестерінің ... ... ... ... ... ... зерттеуге арналған зейін ерекшеліктерін, ес процестерін
анықтауға арналған түрлі тестер ... ... ... интеллектуалдық
қабілеттерді зерттеуге арналған әдістемелерді пайдалана ... ... ... ... дефектілер жоқ екені анықталды. Ақыл-ой
әрекеттерінің деңгейі нормада, интеллектуалды дамуының жалпы ... ... ... вербалдық интеллектіні анықтау тесті бойынша
Раисаның коэффициенті 150 ден асты.
Раисамен әңгімелесу, сөйлесу барысында оның ... ... анық ... ... және ... сенбеушілік
анық байқалатынымен сипатталды. Раисаның мазасыздануы норма дисперсиясында.
Яғни, балаға ... ... тән. ... де, ... ... ... ... оның қарым-қатынастағы қиындықтарының себебі
анықталды. Раисаға кішкентайынан өзінен кіші сіңлісіне қарауға тура ... өз ... ... ... болмаған, сондықтан ол өз-өзімен
қалып кеткен. Бастауыш сыныптарда оқу материалдарын меңгеру ... ... Оның ... ... ... және оны ... ешқандай әсердің болмағандығымен түсіндірілерді. Раисада қарым-
қатынас қиындығы ерте ... ... ... ... ... ... ... жасауға, оны әңгімеге тартып, ... ... ... ... және басқалармен бірге болуға қызығушылығын
тудыру үшін балаға бос уақытының кеп ... ... оны ... ... ... және тағы ... орындарда болуына)
мүмкіндік беруі керек екені түсіндірілді. Баланың қатарластарымен қарым-
қатынасына аса көңіл бөліп, ... ... жиі ... ... ... ... Сонымен қатар, баланың өзіндік бағалауын
жоғарылатуға, қарым-қатынасы кеңейтуге, үндеместігін жоюға ... ... ... ... ... оқушысы Саржанға «тереңделіп жүргізілген зерттеу» хаттамасы.
Саржан жақсы ... ... ... ... ... сүйенсек, ол
ешкімді менсінбейтін, өзін өте жоғары бағалайтын ... ... ... ... ... және мұғалімдерімен қарым-қатынасы жақсы
қалыптаспаған. Осы шағымдардың ... ... ... нәтижесі бұл пікірді растамады. Саржанның таным процестерін
зерттеуге жүргізілген зерттеулердің (Айзенк, Векслер ... ... ... оның ... ... ... ... дамыған, ақыл-ой
әрекетінің деңгейі жоғары, интеллектуалдық қабілеті және лабильділігі жақсы
дамыған.
Сабақ үстінде, үзілістерде Саржанның іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... байқалмағанымен, балада өзіндік ішкі конфликт бар екендігі
көрініс ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасау барысында кейбір
уақыттарда вербалдық және физикалық ... ... ... ... ... жеке ... нәтижесінде оның мұндай мінез-
құлқының негізгі ... ... яғни оның ... екі бөлек
тұратындығы, оның үстіне Саржанның ата-анасынан ... ... ... анықталды. Оның семьям туралы сұрап қалады-ау деген
қорқыныш ... ... ... ... ... ... ... Саржанмен жүргізілген «өзіме хат» деп аталатын
әдістеме ... оны ... ... түсінбейтіндігі, өзін
жоғары бағалайды деген пікірдің тұрақты орын алғандығы анықталды. ... ... ... ... қарасақ, Саржанның өзін-өзі сендіріп қойған
пікірін өзі мойындайды. Олай болса ... ... ... анық ... ... бар болғаны оның ... ... ... негізгі проблемасы оның ... ... ... ... ... ... Саржанмен
өзін қайта тәрбиелей алуға қабілеттілігін ескере ... ... ... өзіне тікелей берілді. Ең алдымен ата-анасына сын ... ... ... обьективті турде қарау, ата-анасымен барлығы бірге
тұрған бақытты кездерін қиналған уақытта есіне алу, ... ... ... ... тек қана ол ... ... ... кез-келген тіпті идеалды
семьялардың өзінде де кездесетін ... ... ... ... өз
семьясы туралы мәселелерден қашқақтап, өзінің кемшілігіндей ... ... ... Ата-анасының ажырасып кеткеніне бала ешқандай
кінәлы емес екенін және оның жағдайын ... ... ... ... ... ... бала психолог сөзін мақұлдай бастады. ... ... ... жоқ екендігін түсіну арқылы ол біртіндеп
балалармен араласа бастады.
Қорытынды. Жүргізілген 7 ... ... ... ... жас кезеңіне сай акцентуацияның көптеген түрлері анық ... ... ... міндетіміз – мінез-құлқында ерекшелігі байқалған
оқушылармен коррекциялық жұмыс жүргізу болды. ... ... ... ... ... ...... яғни, эгоизм, агрессия
екендігі диагностика барысында ... ... ... ... келесі міндеттер атқарды:
1. Оқушылардың коррекцияны қажеттілігін сезінуін қамтамасыз ету;
2. Клиенттің көңіл-күйін көтеріп, әр қатынасушы өзін-өзі ... ... ... ету.
Бұл топппен жүргізілген коррекциялық жұмыс сыныптағы және отбасындағы
ішкі қарама-қайшылықты төмендетуге аз да ... ... ... кеңес беру және психокоррекция жұмыстарын ұйымдастыру»
тақырыбы бойынша жүргізілген дипломдық зерттеу ... ... ... ... ... ... және психокоррекция жүргізуді зерттеген
ғалымдар А.Г.Асмолов, А.А.Бодалев, В.В.Давыдов, И.В. ... ... ... психологіыің осы қызметті ұйымдастырудың
бірнеше жолдарын көрсеткен. Сонымен қатар психологтың психологиялық кеңес
беру және психокоррекция жасау жұмысының технологиясы мен ... әлі ... ... ... жасағандар А.А.Бодалев, А.В.Забрамная
балалардың мектепішілік және отбасындағы қарым-қатынасының ... ... ... ... мінезден шығару, психологиялық
қасиеттерді және таным процестерді түзету-дамыту жұмыстарының ерекшеліктері
көрсетілген. Бұл еңбектерде ... ... ... ... ... жас ... жиі ... болгандықтан оларға
психологиялық көмек көрсетудің қажеттілігін туғызатын себептерді зерттедік.
Оларды талдау ... үш ... ... ... деп таптық:
А) отбасындағы теріс мінез стереотиптерін мектепте көрсету;
Б) кішкентай кезінен өзімен қатарлармен ... бос ... ... ... ... ... шектеліп қалуы;
В) ата-аналарының арасындағы негативтік қарым-қатынас.
Психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізу технологияларын
талдау барысында ... ... ... және өздеріне тән
ерекшеліктермен сипатталатын жерлері бар ... ... ... және жеке ... ... ... ... көптеген
жаттығулар, дамыту тестілері және ойындар ... ... ... нормадан ауытқуы анық байқалған қасиеттерді талапқа сай келтіру
жолдарын ... ... ... туады. Психолог -кеңесші, баланың досы
позициясында болуып оған тек ... ... ... ... ... ... фазасында психологиялық жағдайды
туғызған себептерді диагностикалап, оның себептерін, мінез-құлық бұзылуының
түрлері мен оған ... ... ... ... алу ... ... зерттелінетін қасиеттерге байланысты іріктелініп алынады.
Психокоррекция топтағы коррекциялық ... және жеке дара ... ... беру жұмыстар бір-бірімен ұштасып жүргізілгенде ғана
психокоррекция өз мақсатын толық орындайды.
Жүргізілген 7 сынып ... ... ... осы ... сай акцентуацияның көптеген түрлері анық байқалғандықтан біздің
келесі негізгі міндетіміз – мінез-құлқында ерекшелігі байқалған оқушылармен
коррекциялық ... ... ... ... ... ... ... көрінісі – көкіректік, яғни, эгоизм, ... ... ... ... ... ... ... келесі міндеттер атқарды:
1. Оқушылардың коррекцияны қажеттілігін сезінуін қамтамасыз ету;
2. Клиенттің ... ... әр ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Бұл топппен жүргізілген коррекциялық жұмыс сыныптагьғ және ... ... ... аз да болса әсерін тигізді.
Әдебиеттер тізімі:
1. Абеуова И.А., Дусманбетов Г.А., Махаманова М.Н., ... ... ... в ... Алматы, 2004.
2. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 2001.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
4. Анциферова Л.Н. Психология формирования и ... ... М., ... ... А. ... ... В 2 т. М., 1982.
6. Асмолов А.Г. Личность как ... ... ... ... ... М.Р. ... ... М., 1997.
8. Бап-Баба С. Жантану негіздері. Алматы, 1998.
9. Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000.
10. Бэрон Р., Ричардсон Д. ... ... ... Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. М., 1991.
12. Бернштейн К.А. ... по ... ... и ... ... 1966.
13. Венгер А.Л. Схема индивидуального обследования ... ... ... (Для ... М., ... Валлон А. Психологическое развитие ребенка. М., 1967.
15. Возрастная и педагогическая ... Под ред. ... и др. ... ... Л.С. ... сочинений в 6 томах. М., 1982.
17. Грановская Р.М. ... ... ... М., ... ... Н.И. ... ... из практики школьного психолога. М.,
1991.
19. ... Е.А., ... Т.М. ... конфликт, гармония. Киев, 1989.
20. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М, 1989.
21. Драгунова Т.В. Проблема конфликта в ... ... Ж. ... 1972, № ... ... И.В. Настольная книга школьного психолога. М., 1996.
23. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигене общения. М, ... ... Қ. ... ... Алматы, 2004.
25. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы, 1970.
26. Золотнякова А.С. Проблемы психологии общения (социальный и ... ... их ... ... и генетические
аспекты). Ростов-на-Дону, 1976.
27. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2000.
28. Зинченко В.П., Смирнов С.Д. ... ... ... ... ... В. Прикладная психология. С-Пб., 2001.
30. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., ... ... Н.И. Как ... к себе и ... или ... ... ... день. М., 1998.
32. Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. М., 1989.
33. Кристофер Э., Смит Л. ... ... ... ... ... А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
35. Морозов А.В. Деловая психология. С-Пб., 2000.
36. Мектеп оқушыларының ... ... ... арналган
психодиагностикалық қызмет. Алматы, 2004.
37. Нұрмұхамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. Тәжірибелік ... ... ... Т.А. ... ... напряжения, Л., 1983.
39. Немов Р.С. Психология. В 3 т. т.З. М., 1996.
40. Особенности обучения и психического развития школьников 13-17 лет. ... ... ... М., ... ... Р.В. ... ... Вопросы и ответы. М., 1996.
42. Осипова А.А. ... в ... ... М, ... ... А.В., ... М.Г. Психологический словарь. М., 1990.
44. Популярная психология для родителей. Под ред. ... ... ... К.К. ... ... М., ... ... Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
47. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ... ... ... ... А.В. ... и ... М., 1996.
49. Рогов Е.И. Настольная книга практического ... М, ... ... Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., 1990.
51. Римский С., Римская Р. Практическая психология. М., 1999.
52. ... Л.Д. ... ... ... ... ... в ... консультации. Под ред. ... М, ... ... Д. ... ... для подростков. М., 1999.
55. Теплов Б.М. Проблемы индивидуальных различий. М., 1961.
56. Учителям и родителям о психологии ... Под ред. ... ... Херсонский Б.Г., Дворяк СВ. Психология и психопрофилактика ... ... ... ... Г.Т. ... ... ... М., 1989.
59. Холмогоров А.Б. Психические аспекты микросоциального в ... ... М., ... ... А.И. ... ... ... М., 1987.
61. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. М., 1995.
62. Чернявская А.П. Психологическое консультирование. М., 2004.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ислам дін негіздері, иманның шарттарына жалпы түсінік және ислам психологиясы58 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Шудың оқушы психологиясына әсері4 бет
Адам санасы4 бет
Адамдар санасына жарнама әсерінің теориялық аспектісі37 бет
Ауыл мұғалімнің оқу-тәрбие жүйесіндегі өзіндік ұстанымдары9 бет
Африка халықтарының этникалық-лингвистикалық құрамы7 бет
Б.з.д. VIII ғ. және б.з. Х ғ. аралығындағы сақ, усунь, кангюй бірлестіктерінің этникалық тарихын ежелгі нарративтік деректер мен кейінгі жаңа зерттеулер негізінде жүйелілікпен негіздеп, аталмыш халықтардың этногенезін анықтау68 бет
Білім сапасын арттырудағы мұғалімнің рөлі15 бет
Бастауыш сыныпта математика сабақтарында оқушылардың білім деңгейін арттырудағы мұғалімнің іс-әрекет13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь