Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. Автордың мүліктік емес жеке құқықтары
1.1 Авторлық құқық және авторлық атқа құқық ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Туындыға қол сұқпаушылық құқығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
1.3 Туындыны халыққа жария ету құқығы ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

ІІ. Автордың мүліктік құқықтары
2.1 Мүліктік құқықтардың жалпы мінездемесі ... ... ... ... ... ... ... 41
2.2 Мүліктік құқықтарының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..74
КІРІСПЕ
Халқаралық деңгейде авторлық құқық туралы идея Европада кітап басу ісімен байланысты ХV ғасырда пайда болды.
Европадағы алғашқы заң XVІІ ғасырда Англияда дүниеге кледі. Ағылшынның баспагерлері мен кітап саудагерлері компаниясының автор құқығын қорғауға байланысты талаптарына сәйкес заң жобасы 1709 жылы талқыланып, ол 1710 жылдың сәуірінде «Королева Аннаның статуты» деген атпен күшіне енеді. Бұл заң тек баспагерлердің ғана мүддесін қорғады. Ал суретшілердің авторлық құқық туралы заңы Англияда 1535 жылы қабылданды.
Бүгінгі Қазақыстан аумағында авторлық құқық негіздері нақтылап айтсақ әл-Фараби заманынан келе жатқаны аңғарылады.
Авторлық құқық жөніндегі ресми құжаттар Қазақстанда тұңғыш рет ХІХ-шы ғасыр аяғы мен ХХ-шы ғасырдың басында ғылыми-қоғамдық еңбектерде көрініс берді, ал одан соң қолданылып жүрген бірқатар заң ережелерінде, оның ішінде 1928 жылғы Заң кодексінде айқындала түскені мәлім. Дегенмен бұл заңдар жүйесі 1917 жылы 29-желтоқсанда қабылданған «мемлекеттік баспа туралы» декреттен бастау алады. Ол кездегі заң авторлық құқық саласының көптеген проблемаларын шешуге дәрменсіз еді.
Қазақстандағы авторлық құқықты қорғаудың мемлекеттік негізі 1973-жылы Бүкілодақтық Авторлық құқық жөніндегі Агенттіктің (ВААП) Қазақстандағы бөлімшесі жұмыс істей бастаған күннен басталды.
Авторлық құқықты қорғаудың жаңа кезеңі Қазақстанның тәуелсіздік алуымен тікелей байланысты. 1992 жылы Бүкілодақтық Агенттіктің қазақ бөлімшесінің негізінде Қазақстанның Авторлық құқық және сабақтас құқығы жөніндегі Мемлекеттік Агенттігі құрылды. Ол 1999 жылдың басында Әділет министірлігінің құрамына беріліп, «Авторлық құқық жөніндегі комитет» деп аталған болатын/1,с.17/.
Нарықтық экономикаға көшу нәтижесінде авторлық құқықтың рөлі өзгеріп,
ұлғая түсті. Туындыны пайдалану оның авторын сыйақымен қамтамасыз ете отырып, сондай-ақ интеллектуалдық өнімді коммерциялауды жүзеге асырушы субъектінің де тірлігінің негізін құрады. Бұған шығармашылық саласындағы барлық объектілердің заңи құрамының әрекет етуші заңда бекітілуі әсер етті, ол оның қорғалу дәрежесінің күшеюінен, шарттық қатынас жүйесінің дамуынан көрінді.
Еліміздегі экономикалық қатынастың өзгеруінен бастап, авторлық құқық жүйесін қайта қарау қажеттігі туындады. Қазақстан Республикасы «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» заңын және бір бөлімі толығымен интеллектуалдық меншікке арналған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін (Ерекше бөлімін) қабылдаудан кейін, авторлық-құқықтық саладағы жағдай түбегейлі түрде өзгерді. Ең негізгі өзгеріс, туындыға авторлық құқықты автордың өзіне беруді тану (әсіресе бұл дыбыс-бейнежазу туындыларына қатысты) болып табылады. Бұрынғы СССР кезіндегіавторлық құқықта, автор өз шығармашылық еңбегінің нәтижесіне меншік құқығын иеленбеген.
Авторлық құқық туралы жаңа заң Қазақстанға осы саладағы халықаралық келісімдерге қатысуға мүмкіндік берді. Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан Республикасы авторлық құқық бойынша келесідей халқаралық конвенциялардың мүшесі болды – 1986 жылғы Әдеби және көркем туындыларды қорғау жөніндегі Берн конвенциясына және 1952 жылғы авторлық құқық жөніндегі Дүниежүзілік (Женевалық) конвенцияға қосылған болатын.
Одан басқа, Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексі мен әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде, авторлық құқықты бұзғаны үшін жауаптылықты көрсететін арнайы нормалар қарастырылған.
Қазіргі жағдайда өзіміздегі бар ғылым мен мәдениеттің даму дәрежесін сақтап оның әрі қарай дамуына жағдай жасау өте үлкен мәнге ие. Бұл жұмысты шығармашылық жұмысшылардың мүддесін қорғамай, олардың жұмысын марапаттамай және құқықтарын қорғамай іске асыру мүмкін емес.
Әдеби музыкалық, көркем және ғылыми шығармалар авторының қоғамдағы атқаратын рухани және санаткерлік рөлі соншама – ол азаматтардың терең де тұрақты мүддесіне толық жауап беріп, өркениеттің дамуында шешуші мәнге ие болады.
Мемлекет автордың жеке табыстарымен ғана шектеліп қоймай, оның қоғам байлығына қосқан үлесін де ескере отырып, мейлінше ауқымды және берік қорғалуын қамтамасыз етуге тиіс.
Авторлық құқықтың қазіргі бағыты қорғалатын туындылардың кеңеюі мен авторлық құқықтың жүзеге асу нысандарынан және қорғалу дәрежесінің күшеюінен көрінеді.
Осы саладағы Қазақстан Республикасының «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» заңы еліміздің салт – дәстүрі мен мәдени мұрасын сақтауға және дамытуға мүмкіндік береді. Сол себепті бұл заңымызды өте дұрыс және тиімді құрастырылған деп санауымызға болады.
Мен осы дипломдық жұмысымды, көптеген қазақстандық және ресейлік заңгер ғалымдардың еңбектерін пайдалана отырып, және оның негізінде жаздым. Бұл сала бойынша қазақ тілінде материялдар аз болғандықтан, көбіне заңи әдебиеттер қолданылды.
Мен мүліктік және мүліктік емес жеке құқықтардан тұратын автордың құқықтары туралы өзімді қызықтырған барлық сұрақтарға, осы жұмысымды жазу барысында, толық жауап алдым.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

1.«Авторды қорғау руханиятты қолдау» Оразалиев С.Ш. А – 2000.
2.Авторлық құқық және сабақтас құқықтар терминдерінің ықшам сөздігі. Ақыпбекұлы Д.Ж. А – 2000.
3. Макагонова Н.М. «Авторское право» М – 2000.
4. Казаков Ю.В. «Защита интеллектуальной собственности». М – 2002.
5.Серебровский В.И Вопросы советского авторского права. – М., 1986.
6.Антимонов Б.С., Флейшиц Е.А. Авторское право. – М., Гостюриздат, 1987. 7.Табуцадзе Ю.П. Личные неймущественные права авторов пройзведений интеллектуального творчества: Автореф. дисс на сойскание уч. степени канд юрид. наук. - М., 1987.
8.Кириллова М.Я. Развитие советского авторского права. – Свердловск: издательство УрГУ., 1982.
9.Иоффе О.С. Советское гражданское право (курс лекций) – ЛГУ,1975.
10.Ромовская З.В. Право авторства.//Проблемы советского авторского права. – М., 1979.
11.Гаврилов Э.П. Советское авторское право. Основные положения. Тенденции развития. – М.: «Наука», 1984.
12.Савельева И.В. Правовое регулирование отношений в области художественного творчества. – М.: МГУ,1986.
13.Данилов Ю., Смородински Я. Предисловие к кн. Льюис Кэррол. «История с узелками». – М.: Мир, 1985.
14.Гарибян А.М. Авторское право на пройзведения науки. – Ереван, 1985.
15.Ваксберг А.И. Издательство и автор. – М.:Искуство, 1987.
16.Гаврилов Э.П. Вступительная статья в кн.: Закон об авторском праве и смежных правах. – М.: издательство «БЕК», 1993.
17.Ярыгина Т. «Защетите слово!» //Литературная газета. 1987, 14-октября
18.Белявский А.В., Придворов Н.А. Охрана чести и достойнства личности в СССР – М: Юредическая литература, 1971.
19.Райгородский Н. Наследование имущественных прав автора по советскому авторскому праву// Социалистическая законность, 1986.
20.Иоффе О.С. Новая кодификация советского гражданского законодательства и охрана чести и достойнства граждан.// Советское государство и право. 1972.
21.Гаврилов Э.П. О некоторых чертах авторского права СССР //Бюллетень по авторскому праву. – 1991.
22.Гришаев С. Юредическое значение права на опубликование пройзведения // Советская юстиция. 1988, № 9.
23.Дозорцев В.А. Авторские правомочия // Проблемы современного авторского права. – Свердловск: УрГУ, 1980.
24.Комментарий к Гражданскому кодексу Казахской ССР. – Алма-Ата:Казахстан, 1990.
25.Международные конвенций об авторском праве // Комментарий – М., 1982.
26.Гордон М.В. Советское авторское право – М.: Госюриздат, 1985.
27.Гаврилов Э.П. Опринципах советского авторского права // Советское государство и право. 1988, № 3.
28.Сергеев А.П. Право интеллектуальной собственности в Р.Ф. – М.,1996.
29.Кабатов В.А. Советское авторское право на произведения изобразительного искусства: Автореферат дисс. на соискание уч. степени канд. юрид. наук, М., 1984.
30.Никитина М.И. Авторское право на пройзведение науки, литературы и искусства. – Казань, 1983.
31.Юрченко А.К. О природе авторского права // Проблемы гражданского права. – Л., 1987.
32.Интеллектуальная собственность. Новосибирск В.О. «Наука» 1993.
33.Сергеев А.П. Авторское право Россий. – СПб, 1994.
34.Дюма Р. Литературная и художественная собственность. М. «Юридическая литература» 1992.
35.Матвеев Ю.Г. К вопросу о присоединений СССР к Всемирной (Женевской) конвенции об авторском праве – 1952 г. – кн. Проблемы современного авторского права. Свердловск, 1980.
36.Исханова Е.У. «Авторское право субьективное гражданское право по законодательству Р.К.»: дисс. на соискание уч. степени канд. юрид. наук, А., 2001.
37.Бейсембин К.Е. «Право авторов пройзведений.: проблемы теорий и законодательства Р.К.» дисс. на сойскание уч. степени канд. юрид. наук, А.,2000
38. Комментарий к Гражданскому кодексу Р.К. – А., 1998.
39. Комментарий к закону об авторском праве и смежных правах. Гаврилов Э. М: 2002.
40. Заң терминдерінің сөздігі. Оқу құрал. Оразалинов С. А – 2004.


НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР

1. Қ.Р-ның «Конститутциясы» 1995-жылы 30-тамызда қабылданған.
2. Қ.Р-ның «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» заңы
2-ші басылымы – А: 2004 ж.
3. Қ.Р-ның «Азаматтық кодексі» (ерекше бөлім) соңғы басылымы – А: 2006 ж.
4. Қ.Р-ның «Қылмыстық кодексі» (ерекше бөлім) соңғы басылымы – А: 2006 жыл.
5. Қ.Р-ның «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі» соңғы басылымы – А: 2006 жыл.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
_____________________________________Кафедрасы
Қорғалуға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі
__________________________
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырып: ... ... және жеке ... емес ... ... ... емес жеке құқықтары
1.1 Авторлық ... және ... атқа ... Туындыға қол сұқпаушылық
құқығы.....................................19
1.3 Туындыны халыққа жария ету
құқығы..................................27
ІІ. ... ... ... ... ... ... мінездемесі............................41
2.2 Мүліктік құқықтарының
түрлері..............................................52
Қорытынды...................................................................
......................70
Пайдаланылған
әдебиеттер..............................................................74
КІРІСПЕ
Халқаралық деңгейде авторлық құқық туралы идея Европада кітап басу
ісімен ... ХV ... ... ... ... заң XVІІ ғасырда Англияда дүниеге ... ... мен ... ... компаниясының автор құқығын
қорғауға байланысты талаптарына сәйкес заң жобасы 1709 жылы талқыланып, ... ... ... «Королева Аннаның статуты» деген атпен күшіне ... заң тек ... ғана ... ... Ал ... авторлық
құқық туралы заңы Англияда 1535 жылы қабылданды.
Бүгінгі Қазақыстан аумағында авторлық құқық негіздері ... ... ... келе ... ... ... жөніндегі ресми құжаттар Қазақстанда тұңғыш рет ... ... аяғы мен ... ... ... ... ... көрініс
берді, ал одан соң қолданылып жүрген бірқатар заң ережелерінде, оның ... ... Заң ... айқындала түскені мәлім. ... бұл ... 1917 жылы ... ... ... ... туралы»
декреттен бастау алады. Ол кездегі заң авторлық құқық саласының көптеген
проблемаларын шешуге ... ... ... ... ... ... ... 1973-
жылы Бүкілодақтық Авторлық құқық жөніндегі Агенттіктің (ВААП) ... ... ... бастаған күннен басталды.
Авторлық құқықты қорғаудың жаңа кезеңі Қазақстанның тәуелсіздік
алуымен ... ... 1992 жылы ... Агенттіктің қазақ
бөлімшесінің негізінде Қазақстанның Авторлық ... және ... ... Мемлекеттік Агенттігі құрылды. Ол 1999 жылдың басында Әділет
министірлігінің құрамына беріліп, «Авторлық ... ... ... ... ... ... көшу нәтижесінде авторлық құқықтың рөлі өзгеріп,
ұлғая түсті. ... ... оның ... ... қамтамасыз ете
отырып, сондай-ақ интеллектуалдық өнімді коммерциялауды жүзеге ... де ... ... ... Бұған шығармашылық саласындағы
барлық объектілердің заңи құрамының әрекет етуші заңда бекітілуі әсер етті,
ол оның қорғалу ... ... ... ... жүйесінің дамуынан
көрінді.
Еліміздегі экономикалық қатынастың өзгеруінен ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы «Авторлық
құқық және сабақтас ... ... ... және бір ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексін (Ерекше бөлімін) қабылдаудан кейін, авторлық-құқықтық саладағы
жағдай түбегейлі ... ... Ең ... ... ... ... ... өзіне беруді тану ... бұл ... ... ... ... ... СССР кезіндегіавторлық
құқықта, автор өз шығармашылық ... ... ... ... ... ... жаңа заң ... осы саладағы халықаралық
келісімдерге қатысуға мүмкіндік берді. Тәуелсіздік жылдарында ... ... ... ... ... ... ... болды – 1986 жылғы Әдеби және көркем туындыларды қорғау ... ... және 1952 ... авторлық құқық жөніндегі Дүниежүзілік
(Женевалық) конвенцияға қосылған болатын.
Одан басқа, Қазақстан Республикасының ... ... ... құқық бұзушылық туралы кодексінде, авторлық құқықты бұзғаны үшін
жауаптылықты көрсететін арнайы нормалар қарастырылған.
Қазіргі жағдайда өзіміздегі бар ғылым мен мәдениеттің даму ... оның әрі ... ... ... жасау өте үлкен мәнге ие. Бұл жұмысты
шығармашылық жұмысшылардың мүддесін қорғамай, олардың жұмысын марапаттамай
және құқықтарын ... іске ... ... емес.
Әдеби музыкалық, көркем және ғылыми шығармалар авторының қоғамдағы
атқаратын рухани және санаткерлік рөлі соншама – ол азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... дамуында шешуші мәнге ие
болады.
Мемлекет автордың жеке табыстарымен ғана шектеліп қоймай, оның ... ... ... де ... ... ... ауқымды және берік
қорғалуын қамтамасыз ... ... ... ... бағыты қорғалатын туындылардың кеңеюі мен
авторлық ... ... асу ... және ... ... көрінеді.
Осы саладағы Қазақстан Республикасының «Авторлық құқық және сабақтас
құқықтар туралы» заңы еліміздің салт – дәстүрі мен ... ... ... дамытуға мүмкіндік береді. Сол себепті бұл заңымызды өте дұрыс және
тиімді құрастырылған деп ... ... осы ... ... ... қазақстандық және ресейлік
заңгер ғалымдардың еңбектерін ... ... және оның ... Бұл сала ... ... ... материялдар аз болғандықтан, көбіне
заңи әдебиеттер қолданылды.
Мен мүліктік және мүліктік емес жеке ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарға, осы жұмысымды жазу
барысында, толық жауап алдым.
І. АВТОРДЫҢ ... ЕМЕС ЖЕКЕ ... ... ... және ... атқа ... ... емес жеке құқықтарының арасындағы бірінші және
негізгісі ол туындының авторы болып танылу ... ... ... ... бір ... ... ... факт ретінде белгілейді ... мен оның ... ... ... ... ... конвенцияның 6-шы бабында авторлық құқықты туындыға өзінің
авторлығын тануды ... ету ... деп ... ... дейін әрекет еткен заңда, авторлық құқық ... ... заңи ... автордың бұл құқығының бар ... ... ... тек оны ... ... ... ... еді.
Заң авторлық құқықты тікелей көрсетпей ақ, авторға туындысын өз атынан
жариялау және пайдалану ... ... ... ... кейбір
заңгерлер авторлық атқа құқық авторлыққа құқықтың құрамына кіреді деп
санаған. Басқалары тек ... атқа ... бар, ол ... ... құқықты
білдіреді деп санаған.
Кейбіреулер, авторлық құқық – ол ... ... атқа ... ал заңда авторлық құқықтың жоқ болуы «авторлыққа құқық ... атқа ... ... жеке ... емес деп ... негіз бермейді, оның
бар болуы және ол бұзылған жағдайда қорғау шарасы жоққа шығармайды» деп
дәлелденген\8,с.33\.
Уақыт өте келе ... ... ... ... ... ... ... мағынасы, ол тұлға өзі жасаған туындының жасаушысы ретінде саналу
және танылу құқығы екендігін мойындаған және оның ... ... ... оған ... топтасады (және О.С.Иофеннің айтуынша
«бір бірімен құрасып жабысады») деп танылған\10,с.124-124\.
Бірақ әдебиетте басқа пікір де ... ... ... ... ... жоқ және оны ... құқық ретінде тану толық
негізделмеген өйткені, «туынды жасаған ... ... ... ... ... оның ... ... туындыға белгілі бір
шығармашылық ... ... ... ... ... ... ал егер
«үшінші тұлға басқа біреудің туындысын иемденген жағдайда, соңғысы ... ... ... ... ... ... құқық болғандықтан емес,
үшінші тұлға ... ... ... ... құқықтың дербес құқық ретінде мойындамау себебі авторға
«авторлық құқықты беру, ол жеке ... ... үш ... ... (иелену,
пайдалану, басқару) тағы да төртінші жеке меншікті тану, яғни, «ол ... ... ... ... ... тану ... ... еді деп
дәлелдеген.
Осыған байланысты қорытындыда авторлық ... жоқ және атор ... ... ... біріктіру іс жүзінде өз құндылығынан айырылған
\10,с.134-125\.
Осыған қоса З.В.Ромовская субъективтік авторлық құқық деп аталатын,
барлық кешенді ... үшін ... ... бұл ... қолданылын
жоққа шығарған жоқ.
Ондағы келтірілген дәлелдермен келісуге болмайды. Туындының авторында
авторлық құқытың болуы ол авторлық құқық өзіне мүліктік емес жеке ... ол ... ... ... ... қылады.
«Авторлық құқықтың жеке меншік құқығынан айырмашылығы ол туынды ... ... ... ... ... автордың жасуы және оның
авторлық құқықта орын алуы ақиқатына негізделген байланыста». «Сондықтан да
авторлық ... ... ... жоқ, иесінің затына ерекше құқығы жоқ». ... ... ... ... жеке ... ... салыстыру «З.М.Ромовскаяның
дәлелдерін толығымен жоққа шығарады, өйткені меншікке қатысты дау туындаған
жағдайда оның ... иесі ... ... ... ... өзінің бөлек құқықтарын емес, жеке меншігін қорғауды талап
етеді». З.М.Ромовскаяның өзі де ... ... ... ... ретінде
жоққа шығара отырып, «авторлық» түсінігін «туындыны ... ... деп ... және авторлықты «уақыт ағымына тәуелді емес» дейді.
Авторлық құқық алғаш рет, ... ... 1991 жылы 135-ші ... ... ол ... ... ... біріншісі деп айтылған.
Сондай-ақ авторлық атқа құқық та бекітілген яғни ол, бұл екі құқықтың
дербес екндігін куәландырады. Бірақ бұл заң ... ... ... ... оның мазмұнын ашып көрсеткен жоқ.
1993 жылы қабылданған Ресей Федерациясының заңында авторлық құқық пен
авторлық атқа құқық екі ... ... ... қарастырылған. Туындыға
қатысты авторлық мүліктік емес жеке құқықтары бекітілген 15-ші бапта:
«туындының авторы ... ... ... ... ... ... шын ... бүркеншек атпен немесе атын көрсетпей, ... ... ... рұқсат ету – немесе туындыны пайдалану
құқығы (авторлық атқа құқық)».
Осындай ... ... ... және оның ... ... авторлық құқық ғылымында танылған.
Бірақ Ресей Федерациясының заңына ұқсас болып келген Қазақстан
Республикасының ... ... және ... ... ... заңының 15-ші
бабы, 1-ші тармағындағы 1-2 ... бұл ... ... үлгіде
берілген:
1. «Туындының авторы деп танылу құқығы және оны тануды, соның ішінде,
егер іс жүзінде мүмкін ... ... ... ... ... ... жағдайда оның даналарына автордың есімін тиісті түрде ... ... ... ету ... ... құқық)»,
2. «туынды пайдаланылған кез келген жағдайда оның даналарына автордың
шын есімінің орнына лақап есімін (бүркеншік есімін) көрсету және соны ... ... ... ... бас ... ... яғни ... (есімі аталу
құқығы)».
Бірінші тармақшадағы анықтамада, бір жағынан авторлық ... атын ... ... ... ал ... ... авторлық атқа
құқықта тек қана «шын ... ... ... атты ... ... ... бас тарту мүмкіндігін жатқызады.»
Автордың атын туынды даналарында көрсету арқылы тану ... ... ... және әрі ... ... ... ғана жүзеге
асырылуы мүмкін. Туындыны пайдалануға байланыссыз авторлық құқық бұзылуы
мүкін, ... ... ... ... ... мойындамау. Негізінен
авторлық туындыны жасау фактісінен туындайды және ... ... ... па оған ... ... ... яғни туындысы жарияланбаған автор да
авторлық құқыққа ие болады.Сәйкесінше авторлық атқа құқықты бұзу туындыны
пайдалануда ғана мүмкін ... ... ... жеткізуде немесе оны
орындауда басқа ат көрсетілген жағдада, авторлық туындыны пайдаланбай-ақ
бұзылуы немесе дау ... ... ... ... автордың атын көрсетуді талап ету құқығы
басқа жеке құқықтың мазмұнына да кіреді – авторлық атқа ... ... ... ... ... ... дұрыс мазмұнын бұрмалауға
әкеледі.
Яғни Қазақстан Республикасының заңында туындаған есімге құқық және шын
есімін көрсетуді авторлық құқыққа жатқызу деп ... ... ... емес ... ... ... ... атты көрсеткен жағдайда немесе
аты көрсетілмеген ... ... яғни ... ... ... ... ... атап өткендей, туындыны жасау сәтінде ... ... ... ... туынды пайдаланыла ма, жоқ па ... ... ... есім ... ... тиесілі болады деген
қорытынды. Егер туынды бөтен тұлғаның атымен жарияланса, ал ... ... атын ... ... етсе, ол бұл талабымен туындының авторы болып
танылу мүмкіндігі ретіндегі ... ... ... ... ... асырады, яғни тек құқығы бұзылған жағдайда дербес ... ... ... ... ... ... авторлығын қорғай отырып автор өзінің шын ... ... ... ... ... атын да ... ... ете алады. Мысалы,
М.Горьки (А.Пешков), Ахматова (Горенко), Абай ... ... ... және тағы басқалар. Бұл жағдайда автордың шын аты көрсетілмесе де,
туындының белгілі бір тұлғаға тиесілігі қорғалады, ... ... ... дрбес екендігін айтқан С.А.Чернышеваның өзі «бұл
құқыққа қоса авторға автолық атқа ... ... ... ол туындыны
пайдалану жағдайында авторлықты белгілеу әдісі ... ... ... ... да бір әдіспен соның ішінде шын ... ... ... мен ... ... танылу мүмкіндігі арасындағы айырмашылық аталған
қайшылыққа әкеледі. Заң шығарушы, авторлық құқық тармағында шын атты ... ... шын ... ... ... ... көрсету мүмкіндігіне және
есімін көрсетуден бас тарту мүмкіндігіне әкеле ... оны ... ... ... қайталану мүмкіндігін қарастырмаған.
Авторлық құқық абсолюттік ... ... ... және ол ... авторлық құқықты бұзбау міндеттілігін ... ... ... ... ... ... ... тек оны
пайдаланушыларға ғана қатысты талап ете алады. Бірақ бұндай ... ... ... ... ... ... ... мәні шығармашылық еңбегімен туынды жасаған жеке
тұлғаның сол туындының авторы ретінде танылу ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір жағдайдағы пайдалану
кезінде заңның ... ... ... ... етеді және оны басқа
тұлғалардың теріс әрекетінен қорғайды.
Авторлық құқықты тек туындыны жасаған жеке тұлға ғана ... ... ... ... ... еңбегімен жасалған туындының авторы бола
алмайды. Авторлық құқық туындыны ... ... ... ... және ... ... табылады.
Белгілі бір тұлғаның авторлығын тану, авторлық атқа ... ... ... ал ол өз ... әр ... жағдайда туындыны
пайдалану кезінде жүзеге асырылады.
Тұлғаның туындыны жасаушы ретінде танылуы заңда ... ... ... ... жүзеге асырылуына әкеледі.
Заңда автордың шын есімі, егер іс жүзінде мүмкін болса, көрсетіледі
делген. (1-тар) ал ... ... ... ... мұндай ескертпе
айтылмайды. Бұнымен заң пайдаланушыны лақап атын көрсетуге іс жүзінде
мүмкін ... да ... ... ... шын аты да, ... аты да ... ... және оны көрсету немесе көрсетпеуіне негіз бірдей болуы
тиіс.
Сондықтан да шын атын және ... атын ... бір ... мазмұнын
құрауы тиіс – атқа құқық, ал ... ... ... ... ... ... ... ғана жатқызылуы тиіс.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бұл жетіспеушілікті жойды,
977-ші баптың 1-ші тармағының 1,2-тармақшаларында авторлық ... ... ... ... және оны ... ... осы туындыға басқа
адамдардың авторлығын тануды болғызбайтын нақ осындай ... ... ... деп, ал авторлық атқа құқықты «туындыны өз атынан, бүркеншік атпен
немесе жасырын атпен пайдалану құқығы деп көрсеткен».
Авторлық атқа құқық – ол ... ... ... заңда көрсетілген
«туынды пайдаланылған кез келген ... оның ... ... ... ... лақап есімін (бүркеншік есімін) көрсету және соны талап ету
немесе есімін көрсетуден бас ... ... яғни ... ... ... заңда, яғни 1928 ... ... ... ... мен ... ССР ... ... да авторолық құқық
осылайша бекітілген болатын. Авторлық атқа құқық авторлық құқық ғылымында
жалпы таныған түсінік ... ... ... ... ол ... ... 15-ші бабында да бекітілген, онда «Автордың шын атымен, лақап
атымен ... атын ... ... ... туындыны пайдалану немесе
пайдалануға рұқат ету құқығы».
Авторлық атқа құқық ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Объективтік ақиқатты көрсететін және туындыны жариялауға тәуелсіз
болатын авторлық құқықтан ... ... атқа ... біржақты
еркімен жүзеге асырылады және туындының жариялануына байланысты жүзеге
асады\23,с.67\.
Қазақ ССР АК-нің 475 ... ... ... ... онда ... ... басқа құқықтардан бөлінбеген болатын. Жалпы бұл ... ... ... ... ... ... шын атымен, лақап атымен
(бүркеншік ат) немесе атын көрсетуден бас ... яғни ... ... ... ... және ... деп ... Яғни бұл жерде
авторлық атқа құқық жариялауға, қайта ... және ... ... ... ... ССР АК-ның басқа бабында авторлық атқа құқық
дербес ... ... ... ... ... ССР ... ... 2-
тарауында «авторлық атқа құқық мұрагерлікпен берілмейді» делген.
1.Дозорцев В.А. Авторские дела в ... ... – М., 1985. ... 1991 ... ... ... авторлық атқа құқық бөлек
бекітілді. Бірақ бұл ... ... яғни бұл ... ... ... ... заң ... әрқашан дұрыс көрсетіле
бермеген.
Бұл ... ... ... ... ... атқа ... ... құқықтың бір құқықта байланысуынан көрінеді.
Мысалы Ресей Федерациясының заңы авторлық атқа құқықты «автордың ... ... ... ... атын ... жасырын түрде, туындыны
пайдалану немесе пайдалануға рұқсат ету ... деп ... ... ... АК-нің 475-бабында көрсетілген норманы қайталайды.
Бұнымен туындыны пайдалануды, авторлық атқа ... ... ... ... ... Бірақ туындыны пайдаланудағы әрекет автордың
мүліктік құқығының мазмұны болып табылады.
Осы қатынаста Қазақстан заңы ... атқа ... ... өз ... ... талап ету мүмкіндігі немесе атын көрсетуден бас ... ... ... АК-нің 977-бабы 1-тармақ 2-ші тармақшасында
авторлық атқа құқықты «туындыны өз атынан, бүркеншік атпен немесе ... ... ... деп, ... ... қайталаған.
Бірақ «туындыны пайдалану құқығы» - ол пайдалану құқығы, ал туындыны
белгілі бір атпен немесе атсыз ... ... – бұл атқа ... ... қиын. Қай жағдайда да «пайдалану» негізгі термин болады.
Бұл жағдай заңи әдебиеттерде орын алған ... ... атқа ... көрсетілген заңның мазмұнында басқа мазмұн көрсетілген
деп қарсылық туғызған ... Атқа ... – бұл ... ... бір ... ... ... рұқсат ету құқығы емес, бұл автордың өзінің
таңдау құқығы.
Осылайша автордың ... ... емес жеке ... ... атқа
құқықтың мазмұнын құрайтын әрекет, шын атымен немесе лақап ... ... ... өңдеу, тарату және т.б) емес, ол туындыны пайдалану
кезінде шын атын ... ... атын ... заңында көрсетілген атын көрсету (шын және лақап) тек
туындының даналарында және оны қандай да бір ... ... ... жеке ... ... ... қамтамасыз етпейді. Заңның өзінің
мазмұнында жария пайдалану түсінігі жоқ, 16-шы бапта ... ... ... ... олар – ... ... ... орындау, жария
хабарлау. Ал туындыны жалпы жұрттың назарына арнап эфирден немесе кабнльден
хабарлау жария деп ... ... ... ... ... автордың аты даналарда көрсетілуі
тиіс (кітаптарда, пластинкаларда, таспаларда және т.б). Сурет ... ... ... ... ... автордың аты түпнұсқада
көрсетілмесе, кем дегенде оның астына қолы ... ... ... ... үшін орындау кезінде және оны эфирге берген кезде автордың аты
сәйкесінше хабарлануы тиіс.
Қарастырылып ... ... ... әдет ... заңда және заңи
әдебиеттерде атқа құқық деп аталады.
Қазақстан Республикасының АК-де алғаш рет ... аты» ... ... (15-бап) оған сәйкес азамат құқықтар мен міндеттерді өзінің атымен
алады және ... ... оған тегі мен ... аты және еркі ... аты да ... ... ... жасырын түрде құқықтар алуы және міндеттерін
жұзеге асыруы немесе ... атты ... ат) ... ... заңда
қарастырылуы мүмкін деп бекітілген.
Осы бап атқа құқықты азаматтардың жеке мүліктік емес құқықтарының бірі
ретінде бекітеді. Бұл құқық сондай-ақ өзіне заң ... ... ... ... атын өзгерту мүмкіндігін қосады (4-т), осыған сәйкес бұрынғы
атына берілген құжатқа ... ... ... ету ... (5-т), ... атын ... тыйым салуды талап етуге құқық (8-т), оның
атын заңсыз қолдану ... ... ... ... ... ... т.б. Бұл ... емес жеке құқықтарды автор басқа азаматтармен теңдей
иеленеді.
Л.О.Красавчикова атқа ... ... ... емес жеке ... ... бойынша Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 15-
бабына ұқсас келген азаматтың әлеуметтік өмір ... ... ... деп ... атымен, лақап атымен немесе жасырындықпен азамат әр түрлі
құқықтық ... ... ... жазушылар, орындаушылардың
шығармашылық жұмысына ғана байланысты емес және де қоғамдық ... ... ... ... танымал болған.
Заңи әдебиеттерде лақап аттың ашылуына жол ... ма және ... жол ... ... сұрақ қойылады. Э.П.Гавриловтың негізделген
пікірі бойынша туындыға байланыссыз лақап аттың қолданылуы авторлық ... ... ... ... ... немесе жасырындықпен жарияланған
туындының авторы белгілі ... ... ... ... ... ... авторлық құқықта атқа құқықтың бұзылуы болып
табылмайды. Баспаларда танымал ... ... ... ... ... ... эстрадалық орындаушылардың лақап аттары жиі ашылады. Мұндай
жағдайдағы ... ... ... емес, авторлық атқа құқықтың
бұзылуы болып табылады.
Қаралып отырған авторлық құқық, ол автордың атын ... ... ... ... ... ... атын ... көрінеді, яғни
нақты туындымен ажырамас байланыста, дұрысырақ айтқанда «атын белгілеуге
құқық». Ол құқықты ... ... ... заңмен қарастырылған үш
әдістің бірін таңдап, қолдану мүмкіндігі бар.
Шын атын автор ... ... да бір ... ... ... көрсете алады - атын (тегін, өз атын, қаласа әкесінің атын)
толығымен ... өз ... ... инициалын көрсету т.б. Шын атын
көрсетудің
варианты да заңмен қорғалуы ... Егер ... өз атын және ... ... көрсетуді қаласа, оны инициялмен ауыстыруға болмайды.
Әдебиеттерде инициялдар соның ішінде нағызы да лақап ат болып табылды,
өйткені олар автордың азаматтық атын ... ... ... айтылан.
Бірақ бұл пікірмен келісу мүмкін емес. Лақап ат ретінде шартты (Қазақ
ССР АК-нің 475-бабы) немесе ойдан шығарылған (АК ... ... ... ... ... атты ... болады. Бұл түсініктердің арасында
айырмашылық жоқ. Автордың шын инициялдарын шартты немесе ... ... тану ... ... Мүмкін, туындыда автордың тек инициалдары (шын және
ойдан шығарылған) ғана көрсетілген жағдайда ... ... ... ... деп ... болмайтын шығар.
Лақап ат ретінде әдетте басқа азаматтық ат таңдалды. Сондай-ақ лақап
ат ретінде басқа ... да ... сөз ... мүмкін.
Атын көрсетудің вариантын таңдау лақап атты ... ... ... ... ... ... танымал жазушы А.М.Пешков Максим Горький
деген әдеби лақап атты ... ... ... ... ... ... лақап аты толық көрсетіледі. Бұндай жағдайда автордың өзі лақап
атты жазудың қандай түрін таңдау керектігін анықтауы ... атты әр ... ... ... ... ұзақ ... қысқа
ат үшін, бір автордың әр түрлі саладағы шығармашылығының бір бірімен
араласпауы үшін және ... ... ... математик Чарльз Лютвидж
Догсон өзінің математикалық жұмыстарын шын атымен жариялап, логика, балалар
ертегілерін, тақпақтарды ... үшін ... ... деген лақап ат таңдап
алған.
Бір кездері Кеңес одағында лақап атқа тыйым салу ... ... оны ... ... ... ... шын атын жасыратындай себеп
жоқ деп негіздеген. Бұндай ұсыныстар қолдау тапқан жоқ.
Керісінше авторларға шын атымен туындыны ... ... ... ... ... мәжбүр еткен жағдайлар белгілі. Бұндай шектеулер мысалы
белгілі журналист А.Аджубеяға қатысты қойылған\22,с.18\.
Бұндай жағдайды ... ... атты ... бұзу деп тану қажет.
Автор ешқандай атты көрсетпеуге де ... Бұл ... ... ... ... өнер туындысының авторлары, көбіне бейнелеу ... ... ... үшін шын ... ... және шын атпен қоса лақап
атпен қол қояды, монограмма және басқа ... ... ... ... әдетте суретті пайдалану кезінде қайта шығарылады, мысалы,
газеттегі карикатур, ... ... қол ... кейін қасына автордың шын
аты көрсетілген жағдайда. Бұндай бейнелеу құралдарымен орындалған атын
белгілеу, біздің ойыызша, ... шын аты және ... ... қоса ... ... тиіс, өйткені олар дербес мағынада.
Автордың таңдаған атын көрсету варианты авторлық шат бойынша да еркін
қолдану кезінде де туындыны пайдалануда көрсетілуі ... ... ССР ... және 490 ... ... ... ... пайдалануды
көрсететін (регламенттейтін) баптарында, бұндай пайдалану ... ... ... ... делінген, бұл сөзсіз авторлық атты
көрсету құқығының мазмұнына сәйкес емес ... ... ... ... 19 және 20 ... ... ... талап етіледі.
Сондықтан да бұндай жағдайда пайдаланушы ... ... ... рет ... ... ... шығарса, сондай атпен көрсету»
жарияланбаған туындыны қандай да бір пайдалануға жол берілмейді.
Өзінің атын көрсету ... және ... ... ... ету, ... белгіленген атына автордың келісімінсіз қандай да бір
өзгерістер енгізуге тыйым салынатындығы туралы ... ... ... ... ... ... ... атын көрсету
құқығына шектеулер де қарастырылған. Шын ... ... ... ... ол міндетті емес.
Қазақ ССР АК-нің 490-бабы ... ... ... ... ... атын көрсетпеуіне жол беріледі, өйткені
пайдалануда автордың атын ... ... ... ... ... ... да себептер болуы мүмкін. Не болғанда да бұны шектен кең
талқылауға болмайды.
Сондай-ақ автордң атын ... емес ... ... міндетті емес.
Мысалы, туындыны жеке мақсатпен қайта шығаруда. (Авторлық заңның 18-ші
бабы). ... ... ... ... жағдайында атын көрсету міндетті
емес, өйткені ол заңмен талап етілмейді. Автордың атын ... ... ... ... ... ... бұндай жағдайда аталған
жеке мақсатта қайта шығарудан басқа, туындыны ... ... ... ... заңның 22-бабы) мен әкімшілік және соттық мақсатта туындыны қайта
шығару (авторлық заңның 23-бабы). Бұндай түрмен той ... ... ... туындыны орындауда композитордың атын жариялау егер бұл жариялау
іс жүзінде мүмкін болса да міндетті емес.
Бұл жағдайдың бәрінде де ... атын ... ... туралы сұрақты
пайдаланушы өзі шешеді.
Бірақ заңға белгілі әдіспен автордың атын көрсетуге тікелей тыйым салу
белгілі.
Сонымен, 1928 ж ... ... ... ... ... ... ... түсіріп алуға жол берілген, бірақ шын автордың көркем
немесе фотографиялық туындысын, ... ... ... ... және тек жеке ... үшін ғана ... ... жерде қолы мен монограмманы көшірмеде қайта шығару, көшірмені ... деп ... үшін ... ... ... (шығарма авторының) атын көрсету құқығында
спецификалық ерекшеліктер бар екенін айту қажет.
Олардың шығармашылығының нәтижесі, ... ... ... аналогиялық құқыққа ие) ... ... ... ... сол аудармашы немесе құрастырушы
екендігін білдіретіндей етіп көрсетілуі тиіс.
Әдеби туындының аудармасын шығарған кезде аудармашының атын, ... ... ... жол ... ... олар тең ... ... тудыруы мүмкін.
§2. Туындыға қол сұқпаушылық құқығы.
Автордың мүліктік емес жеке құқықтарының ... ... ... ... 15-ші ... ... ... «туындының атауымен қоса,
оған қол ... жол ... ... кез келген жолмен бүлдіруге,
бұрмалауға немесе өзге ... ... ... автордың ар-ожданына яки
беделіне нұқсан келтіре алатын басқа кез келген қол сұғушылыққа қарсы
әрекет ету ... ... ... ... ... деп көрсеткен.
Бұндай жеке құқық бұрын да авторға бекітілген болатын.
Қазақ ССР АК-ң 475 бабында және 1991 ж ... 135-ші ... қол ... құқық» қарастырылған, ал Берндік конвенцияның 6-
бабының 1-тармағында «туындының бұрмалануына немесе басқа өзгеруіне ... ... ... ... ... ... нұқсан келтіретіндей
туындыға қандай да бір қол ... жол ... деп ... ССР АК ... бекітілген туындыға қол сұқпаушылық
мазмұнында, «Автордың құқықтары» сол ... ... ... ... және автордың атын қорғау» деп ашып көрсетілген. Бұл бпатың ... 2 ... ... ... ... ... орындауда немесе
басқа пайдалануда автордың келісімінсіз ... оның ... ... атты ... ... да бір ... ... тыйым салынады.
Автордың келісімінсіз сондай-ақ туындыға,оны шығару ... алғы сөз, ... сөз, ... және ... да бір ... ... салынады».
Көріп отырғандай, туындыға қол сұқпаушылық құқық туындыны ... ... ... да бір ... енгізуден қорғайды, соның
ішінде, автордың беделі мен ар-ожданына нұқсан келтіретіндерінен қорғайды.
Осылайша, туындыға қол сұқпаушылық ... ... ... ... көрі кең және оны ... ... ... заңы құқықты, қарастырылып отырғанға ұқсас ... ... ... мен ... ... ... алатын қандай да бір
бұрмалау немесе басқа қол ... ... оның ... ... ... ... беделін қорғауға құқық)». (15-баптың 1-ші тармағындағы 5-ші
жол). Бұл жерде, автордың беделін қорғауға құқықтың мағынасы Қазақ ССР АК-ң
482-бабына ... ... ... ... ... ... туындыға қол
сұқпаушылық құқыққа емес, конвенциялық нормаға негізделеді.
Берндік конвенцияның 6-шы бабы ... да ... оның ... ... өзгерістердің енгізілуінен және бұрмалауынан қорғамайды, ол
тек оның беделіне, ар-ожданына ... ... ғана ... та айта ... жөн, ... автордың мүліктік құқықтарының
белгіленген аз ғана мөлшерін ... ... бұл әр ... бұл ... әр ... ... болған. Көптеген
мемлекеттердің авторлық құқық туралы заңында бұл сұрақ ұқсас ... ... ... де. Бірақ та ішкі заңда жеке құқықты одан да жоғары
дәрежеде қорғауға еш ... жоқ. ... бұл ... кеңес одағындағы
мемлекетттерге қатысты, өйткені олардың Азаматтық ... ... ... ... ... қорғауды белгіленгенде, «автордың шығармашылық
жекелігін, оның көзқарасын, ойларын, ... ... ... ... ... құқығы мен туындыға қол сұқпаушылық құқықтың арасындағы
айырмашылық олардың объектілерінің әр түрлеріне негізделеді. Бұл екі құқық
та жеке мүліктік емес ... ... ... да, ... ... бөлек
жеке болып табылады.
Біріншінің объектісі болып, ар-ожданы, ... мен ... ... ... ғылыми) беделі табылады. Автордың беделін
қорғау құқығы «ол ... ... ... немесе заңды тұлғаның ар-
ожданын, қадір-қасиетін және іскерлік ... ... ... ... ... ұқсас келген, бірақ олардың арасында кейбір айырмашылықтар бар
(қорғау тәртібі, мерзімдері және ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Азаматтық
кодексінің 143-бабымен де қарастырылған.
Екінші құқықтың объектісі – туындыға қол ... ... ол ... ... ... ... ... ерекше айқындығы, бұл
авторлық құқықтың объектісі болып табылады.
Бірақ та, ... ... ... ... ... ... ... қағидалары бұрмаланғанда, ол бір басқа. Бұндай ... ... ... мен ... ... соның ішінде
«моральдық» зиянды өтеуді талап ете алады, және де ... ... салу ... ... әдістерін қолдануы мүмкін.
Бірақ, туындыға автордың ар-ожданы мен беделіне нұқсан келтірмейтін,
оны бұрмалайтын ... енуі ... ... ... ... ... және ... жетілдіру ретінде қарастырылуы мүмкін.
Бірақ қандай болсын өзгеріс, ... ... ... ... ... ... ... орналастыруы сияқты жәй
өзгерістердің өзі, мысалы, М. Цветаеваның өлеңіндегі «Помолись, дружок,
за
бессонный дом, за окно с ... ... «ты ... ... тот бессонный дом.
То окно со огнем» тақпақ сөзіне ауыстырылуы, туындының көркемдік формасын
бұзады, яғни оның ... ... ... Егер ... ... ... қорғауды алсақ, онда «бұзушыға ... ... ... ... және басқа да көптеген ... ... ... мен
беделіне нұқсан келмейді. Бірақ та автордың шығармашылық ойы бұзылады, ... ... ... қол ... ... ... ол туындыны
көркемдік бейненің тұтас жүйесі ... ... ... ... ... ... ол өзгеріс қандай мақсатпен негізделсе де қорғайды;
бұл ... тек ... ... ... және ... беделін
қорғауды ғана қамтымайды.
Қарастырылып отырған құқыққа қатысты, халықаралық ... ... ... орын ... ... тура ... да, ... құқық туралы заң, туындыға қол сұқпаушылық құқығын
қарастырады деген қорытынды жасауға болады, өйткені ол арнайы аталған.
Одан басқа, қол ... ... кең ... ... ... ... ... толығымен қамтиды.
Автордың құқық туралы заңның бабында қол сұқпаушылық құқық ... бұл ... ашып ... нормаларды қарау керек.
Бұндай норма ... ССР АК-ң ... және ... ... кодексінің 977-бабы 1-тармағыны 3-тармақшасы (ерекше бөлім) болып
табылады, онда «өз ... ... мен ... ... және
оның атауын қоса алғанда, туынды жарық көргенде, көпшілік ... ... өзге ... ... ... келісімінсіз кімнің
болса да өзгерістер мен толықтырулар енгізуінен туындыны қорғау ... қол ... ... ... ... ... ... бөлімінің әрекет етуге енгізілу сәті Қазақ ССР ... жою ... ... ... сөзбен айтқанда, бір норма күшін
жойса, ... ... ... ... ... ол ... отырған аспектідегі
бірінші нормаға ... ... ... ... ... заңы
бойынша қол сұқпаушылық құқық үзбестен автордың мүддесін оның ... да ... ... ... ... ССР АК-ң ... 1-2 тармақтарында және Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексінің 977-бабы 1-ші ... ... ... ... қол сұқпаушылық құқығын құрайтын екі дербес
құқық бекітілген.
Біріншісі, туындыны, оның атауын қоса өзгеруден қорғайды, ал ... ... ... енгізуге болмайтын иллюстрация, алғы сөз,
соңғы сөз, комментарии, ... да бір ... ... ... ... ететін, оған қатысты сыртқы элементтерге әсер етеді. Бұл тек туындыны
шығару кезінде болады. Э.П.Гавриловтың ойынша, ... ... ... ... тек ... ... ғана ... ол туындыны қандай да
бір ... ... ... де қажет.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 977-бабы, 1-ші тармағы,
3-ші ... ... азат ... ... ... оның
туындысын шығарғанда безендірулер, алғысөздер, соңғысөздер, ... ... да ... ... ... тыйым салынады». Бірақ
өкінішке орай оны ... ... ... ... ғана шектеген.
Заң, туындыға өзгертулер ... және ... ... етуге, тек пайдалану кезінде ғана тыйым салады. Сондықтан да,
туындыны ... ... ... және сол ... ету, мысалы, кітаптың жеке данасында берілген, музыкалық
туындыны ноталық текстен ... ... емес ... ... және т.б. ... берілген құқықтың бұзылуы болып саналмайды.
Қазақ ССР АК-сі қабылданбас бұрын әрекет еткен авторлық құқық туралы
заңда, дербес ... ... ... туындыға қол сұқпаушылық құқық
(өзгерместік, қорғау) немесе басқа сол сияқты ... ... жылы ... ... негізіндегі 18-бапта «Баспахананың,
автордың тірі кезінде, оның келісімінсіз ... ... ... ... ... өз ... бойынша толықтырулар, қысқартулар және басқа
өзгертулер әкелуге құқығы жоқ. Баспаның, сондай-ақ автордың тірі ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ.
Нәтижесінде, заңда, ғылыми шығарылған, туындыға қол сұқпаушылық құқық
түсінігі бейнеленді, бірақ оның мазмұны, көріп ... ... мен ... ... ... салу деп бекітілген.
Э.П.Гавриловтың айтуынша, осыған байланысты қайшылық ... ол ... ... ... бойынша және мазмұны бойынша автордың құқығы ретінде
емес, үшінші тұлғаларға қатысты тыйым салу ... ... ... және бұл ... ... ... кезінде туындыға аяқтық нысан
беру туралы автордың құқғы» деп өзгертуді ұсынған, өйткені ол ... ... ... ... ... ... ... ғана қоспайды, ол
бірінші кезекте автордың өз туындысына өзгертулер енгізуге, белсенді ... ... ... өз ... ... ... оны аяқтап өңдейді немесе қайта
өңдейд, ол қол ... ... ... ... ол шығармашылық
еркіндігін жүзеге асырады ал шығармашылық құқықтың пәні бола алмайды.
Шыққан туынды, оның ... ... ...... ... ... ... және үзілмес процесс болуға міндетті емес. Егер
туынды автордың ... ... ... ... да, оған оны ... ... ... уақыт керек болады және т.б. Шығармашылық процесінде
туынды өзгереді. Бұнда бұрын ... оның ... ... ... ... яғни өзгертулер туындының өзіне енгізілгенде, мысалы
жазушы өз қол жазбасын ... ... ... өзі ... ... ... жартысына бейнеленгенде, немесе әр түрлі эскиз түріндегі
еркін мағынасын сақтап ... ... және т.б. ... ... ... ... ... алғашқы вариантын сақтап қалуы мүмкін.
Мысалға алтын болсақ. Жазушы кітап жазып жатып және екі бөлімін жазып
қойған. Бұл екі ... ... ... ... ... ... ол
басқа бөлімін жазуға кіріседі. Бұл әрекеттерді қалай ... ... ... ... ... ... ... немесе үш (бес, он және т.с)
бөлімнен тұратын туындыны жасауды жалғастыру? Бірақ әрине ... ... ... ғана ... Ол тек ... ... ... бөлімді
жойып және туындыны бір бөлім көлемінде қалдыруы мүмкін.
Автор өз ... ... ... ... де және ол
пайдаланылғаннан кейін де ... ... ... ... ... қатысты ешқандай формальді критерилер жоқ,
туындының авторы мен ... ... де ... ... ... және ... де; сондықтан да автордың «туындыға аяқтық нысан беру» құқығы
бұл туындыны жасауға туындыға автордың ... ... ... ... ... ... ... талап етілетін белгілерге сай
болғанда пайда болады және қандай болсын сәтте ... сол ... ... ... ... ... көлемде таралады. Және қандай болсын уақытта
автор оны әрі қарата дамытуы мүмкін, бірақ онымен ... ... ... түрде
ол аяқталған болып есептеледі, барлық басқа тұлғаларға «қол сұғылмайтын,
өйткені ... ... ... ... ... тек ... ғана құқылы.
Автордың өз туындысын өзгерту мүмкіндігіне осындай түсінік, яғни қол
сұқпаушылыққа абсолюттік субъективтік ... ... емес ... ... дегені, мұндай мүмкіндік неге шексіз ... ... ... Кей жағдайларда, мысалы туындыны тапсырыс
бойынша жасау ... ... ... тапсырманы орындау тәртібінде автор
туындыға келісім-шарт, ... ... ... ... ... ... ... (яғни, туындыны сондай түрде жасауға) енгізе
алмайды.
Одан басқа, автор келісім-шартта айтылған ... ... Бұл ... ... еркіндігі, басқа да еркіндіктер сияқты,
жеке мүддесін қорғаудың заңмен аз қамтамасыз етілген (субъективтік құқықпен
салыстырғанды) әдісі, ... ... ... ... қатысты
субъективтік құқығына тәуелді. Сондай-ақ бейнелеу өнері туындысының ... ... ... негізінде басқа да тұлғаға тиесілі ... ... ... ... ... құқық туралы заң авторға ... ... ... ... ... ... ... өңдеуге (қайта өңдеуге құқық)
(16-бап, 2-тармақ, 10-тармақша) ... ... ... ... және тәжірибеден қорытынды шығарады, онда туындыны ... ... ... ... дербес авторлық құқық болып табылады және қол
сұқпаушылыққа құқыққа кірмейді.
Туындыға қол сұқпаушылық құқық, ... ... ... жеке ... емес ... ... ... өңдеуге құқық» автордың басқа барлық мүліктік құқықтары сияқты,
мүліктік қатынастарды яғни, туындының азаматтық ... ... ... ... табылады.
Бұл құқық заңда автордың өз туындысын қайта жасау құқығы ... де, ... ... ... өзі ... ... жоқ ... қажет. Сондықтан да қайта өңдеуге құқықты ... ... ... ... пайдалануға құқық» деп атау дұрысырақ болар еді.
Осылайша «қайта өңдеуге құқық» өзгертілген ... ... ... ... ал ... қол ... ... – пайдалану кезінде
өзгертулер енгізуге тыйым салу.
Бірінші жағдайда мүліктік аспект ...... ... да ... ... шығару, ал екіншісінде – жеке аспект – ... ... ... етілген пайдалануда сақтау.
Мысалы, егер баспа ... ... ... ... ... ... ... келісілмеген өзгертулер енгізсе
(реттесе, комментаримен қамтамассыз етсе, қысқартса және ... ... қол ... ... ғана ... ... тұр, бірақ
пайдалануға мүліктік құқықтың емес.
Егер ... ... ... және ... ... ... құқық та, туындыға қол сұқпаушылық құқық та бұзылады.
Туындыны автор қолданған ... ... оның ... ... ... ... ... тұлғалар пайдаланса, ал кейін сол түрде
екінші рет басқа ... ... ... ... бұл ... өзгертілген түрде пайдалану фактісі болса да, ... ... ... ... келісілген түріне қарағанда, ... ... ... ... енгізбеген. Басқа сөзбен, соңғы
жағдайда автордың жеке құқықтары ... тек ... ... бұзылады.
Бұндай өзгертілген түрде пайдалануға мүліктік құқықпен ... ... ... жеке ... ... ... ... мағынаға ие. Автордан туындыны өзгертілген түрде ... алу ... ... ... ... ... ... түсірілген фильмді
шығарарда, бұл өзгертулерді ... ... ... ... ... яғни оған ... жаңа қайта өңделген түрімен
таныстырып ... ... бұл ... ... ... ... ... ету құқығы.
Автордың келесі мүліктік емес жеке құқығы, ол туындыны жариялау құқығы
болып табылады, оның тек ... ғана тән ... ... ... ... ... ... қарағанда, авторлық
құқық туралы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... заңының 15-бабы, 2-тармағында
автордың туындыны кері қайтарып алуға құқығы қарастырылған. Бұл ... «... ... ... жариялау туралы ондай шешімінен бас тартуға
құқығы бар (кері қайтарып алу)...»
Бұл шешімнен бас тарту (құқығы), яғни ... ... ... деп ... ... заңы «автордың жариялау туралы
шешімінің заңи ... ... ... Қазақстанда автордың өз туындысын жариялауға
мүліктік емес жеке құқығы заңмен ... Ал 15-ші ... ол ... ... заң ... бұл ... құқықты мойындамау
куәлігі емес, ақдақ деп санау керек. Ол Қазақстан Республикасы Азаматтық
кодексінің ерекше бөлімінен орны ... ... ... ... 977-бабы 1-тармақ 4-ші
тармақшасында «белгісіз тұлғалар тобының туындыны ашуға рұқсат ... ... ету ... деп ... ... ... ету ... автордың жеке құқықтарының арасында
көрсетпей, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... береді, ол – «автордың келісімімен жариялау,
көпшілік алдында орындау, қандай да бір ... өзге бір ... ... ... ... жалпы көпшілікке алғаш рет ... ... ... деп ... ... ... қарап халыққа жария ету құқығын, автордың өз
туындысын жалпы жұрттың назарына қол жететіндей етіп ... ... ... ... ... ... болсын туынды өзінің ... жеке ... заң ... ... қандай күйде жарияланады, ол туынды
әркімнің қолы жететіндей болуға дайындығын ... ... ... ... ... етуге әрекет ете отырып, автор өзінің
туындысының аяқталғанын, ол үшін ... ... ... ... ... ... болатын әрекетті автор, сондай-ақ
оның келісімімен немесе оның тапсыруымен, ... ... ... ... ... ... ... жария ету құқығын басқа біреуге беру туралы айтылып
отырған жоқ, өйткені туындыға жол ашу немесе ... ... әр ... ... ... ... туындыға жол ашу сұрағын шешу мүмкіндігінен басқа автордың
бұндай жол ашудың әдісін (формасын) таңдау ... ... ... өзінің
туындысы бірінші кітап түрінде басылып ... ... ... ... мүмкін.
Заң тек қана жариялаудың көп тараған әдістерін атайды – жариялау,
жария орындау, ... ... Оның сан түрі ... Сондықтан да
жариялау деп туындыны жалпыға танымал ететін қандай да бір ... ... ... ... оны компьютер және басқа ақпараттық жүйеге енгізу.
Бұрын әрекет еткен заң авторының туындыны халыққа ... ету ... жоқ. ... ... ... ... танылған ол – ... ... ... айтылып кеткендей басқа құқықтармен бір ... ол – ... ... ... ... және ... (Қазақ ССР
АК-нің 475-бабы).
Бұл құқықтың мазмұнын ашпай-ақ, Азаматтық коддекс жарияланушы туындыға
анықтама берген, ... ССР ... ... ... ... (жарияланған)
туынды, егер ол басылып шықса, жария орындалса, жария көрсетілсе ... ... ... ... ... ... тобына хабарланса» делген.
Қазақ ССР АК-нің 472-бабының мағынасындағы және ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда, олар бір бірімен ұқсас (тождественный) ... – бұл екі ... де ... ... ... танымал
болатындығында.
Заңи әдебиеттерде көрсетілгендей туындының белгісіз тұлғалар тобына
белгілі болғандығы емес, сол тұлғалардың ол ... қол ... ... ... ... сатылмаса, ал радио немесе телевидениядан
берілген хабарламаны бір де бір адам ... ... ... ... ... ... ... бұл жерде туындымен белгісіз тұлғалар
тобы танысты ма, жоқ па оған қарамайды/24,с.540/.
Қазақстан Республикасы Заңы ... деп ... қол ... ... ... ... қоса Қазақ ССР Ак-нің ... ... ... салыстырғанда, Қазақстан Республикасы
заңымен берілетін халықа жариялау түсінігенде бірнеше ... ... ... ... ... ... ... кейбір айырмашылықтары
бар. Ол айырмашылық, Қазақстан Республикасы заңы назар үшін қол жететіндей
болған туындыны халықа жария етілген деп ... ал ... ... ... ... ... үшін қол ... болған туындыны халыққа жария
етілген деп танитындығынан ... ... ... ... ... ... кеткендей, автор
өз туындысына қоғамға, яғни ерік ... ... ... ... ССР ... аталғандай белгісіз тұлғалар тобына жол ашатындықтан тұрады.
Егер автор туындымен жұмыс істеу ... оны ... ... және ... ... ... ... пікірін білу мақсатында
таныстырса, онда әрине туынды белгілі тұлғалардың ... қол ... ... бұл әлі автордың өз туындысын толық аяқталды және қоғамға
тарауға дайын деп танығандығын куәландырмайды.
Туындымен ... ... ... тұлғалардың субъективтік құрамына
қарай, шешілуі тиіс.
Туындыны халыққа жария ету құқығы мүліктік емес ... ... ... оның ... ... ... ... құқығының жүзеге
асуымен жиі байланысты болады. Алғашқы рет ... ... ... ... өзінің шығармашылық еңбегінің нәтижесімен таныстырып қана қоймайды,
және оған қоса шығарғаны үшін ... ... ... пайда алады),
сондықтан да мазмұндағы айырмашылықты нақты анықтау қажет, ... ... ... ... ... ... мен нәтижелерінде, жеке құқықта,
пайдалану құқығында, мүліктік құқықта олардың ... жол ... ... заңи әдебиеттерде жиі кездеседі.
Мысалы, В.И.Серебровский туындыны жарыққа шығару (халыққа жария ету)
құқығын жеке ... деп ... ... бола ... «автор туындыны халыққа
жария еткен көп жағдайда белгілі ... ... деп ... ... ... ... ... туындыны жарыққа шығару ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін деген.
Э.П.Гаврилов мүліктік және мүліктік емес жеке ... деп ... ... ерте еңбектерінде «халыққа жария ету – бұл ... әрі ... ... деп жазған. Бұдан ... ... ... ... етіленде, онымен тек жариялау құқығы жүзеге асады, ал қайта
шығару (мүліктік) құқығы тек екінші және ... ... ... ... деп ... беруге болады.
Э.П.Гавриловтың кейінгі жұмыстарында негізделген пікірлер айтылады
яғни, өз ... ... ... ... ете отырып, автор өзінің екі
құқығын қатар жүзеге асырады: халыққа жария етуде ... емес ... және ... мүліктік құқықты (мысалы, туындыны шығару).
Осылайша, жеке ... ... ... ету ... ... ... ... құқығымен сәйкес келмейді, әрқашан пайдалану құқығымен бірге
жүзеге асатындығы бұл ... бір ... ... ... ... ... ету ... көмегімен ол «экономикалық айналысқа
енгізіледі» деп жазғанда қате ... ... ... айналысқа туынды
сол халыққа жария ету ... ... ... ... ... ... асыру кезінде енгізіледі.
Өзінің көзқарасын негіздеуде Э.П.Гаврилов екі ... ... ... өз ... ... ... де сақтайтын болып көрінеді.
Біріншіден, Азаматтық кодекс туындыны жарыққа шыққан (жарияланған)
деп, ... ол ... ... немесе басқа әдіспен белгісіз тұлғалар
тобына хабарланса» айтады. Егер заң шығарушы ... ... ... ... ... ... ... бір құқық деп санаса, заң нормасында:
«Туындыны жарыққа шығару ... ... оның ... ... ... және ... ... атқа құқық (атын көрсетуге құқық) және туындыға қол
сұқпаушылық құқық сияқты мүліктік емес жеке ... ... ... ... ... тыс ... аса алмайды, ол қандай да бір ... ... ... ... ... ол ... пайдалануға құқықпен бір
құқық ... ... ... ... ... ... ету түсінігі Қазақ ССР АК-нің 472-
ші бабындағы жария ету түсінігіндей құрастырылмаған (бұрын заңда белгісіз
тұлғалар ... ... ... түсінігі болса, ал қазір бұндай
хабарлауды жүзеге асыратын әрекетті орындауда кемшілік жіберген).
Қазіргі заң ... деп ... ... ... ... ... жеткізетін және т.б, әрекеттерін таниды, бірақ қайта шығару немесе
жария орындаудың жүзеге асуы жеке ... емес ... ... асуына
әкелсе де ол пайдалану әдісі болып табылмайды, ол туындыны халыққа ... ... ... ... ... ерекшелігі болып автордың оны тек
бір рет ... ... ... де ... Ол ... заңда тікелей
көрсетілген: туындыны жалпы көпшілікке ... рет ... ... ... ... деп танылады.
Бұрын әрекет еткен заңда бұлай тікелей көрсетілмесе де, көптеген
зерттеушілер ... ... ... ... ... шығарған. Тұлғалардың кең тобына танымал болып кеткен туындыны
қайталап танымал қылуға болмайды.
Бірақ, авторлық құқық ... ... оған ... ... та
айтылған болатын, оған сәйкес туынды жария ... ... де ... ... ... Ол «туынды автордың ойынша қайта өңдеуді талап
етеді және автордың әрі қарай ... ... ... өзі ... ... ... ... жеткізілуін немесе орындалуын қаламауы мүмкін» деп
негізделеді/38,с.123/.
Бұндай көзқарасқа Э.П.Гаврилов «әрине егер туындыны пайдалану ... ... ... автордың әрқашан да, пайдалануға рұқсат етпеуге
құқығы бар; бірақ бұндай бас тарту, туынды ... ... ... ... да, ... ... халыққа жария ету фактісі ешқандай
мәнге ие емес. Туындыны халыққа жария етілген деп тану ... ... ғана әсер ... ... ... келіссек, тұлға
автордың келісімінсіз заңда қарастырылған жағдайлар бойынша туындыны
пайдаланбақ болса, ... ... ... ... ... ... кезінде музыкалық туындыны орындау және т.б.) бәрі бір ... ... алу үшін оған ... еді. ... ... ... өз ... жоғалтқан болар еді.
Бірінші көзқарасқа сәйкес, жариялау құқығы тек бір рет жүзеге ... ... ... ол ... ... режимге көшеді деген дұрыс көзқарас
болып көрсетіледі (есептеледі).
Туындыны жариялау құқығына туындыны кері қайтарып алу құқығын қосуға
байланысты, ... ... ... ... ... ... бас тартқаннан
кейін, авторда жариялау құқығын 2-ші рет жүзеге асыруға мүмкіндік ... ... айту ... ... бұл ... да ... келісуге болмайды, өйткені қаралып отырған құқық автоматты түрде
жариялау актісіне жатпайды, ол жаңа заңи ... ... ... ... ... автордың туындыны кері қайтарып алуы туралы
халыққа хабарлауы. Туындыны жариялауды жүзеге асыру авторлық ... ... ... әсер ... ... айтуынша авторлық
құқықты «тарылтады».
Біріншіден, заң бірқатар жағдайларда, «халыққа жария ... ... ... ... ... жол ... (ҚР заңының 18-22
баптары; бұрын әрекет ... ... ССР ... 488-490 ... ... автордың келісімінсіз және оған сыйақы төленбей жүзеге ... ... ... шарттық негізде ғана қолданылуы мүмкін.
Екіншіден, кей бір туындылардың түрлеріне халыққа жария ету ... сәті ... ... ... табылады, ол мерзім өткен кезде бұл
туындыны ... ... ... ... ... ... ... заңда
бұндай ережелер фотографиялық туындылардың жинағына таралған. Қазақ ССР АК-
нің 492-бабы 2-ші тармағына ... ... ... ... ... жылға дейін әрекет етеді, ал бұл ... ... ... ... ... ... шыққан сәттен бастап 15 жылға
дейін әрекет етеді». Жаңа заң қорғау мерзімінің ... ... ... ету ... ... ... ... немесе лақап атпен
жарияланған (ҚР заң 28-б 4т) және ... ... ... ... рет ... (ҚР заң 28-б 6т), сондай-ақ ... ... ... орындау (ҚР заң ... ... ... ... ... ... ... кеш халыққа жария етілген немесе жарияланған
болса, қорғаудың жалпы мерзімі сонша ұзақ болады, ... ... ... халыққа жария ету сәтіне дейін туынды бәрібір де ... ... үшін егер олар ... бір ... жарыққа
шықпаса, қорғау мерзімі оны өндіру сәтінен басталады.
Қазақ ССР АК-нің 472-бабы, авторлық ... ... ... ... ... жарыққа шыққан туындыны тануды жариялаған жоқ.
Қазақ ССР АК 488-490 баптары, жарыққа шыққан туындыны еркін қолданатын
жағдайды ... ... ... шарт ... ... пайдалану туынды
автордың келісімімен жарыққа шыққан кезде талап етілмеген.
Бұндай ереже автор ... ... ... ... жоқ, ... өзі ... ... дайын деп таныған туындылардан басқа,
автордың еркінсіз, жиі ... ... ... кең ... ... ... да ... еркін қолданылатын болып шықты.
Осыған байланысты В.И.Серебровский «туындыны жарыққа шықты деп ... ... ... ... өз ... ... еркі болуы тиіс».
Бұл еріктің объективті көрінісі, - оның ойынша, - туындыны ... ... ... ... ғалымдар да қолданған. Э.П.Гаврилов «туындыны
жариялауды оны жалпыға жеткізуді қамтамасыз етудегі фактілік ... ... ... және ол ... автордың еркін де қосуы тиіс деп жазған.
Ол автордың жариялауға құқығы «әрекет ететін заңда ... ... ... ... ... ... шығарудың анықтамасын,
«автордың келісімімен» деген сөзбен толықтыруды ұсынған.
Көріп отырғандай, бұл көзқарас авторлық құқық туралы жаңа ... ... ... ... ... ... жалпы әлемдік конвенция,
өзінің «жарыққа ... ... ... ... туралы
көрсетілмеген, ал Берндік конвенция (4-ші баптың 3-ші тармақшасы) бұндай
келісімді талап ... ... ... ... шығару» түсінігіне
В.И.Серебровский, Э.П.Гаврилов, т.б. айтқан пікірлеріне ұқсас негіздермен
тек 1967 жылы ... ... ... ... ... бұл толықтырудың мақсаты – авторлық құқық ... ... да бір ... жою, ... қолжазбаны келісімсіз жариялағанда,
конвенциядағы жариялау актісіне сәйкестей құқықтық нәтиже беретін болса,
дұрыс емес болар ... ... ... ... ... келісімі халыққа
жария ету кезінде (автордың келісімімен әрекетті жүзеге асыру), жариялау
(туындының авторының, ... ... ... ... ... ... де ... етіледі. Бірақ, заңның 18-22 баптарында,
(автордың мүліктік құқықтарын жүзеге асырудың шегі бекітілген) ... ... ... ... және ... жарияланған туындыны еркін қолдануға жол
берілетіндігі көрсетілген (Қазақ ССР-нің 488 және ... ... ... және «жарыққа шыққан» туындыны оның шығарылуының
заңды немесе заңсыздығын көрсетпей, еркін пайдалану туралы айтылған).
Бұл баптардағы ... ... ... ... заңдылығы деп не
түсіндіріледі? Халыққа жария ету ... ... ... халыққа жария
ету құқығының мағынасынан және субъективтік құқықтың жалпы түсінігінен
заңдылық деп автордың құқығын ... ... яғни оның ... ... ... назарына арнап хабарлау деп ұсынуға болады.
Бірақ, автордың келісімі, туындыны жарияланған деп ... ... деп ... ... ... келісімінсіз жалпы жұрттың
назарына арнап хабарланған туынды (алғаш шыққан немесе орындалған) «заңсыз
жарияланған» деп ... ... ... деп ... ... ... ... жариялаудың міндетті шарты деп көрсету, заңды және заңсыз
деп бөлуді өз мағынасынан айырады.
Бұл жағдайды заң шығарушы келесідей әдіспен шешіуне болады.
а) ... ... ... жол ... ... ... ... келісімімен кең топқа таралғандарын ғана қамту үшін халыққа жария
ету түсінігіне автордың келісімінің міндетті ... ... ... Туындыны еркін пайдалану жағдайларын белгілейтін баптарда, бұндай
пайдалану тек «заңды жарияланған» туындыға қатысты жол беріледі, яғни ... ... ... ... ... деп ... ... қана автордың келісімімен жарияланғанын ғана заңды жарияланған деп
санау қажет және ... оның ... ... ... ... бұл ... ... болсын таңдауға мүмкіндік болады, бірақ
заңда тек ... ... ... ... және ... ... ... қарағанда, біз екіншісі ғана заңды дұрысы деп ойлаймыз.
Шынында да жариялауға құқық (бұрын әрекет еткен заңның терминологиясы
бойынша) заңда қарастырылмаған. ... ... ... ... орындалған,
және т.б. ақиқатты түрде белгісіз тұлғалар тоб ына танымал болды. Бұл
туындының ақиқатты ... ... ... деп ... ... әр қашан фактілік және заңдылыққа қатысты шығуы қажет.
Мысалы, автордың қайта шығару құқығы заңда ашылмаған және ашылмайды. Бірақ
туындының ... да бір ... ... бір немесе көп даналарын жасап
шығару, егер ол құқық иесінің келісімінсіз жүзеге асса да ... ... ... Тек ... ... ... ... деп танылады, және құқық иеі
өзінің бұзылған ... ... ... ... талап етеді.
Егер біз ұсынғандай, жариялау деп туындыны жалпы жұрттың назарына
жеткізлетін әрекет деп санасақ, ... ... ... тек ... ... ... жүзеге асырады, ал басқа тұлғаларға бұл тыйым салынады
дегендей болады.
Бірақ ... ... ... ... ... ... қарасақ, басқа
тұлғаларды туындымен таныстыруға баытталған және ... ... ... ... ... да бір ... ... жария ету болып табылмайды, ол
формальді автордың құқығын бұзбайтын басқа әрекет, яғни өз ... ... ету ... ... ... мазмұнынан айырылады.
Автордың келісіміндей туындыны халыққа жария ету жағдайына байланысты
тағы бір сұрақ туады.
Айтылып ... ... ... ... тек қана ... жарияланған»
туындыға қатысты жол беріледі, яғни, автордың келісімімен жалпы жұрттың
назарына жеткізілгендеріне.
Бірақ, ... ... ... ... ... ... іс ... немесе журналда басылған, сахнада немесе радио ... ... ... заңды немесе заңсыз жүзеге асқандығы туралы
әрқашан нақты белгілі бола бермейді.
Басқа ... ... ... ... ... үзінділерді
пайдаланбақшы болған, теледидардан көрсетіліп жатқан фильмді бейне таспаға
және т.б. жазбақшы болған тұлға ... ... ... бұл ... арақатынастары туралы білмейді және білуі мүмкін емес, ... ... ... назарына жеткізуге келісім алынған немесе
алынбағандығы туралы. Іс жүзінде осыған байланысты әдетегі әдіспен ... ... ... ... ... ... ... хабарлама өзінен өзі автордың
келісімінсіз жүзеге асырылған ... заң ... ... ... ... мысалы, өзінің ғылыми еңбегінде ... ... ... ... ... ... немесе ұнаған өлеңін
магнитофонға жазып алған тұлғаны құқық ... – деп ... ... ... ... ... кінә болған жағдайда, жауаптылық
көзделеді деген жалпы ... ... ... ... бұндай
пайдаланушылардың адал ниеттілік призумпциясын бекіту қажет.
Бұндай тәртіпке сәйкес тек қана жариялау автордың ... ... ... пайдаланушыға алдын ала белгілі болған жағдайда ... ғана іс ... ... деп тануға болатын еді.
Автордың жеке құқығы, қарастырылып отырғанға ұқсастық, авторлық-
құқықтық заңдарда және басқа ... ... ... ... ... 19-шы ... «тек ... өзі ғана өз
туындысын жария етуге құқылы» деп ... ... одан ... «ол ... ... ... мен ... белгілейді».
Автордың жеке құқықтарының қатарында, ГФР-ң §12-де, халықа жария ету
құқығын, «оның туындысы жариялана ма? және ... ... ... өзі ... құқылы» (1-тармақ) және, одан басқа, «автордың келісімімен
туындыны халыққа жария ... ... ... оның ... жеткізбес бұрын,
авторда өз туындысының мазмұнын халыққа айту немесе беру құқығы ... заңы ... ... ... ... халыққа танымал ету
туралы авторлық құқықты қарастырған. Бұл заңның 18-ші бабына сәйкес автор
әлі ... ... ... ... ... ... ... немесе оны
ұсынуға құқылы (бұл автордың келісімінсіз ... ... ... да ... Дәл осындай құқықты автор, әлі ... ... оның ... ... шығармаға қатысты да иеленеді.
Кейбір заңдарда (мысалы Франция және Жапония) тек қана ... ... ... ... ... сұрақты шешуге құқылы делген. Бұндай
жағдай, дыбыс туындыларына жиі қарастырылады.
Халықаралық конвенцияларда халыққа жария ету құқығына ұқсас ... ... ... ... Берндік конвенцияға мүліктік емес құқықтар туралы
ережені қосу кезінде (1928ж) «туындыны ... ... ... ... ... туралы ұсынылған, ол сондай-ақ «жариялауға құқық» деп те
белгілі. ... бұл ... ... әр ... ... бұл ... әр ... ұсыныстар болғандықтан, пікірлер бөлініп ... де ... қосу ... ... ... ал әрі қарай бұл қаралмаған.
Кері қайтарып алуға құқық. Ресей ... заңы ... ... ... ... ету ... құрамды бөлігі. Кері қайтарып алу
құқығын Ресей және Қазақстан заңдары бірдей етіп ... ... ... ... 2-тармағына сәйкес «Бұрын
қабылданған шешімнен пайдаланушыға келтірілген зиян, соның ... ... ... ... өтелген жағдайда автордың туындыны жариялау туралы
ондай ... бас ... ... бар (кері қайтарып алу құқығы). Егер
туынды жарияланып кеткен болса, автор оны кері ... ... ... ... хабарлауға міндетті. Бұл ретте ол туындының бұрын дайындалған
даналарын өз ... ... ... ... ... жасаған кезде бұл тармақтың ережелері
қолданылмайды.»
Осындай ... іс ... ... ... Азаматтық кодексінің
977-бабының 2-тармағында да бекітілген.
Егер халыққа жария ету құқығы ол автордың өз ... ... ... ... ... кері ... алу ... қарама қайшы
функцияны атқарады, ол авторға оның туындысы белгісіз ... ... ... ... бас тартуға рұқсат етеді.
Бұрын әрекет еткен СССР заңына бұндай құқық белгісіз болған. Бірақ
көптеген шетел ... ... ол ... ... ... ... бұндай норманың енгізілуінің керектігі бірнеше рет
айтылған, өйткені ... ... және ... ... ... ... ... мүмкін, сондықтан да ол өзінің халыққа жарияланған
туындыларында айтылған идеялармен ережелерімен келіспеуі мүмкін».
Э.П.Гавриловтың пікірі бойынша ... ... ... ... ... болса
да, бұл кеңестік авторлық-құқықтық доктрина оны ... ... ал ... ... ... ... назарына
жеткізілген туындыны, автордың пайдалануға тыйым салу ... ... алу ... ... белгілері бар.
Қаралып отырған норманың мағынасы бойынша, кері қайтарып алу ... ... ... ету құқығын жүзеге асыру сәтінен ғана басталады. Кері
қайтарып алу құқығын жүзеге асыра ... ... ... ... ... ... бас тартады, ал соңғысын қабылдау – ол жариялау
құқығын жүзеге асыру.
Бірақ бұнда, туынды ... ... ... болып үлгеруі міндетті
емес. Кері қайтарып алу құқығын жүзеге асыру көп ... тек ... ... ... арнап хабарламас бұрын ғана мүмкін болады.
Заңда автордың өз есебінен ... ... ... ... ... ... ... кодексі 116 бабының 2-тармағына сәйкес,
жоққа шығаруға жол берілмейтін заттың ... ... ... шығару),
заң актілерінде тікелей көрсетілуі тиіс. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... деп түсінуге болмайды,
яғни ... бір ... ... ... бір ... алу, ... орын алатын сияқты. Айналымнан шығару деп белгілі бір түрдегі
заттарға заң ... ... ... ... ... ... заң «өз ... айналымнан шығару туралы
айтқандықтан, бұл нақты анықталған заттарды (туынды даналарын) ... ... ... ... ... ... құқықтардың жалпы мінездемесі
Қазақстан Республикасы Авторлық құқық ... ... 16-шы ... ... ... деп ... ... авторының немесе
авторлық құқықтардың өзге иесінің сол ... кез ... ... және кез
келген әдіспен пайдалануға мүліктік (айырықша) құқығы бар».
Сол баптың екінші тармағында «Автордың туындыны пайдалануға ... ... ... ... асыру, рұқсат ету немесе жүзеге
асыруға тыйым салу құқығын білдіреді:
1. туындыны ... ... ... ... құқығы);
2. туындының түпнұсқасын немесе даналарын кез ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға беру
және басқалар (тарату құқығы);
3. тарату мақсатында ... ... ... ... ... немесе
авторолық құқықтардың өзге иесінің рұқсатымен дайындалған
даналарын импорттау ... ... ... ... ... ... ... көрсету құқығы);
5. туындыны жария орындау (жария орындау құқығы);
6. туындыны жария хабарлау ... ... ... ... арнап
хабарлау), соның ішінде эфирде немесе кабель арқылы хабарлау
(жария хабарлау құқығы);
7. жалпы жұрттың ... ... ... ... және ... хабарлауды қоса алғанда туындыны эфирде хабарлау (эфирде
жариялау құқығы);
8. жалпы жұрттың назарына арнап кабель арқылы алғашқы және (немесе)
кейінгі хабарлауды қоса алғанда ... ... ... ... хабарлау құқығы);
9. туындыны аудару (аудару құқығы);
10. туындыны қайта жасау, музыкалық әуендеу немесе басқаша ... ... ... ... ... ... ... отырғандай, заң айтарлықтай кең құқық түрлерін қарастырады. Олар
үшін жалпы болып, іс жүзінде әр құқық авторға белгілі бір әдіспен ... ... ... ал ... тек ... ... Республикасының авторлық құқық туралы заңының 32-бабы 1-
тармағында, авторлық шартта: ... ... ... (осы шарт ... ... ... деп ... Бұған қарасақ, әр нақты құқық
туындыны пайдаланудың белгілі бір әдісіне сәйкес болады.
1991 ... ... ... ... ... рет ... туындыны
пайдалануға бір құқықты иеленеді деп бекіткен, ол ... ... ... ... ... айтқан пікірі, ол жаңа заңдағы
авторға туындыны пайдалануға жалпы құқықтың ... ... (оны ... ... ... «белгілі трансформациямен соқтығысқан, оның
нәтижесінде бір ... ... ... ... пайдалануға құқықтардың
жиынтығы болатындығы туралы айтқан».
А.П.Сергеев бұл айырмашылық, «негізінде істің ... ... ... да/28,с.50-51/, біздің көзқарасымыз бойынша, заңда, мүліктік
құқықтар жиынтығы бір кешенді «туындыны ... ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Барлық субъективтік авторлық құқық бүтіндей алғанда кешенді болып
табылатын сияқты пайдалануға ... та ... ... ... ... құрамы
күрделі және өзіне бірқатар бөлек құқықтарды ... ... ... ... айырмашылығы (өзіне жеке де мүліктік те
құқықтарды қосқан), пайдалануға құқық өзіне тек жүзеге асыру ... ... ... құқықтарды қосқан. Мысалы, эфирге беру ... ... ... ... құқығының айырмашылығы тек туындыны халық назарына
жеткізудің техникалық әдісінде.
Туындыны ... бір ... ... өзіне, авторлық құқық туралы
заңның 16-бабы ... ... ... да бір ... ... құқықтарды қосқан. Бұл жағдайда әр бір туындыны пайдалануға құқық
бөлек әдістермен бірге дербес құқықты білдіретін ... ... ... бір себебі, ол авторлардың бәрі бірдей
көлемді құқықтарды иеленетіндігінде. Яғни субъективтік авторлық ... ... ... тәуелді болмауы тиіс. Егер бөлек ... ... ... ... қосылатын авторлық құқық туралы
заңның 16-шы бабын басшылыққа ... ... ... әр ... ... ... тең емес деген пікір тууы мүмкін. Онда,
суретшілердің ... ... жоқ ... ... бейнелеу өнерінің
туындысын басқа ... ... ... ... ... ... халыққа
көрсетуге құқығы жоқ, ауызша туындыларды, ... ... ... ... қойылымдардың таралу мүмкіндіктері жоқ және т.б.
Егер субъективтік авторлық құқыққа қосылсақ пайдалануға құқық болады
(яғни пайдалануға құқық одан да ... ... ... ... онда ... ... да бірдей көлемде құқықтарды иеленеді ... емес жеке ... және ... ... Ал әр ... ... пайдалануға құқықты құрайтын бөлек құқықтарды
иеленбеуі онша маңызды да емес.
Заңның 16-шы бабы 2-ші ... ... ... ... ... ... ... қайта шығару құқығы, яғни қандай болсын материалдық
нысанда туынды даналарын дайындауға ... ... ... ... ... ... ... құқықты және т.б. қосындыларынан тұрады.
Жария орындауға құқық – «тірі» орындауға құқық ... ... ... ... ... ... ... құқық (фильмді
кинотеатр экранында көрсету).
Э.П.Гаврилов, «егер туындыны пайдалану әдісінің аналогиялық әдістен
(мысалы, кітап ... ... ... журнал қылып шығару) онша айырмшылығы
болмаса, онда олардың жиі ... ... ... ... олар ... бөлшектері ретінде қарастырылуы тиіс» деп жазған.
Пайдалануға құқық өзіне: қайта шығару (қайта шығаруға құқық); туындыны
жария көрсету (жария көрсетуге құқық) және т.б. ... ... ... өз ... ұсынған болатын.
Қарастырылып отырған туындыны пайдалануға құқық ... ... ... ... бұл ... ... ... емес жеке болып
танылған.
Авторлық құқық ғылымы мүліктікке ... тек бір ... ... ... ... еткен заңмен қарастырылған «сыйақы алуға құқық».
Бұрын әрекет еткен норма – Қазақ ССР ... ... ... тағы бір
құқығын қарастырған – «заңда көрсетілген ... ... ... туындыны пайдаланғаны үшін автордың сыйақы алуға құқығы».
Авторлық құқық әдебиетінде «сыйақы ... ... ... ... ... Одан басқа, ол автордың жалғыз мүліктік құқығы болып
аталған, ал қайта шығару және ... ... жеке ... емес ... ...... ... «сыйақы алуға құқық» бекітілмеген.
Бірақ бұл, оның ... ... ... ... автор
материалдық пайда алу мүмкіндігінен айырылған дегенді білдірмейді. Бұндай
қанағат (табыс) алу ... ... ... ... ... ... ол сөзсіз мүліктік болады, ... ... ... гонорар немесе басқа нысанда алуға ұсыныс ... бар. ... ... ... ... ... онда ... «сыйақы алуға құқық», дербес авторлық құқық
ретінде, авторда жоқ.
Қарастырылған түрінде «сыйақы алуға құқық» ... ... ... болатын.
Бұрын, 1928 ж авторлық құқық Негізі 7-ші бабында «автор, өз ... ... ... (бүркеншік) немесе атын көрсетпей, жасырындықпен өз
туындысын жарыққа шығаруға ерекше құқықты ... және ... ... ... ... ... барлық әдіспен оны қайта шығаруға және
таратуға, және де аталған ... ... ... рұқсат етілген барлық
әдістермен мүліктік пайда табуға құқықлы» деп бекітілген.
Осы соңғы құқық – ... ... ... ... ... ... пайда
алу, азаматтық заңды екінші кодификациялау кезінде, «сыйақы алуға құқықтың
бейнесі болды.
Сол кездердің заңи ... ... ... ... ... ... осыған байланысты 1928 ж авторлық құқық Негізіндегі
келтірілген ... ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік табиғатын бейнелейтін құрылыммен ауыстырылуы ... ... ... осы пікір заң шығарушымен қабылданған болатын.
Бірақ бұндай анық идеологияның ауысуы («табысты» ... ... ... ... ... әкеледі, ол өз кезегінде көп жылдар бойы
авторлық құқық туралы әдебиеттердегі даулардың себебі болып келген.
Кейбір ... ... ... ... ... ... сәтінен
қозғалып және абсолютті болғандықтан, онда кешенді, құрамы ... ... ол ... ... ... және оны құрайтын ... ... ... ... қозғалады. Басқа сөзбен, табыс алу құқығы (сыйақы
алуға құқық) туынды жасалу сәтінен ... және ... ... ... деп ... ... ... авторлық құқықтар бір уақытта қозғалмайды. Туындыны жасау
сәтінде авторда тек жеке ... ... ал ... ... пайда болуы
туындыны пайдалану фактісінен басталады ... ... ... ... өз ... байланысты басқа тұлғалармен
белілі бір қатынасқа түскеннен кейін ғана, ода гонорар алуға құқық пайда
болады» деп ... ... ... құқықтар мазмұны бойынша әр түрлі және
бір уақытта пайда болмайды, және әр түрлі заңи фактілердің негізінде пайда
болады» деп ... Ол ... ақ, жеке ... емес ... ... ал ... ... болсақ, әдебиеттерде оның негізінде тек
сыйақы алуға құқық түсіндірілген) – ... ... ... ... оның мазмұны қосымша заңи фактілердің болуынан біртіндеп толады.
Бұл екі көзқарас та 1928 жылы ... ... ... ... ... кезде
пайда болып, соңғы уақытқа дейін, өзінің қолдаушылары мен қарсыластарын
тауып ... ... ... ... ... ... екі ... (1928 ж
авторлық құқық негізінің 7-бабы немесе Қазақ ССР 475-бабы) ... ... ... жылы авторлық құқық негізінің 7-бабында ... ... ... ... ... ... абсолютті құқық ретінде құралған. Оның
мазмұнын құқық ... өз ... ... Бір уақытта осы норма мазмұны
басқа тұлғаларға қатысты сол әрекеттерді жүзеге ... ... ... ... туындыны пайдаланудан мүліктік пайда алуға әрекеттер.
Сондай-ақ, бұл құқық және оған ... ... ... ... ... ... Сондықтан да бізге В.И.Серебровскидің пікірі аргументті болып
келеді, ол автордың сыйақы алуға құқығы тек қоғам оның ... ... ... ғана ... ... деген көзқарасты жоққа шығарған.
Ол «құқықтың пайда болу сәті мен оның ... асу ... ... ... жиі ... ... ретінде ол, меншік иелеріне уақытша басқа тұлғалардың
пайдалануын келтірген. Бұнда басқару құқығы мүліктік шарт ... ... ... Затты басқару құқығы, - В.И.Серебровскийдің ... - жеке ... ... бұл ... ... құқығын алу сәтінен пайда
болады, бірақ оның ... ... ... асыруы (әр түрлі формада)
кейінірек болуы ... Ол ... ... ... ... ... ... (ұқсас) түрде шешеді. Өз туындысынан барлық ... ... ... алу ... (1928 ж ... құқық Негізінің 7-ші бабы)
авторға оның әдеби шығарма, ... мен өнер ... ... ... ал ... ... сомасын алу құқығын автор әдетте авторлық шарт
негізінде, баспаның туындыны ... ... және т.б., яғни оның ... ... ... ... болуы мүмкін.
Бұл әділ пікір, қарастырылып отырған құқыққа, 1928 ж ... ... ... ... ... ... болды.
Бірақ И.В.Савельева, сыйақыға құқық туындыны жасау сәтінен басталады
деген пікірге сілтей отырып, В.И.Серебровски да осы ... 1960 ... ... ... ... ... байқамаған.
Осылайша егер «пайда табу құқығы», абсолюттік ... ... ... ... құқық иесінің өз әрекеттерімен жүзеге асса, онда ... ... тек ... ... тұлғалардың әрекеттері ақылы ғана жүзеге
асуы мүмкін, өйткені өзі өзінен сыйақы алу ... ... Ал ... ... құқыққа міндетінің сәйкесінше әрекеттері ... ... ... қатынасқа қатысты болып табылады.
Екі норманың да мағынасына тікелей қарай ... ... ... пайда табу құқығына, туындыны пайдаланудан «пайдаланбау және пайда
алмау» жалпы ... ... деп ... ... ... ... әрине әр бір екінші тұлғаның әр үшінші ... ... ... хабарламайды. Автордың сыйақы алу құқығын тек ... ... ... ... төлеу (беру т.б) міндеті ғана қамтамасыз
ете ... ... ... ... ... ... ... сәтінен
бұндай төлеу міндеті әлі ешкімде болмайды, яғни ... ... да ... ... әлі міндеттілік қатынаста болмауы. Бұндай қатынастар
туындыны жасаудан емес, басқа заңи ... болу ... ... ... шарт жасасу (баспаханамен, киностудиямен және ... ... ... ... пайдалануға, бірақ авторлық сыйақы
төлеп рұқсат етілген жағдайындағы туындыны ... ... ... Қазақ ССР АК-нің 490-бабы).
Сондықтан, егер «пайда табу» құқығын, меншік ... ... ... ... мүлікті басқару құқығымен салыстыратын болсақ,
онда «сыйақы алуға» құқығын, меншік ... ... ... ... ... ... алу құқығы немесе жалдаудағы төлемді алуға құқығымен
салыстыру ... ... ... ... заң ... ... ... туындының пайдаланылуына жол береді, яғни шарттық қатынас жоқ
болған кезде, бірақ авторға бұндай ... үшін ... ... ... ... негіздеген.
Бірақ бұл жағдайда да туындыны пайдалану, автордың оған белгілі ... ... ... ету құқығын тудыратын заңи факті болып табылады. Бұл
жерде шарттық емес ... ... ... орын алады, яғни құқық
иесінің пайдалануға және ... ... ... ... ... ... төлеуге міндетті болады/31,183б/.
О.С.Иоффе, «сыйақы алуға құқық ... ... ... өзіне сәйкес абстрактілік түрде – тек ... ... ... ... ... табу мүмкіндігі ретінде болады. Белгілі бір тұлғадан
гонорар алу
құқығы, тек ол тұлғаның сол туындыны пайдалану ... ғана ... ... ... ... ... пікірі онша нақты емес ... ... ... ... ... ... бір сомасын алуға құқықпен
араластыруға болмайды; соңғысы сыйақыға құқықтың негізінде пайда ... ... ... ... бұл ... ... ешбір айырма-
шылық жоқ, заңда «сыйақыға» құқық емес, «сыйақы алуға» құқық бекітілген.
Э.П.Гаврилов, сыйақы ... ... ... ... ... ... өйткені «бұл құқық әр қашан өзінен өзі ... ... ... ... қандай болсын бір әдісіне байланысты пайда болады»
деген.
Бірақ ол сонымен қатар ... ... ... ... ... құқық) басқа мүліктік құқықтың құрамдас бөлігі болып табылады:
қайта шығаруға, таратуға құқық, жария ... ... және ... басқа сыйақы алуға құқық, бөлек немесе басқа құқықтың құрамында
болса да, оған хабарланатын міндетсіз туындыны жасау ... ... ... бұл ... ... мысалы, шарт бойынша кітапты ... ... қоса ... ... ... ... құқықты да беретін
еді (басып шығаруға құқықтың бөлшегі ... ... бұл оның ... да ... ... ... ... еді.
Сондықтан да, «гонорарға құқық» ешқандай ... ... ... ... ... түрінде болмайды, ол авторлық шарттың
мазмұнына кіреді, яғни ... ... ... ... ... бөлек, авторлық құқықтың тіптен басқа институтының нормаларымен
реттеледі.
Сыйақы алуға құқық тек шарттық ... ... емес ... пайда болады.
Бір қарағанда, «сыйақыға құқықты» көрсетуден ... бас ... емес ... Өзінің мүліктік құқығын пайдаланудан айырыла ма
деген сұрақ туады.
Бірақ та, ... ... ... ... пайдалануға байланысты
мүліктік қатынас мүліктік болып табылады, өйткені мүліктік деп ... ... ... ... ... ... ... байланысты қатынасқа түскенде
яғни, өз еңбегінің нәтижесін сатқан ... ... ... ... ... оған ... төлеу туралы айтады. Бірақ, ол ... ... ... ... туындының товар ретінде болуына ... ... ... оны ... ... ... авторлық құқық туралы заңда ... ... ... ... ... және әдіспен авторлық туындыны
пайдалануға байланысты құқықтарды жатқызады. ... ... ол, ... ... ... ретінде болмайтын, кабель арқылы хабарлауға
болмайтын, туындыны халыққа арнайы техникалық ... ... ... жиі, ... ... ... поездардағы және тағы
басқалардағы ішкі және видеолық жүйе ... ... ... А.П.Сергеев, - «сөзсіз бұл жағдайда ... ... орын ... ... ол жаңа ... ... Заңмен
қорғалалтын туындыны бұндай жағдайда ... тек ... ... оған ... ... ... ... жүзеге асуы мүмкін/28,233-234б/.
«Арнайы дайындалған» немесе қандай ... ... ... ... ... ... арқылы қонақ үйлерінде,
демалыс үйлерінде кемелерде және тағы ... ... ... ... ... ... біздің көзқарасымыз бойынша, бұл әдіс ... ... ... ... нақты емес. Ол «көпшілік үшін орындаудың» жиі
жағдайы болып табылады. Авторлық құқық туралы заңның анықтамасы ... ... бап) ... ... көпшілік үшін орындау немесе жалпы жұрт назары
үшін ...... ... орындаушылықтарды,
қойылымдарды, эфирлік немесе кабельдік хабар тарату ұйымдарының хабарларын
тікелей не техникалық құралдар арқылы ... ... ... едәуір
мөлшерде қатысатын жерде туындылар, фонограммалар,орындаушылықтар,
қойылымдар, эфирлік немесе кабельдік ... ... ... ... жүріп жатқан жерде және туындының,
фонограмманың, орындаушылықтың, ... ... ... ... ... ... хабарының таратылуымен бір мезгілде басқа бір ... ... ... кез келген көрсетілуі, орындалуы немесе
хабарлануы».
Осылайша, қонақ ... ... ... ... ... ... ... жұрт назарына кабель бойынша хабарлау болмайды, бірақ ол, «отбасына
жатпайтын адамдардың ... ... ... ... ... (әрине,
«адамдардың едәуір мөлшердегі тобы» түсінігі бағалаушы болып табылады.
Бірақ, бұндай едәуір ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады).
Бірқатар құқықтардың атауында «жариялықты» (жария көрсету, жария
орындау және т.б.) көрсету керектігі, сол әрекеттердің ... ... ... субъективтік авторлық құқықты бұзбайтындығын анық
көрсетеді. Мысалы, пайдалану әдісі ... яғни ... ... ... әнді ... ... сахнасында орындау және өз пәтерінде отбасы
мүшелерінің ... ... ... бір ... ие болады. Бірақ заң, оған
қарамастан, автордың келісімінсіз тек біріншісін – ... ... ... ... ... ... авторлық заңнамада мүліктік құқыққа жататын туындыны
пайдалану әдістерінің кең тізімі ... ... 16-шы бабы ... ... кез ... ... және кез келген әдіспен пайдаланылады
деп, сол баптың 2-ші тармғында заңмен басқа да ... жол ... ... тек ... ... он ... ғана ... Азаматтық
кодекстің 978-бабы 2-тармақтың 10-шы тармақшасында «заң актілеріне қайшы
келмейтін өзге де іс ... ... ... ... ... немесе тыйым
салуға құқылы» деп ... ... ... ... бізге негізделмеген
болып көрінеді. Әрине, алдағы ... ... мен ... ... ... пайдаланудың жаңа әдістері пайда болады деп қарастыру
қиын емес. ... ... ... ... ... ... ... керектігі
туындайды. Автордың белгілі бір әрекеттер жасауға рұқсат ету құқығы заңмен
белгіленген – қайта шығару, ... ... ... беру және т.б. ... ... ... абсолютті болып табылады. Авторлық құқық
туралы заң мен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қатысты белгілі бір әрекет етуге рұқсат ете отырып, бір уақытта
басқа тұлғаларға сондай әрекет етулеріне тыйым салады. ... да ... ... ... ... көрсетілгеннен басқа әдіспен туындыны пайдалануды
жүзеге асырса, ол автордың құқығын бұзу болып табылмайды, өйткені авторда
бұрыннан дәл ... ... өз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... шығаруға құқық. Қайта шығаруға құқық, авторлық құқық
объектілерін даналардың белгілі бір ... ... ... ... ... Қайта шығару туындыны пайдалану әдісі ретінде,
авторлық заңда ашып қарастырылған, онда, туындының немесе фонограмманың бір
немесе одан көп ... ... ... ... соның ішінде
үнжазба және бейнежазба нысанында дайындау. Туындыны немесе фонограмманы
уақытша немесе ... ... үшін ... ... ... ... өзге де машинамен оқылатын нысанда жазып алу да қайта шығару болып
табылады (2-бабы). Азаматтық кодекстің 978-ші ... 3-ші ... ... ... ... ... нысанды қайталап беру
(туындыны басып шығару, ... ... ... ... ... және ... ... болып табылады» деп көрсеткен. Көріп ... ... ... ... Азаматтық кодекске қарағанда, авторлық құқық
туралы заңда кеңірек қарастырылған. АК-тің тар ... ... ... ... ... ... нысанды беру туралы талабы емес, тек
қатал түрде түпнұсқа күйіндегі ... ... ... ... ... ... объективтік нысанда көрсетілген
күйінде таралады. (Заңның 6-шы бабы мен ҚР АК-нің ... ... ... ... бір ... ... пайда болған туынды,
оны қайта шығару процессінде тіпті басқа болып өзгеріп ... ... ... ... ... ... нысанда болған туындыларға қатысты, бірақ
оны қайта шығару процессінде, мысалы пленкаға ... оның ... ... Ол ... нысандағы туындыны қайта шығарумен байланысты
қандай да ... ... ... болады. Мысалы, кинофильмді
бейнетаспадан компакт ... ... ... ... ... ... заңда
берілген «қайта шығару» терминінің анықтамасы нақтырақ көрсетілген.
Туындының объективтік нысаны, оның қорғау ... ... ... ... ... шығару жолымен пайдалануға мүмкіндік береді. ... ... ... да ... шығарудың түрлі әдістері болады.
Кеңестік заңи ғылымда, қайта шығару түсінігі ... ... ... болсын әрекетінен құрыла ма, әлде тек туындының
көшірмесін ... ғана ... ма ... дау ұзақ ... ... ... ... қайта шығару түсінігіне, эфирге беру бейне және дыбыс жазба,
туындыны жария орындау қосылған. ... заң ... ... ... тар ... онда, - туынды даналарын қандай болсын материалдық
нысанда дайындау деген.
Жалпы тәртіп бойынша, қорғалатын туындыларды қайта шығару тек автордың
келісімімен ... ... ... ... ... ... ... авторлық
құқық иесінің келісімінсіз туындыларды ... ... және ... ... төлемей ақ қайта шығаруға жол берілген. Автордың ерекше
құқықтарына бұндай шектеулер жоғарыда айтылып кеткендей, ... ... ... тұлғалардың мүддесін қамтамасыз ету ... ... 18-ші ... ... ... ... ... туындыны
автордың келісімінсіз және авторлық сыйақы төлемей жеке тұлғаның тек өз
мақсаты ... осы ... ... ... ... ... ... етіп көшірмелеуіне жол беріледі. Осы ереже: үйлер және ... ... ... ... ... ... көшірмелеуге; деректер
базаларын немесе олардың ... ... ... осы ... ... көзделгендерден басқа реттерді ... ... ... ... кітаптарды (толығымен) және нота ... ... ... ... туынды авторлары, заңның 18-ші бабы ... және 26-шы ... ... ... ... ... ... туындының көшірмесін жалғыз данада дайындауға тыйым салуына
құқығы жоқ. Бұл жағдайда автор ... ... ... ... ... ... Заңның 26-шы бабына сәйкес, туынды автордың, орындаушының және
фонограмма жасаушының келісімінісіз, бірақ оларға ... ... ... туындысын немесе туындының дыбыстық жазбасын жеке ... жол ... ... ... үшін ... осындай
көшірмелеу үшін пайдаланылатын ... ... ... өзге де ... және ... ... және ... бейнетаспалар мен кассеттер, шағын дискілер, өзге ... ... ... ... импорттаушылар төлейді. Бұл
сыйақыны жинау мен бөлуді аквторлардың, ... ... ... ... ... ... ... басқаратын ұйымдардың
біреуі осы ұйымдар арасындағы келісімге сәйкес жүзеге асырады.
Осылайша, жеке мақсатта туындыны қайта шығару кезінде ... ... тек ... туындыны, дыбыс жазба нысанындағы туындылар
авторлары, фонограмма орындаушылары және шығарушылары ... ... жеке ... ... ... ... салынбаған туындылардың
авторлары, авторлық сыйақы ... 20-шы ... ... ... ... келісімінсіз және сыйақы
төлемей, бірақ туындысы пайдаланылатын автордың есімі мен қай ... ... ... ... ... ... жалғыз данасын:
1) Заңды түрде жарияланған туындыны ... ... ... ... жоғалып кеткен немесе бүлінген
даналарды ауыстыру, өз қорындағы туындыны ... ... ... ... ... кітапханаларға туындының
даналарын беру үшін;
2) Кітапханалр мен архивтердің жинақтарында, газеттерде және
басқа мерзімді басылымдарда заңды ... ... ... мен ... ... ... ... түрде
жарияланған жазбаша туындылардан қысқаша ... ... ... жеке ... ... ... мақсатындағы сауалдары бойынша;
3) Жинақтарда, газеттерде және басқа да мерзімді басылымдарда
заңды түрде жарияланған ... ... ... ... ... ... жарияланған жазбаша туындылардың
қысқаша үзінділерін (суретпен немесе суретсіз) білім беру
мекемелері дәрісханалардағы сабаққа пайдалану ... ... ... жол ... ... ... аппаратура қандай болсын тұлғаға арзан
және еш ... ... ... ... жағдай жасап отыр.
Ұйымдарда, жоғары оқу орындарында, кітапханаларда ... ... ... ол ... да ... ... түпнұсқасынан ажырата
алмайтындай етіп көшірмелеуге жол береді. ... ... ... туындылардың дұрыс пайдаланылуына кедергі жасайды және бұндай
құрал жабдықтың пайдаланылуынан көркемдік және ... ... ... жасалғандықтан автордың және баспахананың мүддесі бұзылады.
Өкінішке орай, туындыны пайдалануға рұқсат ету құқығы ... ... ... ... ... тәжірибеден жасалған жүйе Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... жүйе ... деп аталады. Ондай аталу себебі, ол авторлық құқық иесінің өз
құқығын жүзеге асыру нәтижесі емес, ... ... ... ... ... ... лицензиялау жүйесін қолданған жағдайда туынды
немесе сабақтас құқық объектісі автордың ... ... ... ... ... ... лицензия институты СССР-дың авторлық
заңында орын алған. Ол СССР-ң 1952-ші жылғы Авторлық құқық туралы ... ... ... Республикасы авторлық құқық ... ... ... ... қайта шығару құқығына әсер ететін құқықтар бекітілген. Ол
«Бейнелеу өнері туындыларын ... ... ... ... ... ... ... өнері шығармасының авторы туындының меншік иесінен өз
туындысының көшірмесін жасау құқығын ... ... ... ... ... ... Бұл ереже авторлық құқықтың материалдық ... ... ... ... нормамен байланысты. Бейнелеу ... ... ... бұл ... ... ... үшін ... пайдалануын
қамтамасыз етуге міндетті. Бұл орайда туындыны меншік иесінен ... ... ... ... ... болмайды.
Тарату құқығы және импортқа әкелу құқығы. Заңға ... ... ... ... ... ... туынды немесе оның ... ... ету ... тыйым салуды жүзеге асыруына ерекше құқықты
иеленеді. Туындыны тарату деп, туынды немесе оның ... ... ... ... жүзеге асыруды айтамыз, яғни сату, жалға беру
және өзге де жолмен.
Туындының түпнұсқасын немесе ... ... ... мазмұны,
туындыға қатысты сатып алу – сату, сыйлау, жалға беру және т.б. әрекет
етуге ... ... ету ... ... ... жүзеге асыру құқығын құрайды.
Туындыны тарату жиі оны қайта шығару болып ... яғни ... ... ... айта кеткен жөн, туындының тек даналары ғана емес, ... ... да ... ... ... материалдық пән ретінде
азаматтық-құқықтық келісім шарттың объектісі ... Бұл ... ... ... азаматтық айналымға енгізу туралы сұрақты қаншалықты
шешуге құқылы деген сұрақ туады.
Заңда көрсетілгендей, таратуға құқықтың ... ... ... өз
затын (мүлкін) басқару құқығына сәйкес ... ... бұл ... ... туынды көрсетілген материалдық түрге ауысуы туралы айтылған. Жиі
түрде автор ... ... ... ... ... ... табылмайды,
мысалы, кітаптың шығарылған даналарының барлық тиражына. Туынды даналарына
меншік құқығын әдетте туындыны қайта ... ... ... тұлғалар
иеленеді. Бұл, қайта шығаруды автордың өзі жүзеге асырмаған жағдайда,
сондай-ақ қайта ... ... ... ... өз меншігіне алмаған
жағдайларға байланысты. Осылайша, бұл жағдайларда ... ... осы ... ... ... ... ... шақыртылған
материалдық және техникалық құралдарын пайдаланып дайындауды жүзеге асырған
тұлға иеленуі керек.
Жоғарыда айтылып ... ... ... құқық және меншік құқығы
екеуі бөлек қарастырылады. Заңның 6-шы бабы 5-ші ... ... ... ... деген авторлық құқық туынды жасалған материалдық
объектіні меншіктену құқығымен ... ... ... объектіні
меншіктеу құқығының немесе материалдық объектіні иелену құқығының өзгеге
берілуі, осы ... ... ... ... қоспағанда, сол объектіде
көрсетілген туындыға қандай да болсын авторлық құқықтың ... ... соға ... ... ... ... немесе даналары меншік
құқығының объектісі болып табылатын (бірақ туындының өзі емес) материалдық
зат ретінде таратылуы ... ... ... ... ... субъектісі айтылып
кеткендей, жиі түрде автор емес, басқа тұлғалар болады. ... ... ... ... ... тыйым салуы, мысалы, өз қаражатына
туындыны қайта шығарған баспахананың ол ... ... сату ... емес ... және ... ... салу баспахананың бұл даналарға меншік
құқығын бұзу болып табылады. Егер автор және туынды даналарының меншік иесі
бір адам болған жағдайда, ... ... ... даналарын сатуда
автор авторлық құқықты (туындыны тарату құқығын) жүзеге асырмайды, ол
меншік иесінің оған ... ... ... ... ... ... даналарының белгілі бір санын азаматтық айналымға енгізу туралы
шешім қабылдаған ... ... ... ... ... кезеңінде
тоқтатылады. Туындыны қайта шығару туралы авторлық шарт ... ... ... ... кері ... алу ... ... жағдайда,
меншік иесінің қарауы бойынша таратылуы тиіс.
Әдебиетте тарату ... ... ... ... айналымға
енгізумен байланысты емес әрекет жасауды жатқызу керектігі туралы пікірлер
айтылған, мысалы, ... ... ... ... ... жолымен таралуы
мүмкін деп көрсеткен. Қазіргі авторлық заң бұндай әрекеттерді негізді түрде
басқа құқық мазмұнына қосқан.
Заңның ... ... ... егер ... ... ... ... оларды сату арқылы азаматтық айналымға түсірілсе, онда
оларды автордың келісімінсіз және сыйақы төлемей одан әрі ... ... ... ... алған қандай да тұлға, кейін оны сатуы ... ... ... ... логикасы бойынша, белгілі бір туынды
даналарын (немесе түпнұсқасын) таратуға құқықты автор тек бір рет ...... ... даналарын алғаш рет айналымға енгізгенде.
Заңда туынды түпнұсқасын немесе даналарын тарату әдісін ... ... ... ... ... меншік құқығынан тәуелсіз,
туындының түпнұсқасын немесе даналарын жалға беру (және ... ... ... тарату құқығы, ол даналарға меншік құқығына қарамастан:
1. ноталық мәтін түріндегі музыкалық туындынының;
2. фонограммаға түсірілген туындының;
3. дыбыс-бейнежазу туындысының;
4. ... ... ЭЕМ ... авторына немесе авторлық құқық иесіне
беріледі.
Берілген тармақшаның құрамы, авторға ... оның ... ... ... «түпнұсқаларға немесе даналарға меншік құқығынан
тәуелсіз» тарату құқығын беру кейбір қарсылықтар ... ... ... автор біреудің заңды иелігіндегі туынды түпнұсқасын немесе
данасын прокатқа тапсыру үшін алып қоюға ... деп ... ... ... ... ... қол сұқпаушылықты танитын азаматтық заңның негізгі
бастауына қайшы келеді.
Бірақ, заңның 16-бабы 3-тармағындағы айқын емес құрамына ... ... ... ... жалға беру (прокат) жолымен таратуға
құқықты, сөзсіз авторлық құқық деп санау ... ... ... ... емес ... ... туынды болып табылады. Автор
туындысына құқығын жүзеге асырған кезде, ... мен ... ... ... ... Бұл жағдайда жүзеге асырылып жатқан
құқықтың объектісі шығармашылық өнім ретінде туынды болып табылады.
Туынды көшірмелерін ... ... ... (16-баптың 2т, 2т),
туынды түпнұсқасын немесе даналарын жалға беру (прокат) өз ... ... ... ... ... ... сұрақпен байланысты емес. Туынды
даналарын жалға (прокатқа) беруде, халықтың танысу объектісі туындының ... ... және ... ... ... материалдық нысандағы
көшірмесіне қатысты емес, туындыға қатысты жүзеге асырылады. Туынды, халық
назарына, оның ... ... ... ... ... ... жария хабарлау құқықтарымен қамтылады.
Импортқа құқық таратуға құқықтың құрамдас бөлігі болып табылады –
тарату мақсатында туынды ... ... ... ... ... ... өзге иесінің рұқсатымен дайындалған даналарын импорттау
(импортқа әкелу құқығы). ... ...... ... ... заңдық құрамы авторлық құқықтың
территориялдық мінезіне байланысты.
Қазақстандық ... ... егер ... шет ... авторлық
құқық туралы арнайы келісімі болса, ол елде еркін қолданылады. Бірақ егер
ол ... ... ... ... ... енгізсе, онда
бұндай әрекет құқықтық емес ... ... ... авторға, шет елде дайындалған оның шығарған туынды
даналарына авторлық құқықтың әрекет етуін территорияға ... ... ... Бұл құқық белгілі бір шекте таратуға құқықты құрайды және
оның ... ... әсер ... ... ... Бұрын әрекет еткен заңда жария ... ... ... ... ... ... Тек Қазақ ССР АК-нің ... ... ... ... ... ... меншік құқығы
тапсырысшыға ауысады. Бұл туындыға авторлық құқықты автор иеленіп оны жария
көрсету құқығын ... ... иесі ... Бұл ... ... ... туындыны халыққа көрсету үшін көрмелерге қою құқығы, ... ... ... ... ... ... және заңмен авторлық құқыққа
жатпады. Автор, туындыны тапсырысшының меншігіне бере отырып, осы туындыны
жария көрсетуге ... ... ал ... ... айтпақшы,
туыныдыны тапсырысшының меншігіне берместен бұрын, туындыны көрмелерге қою
құқығын автор иеленген.
Қазіргі кезде, ... АК ...... және Заңның 16-бабы
2-т 4-тармақшасына сәйкес, туынды ... ... ... ... иесі туындыны жария көрсетуге айырықша құқықты иеленеді. Бұл құқық
авторға, туынды көрсетілген материалдық объектіге меншік құқығынан ... ... 2-ші ... ... ... – туындының түпнұсқасын немесе
бір данасын тікелей немесе үнтаспаның, диапозитивтің, теледидар кадрының
көмегімен немесе басқа да ... ... ... көрсету, сондай ақ
дыбыс-бейнежазу туындысының жекелеген кадрларын олардың ретін ... ... ... ... деп, автордың отбасы мүшесіне кірмейтін
көптеген тұлғалар тобына туындыны ... да ... ... ... ... ... мен ... бойынша бұндай көрсетуге жататын қандай
да бір туынды танылады.
Жария орындауға құқық. Қазақ ... ... ... ... заңы
жария орындау құқығын, ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының біріне жатқызады. Жария орындау
деп туындыны концертте немесе театрда «тірі» орындау танылады, бұл кезде
әртіс – ... мен ... ... ... орнайды, және сондай-ақ
механикалық жазбада орындау да танылған/24,572б/.
Қазақ ССР АК-нің 490-бабы ... ... ... ... ... ... ... еркін орындалған. Авторлық сыйақының
көлемі 1988 ж ... ... ССР ... Кеңесінің №521-ші
қаулысымен белгіленген, кейіннен 1995 ж 9-шы ... ... ... Кабинетінің №142-ші «Әдеби, өнер туындыларын жария
орындағаны үшін, қолданбалы өнер ... ... және оны ... үшін ... ... көлемі туралы» қаулысымен белгіленеді.
Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заң қабылданғалы ... ... ... белгіленеді (32-бабы).
Заңның 16-бабы 2-т 5-тармақшасына және Қазақстан Республикасы АК-нің
нормасына сәйкес, автор немесе авторлық құқықтың өзге иесі ... ... ... асыруға, рұқсат етуге немесе тыйым салуға айы-
рықша құқықты иеленеді. Жария орындауға тек авторлық шарттың негізінде ... ... ... ... жағдайларды қоспағанда).
Заңның 2-ші бабына сәйкес, орындау – туындыны, фонограмманы көр-
сету, рөлді, ән, биді тікелей орындап ... ... да ... ... ... хабарларының, кабельдік теледидардың және сол
сияқтылардың) көмегімен көрсету, қою. ... ... ... реті бойынша дыбыспен сүйемелдеп ... ... ... ... бұндай талқылау кейбір қарсылықтар тудырады, өйткені
оған, біздің көзқарасымыз бойынша, ... ... ... ... ... ... ол ... – бейнежазбаларын дауыспен ... ... ... ... тек туындыны тірі орындауға жататын
әрекеттермен шектелуі тиіс, би, ән, рөлде ... ... ... ... жария орындау, орындалып жатқан туындыны
қабылдаушы тұлғалардың белгілі бір санының болуын ... ... ... ... ... ерекшелік ол, шарт бойынша автордың
контрагенті орындаушы болып табылады – әртіс, ... ... биші ... және ... ... орындайтын өзге тұлға. Өзінің мамандық білімін
пайдалана отырып орындаушы туындыны халыққа жететіндей нысанды ... ... мен ... ... ... қатысушысы, және де бейненің
«тең авторы» болады. Бірақ орындаушының шығармашылық үлесі туындыға ... ... ... ... туындыға қатысты қандай да
автономияны иеленбейді, ол тек туындының ... ... ... ... жақсы жағын көрсетеді, бірақ жаңа ештеңе жасамайды/34,120б/.
Ғылым мен техниканың дамуы – жазушы құралдың ... ... ... ... орындаудың шексіз санын, шексіз аудитория алдында
пайдаланылуына мүмкіндік ... және ...... қайта шығарудан басқа, орындау, ма-
териялдық нысанда орындаудың ... ... ... ... эфирге
беру және кабель арқылы хабарлау жолымен, пайадаланылуы мүмкін. Ол ... ... ... ... саны азая ... , ... ... технологиялық жұмыссыздығы деп аталып кеткендігі пайда
болды. ... ... ... ... ... ету ... рет орындаушылар құқығын ... ... 1991 ж ... ... 1991 ж Негіздің 141-бабында, орындаушылардың, дыбыс
және бейнежазба жасаушылардың, эфирлік ... ... ... ... дәрежесіне жатқызылды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі және авторлық заң сабақтас
құқықтарды қорғауға бағытталған тараулардан да тұрады, оған ... ... ... ... ... ... ... туындыны орындауға құқықты
жүзеге асыра отырып, яғни орындай отырып,өзі сабақтас құқықтың ... ... ... ... осы ... ... ... да біз тек, заңның 37-бабы орындаушылардың мүліктік
емес жеке құқықтарын қарастырады және ... ... ... ... құқық береді, деп көрсетумен шектелеміз.
Автордың орындаушыға берген орындауға ... ... жаңа ... би, ән ... ... Бұл жаңа нысанда ол автордың авторлық
құқығынан ... ... оған ... ... иеленетін жаңа объект
ретінде, ол сабақтас құқық ережелерімен қорғалуды иеленеді.
Туындыны жария орындауға ерекше құқықты шектеу заңның 22-ші ... ... ... ... ... туындылар ресми және діни
рәсімдер, сондай-ақ өлікті жерлеу кезінде көпшілік алдында сол ... ... ... ... ... немесе авторлық құқықтардың өзге
де иесінің келісімінсіз және ... ... ... ... ... шектеу автордың мүддесіне зиян келтірмейді және туындының
нормативтік пайдаланылуына ... ... ... жұрттың назарына жария хабарлауға құық. Туындыны жария
хабарлау, туындыны ... ... бір ... ... ... Ол ... ... әкелетін әр түрлі әрекеттерден тұрады.
Заңда автордың туындыны ... ... ... үш ... ... Оның ... туындыны жария хабарлау (туынды
жалпы жұрттың назарына арнап хабарлау), соның ішінде эфирде ... ... ... ... ... құқығы) (заңның 16-бабы 2-т 6-т және ҚР-сы
Ак 978-бабы 2-т 5-т). ... екі ... ... ... ... ... 7-тармақшасында көрсетілген) және кабель арқылы хабарлау құқығы (сол
баптың 8-тармақшасы) деп аталады. Бұл екі ... ... ... ... ... ... ... қамтылған. Аталған құқықтардың
мазмұны бір болғандықтан оларды, туындыны жалпы жұрттың назарына эфир және
кабель арқылы беру ... ... ... бір ... ретінде қарастырамыз.
Қазақ ССР Ак –де, автордың туындыны ... ... ... ... ... салу ... туралы ереже болған жоқ. Бірақ Қазақ ССР ... – ші ... ... ... және ... – және
телебағдарламаларға авторлық құқық бекітілген. Қазақ ССР Ак-нің 480 –бабы 4
–тармақта, радио және ... ... ... ... ... ... ұйым иеленеді, ал бұл бағдарламаларға ... ... ... деп ... ... ... ССР ... 488 –бабы
4 –тармағына сәйкес, автордың келісімінсіз және авторлық сыйақы төлемей,
кино, радио және ... ... ... ... сөздерді, сондай-ақ
жарыққа шыққан ғылыми, әдеби және өнер ... ... ... рұқсат
етілген. Қайта шығару деп, сондай-ақ жария орындалып жатқан туындыны сол
орнынан теледидар және ... ... ... да ... ... 1991ж Негіз қабылданғанға дейін ... және ... дау ... ... 135 – ... ... ... беру, бейне және дыбыс
жазбаны спутник және басқа да техникалық құралдардың көмегімен кабельдік
теледидар арқылы беру деген автордың ... ... ... ... 16-бабы 2-т 6,7,8-тармақшаларында және ... ... ... ... ... эфир және ... ... жолымен, оның пайдаланылу процессін бақылауға мүмкіндік береді.
Туындыны жария хабарлауға құқық, ... мен ... ... ... шарттың негізінде беріледі. Бұл жағдайда туындыны эфирге хабарлау,
туындыны кабель бойынша хабарлау құқығын қамтымайды және ... ... ... ... өз қасиеті бойынша сәйкесінше
пайдалану нысанына ие туындылар болады. Бұндай ... ... ... ...... жазу ... танылады. Мұндай
туындылар орындалу орнынан немесе жазбаның ... эфир ... ... ... ... Бірақ барлық жағдайда хабарлау, автордың
немесе бұл туындыға авторлық құқықтың басқа иесінің ... ... ... ... ... ... немесе авторлық құқықтардың өзге де
иесінің келісімінсіз және қосымша сыйақы төлемей осы ... ... ... ... ... қысқа уақытқа пайдалану үшін жазбасын мынадай
жағдайларда:
1) жазбаны ... ... ... ... өз ... ... өз хабарлары үшін дайындалған;
2) егер жазылған ... ... ... ұзақ ... мұндай жазбаны ол әзірлегеннен кейін кейінгі алты
ай ... ... ... ... ... Егер жазбаның
құжаттық мәні ерекше болса, мұндай ... ... ... ресми мұрағаттарда сақталуы мүмкін. (заңның 25
-бабы).
Бірақ бұл жерде негізгі және бірінші шарт, ол ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді жазылым
жүзеге асырылатын бағдарламаға қатысты, эфирге таратуға ... ... және ... ... ... ... ... құқық иесі және
оған заңның 40-бабына сәйкес хабарды пайдалануға рұқсат етуге айрықша құқық
беріледі.
Технологиялық тез дамуы жаңа ... ... ... ... болды. Бұның бәрі авторлық құқық жүйесінде көрініс тапты.
Аудару құқығы. ... ... ... ... ... ... ... аударуға қатысты өз мінезі бойынша әр түрлі ... ... ... еркіндік бекітілген (9-бап «а» тармағы), яғни
басқа тілге аударуды жүзеге асыруда аударылатын ... ... ... етілмеген. Бұл норма туындыға қол ... ... ... бір
ерекшелік деп танылған, туындыға қол сұқпаушылықтың керектігі, бір ғылыми
білімнің көбеюімен, ... ... ... ... ... және ... мәдениеттің дамуындағы мағыналылықпен
түсіндірілген.
1961ж Негіздің ... ... ... ... ... ... етіп және туындының бүтіндігін сақтау шартымен, аударуға
рұқсат еткен. Ғылымда бұл ереженің негізі, автор мен қоғамның ... ... ... ... ... авторды хабардар ету міндетін
аудармашыға емес, аудырылған түрдегі ... ... ... ... 1952ж ... ... туралы Әлемдік (Женевалық) конвецияға
отыруы, авторлық құқық туралы заңға ... ... ... ... 1961ж ... және ... Ак-не бірқатар өзгерістер енгізілді, соның
ішінде аударуға құқыққа да ... ... ... ... ... ... аудару автордың немесе оның мұрагерінің келісімімен, жарыққа
шығару ... ... ... ... ССР ... ... және
автордың туындысын (соның ішінде басқа тілге аударылған түрінде де) ... ... тек ... немесе оның мұрагерімен шарттың
негізінде жүзеге асырылған. Тек ... ... ... басқа (Қазақ
ССР АК-нің 483-бабы).
Бірақ Қазақ ССР АК-нің, аударуды автордың ... ... ... тек жарыққа шықпаған туындыларға қатысты болды, ал Қазақ ССР АК-нің
483-бабындағы ереже туындыны жариялау, қайта шығару және ... ... ... ... ... ... аудару емес. Және Қазақ ССР АК-нің
488-бабы 2,5-тармақтарына сәйкес, автордың ... бір ... ... ... келісімінсіз аударылған басқа тілде еркін
қолданылған ... ... рет бір ... ... ... ... ... автордың
келісімі, аударуға және басқа тілде пайдалануға, ... ... ... ... ... деп ... автор құқығы тек туындыны
пайдаланудың белгілі бір әдісіне ... ал ... ... ... ... ... Респубуликасының авторлық құқық туралы заңында аударуға
құқық ... ... ... бірі ... ... Аударуға құқық,
туынды авторының немесе авторлық құқықтардың өзге иесінің туындыны ... ... ... ету ... ... ... тыйым салу құқығын
білдіреді.
Туындыны басқа тілге аудару, автор және ... ... шарт ... жүзеге асырылады. Автордың келісімімен туындыны
басқа тілге аударуды жүзеге асырған тұлға, өзі жасаған аудармаға ... ... ... ... да ... келесі пайдаланылуында,
аударма авторының да түпнұсқа авторының да келісімін талап ... ... ... ... ... ... жағдайда да
және келесі пайдаланылуды мақсат етпей аударса да, танылады, ... жеке ... үшін ... ... ... ойымызша туындыны
жариялауға арналмаған аударуға тыйым салудың тәжірибелік мағынасы жоқ. Шет
ел ... ... ... да ... ... ... жүзеге асыра алады,
мысалы, жеке пайдалану ... Бұл ... ... шығармашылық еңбегі
экономикалық мазмұнынан айырылады, өйткені аударылған туынды ... пәні ... ... ... енгізілмейді. Аударылған
туынды кейін белгілі бір әдіспен пайдаланылса экономикалық мазмұн пайда
болады. Туындыны басқа тілге ... ... ... шарт ... ... ... тек ... туындыны қандай да әдіспен пайдаланбақшы
болған кезде ғана ... ие ... Бұл ... ... ... ... мінездемесі, аударылған туындының белгілі бір әдіспен
пайдаланылуында ... ... ... ...... басқа тілге аударуы
мүмкін. Аударма жасаған ... ... ол үшін ... ... ... өз ... ... тілге аудару туралы қанша болсын шарт жасасуға
құқылы. Іс жүзінде ол, ... ... ... аудармашымен шартта шектелуі
мүмкін. Бұндай шектеу автордың туындыны ... ... ... ... ... тыйым салуына әсер етуі мүмкін, мысалы сол тілге немесе
туынды аударылған күйінде жарияланбас бұрын.
Туындыны өңдеуге ... ... ... жаңа ... ... ... қайта өңдеу құқығы, басқа тұлғаларға қайта өңдеуге
рұқсат ету немесе тыйым салу. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайларын қамтиды, ол арқылы, туындының жаңа әдіспен
немесе басқа жағдайда пайдаланылуына жол беретін ... ... ... Ак-нің ерекше бөлімі және 1996 жылғы заң қабылданбас бұрын туындыны
қайта өңдеу туралы ереже Қазақ ССР Ак 488 бабы 1 – ... ... ... жаңа ... ... туынды жасау үшін басқа біреудің
жарияланған туындысының ... жол ... ... туындыны
драмалық туындыға немесе сценарийге және ... ... ... ... драммалық туындыны сценарийге және керісінше қайта өңдеуден
басқа.
Бірақ басқа біреудің туындысының негізінде, жаңа ... ... ... ... мазмұнындағы элементтермен келісуге негізделеді.
Бұндай элементтер, тақырып, сюжеті, идеялық мазмұны және т.б., өз өзінен
авторлық ... ... ... мүмкін. Қазақ ССР АК-нің 488-бабы 1-
тармағындағы жағдайда, ... ішкі ... ... тек ... ... ғана өзгеріске ұшырауы жатқызылады.
Туындының қайта өңделуі әр түрлі мақсатта жүзеге асырылуы мүмкін.
Мысалы, әдеби туынды оның ... ... ... үшін қайта өңделуі
мүмкін, ... ... әр ... ... пайдаланылуы үшін
аранжировкаға ұшырайды немесе ғылыми мақала оқу құрал үшін өңделеді.
Басқа мүліктік ... ... ... ... ... авторлық шарттың
негізінде беріледі.
Туындыны қайта өңдеудің міндетті шарты, туындының өзгеруіне немесе
бұрмалануына жол бермеу.
Айтылып ... қол ... ... пен ... өңдеуге құқықтың
айырмашылығы, егер туындыға қол сұқпаушылық құқық туындыда бейнеленген
автордың ... ... ... ... ... өңдеуге құқық
туындыны қайта өңделген нысанда келісімсіз пайдалануға тыйым салады. Қайта
өңдеуге құқықтың мінезі, қайта өңделген ... ... ... ... ... салу құқығында. Сондықтан да, қанадай да ... ... ... ... ... ал ... ... туындының
пайдаланылуына өзгеріс енгізген автордың мақұлдауымен жол берілуі тиіс.
ҚОРЫТЫНДЫ
Авторлық құқық проблемасын қарастыруда дұрыс ... ... пен ... үшін өте ... Авторлық құқық 18-19 ғасырларда
кейбір европалық мемлекеттерде ... ... ... бүкіл дүние жүзіне
таралған. Баспагерлердің құқығын қорғау әдісінен ол әлеуметтік, мәдени ... ... ... ... ... ... ... жеке
құқықтарын қорғауға жағдай жасай отырып және де туындылардың пайдаланылғаны
үшін сыйақы алу жағдайын қамтамасыз ете ... ... ... ... шығармашылықтың барлық салаларындағы туынды
санының өсуіне әсерін тигізіп отыр.
Автордың құқықтары мүліктік емес жеке және ... ... ... емес жеке ... туралы Қ.Р-ның «Авторлық құқық және сабақтас
құқықтар туралы» заңының ... және ... ... ... Бұл ... жеке ... төрт ... көрсетілген. Тағы
бір бесінші жеке құқық – еркін пайдалану құқығы – ... ... ...... ... ... танылу, яғни авторы болып
саналу құқығы. Ол авторлық атқа құқықпен сәйкес келмейді.
Автордың фактілік еңбекті ... ... оны ... және
құқықтық бейнесі болып табылады.
Авторлықты басқа тұлғалар иемденген жағдайда, автор, ... ... осы ... ... ... ... өз ... қорғауды талап етеді.
Авторлық атқа құқық дегеніміз туындының пайдаланылу ... атын ... ... ... ... ... көрсетудің мүмкін
болатындай үш әдісі көрсетілген: шын есім, лақап есім (бүркеншек есім),
есімін көрсетуден бас ... ... ... ... кез ... жеке тұлғаға тиесілі есімге жалпы
азаматтық құқықпен сәйкес келмейді.
Автордың атын көрсету әдісі авторлық шарт ... ... ... ... Одан ... ... да пайдаланушы да біржақты авторлық аттың
көрсетілу әдісін өзгертуге ... ... ... ... ... ... жасырындықпен пайдаланылып жүрсе,
автордың шын атын білетін тұлғалар (оның ішінде ... ... ... ... ... ... оның шын атын ... құқығы жоқ.
Бірақ, егер ғалым зерттеу жұмысының нәтижесінде, ... ... ... белгілі тұлға, деген қорытындыға келген жағдайда және ол
қорытындысын жарияласа, ол ... ... жеке ... ... болып
саналмайды.
Автор қай сәтте болсын өзінің өзінің лақап атын немесе жасырындықты
алып тастап, шын атын ашуы мүмкін.
Автор бірнеше лақап атты ... ... Ол тек ... ... ... атты ... ... шын атын қолдануы мүмкін.
Туындыға қол сұқпаушылық құқық – автордың үшінші мүліктік емес жеке
құқығы. Оның ... ол ... ... ... ... ... ... енгізілуінен қорғау. Негізінен туындыға,
автордың беделіне нұқсан келтірмейтін өзгертулерді де автордың келісімінсіз
енгізуге жол берілмейді.
Автордың беделін қорғау ... ... ... ойын ... сөз, соңғы сөз және тағы басқалармен толықтырылса да әрекет ете
береді.
Автордың төртінші мүліктік емес жеке ...... ... ... ол кез ... үшінші тұлғаларға туындыны еркін пайдалануды қамтамасыз
етуді білдіреді.
Туынды тек автордың келісімімен кең тұлғалар ... ... ... ... ... ғана ... ... саналады.
Егер автор өз туындысын жариялағаннан кейін, оның әрі қарай кең
қолданылуын ... ол ... ... ... ... бас тартады.
Онымен қатар автор туындыны кері ... ... ... пайдалануы мүмкін.
Яғни таратылған туындыларын өз есебінен қайтып ... ... ... ... оны кері ... алуға болмайды.
АК-тың 978-бабының 1-бөлігінде және заңның 16-бабының 1-
бөлігінде, ... ... ... авторлық құқықтардың өзге иесінің сол
туындыны кез келген нысанда және кез ... ... ... ... ... бар деп көрсетілген.
Бұл, барлық автордың мүліктік ... бір ... ...
туындыны пайдалануға құқық дегенді білдіреді.
Заңның ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерді жүзеге асыру, рұқсат ету немесе
жүзеге асыруға тыйым салу құқығын ... ... ... яғни ... ... ... ... қайта шығару;
2) туындыны тарату;
3) туындыны импортқа әкелу;
4) туындыны жария көрсету;
5) туындыны ... ... ... ... хабарлау;
7) туындыны эфирде жариялау;
8) туындыны кабель арқылы хабарлау;
9) туындыны аудару;
10) туындыны өңдеу.
Қайта шығаруға ... ... ... ... яғни туынды
даналарының белгілі бір мөлшерін дайындау арқылы пайдалануды білдіреді.
Ал ... ... деп, ... ... оның даналарын азаматтық
айналымға енгізетін әрекетті жүзеге асыруды айтамыз, яғни ... ... ... өзге де ... ... көрсету деп, автордың отбасы ... ... ... ... ... ... да көрсету, танылады. Көрсету
объектісі болып, нысаны мен қасиеті бойынша бұндай көрсетуге жататын қандай
да бір ... ... 2-ші ... ... ... – туындыны, фонограмманы көрсету,
рөлді, ән, биді ... ... ... ... да ... техникалық
құралдардың (телерадио хабарларының, кабельдік теледидардың және сол
сияқтылардың) көмегімен ... қою. ... ... ... реті ... ... ... немесе сүйемелдемей көрсету.
Орындаушы, автормен шарттың негізінде алған туындыны орындауға құқықты
жүзеге асыра отырып, яғни орындай отырып, өзі сабақтас ... ... ... ... ... ... ... бір әдісі болып
табылады.
Туындыны, эфир және кабель бойынша хабарлау, оның ... ... ... ... ... жария хабарлауға құқық,
автор мен сәйкесінше ұйымның арасындағы авторлық ... ... ... ... авторының немесе авторлық құқықтардың өзге
иесінің туындыны аударуды жүзеге асыру, рұқсат ету ... ... ... салу ... ... ... ... өңдеу құқығы, басқа тұлғаларға қайта
өңдеуге рұқсат ету немесе тыйым салуды білдіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайларын қамтиды, ол арқылы, туындының
жаңа әдіспен немесе басқа ... ... жол ... ... ... ... ... қорғау руханиятты қолдау» Оразалиев С.Ш. А – ... ... және ... ... ... ... сөздігі.
Ақыпбекұлы Д.Ж. А – 2000.
3. ... Н.М. ... ... М – ... ... Ю.В. «Защита интеллектуальной собственности». М – 2002.
5.Серебровский В.И ... ... ... права. – М., 1986.
6.Антимонов Б.С., Флейшиц Е.А. Авторское право. – М., ... ... Ю.П. ... ... ... авторов пройзведений
интеллектуального творчества: Автореф. дисс на сойскание уч. степени канд
юрид. ... - М., ... М.Я. ... советского авторского права. – Свердловск:
издательство УрГУ., 1982.
9.Иоффе О.С. Советское гражданское право (курс лекций) – ... З.В. ... ... ... ... ...
М., 1979.
11.Гаврилов Э.П. Советское авторское право. Основные положения. Тенденции
развития. – М.: «Наука», 1984.
12.Савельева И.В. ... ... ... в ... творчества. – М.: МГУ,1986.
13.Данилов Ю., Смородински Я. Предисловие к кн. Льюис Кэррол. ... ... – М.: Мир, ... А.М. ... ... на пройзведения науки. – Ереван, 1985.
15.Ваксберг А.И. Издательство и автор. – ... ... Э.П. ... ... в кн.: ... об ... праве и
смежных правах. – М.: издательство «БЕК», 1993.
17.Ярыгина Т. «Защетите слово!» //Литературная газета. 1987, ... А.В., ... Н.А. ... ... и ... ... ... – М: Юредическая литература, 1971.
19.Райгородский Н. Наследование имущественных прав ... по ... ... ... ... ... О.С. Новая кодификация советского гражданского законодательства и
охрана чести и достойнства граждан.// Советское ... и ... ... Э.П. О ... чертах авторского права СССР //Бюллетень по
авторскому праву. – 1991.
22.Гришаев С. Юредическое значение права на опубликование ... ... ... 1988, № ... В.А. ... ... // ... современного авторского
права. – Свердловск: УрГУ, 1980.
24.Комментарий к Гражданскому кодексу Казахской ССР. – ... ... об ... ... // ... – М., ... М.В. ... авторское право – М.: Госюриздат, 1985.
27.Гаврилов Э.П. Опринципах советского авторского права // ... и ... 1988, № ... А.П. ... ... ... в Р.Ф. – ... В.А. Советское авторское право на произведения изобразительного
искусства: Автореферат дисс. на соискание уч. степени канд. юрид. наук, ... М.И. ... ... на ... ... литературы и
искусства. – Казань, 1983.
31.Юрченко А.К. О природе авторского ... // ... ... ... Л., ... ... ... В.О. «Наука» 1993.
33.Сергеев А.П. Авторское право Россий. – СПб, ... Р. ... и ... ... М. ... ... Ю.Г. К вопросу о присоединений СССР к ... ... об ... ... – 1952 г. – кн. ... ... ... Свердловск, 1980.
36.Исханова Е.У. «Авторское право субьективное гражданское ... ... ... ... на ... уч. степени канд. юрид. наук,
А., ... К.Е. ... ... ... ... ... ... Р.К.» дисс. на сойскание уч. степени канд. юрид. ... ... к ... ... Р.К. – А., ... Комментарий к закону об авторском праве и смежных правах. ... ... ... Заң терминдерінің сөздігі. Оқу құрал. Оразалинов С. А – 2004.
НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ ... ... ... ... ... ... Қ.Р-ның «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» заңы
2-ші басылымы – А: 2004 ж.
3. Қ.Р-ның ... ... ... ... соңғы басылымы – А: 2006
ж.
4. Қ.Р-ның «Қылмыстық кодексі» ... ... ... ... – А: 2006
жыл.
5. Қ.Р-ның «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі» соңғы басылымы – А:
2006 жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Авторлық құқық туралы8 бет
Авторлық құқық түсінігі және мәні28 бет
Авторлық құқықты реттеу15 бет
Авторлық құқықтың ұғымы және қатынастардың реттелуі59 бет
Автокөлік тасымалының көбеюі7 бет
Жол бетонның сапасын технологиялық және климаттық факторларын ескере отырып басқару61 бет
Авторлық және сабақтас құқық8 бет
Авторлық құқық субъектілері, түрлері46 бет
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»103 бет
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь