Кәмелетке толмағандардың істері бойынша қылмыстық іс жүргізудің ерекшеліктері

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І.тарау. Кәмелетке толмағандардың істері бойынша кылмыстық іс жүргізудің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 .Жасөспірімдер қылмыстылығы, онымен күрес шаралары ... ... ... ... ... .7
1.2.Кәмелетке толмағандардың психологиялық жас ерекшеліктері және олардың қылмыстық іс жүргізу үшін маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.3.Кәмелетке толмағандардың істері бойынша анықталуға тиісті мән.жайлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.4. Кәмелетке толмағандардың құқықтарын қамтамасыз етуші кепілдіктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

П.тарау. Кәмелетке толмағандардың істерін сотқа дейінгі жүргізу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.1. Кәмелетке толмағандар бойынша қылмыстық іс қозғау ... ... ... ... ... ... ... 23
2.2.Алдын ала тергеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26

Ш.тарау. Кәмелетке толмағандардың істері бойынша сот талқылауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
3.І.Сот талқылауы тәртібінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39
3.2.Соттың үкім шығару кезінде шешетін мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
КІРІСПЕ

Қазіргі уақыттағы кәмелетке толмағандардың ісі бойынша қылмыстық сот ісін жүргізу маңызды мәселеге айналып отыр. Мұның бірқатар себептері бар, оларға жасөспірімдердің жеке бас сипаттарының күрделенуі сияқты әлеуметтік құбылыспен байланысты болып отырған аталған жас категориясына жататын тұлғалардың қылмысы туралы істер бойынша барлық міндеттерді дүрыс орындау үшін құқық қорғаушы органдар тарапынан көбірек күш салу қажеттілігін де жатқызу қажет.
Қоғамда әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістердің ірі көлемді және жылдам процестері жүріп жатқан қазіргі уақытта әсіресе, дүниетанымы әлі толық қалыптаспаған, құныдылықтар жүйесі тұрақсыз жастар үшін қиын болып отыр. Жасөспірімнің адамгершілік пен құқық туралы түсінігі оның жас ерекшелігіне байланысты вербалдық деңгейде - ол жете түсінуге, оның мінез-құлқының автоматты реттегішіне айналуға жеткен жоқ. Қазіргі уақытта жасөспірімдерге, жастарға деген көзқарас әсіресе құқық бұзушылықтың алдын алу, оны туғызатын себептер мен шарттарды жою тұрғысында өте күшейтілуі тиіс. Өйткені, қылмыс дегеніміз - әлеуметтік дерт, ал жасөспірімдердің қылмыстылығы - өте үлкен дерт, жасөспірімдер қылмыс жасап отырған кезде мұндай құбылысқа төзуге болмайды.
1994 жылы Қазақстан Республикасында барлық салалар бойынша 201796 қылмыс тіркелген, оның ішінде кәмелетке толмағандар жасаған қылмыс саны 11447, үлес салмағы 9,6% құрады, 1998 жылы тиісінше -137511, 7185
1994 1995 1996 1997 1998
Тіркелген қылмыстардың жалпы саны 201796 183913 183977 165401 137511
Оның ішінде кәмелетке толмағандар жасаған қылмыс 11447 9968 9027 7435 7185
Үлес салмағы % 9,6 8,2 7,0 7,4 7,6
Осы бесжылдықта кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстың азаюына қарамастан, олардың сотталғандығы өсу үстінде екені анықталды, агрессивті бағыттағы ресми емес жастар ұйымдарының саны көбеюде, пайдакүнемдік есебі басым жастар санасының басқа да теріс түрлері пайда болды.
Жасөспірімдер қылмысымен күрес біздің қоғамдағы қылмыспен күрес міндеттерінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.
Қылмыстың алдын алу, оған жібермеу,ескерту жөніндегі шаралардың одан әрі күшейтілумен қатар, бұл міндеттің орындалуы әрбір жасалған қылмыс үшін әділ жазадан құтылмаушылықты қамтамасыз етуді де қамтиды.



1 В. Сиськов. Преступность несовершеннолетних: причины и следствия. Фемида, №2, 1995, стр 59.
Әрине, жасөспірімдер қылмыстылығын жеңуге сот және тергеу органдарының іс-қызметі ғана емес, сонымен бірге ең бастысы ұйымдастыру, алдын алу, тәрбиелеу және т.б. шараларын жүргізу арқылы жетуге болады. Алайда, осы шаралар кешенінде сот шаралары ерекше орын алады және оларды дұрыс қолдану нақты оң нәтиже береді.
Кәмелетке толмағандардың қылмыстары туралы істерді тергеу және сот талқылауы кезіндегі бірінші әрі негізгісі - процесті кәмелетке толмаған құқық бұзушының өзіне тәрбиелік әсер етуге, оны адал еңбекпен өмір сүруге оралтуға көмектесетіндей етіп жүргізу және істі солай шешу.
Сонымен бірге, кәмелетке толмағандар қылмысы туралы істер бойынша сот процестері өзге де табансыз, аумалы мінезді жасөспірімдерге нақты ескерту ретінде ықпал етуі, жұртшылықтың назары мен күш-жігерін жасөспірімдер қылмыстылығымен күреске жұмылдыруы, оларды қылмыс жасауға итермелейтін себептер мен шарттарды жоюға әрекет етуі тиіс.
Бұл тұрғыда қылмыстық істерді тергеумен сот талқылауы сапасын одан әрі көтеру өте маңызды. Бұл саладағы бірінші кезектегі мәселелер қатарына жасы 18-ге толмаған (кәмелеттік жас) тұлғалар мемлекеттің ерекше қамқорлығын иеленуіне байланысты заңнамалық регламентацияның елеулі ерекшеліктерін қамтитын кәмелетке толмағандардың ісін жүргізу мәселелері сөзсіз жатады. Мемлекет, кәмелетке толмағандар жас ерекшелігіне орай өз әрекеттерінің мән-мағынасын жете түсіне алмайтынын нысанаға ала отырып, олардың өз күшімен құқықтарына қол жеткізу, өзі үшін міндеттемелер алу және заңды жауапкершілік жүктеу қабілеттерін шектейді, сондай-ақ олардың құқықтарын жүзеге асырудың ерекше тәртібін белгілейді.
Кәмелетке толмағандар ісін жүргізу тәртібі, кәмелетке толмағандардың жас және әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктеріне байланысты осы категориядағы істерді жүргізудің өзгешілігі мәселелерін Кеңестік кезеңнің өзінде Г.М.Миньковский, К.К.Сперанский, В.Рыбальская, Л.Голубева5 А.Лиеде, т.б. ғалым-заңгерлер зерттеді. Бұл мәселелермен Қазақстанда К.Бегалиев, С.А.Шапинова .және басқа ғалымдар айналысты, негізінен олардың жұмыстарында жасөспірімдер қылмыстылығымен күрес проблемаларын зерттеуге, оның алдын алуға, кәмелетке толмағандардың қылмыстык жауапкершілігі мен оларды жазалау мәселелеріне көп көңіл бөлінді. Қазіргі уақытта мемлекеттегі әлеуметтік-экономикалық өзгерістер салдарынан туындаған жасөспірімдер қылмыстылығының жоғары деңгейге жетуі панасыз балалар санының өсуі мәселелері көкейтесті мәнге ие болып отыр, мұндай өткір сұрақтар бұқаралық ақпарат құралдарында талқылануда.
Қылмыстық іс жүргізу заңнамасы кәмелетке толмағандар ісін жүргізудің ерекшелігіне байланысты Қазақстан Республикасының іс жүргізу кодексінде жеқе тарауға бөлінген нормалар жүйесін құрайтынына, кәмелетке толмағандар істері бойынша іс жүргізу тәртібін реттеп және тұтастай алғанда осы категориядағы істерге ерекше маңыз беретіндігіне қарамастан, дегенмен кәмелетке толмағандар ісін жүргізуге қатысты кейбір мәселелерді зерттеу қажет болып отыр. Мысалы, сот және тергеу органдарының кәмелетке толмағандардан жауап алуды жүргізу, кәмелетке толмағандарға бұлтартпау
шараларын қолдану, қылмыс туралы бастапқы материалдарды толық, жан-жақты тексеруден өткізудің міндеттілігі, кәмелетке толмағандардан ісін жүргізуді жүзеге асырушы органдар жасөспірім-қүқық бұзушының құқықтары мен бостандықтарын бұзбау туралы заң талаптарын сақтауы мәселелері. Өкінішке орай, іс жүзінде ҚР-ның қолданыстағы заңнамасының талаптары бұзылатын немесе орындалмайтын жағдайлар жиі кезедеседі. Тергеушілер жасалған немесе дайындалып жатқан қылмыс туралы мәліметтерді алу кезінде материалдар мен хабарламаларды әрқашан мұқият тексере бермейді, соның нәтижесінде қылмыстық іс қозғау немесе іс қозғаудан бас тарту туралы негізсіз шешімдер қабылданып жатады, ал бүның өзі өз кезегінде жасөспірімнің жан-дүниесін жарақаттауы немесе оның бойында жазасыз қалу мен қылмыс жасауды одан әрі жалғастыра беру сензімдерін қалыптастыруы мүмкін.
Жоғарыда көрсетілген жағдайлар кәмелетке толмағандар ісін жүргізуді жүзеге асыруға байлаңысты мәселелер зерттелетін, ҚР қолданыстағы заңнамасында бекітілген істердің осы категориясын жүргізудің өзгешелігімен алдын ала тергеу жүргізудің ерекшеліктеріне назар аударылатын, кәмелетке толмағандар істері бойынша дәлелдеу заты туралы, олардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ететін кепілдері туралы сұрақтар зерттелетін, жасөспірімдер қылмыстылығы мен онымен күрес мәселелері қозғалатын осы бір күрделі жұмыстың негізгі бағыттарын таңдауға себепші болды.
ПАЙДАЛЫНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

Нормативті-құқықтық актілер

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 ж.-Алматы: Жеті Жарғы, 1995.
2. Минимальные стандартные правила ООН, касающиеся отправления правосудия в отношении несовершеннолетних от 29 ноября 1985 г.
3.Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі 1 қаңтар 1998ж.-Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі 1 қаңтар 1998ж.-Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
5. Қазақ ССР Азаматтық кодексі 28 желтоқсан 1963.
6.1998-2000 жылдарға арналған ҚР-да кәмелетке толмағандардың арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алудың кешенді бағдарламасын бекіту туралы үкімет қаулысы 8 маусым 1998 ж.
Арнайы әдебиеттер
1. Астемиров З.А. Уголовная ответственность и наказание несовершеннолетних.- М., 1970.
2. Бегалиев К. Предупреждение безнадзорности и правонарушений несовершеннолетних. -Алма-Ата: Казахстан, 1980.
3. Бегалиев К. Меры борьбы с преступностью несовершеннолетних: правовые и организационные основы деятельности органов, принципы в борьбе с правонарушениями несовершеннолетних.-Алма-Ата: Казахстан, 1975.
4. Берсугурова Л. Основание пересмотра судебных решений по уголовным делам и эффективность судопроизводства.-пПравовая реформа в Казахстане", №1, 1999.
5. Божович Л.Л. Личность и ее формирование в детском возрасте.-М., 1968 г.
6. Голубева Л.М. Судебное рассмотрение дел о преступлениях несовершеннолетних.-Фрунзе: Илим, 1981.
7. Григорян Н. Защитник как участник уголовного процесса. Сборник статей слушателей Летнего Юридического Университета.-Алматы: Фонд Сорос-Казахстан, 1998.
8. Головко Л.В. Новые основания освобождения от уголовной ответственности и проблемы их процессуального применения.-!Тосударство и право" РАН, № 8, 1997.
9. Гуковская Н.И. Деятельность следователя и суда по предупреждению преступлений несовершеннолетних.-М.: Юридическая литература, 1967.
10.Гуковская Н.И., Миньковский Г.М., Долгова А.И. Расследование и судебные разбирательства дел о преступлениях несовершеннолетних.- М: Юридическая литература, 1974.-стр 5-6.
11. Дарбаев С. Преступления несовершеннолетних и их ответственность перед законом.- "Тураби", № 3, 1997.
12. Ерешев Е.Е, Патсаев У. Предварительная проверка заявлений и сообщений о преступлениях как уголовно-процессуальная деятельность и как необходимая часть стадии возбуждения уголовного дела. Тосударство и право", № 3, 1998, стр 43-44.
13. Каневский Л. Расследование и профилактика преступлений 1 несовершеннолетних.-М., 1982.
14. Келина С.Г. Освобождение от уголовной ответственности как правовое последствие совершения преступления. В книге "Уголовное право: новые идеим.-М., 1994.
15. Крутецкий В.А. Основы педагогической психологии.-М., 1972.
16. Кокурин И.П. Особенности судебного разбирательства по делам о преступлениях несовершеннолетних. -Вестник МГУ, № 5, 1996.
17. Леоненко В.В. Судебное производство по делам о преступлениях несовершеннолетних.- Киев: Наукова думка, 1987.
18. Лукашевич В.З. Гарантии прав обвиняемого в советском уголовном процесссе. - Ленинград: Изд-во ЛГУ, 1959.
19. Миньковский Г.М. Особенности расследования и судебного разбирательства дел о несовершеннолетних.-М. Госюриздат, 1959.
20. Михайлов В.А. Меры пресечения в российском уголовном производстве.-М: Право и Зақон, 1996.
21. Наумов А.В. Российское уголовное право. Общая часть. Курс лекций.-М., 1996.
22. Перлов И.Д. Право на защиту.- М.: Знание, 1969. 23.Рыбальская В. Особенности производства по делам о преступлениях
несовершеннолетних-Иркутск, 1972.
24. Саркисянц Г.П. Законный представитель несовершеннолетнего обвиняемого в суде.-Ташкент:Фан, 1985.
25. Сафин Н.Ш. Допрос несовершеннолетнего подозреваемого в советском уголовном судопроизводстве.-КазаныИздательство Казанского университета, 1990.
26. В.Сиськов.Преступность несовершеннолетних: причины и ^ следствия. "Фемида ", №2, 1995.
27. Строгович М.С. Курс Советского уголовного процесса.Т.2.- М:
Наука, 1970.
28. Сперанский К.К. Проблемы уголовно-правовой борьбы с преступлениями несовершеннолетних и против несовершеннолетних.-Автореф.дис.д.ю.н.-М., 1992.
29. Тарарукин С.А. Преступное поведение. - М., 1974.
30. Уткелбаев П.Подростковая преступность.-м3акон и время11, №5Д998.
31. Шапинова А.С.Новое уголовное законодательство и проблемы ответственности и наказания несовершеннолетних правонарушителей.-Известия Министерства Науки- Академии Наук .-Алматы, № 1, 1996.
32. Юридический энциклопедический словарь. Под.ред. Сухарева А.Я.-М., 1987.
33. Уголовный процесс. Под ред. Божьева В.П.-М.: СПАРК, 1997.
34. Уголовное право. Общая часть. Под ред Казаченко И.Я- М.: Инфра,
М. Норма, 1998.
35. Обзор судебной практики.- "Тураби", № 1, 1996.
36. Материалы следственной и судебной практики.
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі
Құқық қорғау органдары ... іс ... және ... кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАРДЫҢ ІСТЕРІ БОЙЫНША ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДІҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Жоспар
Бет
Кіріспе……………………………………………………………………………...3
І-тарау. Кәмелетке толмағандардың ... ... ... іс ... ... қылмыстылығы, онымен күрес шаралары…………………7
1.2.Кәмелетке толмағандардың психологиялық жас ерекшеліктері және олардың
қылмыстық іс жүргізу үшін маңызы…………………………………..9
1.3.Кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... толмағандардың құқықтарын қамтамасыз ... ... ... ... сотқа дейінгі жүргізу
ерекшеліктері..............................................................
........................................23
2.1. Кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... істері бойынша сот
талқылауы...................................................................
...........................................39
3.І.Сот ... ... үкім ... ... ... ... уақыттағы кәмелетке толмағандардың ісі бойынша қылмыстық сот
ісін жүргізу маңызды мәселеге айналып отыр. Мұның бірқатар ... ... ... жеке бас ... күрделенуі сияқты әлеуметтік
құбылыспен байланысты болып отырған аталған жас ... ... ... туралы істер бойынша барлық міндеттерді дүрыс орындау
үшін құқық қорғаушы органдар ... ... күш салу ... ... ... әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістердің ірі көлемді
және жылдам процестері жүріп жатқан қазіргі уақытта ... ... ... ... ... жүйесі тұрақсыз жастар үшін қиын
болып отыр. Жасөспірімнің адамгершілік пен құқық туралы түсінігі оның ... ... ... ... - ол жете ... оның ... ... реттегішіне айналуға жеткен жоқ. Қазіргі уақытта
жасөспірімдерге, ... ... ... ... ... ... алдын
алу, оны туғызатын себептер мен шарттарды жою тұрғысында өте күшейтілуі
тиіс. Өйткені, ... ... - ... ... ал жасөспірімдердің
қылмыстылығы - өте үлкен дерт, жасөспірімдер қылмыс жасап отырған кезде
мұндай құбылысқа ... ... жылы ... Республикасында барлық салалар бойынша 201796
қылмыс ... оның ... ... ... ... ... ... үлес салмағы 9,6% құрады, 1998 жылы тиісінше -137511, ... |1994 |1995 |1996 |1997 |1998 ... ... жалпы |201796 |183913 |183977 |165401 |137511 |
|саны | | | | | ... ... ... |11447 |9968 |9027 |7435 |7185 ... ... қылмыс | | | | | ... ... % |9,6 |8,2 |7,0 |7,4 |7,6 ... ... кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстың азаюына
қарамастан, олардың сотталғандығы өсу үстінде екені ... ... ... емес ... ... саны көбеюде, пайдакүнемдік есебі
басым ... ... ... да ... ... ... ... қылмысымен күрес біздің ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қылмыстың алдын алу, оған жібермеу,ескерту жөніндегі шаралардың одан
әрі күшейтілумен ... бұл ... ... ... жасалған қылмыс үшін
әділ жазадан құтылмаушылықты ... ... де ... В. ... ... ... ... и следствия.
Фемида, №2, 1995, стр 59.
Әрине, жасөспірімдер қылмыстылығын жеңуге сот және тергеу органдарының
іс-қызметі ғана емес, сонымен ... ең ... ... ... алу,
тәрбиелеу және т.б. шараларын жүргізу арқылы ... ... ... ... ... сот шаралары ерекше орын алады және оларды дұрыс қолдану
нақты оң нәтиже береді.
Кәмелетке ... ... ... істерді тергеу және сот
талқылауы кезіндегі бірінші әрі ... - ... ... ... ... өзіне тәрбиелік әсер етуге, оны адал еңбекпен өмір сүруге
оралтуға көмектесетіндей етіп жүргізу және істі солай ... ... ... ... қылмысы туралы істер бойынша сот
процестері өзге де ... ... ... ... ... ... ықпал етуі, жұртшылықтың назары мен күш-жігерін жасөспірімдер
қылмыстылығымен күреске жұмылдыруы, ... ... ... ... мен ... жоюға әрекет етуі тиіс.
Бұл тұрғыда қылмыстық істерді тергеумен сот талқылауы сапасын одан әрі
көтеру өте маңызды. Бұл ... ... ... мәселелер қатарына жасы
18-ге толмаған (кәмелеттік жас) тұлғалар мемлекеттің ерекше қамқорлығын
иеленуіне ... ... ... ... ... ... толмағандардың ісін жүргізу мәселелері сөзсіз жатады.
Мемлекет, кәмелетке толмағандар жас ерекшелігіне орай өз ... ... жете ... алмайтынын нысанаға ала отырып, олардың өз күшімен
құқықтарына қол жеткізу, өзі үшін ... алу және ... ... ... ... ... олардың құқықтарын
жүзеге асырудың ерекше тәртібін белгілейді.
Кәмелетке толмағандар ісін жүргізу тәртібі, кәмелетке ... және ... ... ... ... ... жүргізудің өзгешілігі мәселелерін Кеңестік кезеңнің
өзінде Г.М.Миньковский, К.К.Сперанский, В.Рыбальская, Л.Голубева5 А.Лиеде,
т.б. ... ... Бұл ... ... ... .және басқа ғалымдар айналысты, негізінен олардың жұмыстарында
жасөспірімдер қылмыстылығымен күрес проблемаларын зерттеуге, оның ... ... ... ... ... мен ... жазалау
мәселелеріне көп көңіл бөлінді. Қазіргі ... ... ... өзгерістер салдарынан туындаған жасөспірімдер қылмыстылығының
жоғары деңгейге жетуі панасыз балалар санының өсуі ... ... ие ... ... ... өткір сұрақтар бұқаралық ақпарат құралдарында
талқылануда.
Қылмыстық іс жүргізу заңнамасы кәмелетке толмағандар ісін жүргізудің
ерекшелігіне байланысты Қазақстан ... іс ... ... тарауға бөлінген нормалар жүйесін құрайтынына, кәмелетке толмағандар
істері бойынша іс жүргізу тәртібін реттеп және ... ... ... істерге ерекше маңыз беретіндігіне қарамастан, дегенмен
кәмелетке ... ісін ... ... ... ... ... болып отыр. Мысалы, сот және тергеу органдарының ... ... ... ... кәмелетке толмағандарға бұлтартпау
шараларын қолдану, қылмыс туралы бастапқы материалдарды толық, жан-жақты
тексеруден өткізудің міндеттілігі, кәмелетке толмағандардан ісін ... ... ... жасөспірім-қүқық бұзушының құқықтары ... ... ... заң талаптарын сақтауы мәселелері. ... іс ... ... ... ... ... ... орындалмайтын жағдайлар жиі кезедеседі. Тергеушілер жасалған немесе
дайындалып жатқан қылмыс туралы ... алу ... ... мен
хабарламаларды әрқашан мұқият тексере бермейді, соның ... ... ... ... іс ... бас ... туралы негізсіз шешімдер қабылданып
жатады, ал бүның өзі өз ... ... ... ... оның ... ... қалу мен қылмыс жасауды одан әрі ... ... ... ... ... ... ... толмағандар ісін жүргізуді
жүзеге ... ... ... зерттелетін, ҚР қолданыстағы
заңнамасында бекітілген істердің осы категориясын ... ... ала ... ... ... ... ... кәмелетке
толмағандар істері бойынша дәлелдеу заты туралы, олардың құқықтары мен
заңды мүдделерін қамтамасыз ететін кепілдері ... ... ... ... мен онымен күрес мәселелері қозғалатын осы бір
күрделі жұмыстың негізгі бағыттарын таңдауға себепші болды.
І-ТАРАУ. КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАР ... ... ... ІС ... СИПАТТАМАСЫ
Адам құқықтары мен бостандықтары саласындағы Халықаралық ережелерде
кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша іс жүргізу нақты орын ... Бас ... 1985 ... 29 ... ... толмағандарға
қатысты әділ соттылықты жүзеге асыруды қамтитын Пекин ережелер деген атпен
белгілі шағын стандартты ережелерді ... Бұл ... ... ... ... ... алатындай және сонымен бірге,
жасөспірім құқық бұзушылармен кез-келген ұйғарымда және кез-келген ... ... ... ең ... ... ... ... етіп
жасалған. Ережелер барлық жағдайларда бейтарап, әділ және ... ... ... ... ... істерін жүргізу тәртібі белгіленген
қолданыстағы қылмыстық істерді жүргізу кодексі нормаларында да ... ... іс ... кодексі баптарының нормаларына сәйкес
кәмелетке ... ... ... әділ ... ... ... жасына орай әлеуметтік-психологиялық және да ... ... ... өзгешілігі бар.
Бұл өзгешелік мынадай жағдайларда көрінеді:
а) нақты ерекшеліктері кәмелетке ... ... ... мен жазалануы мәселелерінің, сондай-ақ дәлелдеу затына, ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыруға байланысты мәселередің,т.б. шешімін қамтиды.
б) бүл ... іс ... ... мен ... біртүтас
жүйесі шеңберінде өмір сүреді1.
Осы істер бойынша іс жүргізуді регламенттеу ерекшеліктері ... оның ... ... ... тұлғасын сипаттайтын мән-
жайлармен бірлікте болатын кәмелетке толмағандық фактісіне негізделеді.
Осы категориядағы істерді жүргізудің ерекше тәртібі жасалған қылмыстың
барлық ... ... ... әрі ... ... оны ... себептері
мен шарттарын анықтауға, істің дүрыс ешеімін табуына, қылмыстық сот ісін
жүргізудің міндеттерін толық көлемде ... ... ... Н.И., ... Г.М.? Долгова А.И. Расследование и судебные
разбирательства дел о преступлениях несовершеннолетних.- М: Юридическая
литература, ... ... ... ... онымен күрес шаралары
Қазақстан Республикасының демократиялық, зайырлы, құқықтық мемлекет
ретінде қалыптасуы, ... ... сот ... ... ... өсуіне байланысты оның әркелкі түрлерімен
күресті күшейту қажет және жасөспірімдер қылмыстылығымен күрес қылмыспен
күрестің маңызды ... ... ... ... ... уақытта бұл мәселеге ерекше назар аударылып отыр,
жасөспірімдер қылмыстылығына талдау жүргізіледі, олардың құқыққа ... ... ... олардың алдын алу шаралары
жасалады.
Статистика жөніндегі Мемлекеттік комитет ... ... ... 1998 ... ... ... 10 ... 14-ке
дейінгі жасөспірімдер саны 1 млн 632,5 мыңды қүрады. 15 ... ... саны 4 млн 187 мың 830 адам ... ... ... жалпы санының
26,8%-ы. Республикада соңғы уақытта жүргізілген жастар ... ... ... ... ... ... еңбек және
қоғамдық өмірге араласуы үіпін, ал бүл ... ... ... ... ... ... ... құқықтық шарттар ... пен өзге де ... ... осы ... мемлекетте
қалыптасқан қоғамдық қатынастармен себепті түрде байланысты ... ... да елде ... ... экономикалық реформалар
жастардың әлеуметтік жағдайына әлі елеулі оң ықпал ете ... ... ... өсуі ... ... ... ... әртүрлі әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін
1998 жылы 3675 жасөспірім ұсталған. Әрбір 26-қылмысты солар жасайды. ... ... 917 ... 1326 ... ... ... ... қоғамға қарсы бағыттағы 154топ тұр2.
Соңғы уақытта кәмелетке толмағандардың ауыр қылмыстар: қасақана кісі
өлтіру, зорлау, ауыр дене жарақаттары, тонау және т.б. ... ... ... үлкен пайызын жасөспірімдердің абайсыздықпен кісі
өлтіріп ... ... ... ... ... Шардара ауданында 17
жасар Е.Ақназаров өзінің ... ... ие бола ... Еш ... және ... ... ол ... жергілікті мектеп маңын
торуылдаумен жүрген. Оқушы А.Батырбековпен ... ... ... ... ... ... Оқиға қайғылы жағдайда аяқталды -жарақат алған оқушы
қылмыс орнында қайтыс болды.
1 ... В., Указ ... №2?99, стр ... ... П. Подростковая преступность. Заң және заман? №5Д9985стр 78-80.
Сондай-ақ балалардың қараусыздығы да үлкен мәселе ... ... ... ... бейімделу және ақтау Орталығында Қазақстан,
Өзбекстан және Тәжікстаннан келген жасөспірімдер бар. 1998 жылы 7 ... 410 ... ... ... болды, бүл 1997 жылмен
салыстырғанда 51,9% -ға көп1.
Жағдайды түзеу тек сот, ... ... ... ғана ... ... ... ... табылады. Өйткені, оларды қылмысқа итермелеген себептер -
үлкендердің ... ... ... ... ... ... ... тарапынан тиісті назар ... бос ... ... ... ... ... ... тегін үйірмелер, секциялар, клубтар қазір жоқ. ... ... ... сайын қиындай түсуде.
Дегенмен, статистика көрсеткеніндей, 1994-1998 жылдары құқық қорғау
органдарының, сондай-ақ жергілікті басқару ... күш ... ... ... ... саны ... азайды -11447- ден 7435-ке
дейін, ал елде тіркелген қылмыстардың жалпы санындағы ... ... ... төмендеді2.
Өскелең ұрпақ тәрбиесін жетілдіруге құқықтық ықпал ету, ... ... ... қалыптасуы мәселелерін ұйымдастырудағы маңызды орын сот және
тергеу органдары мен жасөспірімдер ісі ... ... ... ... тиесілі, өйткені бас Прокуратураның 1998 жылы 17-
наурыздағы №21 "Кәмелетке толмағандар мен жастар туралы ... ... ... ... ... мен ... ... туралы"
бүйрығында жасөспірімдер қылмыстылығымен күрес және оның алдын алу, олардың
қүқықтары мен ... ... ... мәселелері прокуратура органдары
қызметіндегі маңызды бағыттың бірі екендігі атап көрсетілген.
Прокуратураның алдына қойылған міндеттерге орналастыра ... ... ... ... және ... ... ... мақсатында ҚР Үкіметі 1998 жылғы 8 ... ... ... ... ... ... арасындағы құқық бұзушылықтың
алдын алудың кешенді бағдарламасын бекітті.
Кәмелетке ... ісін ... ... ... ... сот ... органдары қылмыстық іс жүргізудің қағидалары міндеттерін жүзеге
асырады. Ең алдымен оған жасөспірімді адал еңбекпен өмір ... ... ... ... және т.б. ... ... ... бұзушыға тәрбиелік ықпал
еті жүмыстары жатады.
1 Уткелбаев П. Подростковая преступность. Заң және ... ... ... В.? Указ ... №2'99, стр ... бұл міндеттерді табысты орындап шығу үшін қылмыстық қудалауды
жүргізетін органдардың өзі заңдылықты бұзбауы, жасөспірімдердің қүқықтары
мен ... ... ... ... оларды тәрбиелеуге қолдау
көрсетуі қажет.
1.2 Кәмелетке толмағандардың ... жас ... ... қылмыстық іс жүргізу үшін маңызы
Адамның дамуы өте ... ұзақ ... ... ... ... ... кезеңдердің бірі - өтпелі жас деп ... ... ... 14-15 ... ... пен жасөспірімдік жас (15-16-дан 17-
18 жасқа дейін) \ Бұл кезеңде адамның физикалық пісіп-жетілуі ғана ... ... ... ... ... ... моральдық және зияттық
күштерінің қуат алуы жүзеге асады.
Жеткіншек алды жасының өтпелі жас деп ... ... ол ... ... ... ... ... өтумен сипатталады. Алайда,
ортастатистикалық >жеткіншек деп ... жас ... ... ... ... ... заңдылықтары баланың қоршаған ортасы мен ... ғана ... ... оның ... мен тұлғалық ерекшеліктеріне
де тәуелді болатын жеке-дара нүсқалар арқылы көрінеді2.
Ересек жеткіншек алды және жас немесе ... ... ... өте ... ... ... қаралады, өйткені осы жаста
болатын өзгерістер одан кейінгі ... ... ... бағалау үшін
маңызды болып табылады. ... ... бұл жас ... дамудың
аяқталу кезеңін білдіреді.
Осы жастағы жасөспірімдердің мінез-құлқы мен әрекеттері саналы әрі
жігерлі ... ... ... ... орай ... ... ... талаптар
қойылады. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауапкершілігі 16 жастан
басталатыны белгілі, ал кісі ... ... ... және т.б. үшін - ... ... (ҚР ҚК, ... ... физикалық және адамгершілік жағынан дамуы әлі
аяқталған жоқ, бүл оның іс-әрекеттері мен ... ... ... алды ... ... ... терең өзгерістер жүреді5 өсу
жылдамдайжы, жыныс бездерінің секрециясы ... ... ... ... ... биологиялық өзгерістер психикалық дамуға да әсер
етеді. Жеткіншек алды Жасының бастапқы кезіндегі тепе-теңдік ... ... ... ... сыни ... қарау пайда болады,
мінезіндегі ерекшеліктер байқалып, қылықтары өзгереді.
Рыбальская В. Особенности ... по ... о ... ... 7.
2 ... Л. ... преступлений несовершеннолетних.-М.? 1982.-етр
4.
3 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі.
Жеткіншек алды жасында ... ... ... алу ... және ... ... ... кейбір қасиеттері пайда
болады. Көптеген жасөспірімдердің сезімдері, ойлары, әрекеттері түрлаусыз
болып келеді. ... ... пен ... ... ... ... өзгерістеріне алып келетін қызбалық пен сылбырлықтың тез
ауысып отыруы ретінде көрінеді1.
Импульсивтілік пен көңіл-күй тербелістері ... ойы ... ... ... ... бір ... келуі жылдам және тез
өзгереді. Өз іс-әрекеттері мен басқа ... ... ... ... дос ... ... қателесіп жатады, кездейсоқ жанжалдарға
килігеді.
Бірқатар психологтар жеткіншек алды ... ауыр ... ... деп
есептейді, торығу мен үмітсіздік ахуалы, есіріктену, агрессивтілік,
қаталдық, қылмыс ... ... ... ... өтеді.
Л.И. Божовичтің көрсетуінше, жасөспірімдердің моральдық саласында екі
ерекшелік пайда болады:
а) қоғамдық мінез-қүлық пен ... ... ... ... мен ережелеріне байланысты мәселелерге жіті ... ... ... ... және ... ықпалдардан тәуелсіз
моральдық көзқарастар, пікірлер, баға беру қалыптаса бастайды2.
Жеткіншек алды кезеңіне жоғары ... ... ... ... ... мен өз ... ... түрде бақылау нашар дамыған,
сондықтан да жасөспірімдер ойлары мен пікірін өзгертуге уақыт ... тез іске ... Бұл ... көбінесе құқыққа қайшы әрекетке
алып келеді немес оларды жасы үлкен қүқық бүзушылар пайдаланады, кәмелетке
толмағандар тарапынан ... ... ... ... ... ... ... сәтті тауып, жасөспірімдерді қылмыс істеуге тартады.
Кейбір жасөспірімдерге олардың тұрмыс және тәрбие шарттары ... ... ... қасиеттері тән. Бұл қасиеттерді олардың теріс
іс-әрекеттері салдарынан болатын қоғамдық тәртіпті ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Осы жаста көп кездесетін мінез-құлық кемшіліктерінің бірі-қырсықтық.
Кәмелетке толмаған сезіктінің ... ... ... ... ... мән-жайын, ұрланған мүлік пен қылмыс қүралының
орналасқан жерін, қылмысқа қатысушыны ... ... ... ... ... мүмкін. Сондай-ақ, тергеуші жасөспірімнің қырсылыққа жақынырақ сапасы
өтірікшілдікпен де соқтығуы мүмкін.
1 Крутецкий В. Основы педагогической псхологии. М.Д972.- стр ... ... Л.Л. ... и ее ... в ... возрасте- М.Д968.-
стр322
Өтірікке түрткі болатын нәрселер көбінесе:
а) жауапкершілік пен жазадан қорқу;
ә) ... ... ... ... ... мен достары тарапынан
кек алу қорқынышы;
б) достықты дұрыс түсінбеушілік және осыған ... ... ... ... ... аудару, таңғалысын тудыру тілегі. Жеткіншек
алды жасында жекелеген жағымды ... ... ... ... ... ... ... қажеттілік дамиды. Жасөспірімдер
осылайша өзінің сүйікті кейіпкеріне, мұғаліміне және т.б. ұқсауға тырысады.
Бірақ, ... ... ... ... мен ... ... және ... түсініктерінің болмауынан жасөспірімдер оқиғалар мен
адамдардың мінез-құлықтарын бағалауда ... ... ... адамгершілік тұрғысынан жағымсыз тұлғаларға ұқсас болғысы
келіп, еліктейтіні бекер емес. Жасөспірімнің адамгершілік сенімдері ... ... ... Және олар ... ... ... ... теріс
түсінікте болуы себепті немесе ... ... ... ... ... ... жүйесінің кесірінен қылмыс
істеуі мүмкін. Қылмыстың өзінен де жасөспірім ерлік, батырлық, ... ... ... ... ... ... 14-15 ... жеткіншектерге тән.
16-17 жастағы жасөспірімдерде физикалық және ақыл-ой ... ... ... осы ... ... ... ... бәсеңдейді.
Жасөспірімдердің импульсивтілігі азайып, эмоционалдық түрақтылық пайда
болады; жүйке жүйесінің түріне қарамастан, олар 14-15 ... ... ... және ... " ... жеткіншек алды жасы - ... өз ... ... ала ... ... ... қалыптасатын уақыты". Дегенмен, өздерінің
физикалық және ақыл-ой қасиеттері бойынша олардан кіші жеткіншектерге ... ... көп: ... және ... кемелденуге жеткен жоқ; оларға
әлі де 14-15 жасар балаларда болатын қасиеттер тән ("ерексек ... ... өзін ... ... т.б.). Бұл ... айналадағы адамдардың
жасөспірімдерге неғұрлым жоғары талаптар ... және ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін бірқатар
психологиялық қасиеттері қалыптасады.
Алайда, психологтардың зерттеулері ... ... ... ... ... үлгі ... біреудің, жақын айналысында беделді,
абыройлы адамның болуы қажет, сонда ғана ... одан ... ... ... Үлкендердің тәжірбиесі негізінде бала қандай да бір жағдайда қалай
әрекет ету ... ... ... өз ... ... ... Тарарукин С.А. Преступное поведение. - М., 1974.-стр 202
Ата-аналардың бала тәрбиесіне селқос ... оның ... ... ... әкеп ... ... да үлкендерге қарағанда көнгіштеу
болып келетін қараусыз жасөспірімдер біреудің ... тез ... ... түскен баланың мінез-қүлқында теріс қылықтар (дөрекілік,
бейбастақтық, шылым шегу және т.б.) пайда бола бастайды, бұл оның ... ... ... ... ... көмектеседі. Жасөспірім қарсы
келген проблемаларды өзі ойланып, шешімін табуға тырысып қана ... ... ... өз ... жағымды қасиеттерін көрсетуге, өз
ортасының қүрметіне бөленуге ұмтылады. Психологиялық ... ... ... ... қарым-қатынасты бұзу қажеттілігі туған
қиын бала, осы ... жету үшін ... ... ... ... ... ... тіпті өз түлғасын бүзақылық жолымен болса
да бекітуге дейін барады1 ".
Жеткіншек алды ... ... ... ... басым болады. Бұл
қасиеттер өзін үлкен сезіну ... ... ... жасөпірімдер
өздерінің кемелденгенін дәлелдеу үшін кез-келген әрекеттерді жасауға ... алды ... ... ... ... сезімі өзіндік сипатқа ие
болады, ол өзін-өзі бекіту, өзін-өзі көрсету ... ... бұл ... бөлінуі, өз ерекшелігін, даралығын көрсетуге тырысуынан байқалады.
Осыдан келіп мінез-құлқымен, киім кию ... және т.б. кез ... ... ... ... ... ... болады. Алайда, мұндай жас ерекшеліктері
өздігінен ... ... ... туғызбайды. Өйткені тұлғаның қоғамдық
қауіптілігі көбінесе қылмыс істеуге дейін ... ... жас ... ... ... ... олар жасөспірімнің тұлға ретінде қалыптасуы, өмір сүруі
шарттарымен ... ... оның ... ... Сондықтан да5 жасөспірімнің дамуындағы жас ерекшеліетерін білу
жасөспірімдер арасындағы қылмыспен күрес, оның алдын алу ... ... ... ... ... ... ... әрі тиімділікпен тергеу
үшін оларды толық әрі дұрыс ашу үшін өте маңызды.
Жасөспірімдер дамуының жоғарыда талданған ерекшеліктері іс ... ... және осы ... ... өзгешелігін белгілейтін
нормаларды бекіту кезінде ескерілген. Сонымен бірге, психология ғылымының
ережелер негізінде ... ... ... ... қасиеттері
кәмелетке толмағандар істерін жүргізуді ... ... ... ... ... іс жүргізу заңында көрсетілген мүмкіндіктері
шеңберінде дүрыс түрін таңдауға ... ... Л.Л. ... стр ... ... ... істері бойынша анықталуға тиісті мән-
жайлар
Кәмелетке толмағандар істер бойынша ... іс ... ... субъекті - жасөспірім айыпкер екендігіне сәйкес белгілі ... ие бола ... ... ... ... сот ісін ... ... орындауы тиіс.
Олар - қылмыстарды тез және толық ашу, кінәліні анықтау, әрбір ... әділ ... ... және ... ... адам қылмыстық
жауапкершілікке тартылмауы және ... үшін ... ... ... ету. Осы мақсатта қүзіретті органдар қылмысқа кінәлі түлғалар
мен ... ... ... ... ... ... іс ... жүргізу заңы қылмыстық іс бойынша дәлелдеуге жататын мән-жайларды
белгілейді, оған жататындар (ҚР ҚІЖК, 117 бап):
1) ... ... ... ... ... белгілері
(уақыты, орны, қылмыс жасаудың тәсілі және басқа да мән-жайлар) ... ... ... тыйым салынған іс-әрекет жасаудағы тұлғаның
кінәлылығы, кінә ... ... ... сарыны, заң қатесі және шын
қателер;
3) айыпкер жауапкершілігінің дәрежесі мен сипатына әсер ... ... ... жеке ... сипаттайтын мән-жайлар;
5) қылмыс келтірген зиянның сипаты мен мөлшері;
6) іс-әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын мән-жайлар; және ... ... ... мән-жайлар.
Барлық талаптар кәмелетке толмағандар ісі бойынша ... ... ... ... ... тән жасына байланысты психологиялық
ерекшеліктер жасөспірім айыпкер тұлғасының қалыптасу процесін сипаттайтын
мән-жайларды неғұрлым ... ... ... ... Бұл оның ... өмірінің, тәрбиесінің, мінез-құлқының, т.б. нақты шарттарын терең
зерттеу жолымен ғана ... ... ... бәрі қылықтарына дұрыс
түсініктеме беру оның ... бір жас ... ... ... ... ... ... мән-жайлар кәмелетке толмағандар істері бойынша дәлелдеу
затын заңнамалық нақтылау қажеттілігін тудырды. Сонымен, осы істер бойынша
дәлелдеу ... ... ... заң ... жатқызады (ҚР ҚІЖК, 481
бап):
1) жасөспірімнің жасы (күні, айы, туған жылы);
2) жасөспірімнің өмір сүру және тәрбие ... ... ... және психикалық дамуы, мінез, темперамент
ерекшеліктері, қажеттеліктері мен ... ... ... ... және ... ықпалы.
В. Рыбальская есептеуінше1, кәмелетке толмағандар ісі бойынша дәлелдеу
затының ерекшеліктерін жалпы түрде мән-жайлардың үш үлкен ... ... ... өмір сүру және ... ... тікелей айыпкердің жеке тұлғасын сипаттайтын мәліметтер;
б) оны қылмыс жасауға әкелген мән-жайлар.
Дәлелдеу процесінде бұл мән-жайлардың ... және ... ... ... жеке ... ... тұрғысынан зерттелетінін есте
ұстау керек. ... егер де ... және ... топтағы мән-жайлар
негізінен тұлғаның қалыптасу процесін (әлеуметтік шығу тегі, ... және ... ... оның ... ... тәрбие әдістері және
т.б.) сипаттайтын болса, онда екінші топтағы мән-жайлар ... ... ... және ... ... уақытына сәйкес келетін мезеттегі
оның тұлғасының ... ... ... ... ... және ... іс қарау тәжірбиесінде жоғарыдағы барлық мән-жайлар
кешенді түрде, бір уақытта және біртұтас іс ... ... ... бұл ... туралы мәліметтерді іс жүргізу барысында
пайдалану әртүрлі болуы мүмкін.
Сондай-ақ, Г.М Миньковскийдің2 ... ... ... үшін ... ... мән-жайлар үлкендер туралы істерге қарағанда
неғұрлым нақты айқындаладаы, өйткені кәмелетке толмағандар ісі ... шегі ... және оның ... ... тұлғалық сипаттамасы,
өмір сүру және тәрбие шарттары үшін анықталуы қажет фактілердің неғұрлым
үлкен саны кіреді.
В.В ... ... ... ... ... ... ... өзгешелігі, негізінен, бұл шектер үлкендер қылмысы туралы істер
бойынша да ... ... ... әдеттегіден үлкен тобын
құрайтынына байланысты деп есептейді. Мысалы, жасөспірімнің ... ... ... мен шарттарды анықтау үшін әдетте, үлкендер істеріне
қарағанда неғүрлым көп ... ... ... пен ... ... ... ... жауапкершілікке тартылған
кәмелетке толмаған баласының өмір сүруі мен тәрбие шарттары ... ... ... және т.б. ... жатады. Іс үшін елеулі
барлық мән-жайлар анықталғанда ғана тиісті тәрбиелік ... ... ... ... оның ... үшін және болашақта осыған ұқсас
қылмыстардың алдын алу үшін ... ... ... қол жетеді.
1 Рыбальская В. Указ.раб.,стр 35.
2 Миньковский Г.М. Указ.раб., стр 74
3 Леоненко В.В. ... ... по ... о ... ... ... думка, 1987.
Кәмелетке толмағандар істері бойынша дәлелдеу шегшщ ерекшеліктерін Г.М
Миньковский мынадай мән-жайларды анықтаумен байланыстырады:
а) жасөспірімнің жеке ... және дәл ... оның ... ... және жан-дүниесінің саулығы;
б) оның тұлға ретінде қалыптасуының, моральдық ... ... ... ... мен ... болуы немесе болмауы;
г) қылмыстыққа ниет;
д) жасөспірмінің заңды және жеке және мүліктік мүдделерін қорғау үшін
маңызы бар мән-жайлар1.
Жоғарыда айтылғандардан шығатын ... ... ... ... ... ... жасөспірімнің жеке тұлғасы болып табылады.
"Тұлға" ... ... ... ... ... және ... да қасиеттерінің
бірлігін қамтиды. Ол адамның әлеуметтік негізін, оның ... ... ... және т.б. білдіреді.
Философтар, әлеуметтанушылар, психологтар ұстанымы ... ... ... келе, оның үш негізгі элементін атап көрсетіге болады:
демографиялық ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқы.
Қылмыскер тұлғасы "қандай да бір дәрежеде оның қылмыс ... ... ... және жеке өмірлік ережелерімен өзара әрекетте қаралады.
Жасөспірімнің қылмыстық мінез-құлқына көбінесе ... ... ... ... ... қылмыскер тұлғасының
құрылымын зерттеудің ерекше маңыздылығын және ... ... ... қылмыскерлерді топтастыру олардың мінез
құлықтарының мынадай ерекшеліктерін қамтиды: а) ... ... ... тұлғаның жеке бағыттылығының жалпы тұрақсыздығы салдарынан қылмыс
жасау ықтималдығы.
Кәмелетке ... ... жеке ... ... - өте күрделі
психологиялық міндет.
Әсіресе, жасөспірімнің ішкі ... оның ... ... ... өте ... Бұл күрделілік кем
дегенде екі жағдаймен түсіндіріледі:
1) осындай зерттеу жүргізілуге тиісті шектерді белгілеуге байланысты
қиындықтар;
2) алынған ... ... ... ... ... ... ... Г.М. Указ.раб., стр 74
Н.И. Гуковскаяның пайымдауынша, ... ... оның ... ... шарттарын зерттеу тергеу және сотта іс қарау барысында
істелген қылмысқа тікелей қатысы бар ... ғана ... ... ... В. ... бұл ұсынысты қолдамайды. Өйткені, жасөспірімдер
кейде өздерінің жас ерекшелігіне байланысты олардың бұған дейінгі мінез-
құлқы мен ... ... ... қатысы жоқ ауыр қылмысқа қатысушы болып
шығады. Сондықтан да, ... ... ... ... зерттеу
қылмыстық іс жүргізудің арнайы міндеттері мен шеңберінде белгіленетінін
есте ұстай ... ... ... ... жолын емес, керісінше
жасөспірімнің қылмысқа келу жолын табу ... Ал бұл үшін ... ... ... қылмысқа тікелей қатысы жоқ сияқты көрінетін, айыпкердің
жеке тұлғасындағы бірқатар ерекшеліктері ... тура ... ... ... ... ... ... жағдай,
әдетте түлға туралы мәліметтер жасөспірімді білетін әртүрлі адамдардың: ата-
ана, ... ... және т.б. ... жинақталатынына байланысты.
Және олар кейде айыпкер туралы қайшылыққа толы мәліметтерді де ... ... ... ... ... ... айыпкер мен оған мінездеме
беретін адамның өзара қарым-қатынасы туралы жақсы ... алу ... ішкі ... айқындау үлкен әдепті, әділдікті талап
етеді.
Жасөспірімнің қылмыс істеуге дейінгі мінез-қүлқы оның ... ... ... ... де ... ала ... өте мүқият
зерттелуі тиіс. Жасөспірім ІІМ органдарында есепте түрған ба, бүған ... ... ... тәрбиелік сипаттағы шараларға тартылған ба, неге
олар оң нәтиже бермеген - ... ... ... ... ... анықтау керек2.
Алайда, кәмелетке толмағандардың істерін жүргізуді жүзеге асыру
кезінде қылмыстың мән-жайларын анықтауға ... ... ... маңыз берілсе, сондай дәрежеде қарау керек, өйткені қылмысты тергеу
кезінде ... жеке ... ... ... ... т.б. ... тұратын сипаттама қажет.
Кәмелетке толмағандар ісін жүргізу үшін елеулі мән-жайларды анықтау
негізінде қылмыс құрамының жас және есі ... ... ... өте ... болып табылады, себебі ессіздік жағдайында ... ... ... Н.И. Деятельность слдеователя и суда по проедупреждению
преступлений несовершеннолётних.- М.:ЮЛ5 1967.
2 ... В. ... стр ... ... ... - бұл психиканың ауру жағдайымен ... ... ... ... өз ... жауап берудегі
немесе қоғамға қарсы әрекет жасау сәтінде өзін басқаруға қабілетсіздігі1.
Заңда (ҚР ҚК, 16 бап) екі ... ... - ... (биологиялық)
және заңдық (психологиялық). Адам осы өлшемдердің екеуі де болғанда ... ... емес деп ... өлшем созылмалы жан-дүниесінің дерті, ... ... ... ... ... немесе басқа бір ауру
жағдайын білдіреді.
Заңдық өлшемге тұлғаның өз әрекетіне есеп ... ... ... ... ... ... өлшемі) қабілетсіздігі кіреді.
Ессіздікті анықтау үшін осы белгілердің біреуі жеткілікті2.
Психикалық ... ... ... шешу үшін ... ... тиіс (ҚР ... 3-4 т, 241 бап). Есі ... емес деп
танылған адам қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды, оған медициналық
сипаттағы мәжбүрлеу ... ... ... (ҚР ҚК, Іббап).
Адамның есі дұрыс еместігі нақты іоәрекетке қатысты анықталады.
Сондықтан да ешбір адам ... ... ... ... есі ... ... ... алмайды. Дәл осылайша бүған дейін танылған ессіздік жаңадан
істелген әрекетке қолдануға жарамайды. Бұл ... шешу ... ... ... ... ... іс ... кодексінің 489-бабына
сәйкес, кәмелетке толмаған айыпкердің, сезіктінің бойында психикалық ауру
немесе даму кемдігі болуы, оның өз ... ... ... жекелей
есеп беруге және нақты жағдайда ... ... ... ... шешу үшін ... ... ... міндетті. Сондай-ақ, жасөспірім сезікті не ... ... ... ... даму ... ... үшін ... тағайындалуы мүмкін.
ҚР Қылмыстық іс ... ... ... сәйкес, кәмелетке
толмаған айыпкердің жасы дәл анықталуы тиіс. Бірқатар жағдайларда кәмелетке
толмаған ретінде қылмыстық жауапкершілікке тарту, жазаның ... бір ... ... ... ісін тоқтату мүмкіндігі жастың дұрыс
анықталуына тәуелді ... дәл жасы ... ... ... ... құжат
болмаған жағдайда, оны алу мүмкін болмаса сот-медициналық сараптама
тағайындалады (ҚР ... ... ... ... ... словарь. Под.ред. Сухарева А.Я-МД987.
2 Юридический энциклопедический словарь. Под.ред. Сухарева ... ... ... ... ... ... Под ред Казаченко И.Я- М.: Инфра, М-Норма,
1998.-стр28.
Заң шығарушы, жасқа ... ... мән бере ... ... ... қылмыстық жауапкершіліктің формальды негізі ... ... ... іс жүргізу заңнамасы жасөспірімнің
белгілі бір жасқа жетуі осы жасқа сай ... ... ... да ... ... білдірмейді деген ситуацияның болуын да ескереді.
Басқаша айтқанда, З.А.Астемировтың атап өткеніндей, адам өз ... мен ... ... бір ... ... оның ... ... байланысты, нақты дәрежедегі, қандай да бір
түрдегі жауапкершілік жүктейді (немесе жүктей алады).
Қылмыстық ... өз ... ... ... оның ... ... тұлғаның түсінумен мазмұндалатын
құқықтық сананың нақты ... алуы тиіс ... ... ... ... ... ... істеу сәтіндегі кәмелетке толмаған айыпкердің жасы
туралы мәселе істі шешудің ... іс ... ... ... түлғасының елеулі қасиеттері істі тәрбиелеу шараларын қолданумен
тоқтатудың ... мен ... ... Тұлғаны сипаттайтын
мәліметтердің көмегімен тергеу мен сот талқылауының ... алу, ... және т.б.) ... тактикалық мәселелері шешіледі.
1.4. Кәмелетке толмағандар қүқықтарын қамтамасыз етуші кепілдіктер
Кәмелетке ... ... ... ... іс жүргізу құқығы
нормаларымен реттелетіндігі белгілі. Жасөспірімге жеке ... қол ... сот ісін ... ... ... қорғауға
құқығын қамтамасыз ету туралы нормалар толық көлемінде тиесілі.
Сонымен бірге, кәмелетке толмаған құқық бүзушының психологиялық, ... ... ала ... заң ... осы категориядағы істерді
тергеу мен сотта ... ... ... ... Олар ... мүддесін қорғаудың қосымша кепілдіктері ретінде қызмет
атқарады.
Бұл ... ... ... ... - ... ... ... қүқықтарын бүзуды болдырмау, қылмыстық сот ісін жүргізудегі қатал
заңдылықты ... ету және сот ... ... белгіленген
мақсаттарына жету. Қылмыстық іс жүргізудің кәмелетке толмаған қатысушылары
- бүл құқықтың, оның ішінде ... ... ... ... ... Олар ... пен ... танылған мүдделердің үлкен ... ... өз ... ... ... ... және іске асыруға
қабілеттері жетпейді.
1 Астемиров З.А. ... ... ... несовершеннолетних. - М., 1970.
Сондықтан жасөспірімдер үшін олардың құқықтары мен заңды мүдделерінің
ерекше кепілдері бекітілген. Оларға негізінен, ... ... ... ... қатысуы, жасөспірімнің интеллектуалдық, ерік-жігер,
психикалық даму деңгейін анықтау үшін психологиялық ... ... т.б. ... іс ... ... айыпкердің қорғау алуға құқығы заңда
берілген құқықтардың жиынтығы ... ... ... ... ... ... ... толық немесе ішінара ақталуға қол жеткізу,
жауапкершілікті ... ... ... ... жеке және мүліктік
мүдделерін қамтамасыз ету мүмкіндіктерін пайдалана алады. ... ... ... ... ... да ... өкілеттіктермен бірге, қорғаушының
көмегін пайдалану құқығын да ... ... ... ... оның жеке ... алатын
құқықтарының жиынтығын және процесте ... ... ... құқықтардың жиынтығын қамтиды1.
Айыпкердің зияттық кемелсіздігі, істің нақты жағдайына жас шамасына
қарай өзіндік көзқарасы оны қорғау үшін ... ... ие ... ... толмаған айыпкердің өз мүдделерін заңды өкілдің көмегімен жүзеге
асыруына жәрдем түрінде қосымша кепілдіктерді енгізуге себепші болды. ... қол ... ... ... іс жүргізудегі арнайы рөлі
көмектеседі.
Кәмелетке толмаған айыпкерді қорғау жоғары ... ... ... ... ... ... психологиясын білуді қатынас тәжірбиесін
қажет ететін қиындықтармен сабақтасып жатады. Сондықтан, кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... тәжірбиесі бар қорғаушының жүзеге асыруы тиіс.
ҚР ҚІЖК-нің 71- бабының 1-бөлімінің 2-тармағына сәйкес істердің осы
категориясы бойынша міндетті болып ... ... ... ... не олардың заңды өкілі ... ... онда ... прокурор, сот іс бойынша қорғаушының
қатысуын қамтамасыз етуі ... ... ... - ... ... ... ... асырудың бір түрі.
Қорғау құқығын жүзеге асыру - бұл сот әділдігін ... ... ... қажетті шарты.
Айыпкерге қорғау құқығын қамтамасыз ету осы жағдайдың ерекше
маңыздылығына байланысты ... ... ... ... Ол ... ... бекітілген.
Айыпкерге қорғау құқығын қамтамасыз ету - ... іс ... ... сот ... ... ... және ... маңызды кепілдігі.
Рыбальская В. Указ.раб., стр 18-19.
Бұл қылмыстық сот ісін жүргізудегі ... ... ... ... ... ... - соттық дәлелдемелерді жан-жақты, толық
және әділ тексерудің кепілі, іс бойынша ... қол ... ... мен ... ... ... қол ... шарты.
Айыпкердің қорғау құқығы қол сүқпаушылық, сот ісін жүргізу тәсілі,
жариялылықты шектеу құқығы және т.б. ... ... ... бұған дейіт айтылғандай, кәмелетке толмағандар үшін олардың
құқықтары мен заңды мүдделерінің ... ... ... ... қүқықтарымен заңды мүдделерін шынайы жүзеге асыруды
қамтамасыз етуші ... ... ... ... онда ... ... атап айтуға болады: тергеуді жүргізетін соттың және органның
кәмелетке толмаған сотталушы, айыпкердің құқықтары мен ... ... сот ... қатысушылармен құқықтары бірдей екендігін түсіндіру
міндеті және т.б1. Ал айыпкер құқықтарының маңызды ... ... ... ... ... ... презумпциясы қағидасы2.
Айыпкердің кінәсіздік презумпциясы қағидасы - бұл объективті құқықтық
ереже, оған сәйкес заң үкім заңдық күшіне ... ... ... деп
есептемейді және әрбір ... ... іс ... жиналған
материалдарды жан-жақты және әділ зерттеудің негізінде осы іске қатысушының
бойында айыптаудың ... мен ... ... ... қалыптасқанға
дейін айыпкерді кінәлі деп есептемеуін талап етеді.
Айыпкердің кінәсіздік презумпциясы ... сот ... ... ... ... ... іс жүргізудегі объективті шындықты
бекітуге ... ... ... ҚР ... 77 ... берік
негіз тапқан, бұл тергеушіні істі ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді және т.б. (ҚР ҚІЖК,
19-бап).
Кінәсіздік презумпциясының мәні одан бірнеше маңызды салдарлар ... ... ... ... істі қарайтын сотта кім бекітеді, сот
дәлелдеуі тиіс, сотталушыны дәлелдеу міндеті айып тағуға ... ... ... ... ... ... айыпкерге
аударуға құқығы жоқ;
3) айыпкер өзінің кінәсіздығын дәлелдеуге міндетті емес, егер ол ... ... онда бұл оны ... деп ... үшін ... бола ... шешілуі қиын күдіктер айыпкердің пайдасына шешіледі ... ... ... ... ... кейн ғана);
5) айыпкердің көрсетпесіне зорлық, қорқыту және заңсыз шаралар
жолымен жетуге тыйым салынады;
1 ... И.Д. ... на ... М.: ... ... ... В.З. Гарантии прав ... в ... ... - ... ЛГУ, ... ... ... дәлелденген кінәсыздықпен бірдей;
7) айыптау үкімі шығарылғанға дейін ... ... ... ... ақпарат құралдарында түпкілікті пікір айтуға жол
берілмейді.
Тіпті сот ... ... ... ... де кінәсіздік
презумпциясы өз әрекетін ... ... ... үкім әлі ... күшіне
ие болған жоқ. Сотталушы мен оның ... ... ... ... ... ... ... үкімді қайта қарауына құқығы бар (ҚР ҚІЖК, 31-
бап, 2-т). Үкім заңдық күшіне енген кезде ғана, ... ... ... ... болуға мүмкіндік туады. Тек кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... ... пайда болады1.
Жоғарыда айтылғандардан айыпкердің қорғау құқығын жүзеге асыру үшін
кінәсіздік презумпциясының әсері қандай үлкен маңызға ие ... ... ... ... ... ... болып табылатын
қылмыстық іс жүргізуде айыпкердің және оның қорғаушысының қорғау құқығын
шынайы жүзеге ... үшін ... ... ... ... кәмелетке толмағандар істері бойынша ... ... ... зияттық кемелсіздігі, оларда заң туралы
қажетті білімнің ... және іс ... ... істің мән-жайларының
маңыздылығын түсінбеуі себепті, процесте қорғаушының болмауы істі дұрыс
шешуге және олардың ... мен ... ... ... теріс ықпал
етуі мүмкіндігімен анықталады.
Қорғаушы - бұл қылмыстық іс жүргізуде айыпкердің таңдауымен немесе
келісімімен қатысатын ... оның ... мен ... ... ... ... оның жауапкершілігін ... ... ... мән-жайларды .анықтайды; оған заң көмегін көрсетеді және сол
арқылы сот әділдігін дұрыс жүзеге асыруға ... Яғни ол ... ... ... мен мүдделерін қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... заңсыз қылмыстық қудалауға ұшыраған
адамдарды ақтау мақсаттарында іс жүргізу қызметін жүзеге асырады (ҚР ҚІЖК,
7-бап Д9-т).
Қорғаушының ... ... ... ... ... ... бар. Қорғаушыға қарағанда, айыпкердің өкілі өзін
өкілеттендіретін айыпкердің ұстанымына қарсы шыға алмайды; ол не ... ... ... ... ... де ол ... егер айыпкердің талаптары қайшылықты және негізсіз болған
жағдайда, өкіл өкілдіктен бас ... ... бұл оның ... бас ... ... жоқ қорғаушыдан айырмашылығын көрсетеді2.
1 Перлов И.Д. Указ.раб., стр 23-26.
2 Перлов И.Д. ... стр ... ... бойынша қорғаушының қызметі оның заңды өкілмен
өзара іс-әрекетін білдіреді: қорғаушы ... ... өз ... қорғау мүмкіндіктерін талқылайды, іс жүргізу құқықтары мен
міндеттерін іске ... ... ... өкіл ... ... жақын адам ретінде шығады, қорғаушы -
оған құқықтық көмек көрсетуші тұлға. Дәл осы заңды өкіл мен ... ... ... ... ... ... ... үлкен
кепілдіктерін жасайды.
Қылмыстық сот ісін жүргізуге заңды өкілдің қатысуының ерекшелігі, оның
көбінесе бір ғана процессуалдық қызметті ... ... ... ... ... ... ... ата-анасы мен оларды алмастырушы адамдар
бір мезгілде:
а) жасөспірімнің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғайтын субъектілер
ретінде;
ә) бала ... ... мен ... субъектілері ретінде
(бұл жағдайда олар тергеуші мен соттың олардың ... ... ... беру мүмкіндігіне қарсы өздерін қорғауды жүзеге асырады) шығады1.
Жасөспірім заңды өкілдері ретінде қатысуға жіберілуі мүмкін адамдар
тобы ҚР ҚІЖК ... ... ... сезіктінің, айыпкердің ата-
анасы, асырап алушы, қамқоршысы және т.б.
Заңды өкіл егер де оның ... ... ... ... ... істі әділ ... кедергі келтіруге бағытталған деп
есептеуге негіз табылса, іске қатысудан ... ... Н.И, ... ... А.И. ... стр 47.
П-ТАРАУ.КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАРДЫҢ ІСТЕРІН СОТҚА ДЕЙІНГІ ЖҮРГІЗУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Алдыңғы тарауда кәмелетке толмағандардың психикалық дамуының ... мен ... жас ... ... ... іс ... ... толмағандар істерін жүргізудің жалпы
орыны, дәлелдеу затының ... ... ... ... ... жүргізу кепілдіктерінің жүйесі баяндалды.
Осылармен қатар процестің әрбір сатысына жасөспірім туралы ... ... ... тез, ... және толық анықтауға, тәрбиелік
әсер ету ... ... ... ... бағытталған нақты
өзіндік ерекшеліктер де тән.
Сотқа дейінгі іс жүргізудің барлық мәселерін қарамастан, ... ... ... жатпайтын немесе оларды кәмелетке толмағандар істері
бойынша қылмыстық іс жүргізудің өзіндік мақсаттарын ... ету ... іс ... ... талдап өтейік.
2.1. Қылмыстық іс қозғау
Кәмелетке толмағанадар қылмыстарын тергеудің сапасы мен тиімділігі
көбіне қылмыстық істі дәл уақытында ... ... Бұл ... ... ... ... жасы ... арандатушының ықпалымен немесе бүған дейінгі істеген
әрекеті ашылмауына байланысты ... ... ... ... ... ... тез ... беру және оның жолын кесу;
ә) азаматтардың және кәмелетке толмаған құқық бұзушылар мен басқа да
жасөспірімдердің бойында істелген қылмыс үшін ... қалу ... ой ... ... ... жасы ... арандатушылар мен ұйымдастырушылардың істелген қылмыс
пен оған ... ізін ... үшін ... ... ... ... ... жағымды тәрбиелік әсер етуді неғұрлым ерте бастау1. ҚР
Қылмыстық іс ... ... 174 ... сәйкес қылмыстық іс
қозғау негіздері мен сылтаулары ретінде кінәсін мойындап ... ... ... басқару қызметін атқаратын мемлекеттік органдағы
лауазымды тұлғаның хабарлауы, ... ... ... ... іс ... ... ... бар лауазымды тұлғалар
мен органдардың қылмыстар туралы мәліметтерге тікелей тап ... ... К. ... ... іс ... ... фактісі бойынша қозғалады. Бастапқы
материалдарда көбінесе қылмысты жасөспірімдердің істегенін ... ... ... ... а) кәмелетке толмаған сезікті қылмыс
орнында немесе ол істелгеннен кейін ұсталған, не кінәсін мойындап ... ... мен ... ... ... де, сырт түрі мен
қылықтарына қарап жасөспірімдер деп ... б) ... мен ... жас ... ... в) оқиға болған жердің жағдайы, іздер
және ... да ... ... қылмысты жасөспірімдер істегенін
куәландырады.
Кәмелетке толмағандар істері бойынша ... істі дәл ... өте ... ... атап өтілді. Бірақ ҚР ҚІЖК 174 бабында тізіп
көрсетілген сылтаудың біреуі ғана ... ... іс ... ... ... назар аудару қажет. Қылмыстық іс қозғау ... ... ... ала ... ... мен ... ... Бастапқы мәліметтерді алдын ала ... ... ... іс ... ... ... ... үшін қажетті, қылмыс
белгілерінің бар болуы немесе болмауы ... ... ... ... алу болып табылады. Жасөспірімдер қылмысы туралы түскен
материалдарды, ... мен ... ... ала ... ... ... іс ... заңдылығы мен негізділігін қамтамасыз етуде
жатыр. Осы міндетті ... ... ... шешу ... ... қудалау органына) дайындалып жатқан ... ... ... ... болған әрбір нақты жағдайда туындап отырады. Бірақ, ... ... ... ... көзделген қоғамдық қауіпті іс-әрекет
белгілерінің болуы туралы қорытындыға келу үшін ... ... ... шығуы мүмкін. Сондықтан, құзіретті органдарға қосымша мәліметтер
жинау және қылмыстық іс ... ... ... ... ... үшін ... мәлімдемелер мен хабарламаларды алдын ала тексеру ... ... ... түрі жүзеге асырылады. Бұл іс-әрекетті іске асыру Қылмыстық
іс жүргізк кодексінде көрсетілген құралдар мен ... ... ... ... алу, материалдар мен құжаттарды сұратып
алу, сондай-ақ ... ... ... ... мен ... ... кейбір тергеу
әркеттерін жүргізу.
Кәмелетке толмағандар қылмыстары туралы істер бойынша ... ... ала ... ... ... баланың жасын анықтау,
жасөспірім құқық бұзушының ... оның ... ... басқа
да оның өмір сүруі мен тәрбие жағдайын білетін
1 Ерешев Е.Е, ... У. ... ... ... и сообщений о
преступлениях как уголовно-процессуальная деятельность и как необходимая
часть ... ... ... ... ... и ... № 35 1998,
стр 43-44.
адамдардан түсініктемелер алу; ... ... ... оқу
орнындағы өмірі мен тәрбие жағдайларын тексеру қажет.
Осындай заңда реттелген алдын ала тексеру нәтижесінде ... ... ... ... іс қозғау немесе қылмыстық ... бас ... ... шешімі осы қылмыстық іс жүргізу қызметінің
мақсаты болып табылады1.
Жасөспірмге қатысты қылмыстық іс қозғау ... ... шешу ... процесінде, алдын ала тергеу жүргізуді талап ететін, қылмыс
белгілерінің бар ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс қозғауда негізсіз фактілердің жолын кесу
мақсатында материалдарды ұқыпты және ... ... ... ... мен іс-әрекетін қадағалау қажет, өйткені алдын ала
тексерусіз қылмыстық іс ... ... ... қылмыстық істердің
көбеюіне, демек, азаматтарды қылмыстық процеске тартып әурелуге, жасөспірім
психикасы жарақаттауға, дәлелденбеген фактілер ... ... ... ... ... алып келер еді.
Кәмелетке толмағандар қылмыстары туралы материалдар мен хабарламаларды
алдын ала тексеруді жүргізу кезінде, егер де ... ... ... адам ... ... ... жауапкершілікке тартыла алмайтыны
туралы анықталса, онда жасөспірім-құқық бұзушының жасы ... ... ... ... қауіпті іс-әрекет жасауға тартқан
үлкен адамның ... бар ма, оны ... ... ... ... ... толмағандарды қылмыстық әрекетке тарту жағдайлары өте жиі
кездеседі.
Қылмыстық ... ... ... ... ... іс қозғаудың мақсатқа лайықтылығы туралы мәселені шеше отырып,
тиісті шешім қабылдауға ... ... ... мән-жайларды анықтауға
міндетті:
1) жасөспірім істеген қылмыстың маңызы шамалы немесе қоғамға ... ... және оны ... адам ... ... жасөспірім оның тұлғалық ерекшеліктерін есепке алғанда қоғамдық
әсер ету шараларымен түзелуі мүмкін.
Сондықтан қылмыстық іс қозғаудан бас ... ... ... ... ... ... фактісі туралы ақпараттардың үлкен көлемін жинақтау
қажет (жәбірленушінің, куәлардың ... ... және т.б.). ... тергеуші дәлелді қаулы шығаруы тиіс.
1 Ерешев Е.Е, Патсаев У. Указ.раб.- стр 44.
2.2. Алдын ала тергеу
Кәмелетке ... ... ... ... ... тергеу
педагогика, психология салаларындағы арнайы білімдер мен жасөміпірмдермен
жұмыс ... ... ... ... ... өзіндік мәселелерді
шешумен тығыз байланысты. ... ... істі ... аталған ғылым
салаларынан арнайы ... ... ... ... бар ... ... ... қылмыстары туралы заңнамасында (ҚР ҚІЖК, 480-
бап, 2-т) бекітілген ... ... ... және ... ... ... ала тергеу жүргізу міндетті.
Кәмелетке толмағандар қылмыстары туралы істерді жүргізу тәртібі мына
жағдайларда қолданылмайды:
1) осы түлғаның бірнеше қылмысы, бұл ... бір ... ол ... ... ... ... бір іске біріктірілсе;
2) айыпкер сот ісін жүргізу уақыты кезінде кәмелетке толса (ҚР ... ... ... іс жүргізу кодексінің 200 бабына сәйкес, алдын ала тергеу
жүргізілуі міндеттін білдіретін қылмыс белгілері болған кезде алдын ... ... ... іс ... және қылмыс іздерін анықтау мен
бекітуге арналған шүғыл тергеу шараларын: қарау, тінту, алу, ... ... және ... ... ... мен ... ... алуды
жүргізуге құқылы. Анықталған қылмыс және қылмыстық іс қозғау ... ... ... ... тез ... ... ... етеді.
Шұғыл тергеу шаралары орындалғаннан кейін, бірақ қылмыс қозғалған
күннен бастап 5 тәуліктен кешіктірмей ... ... істі ... ... бүл ... ... 24 сағат ішінде жазбаша түрде хабардар
етеді.
Істі тергеушіге бергеннен кейін алдын ала ... ... сол ... ... мен ... ... тек тергеушінің тапсырмасымен
жүргізе алады, егер ... ... ісі ... ... ... ... ... болмаса, алдын ала анықтау органы тергеушіні нәтижелер туралы
хабардар ете ... ... ... ... анықтау үшін іздестіру
шараларын қабылдауға міндетті.
Тергеу әрекеттерін жүргізу тәртібі: ... 201 ... ... ... ... яғни тергеу әрекеттерін жүргізу ... ... ... және ... іздері мен ... алу, ... ... ... тәсілдері қолданылады.
Бірақ мұнда зорлық, қорқыту, заңсыз шараларды ... оған ... ... мен ... қауіп төндіруге болмайды.
Криминалистика бастапқы тергеу әрекеттерінің сипатына ... екі ... ... ... ... болған жерді қарау жүргізілетін қылмыстар (ұрлық, қарақшылық
шабуыл, тонау кісі өлтіру және т.б.)
ә) қылмыстық іс қозғауға негіз ... ... ... ... ... ... ... алу және қарау және т.б.)1.
Жасөспірімдер істеген қылмыстар көбінесе бірінші топқа жатады, соған
орай оқиға ... ... ... әрекеттерінің ішінде немесе
алғашқылардың бірі болып табылады. Ол ... ... ... ... мен ... жасалу механизмінің басқа да
ерекшеліктері анықтауға мүмкіндік береді.
Қылмыс субъектісінің психофизикалық және жас ... ... ... ... ... әдістемесі қылмыс істеуге
жасөспірімнің қатысуы туралы ... ... ... ... ... өзінде,
осы болжауды тексеруді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Оқиға болған жерді қарау процесінде қылмыс субъектісі ... ... ... ... да мән-жайлары туралы болжаулар ұсынылуы мүмкін.
Мұндай ... ... ... ... ... бар, бірақ өзінің
жеделдігімен және динамикасымен ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... дейін тексеріледі, басқалары үшін қарау
нәтижелері ары ... ... база ... ... ... ... ... көрсететін қылмыстың
материалдық зардаптары қылмыс жасауға жасөспірімдердің қатысуы ... ... Атап ... ... ... ... табылған:
а) әдетте 14-15 жасар жеткіншектер қалдыратын, кішігірім мөлшердегі
адам қолы мен аяқтарының іздері (16-17 ... ... ... ... жоқ); ә) ... ... аяқ ... ізі; б)
қылмыскердің жеке заттары (аяқ киім, бас киім және т.б.); в) ... ... және ... ... ... ... ... кезде қылмыстық қастандық
субъектісі туралы тергеушінің қолында бар ақпаратқа ... ... ... а) ... ... ... туралы қандай да бір
мәліметтер; ә) кәмелетке толмаған құқық ... ... ... ... б) қылмыс істеген жасөспірім оқиға орнында ұсталған; в)
жәбірленушінің, ... ... ... ... адам ... мен ... қарағанда, жасөспірім екендігі байқалады.
Оқиға болған жерді қарау барысында жасөспірім ... жеке ... ... ... ... ... ... болған жерді қарау кезіндегі
іздеу шаралары жасөспірімнің нақты білімдерін, дағдыларын ... тиіс ... ... және ... ... К. ... стр 56-57.
2 Каневский К. Указ.раб., стр 59.
Кәмелетке толмағандар істері бойынша тінту ... ... ... киім мен аяқ ... және т.б. табу үшін ... ... ... жасөспірімнің бірі мен тәрбие жағдайлары туралы ақпарат көзі болып
табылады. Тінту ҚР ҚІЖК 32 бабына ... ... ... ... ... жасөспірім айыпкердің (сезіктінің) заңды өкілі қатынасуы тиіс.
Тінту жүргізуге дайындық кезінде жасөспірімнің ... ... ... ... бала ... ... ... ақпарат алған дұрыс.
Одан басқа, пәтердің ... ... ... жеке бөлменің болуы,
қосымша үй-жайлар және т.б. тінту жүргізілетін жерлерді анықтау қажет.
Тінту кезінде кәмелетке толмаған ... ... жеке ... ... ... ... ... сипаттайтын мәліметтерге
назар аудару қажет, сондай-ақ, әдетте үлкендерге қарағанда өзін-өзі толық
билей алмайтын ... ... мен ... халі жіті ... ... ... тінтудің мақсатына жетуге ... ... ... болған отбасының барлық мүшелерінің ... ... да ... ... ... істері бойынша алдын ала тергеу ... ... ... ... ... ол іске ... ... не айыпкер ретінде бірінші рет жауап алу сәтінен бастап жіберіледі,
ал айып ... ... ... не ... ... ... не
тұтқындау сәтінен бастап қатысады.
Егер жасөспірім сезікті, айыпкер не болмаса олардың заңды ... шарт ... ... ... ... іс ... ... қамтамасыз етуі тиіс (ҚР ҚІЖК, 486 бап).
Қорғаушы (адвокат) өзіне қабылдаған айыпкерді, сезіктіні қорғаудан бас
тартуға ... жоқ. Бұл ... үшін ... ... мен басқа да мән-
жайларға қарамастан, маман-заңгердің көмегін пайдалану кепілдігін береді.
Қорғаушы сезіктінің, айыпкердің заңсыз және ... ... ... ... ... ... ... егер де қорғаушы мұндай
ұстаным толық, жан:жақты, әділ ... ... ... ... мән-
жайларына анық қайшы келеді деп ... оның ... ... ... ... ... бұл ситуацияда да қорғаушы
айыпкердің, ... ... ... деп тануға тиіс емес.
Айыпкерді әшекерлейтін немесе оның ... ... ... ... анықтауы заңды, қорғаушының функциясын өрескел бұзу
болып шығады. Ұстанымдардың келісіміне қол жетпеген ... ... ... осы ... бас ... және басқасын шақыру
құқығын түсіндіреді. Айыпкер (сезікті) жасөспірімнің бас ... ... сот үшін ... ... ... осы категориядағы іс жүргізу
кезінде қорғаушының қатысуы сот қатесін болдырмау үшін айыпкердің ... ... ... ... ... ... өз ... іске асыру
мүмкіндігін шектейтін қасиеттеріне байланысты1.
Кәмелетке толмаған айыпкер, сезіктінің ата-анасы ... ... да ... бар ... олардың іске қатысуы міндетті. Жоқ болған жағдайда
қамқоршылық органының өкілі қатысуы тиіс.
Олар іске ... ... ... ... ... рет ... алу ... бастап жіберіледі.
Заңды өкіл, егер де оньің іс-әрекеті жасөспірімнің мүдделеріне нұқсан
келтіреді немесе қылмыстық істі әділ тергеуге кедергі келтіруге ... ... ... бар ... іске ... ... мүмкін. Бұл жағдайда
тергеуші дәлелденген қаулы шығаруы тиіс, ал іске ... ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК, 487 бап, 7 т).
Тергеуші 16-ға толған жасөспірімдер істері бойынша ... ала ... ... ... өз ... ... қорғаушының не заңды өкілдің
қолдаухатымен педагог немесе психолог қатыстыра алады. Ал ... ... ... ... ... осы ... толып, бірақ психикалық
дамуында кемшілік белгілері бар болса, онда іске ... ... ... (ҚР ... 488 бап). ... ... сезікті тергеушіге
оның ата-анасы не басқа заңды ... ... олар ... ... ... шақырылады. Ал, егер ... ... ... не ... ... жағдайында үсталса, онда ол тергеушіге оны
үстап отырған жердің әкімшілігі арқылы шақырылады (ҚР ... 484 ... ... 485 ... ... ... ... айыпкер, сезіктіден
жауап алу ҚР ҚІЖК-нің 213, 215, 216, 217 баптарында көзделген тәртіппен
жүзеге асырылады.
Кәмелетке ... ... ... алу - ... ... өзара іс-
әрекет, қатынас; оған іс жүзіндегі амал-тәсілдер, тактикалық комбинациялар
мен ... ... ... ... ... ... ... жауаптары жауап алудың негізгі мазмүны болып ... ... ... алу ... ... ... ... де,
жауап алу нәтижесі ретінде де сипатталуы мүмкін. Жасөспірімсезіктінің
жауаптары - бұл осы ... ... ... ... және ... ... ... өмір сүретін жауап алу нысанын (затын) құрайтын
мән-жайлар мен фактілер туралы мәліметтердің жиынтығы.
Жасөсіпірімнен жауап алу өз ... ... - ... ... практикалық жағы (оны тиісті практикалық амал-тәсілдер қүрайды)
мен ойлаудан (сүрақтарды қою, ... мен ... ... негіздеу,
дедуктивті және индуктивті ой тұжырымы) тұратын күрделі, жан-жақты құбылыс.
1 Григорян Н. Защитник как участник ... ... ... ... ... Юридического Университета. Фонд Сорос-Казахстан.-Алматы,
1998.- стр 31-32.
Жасөспірімдерден дауап алудың күрделі және жан-жақты сипаты алдын ... үшін ... мен ... ... ... қылмыстық іс жүргізу
әрекеті ретінде өзіне процессуалдық, тактикалық, ... ... әдеп ... ... ... ... іс ... кодексінің нормаларына сәйкес жауап алу
қорғаушының, заңды өкілдің көзінше, ал ... ... ... ... ... ... ... ҚІЖК-нің 216 бабына сәйкес сезіктіден жауап алу ҚР ҚІЖК, 134
бабындағы тәртіппен ол ... ... ... ... оған ... шарасын
қолдану туралы қаулыны жариялаудан кейін жүргізіледі. Жауап алуды ... ... ... ... ... ... ... оған
құқықтарын, жауап беруден бас тарту қүқығын қоса ... ҚІЖК 217 ... ... ... ... ... алуды
тергеуші айыптағылғаннан кейін 24 сағаттан кешіктірмей жүргізуі тиіс, ал
айыпкердің келуден жалтаруы немесе оны іздестіру ... ... ... ... ... ... кейін бірден бастайды. Жауап алуды ... ... ... оның ... ... бас ... құқығын
түсіндіреді және айыпкердің айтқандары оның өзіне қарсы пайдаланалуы мүмкін
екендігін хабарлайды. Айыпкердің жауап ... бас ... ... ... одан ... алу хаттамасында белгіленеді. Бір іс бойынша шақырылған
айыпкерлерден ... ... ... мүнда тергеуші олардың өзара
сөйлеспеуі үшін тиісті шаралар қабылдайды.
Айыпкерден жауап алу ҚР ... 213 ... ... бойынша
жүргізілуі тиіс, яғни жауап алудан бүрын тергеуші ... жеке ... ... ... Егер де ... іс ... тілді білетіндігі
туралы күдік туса, онда оның қай ... ... ... ... анықталады.
Жауап алу сүралушының жеке тұлғалық ерекшеліктерін есепке ала отырып
жүргізілуі ... ... ... ... ... ... ... айыпкерден жауап алу оны түсінетін және белгілер арқылы онымен
сөйлесе алатын адамның ... ... ... ... ... бұл адамның
қатысуы хаттамада көрініс табады. ... ... ... немесе
басқа бір аурудың болуы жағдайында одан ... алу ... ... оның ... өткізіледі.
Жауап алу тәуліктің күндізгі уақытында жүргізілуі тиіс және үзіліссіз
2 сағаттан, ал ... ... - ... 4 ... ... ... анық ... жағдайда жауап алу бүл уақытқа жетпестен үзілуі
тиіс.
1 Сафин Н.Ш. Допрос несовершеннолетнего ... в ... ... ... ... заңнамаға сәйкес, жасөспірім-құқық бұзушыға (айыпкерге,
сезіктіге) бүлтартпау шаралары қолданыла алады (ҚР ҚІЖК, 491 бап, 1-т ... ... ... ҚР ҚІЖК 140 бабында көрсетілген, немесе олар: 1)
ешқайда шықпау және тиісті мінез-құлық туралы қолхат; 2) жеке ... ... 4) үйде ... ... 5) қамау; 6) жасөспірімді бақылауға беру.
Қылмыстық сот ісін ... ... ... деп ... ... ... мәжбүрлеу шаралары аталады, олардың
көмегі арқылы айыпкердің жеке құқықтары мен жеке бас бостандығын ... ... жеке және ... ... алу, сондай-ақ айыпкерді
бақылау (қадағалау) жолымен айыпкер үшін алдын ала анықтаудан, ... ... ... ... ... ... ... қалу мүмкіндігі
жойылады, айыпкер тарапынан іс ... ... ... ... ... ... ескертіледі, оның жаңа қылмыстар істеуін болдырмайтын
тиісті мінез-құлқы, тергеу ... ... сот ... бойынша
уақытында келуі, сондай-ақ үкімнің орындалуы қамтамасыз етіледі. Бұлтартпау
шаралары тек оған уәкілетті мемелекеттік органдар және ... ... ... іс ... ... жүзеге асыру барысында қолданылады,
яғни алдын ала тергеу жүргізу ... және ... сот ... ... ... іс жүргізу барысында1.
Кәмелетке толмаған сезікті, айыпкерге ... ... ... ... мәселені шешу кезінде әрбір жағдайда осы бүлтартпау шарасын
жасөспірім сезікті, айыпкерді ҚР ... 147 ... ... ... беру ... ... ... талқылануы тиіс.
Бақылауға беру ата-ананың ... ... ... біреуі жасөспірімнің тиісті мінез-құлқын, оның тергеушіге,
прокурорға және ... ... ... ету ... ... ... міндеттеме
қабылдауынан тұрады. Заңда жасөспірімді бақылауға беру тек қана ... ... ... ... ... бойынша мүмкін екендігі көрсетілген.
Бақылауға қабылдау туралы қол қою ... ... ... ... ... ... ... немесе айыпталып отырған қылмыстың
сипаты туралы және өздеріне алған міндеттемені бүзған жағдайдағы ... ... ... ... ... ... ... бұл тұлғаларға ҚР ҚІЖК 160 және 145 ... ... ... ... алу ... ... ... көрсетілген бүлтартпау шаралары жасөспірімнің тәрбиесіне
қатысты міндеттер жүктелген адамдар тарапынан баланың ... ... ... етуге арналған.
1 Михайлов В.А. Меры пресечения в российском ... ... и ... ... ... беру оны ... ғана ... сонымен бірге
тәрбие мен түсінік жұмыстарын жүргізуді, баланы заңды сайлау қажеттілігіне
сендіруді, іс ... ... ... үшін ... сот ісін ... ... жағынан көмектесуді білдіреді.
Бақылау, қадағалау және тәрбиелеу (қайта ... ... ... ... ... мінез-құлқын қамтамасыз етуі, оның
тарапынан тергеу мен соттан жасырыну әрекеттерін жоюы, ... ... ... іс ... ... ... кедергі келтіруін,
жалтаруын немесе басқа тәсілмен үкімнің орындалуын қамтамасыз етуге кедергі
келтіруін болдырмауы тиіс1.
Ата-ананың және басқа ... ... беру бұл ... ... ... іс ... ... қамтамасыз етуге қабілетті болған
жағдайда ғана мүмкін. Бұл үшін ... ... ... ... ... алдында беделге ие болуы, жұмыбастылық жағдайына қарай
баланың мінез-құлқына ... ... ... ... ... ... ... осы бұлтартпау шарасын қолдануға теріс әсер ететін факторлар да
бар:
1) осы бұлтартпау шарасын тергеуші, ... және ... ... оны іс жүзінде қолданудың заң талабына сәйкес қиындықтары;
3) бұлтартпау шараларына қарағанда ешқайда шықпау ... ... ... ... ... ... мен қарапайымдығы үшін артық көретін
тергеушілер мен соттардың дәстүрлі ойлау стереотиптері;
4) ата-ананың, қамқоршының және басқа ... ... ... ... ... мінез-құлықтарының алдын алуға және жолын
кесуге ... ... ... ... жүмысының дүрыс ... ... ... ... ... оң ықпал етудің нақты
мүмкіндігінен ... ... ... ... ... ... бұл тергеу
органдарына, прокурорға, сотқа ол ... ... ... ... ... және т.б3.
Кәмелетке толмағанға қатысты бұлтартпау шарасы ретінде қамауға ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК, 132, 150 баптар). Бірақ ауыр
немесе өте ауыр ... ... ... ... ... ... алу бұлтартпау шарасы ретінде тек прокурордың санкциясымен, ... сот ... ... ... ... В.А. Указ.раб., стр 203.
2 Строгович М.С. Курс Советского УПП, т.2.- М: Наука, 197О.-стр 476.
3 Уголовный ... Под ред. ... ... ... 1997, стр ... бойынша сотқа дейінгі іс жүргізу кезінде қамау мерзімі екі айдан
аспайды (ҚР ... 153 бап, 1т), ал ҚР ҚІЖК 491 ... 4 ... сәйкес
алдын ала тергеудегі қамауда үстау мерзімі (ҚР ҚІЖК, 153 бап) алты ... ... ... ... ... толмағандар қамауда басқалардан
жеке ұсталады.
Бұлтартпау шарасын таңдау туралы дәлелденген қаулы шығарылады, ... ... мен ... тұлғасының ерекшеліктеріне байланысты
негіздер көрсетілуі тиіс. Ұстау, қамау немесе қамауда ... ... ... тез ... ... ата-анасы немесе басқа да оның
заңды өкілдері, олар болмаған ... - ... ... хабардар етіледі.
Егер жасөспірім ересек адамдармен бірге қылмыс ... ... ... онда ҚР ҚІЖК 49 ... 3 ... ... іс алдын ала
тергеу сатысында жеке іс жүргізуге бөліктеледі.
Жасөспірімге қатысты іс ... ... ... мән-жайларын жан-
жақты және объективті зерттеу үшін ... ... ... болса,
үлкендермен бір іс бойынша ... ... ... ... ... заңында осы санаттағы істерді жүргізу үшін бекітілген ережелер
қолданылады.
Бұдан шығатыны, істі ... ... ... ... ... бұл оның ... ... жан-жақты, толық және объективті
зерттелуі үшін ... ... ... ... ғана ... екенін
білдіреді.
ҚР ҚІЖК, 49 бабында ... ... ... ... ... сақтау және кәмелетке толмағандар істері бойынша
іс жүргізу итуралы нормаларды қолданумен байланысты ... ... мен ... неғұрлым тиімді жағдай жасау мақсатын көздейді1.
Істі бөлектеу туралы мәселені шешуден ... ... ... ... ... оның ... ... ерекшеліктері, ересек
қатысушыларынан өзара қатынасы туралы мәліметтерді зерделуі ... ... ... үшін ... ... ... бойынша істі бөлектеуден бас тартуға жол берілмейді,
өйткені бөлектеуден кейін одан куә ретінде жауап алынуы ... ... істі ... ... ... ресімделеді, ал
оның жеке тұлғасын, тұрмысы мен тәрбие ... ... ... барлық
материалдары (жасы, мінездемесі, ата-анадан жауап алу ... ... және т.б.) ... туралы жаңа іске түпқұжатпен кіргізіледі.
ҚР ҚІЖК 273 бабына сәйкес алдын ала ... ... ... ... Рыбальская В. Указ.раб., стр 95.
Іс бойынша барлық тергеу іс-әрекеттері орындалып, ал жинақталған
дәлелдемелер ... ... ... үшін ... ... ... бұл туралы айыпталушыны хабардар етуі және оған ... ... жеке өзі, не ... ... ... құқығын
түсіндіруі, сонымен бірге алдын ала тергеуді толықтыру немесе іс бойынша
басқа шешімдер ... ... ... мәлімдеуі тиіс. Бірақ тергеуші
жасөспірімге теріс әсер етуі мүмкін материалдарды ... үшін ... ... ... таныстыру туралы қаулы шығаруға да қақылы (ҚР ҚІЖК,
487 бап, 4т). Бүл ... ... ... ... ... ... ... осы мәселе турасында бұл материалдар заңды өкілге,
қорғаушыға ... ... ... ... ... ... бар. Сонымен бірге жасөспірімнің психикасы қосымша жарақат алудан
қорғалады1.
Іс материалдарымен ... ... оның ... ... ... ... істі тоқтату және т.б. туралы
әртүрлі қолдаухаттар ... ... ... бұл
қолдаухаттарды не қанағаттандыруға, не ... ... ... ... ... ... міндетті.
Егер қолдаухаттар қанағаттандырылса, қосымша тергеу іс-әрекеттерін
жүргізгеннен кейін тергеуші процеске ... ... ала ... туралы қайтадан ... ... ... істің
қосымша материалдарымен, ал ... ... ... ... онда ... материалдарымен танысуына мүмкіндік беруі тиіс (ҚР ҚІЖК, 276 б, 4
т).
Жасөспірімнің ісі бойынша айыптау ... ҚР ... 278 ... талаптарға сәйкестендірілуі тиіс.
Айыптау қорытындысында мыналар көрініс табуы ... а) ... және ... ... оның ішінде материалдық-тұрмыстық
және отбасы жағдайлары;
ә) айыпталушының ... даму ... оның оқуы ... ... туралы мәліметтер;
б) арандатушылар мен қылмыс жасау үшін ... ... ... туралы болжауды тексерудің нәтижелері;
в) ... ... және ... ... ... > қас ерекшеліктерін қоса ... ... ... ... ... жасы туралы дәл
мәліметтер; оның денсаулық жағдайы туралы мәліметтер;
д) егер айыпталушы ... ... ... ... жіберілген
немесе сотталған жағдайда, ... ... ... және оны
жасағаннан кейінгі мінез-құлқы туралы мәліметтер;
е) тергеліп ... ... ... ... ... ... Г.М. ... стр 159.
Кәмелетке толмаған айыпталушының заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз
ету үшін айыптау қорытындысының көшірмесін, кейбір ... іс ... оған ғана ... сонымен бірге оның ... ... ... ... ... ... сай келеді (жасөспірім күзетте
ұсталатын істер бойынша). Прокурор жасөспірім туралы іс ... ... ... ... ... ... ... қосымша
кепілдіктері сақталғандығын тексеруге міндетті. Прокурор, сондай-ақ,
тергеушінің айыпталушының жас ... қоса ... ... ... ... ескергенін және жинақталған ... ... ... ... да ... Атап ... ол
айыпталушының жасы туралы шұбасыз құжатты мәліметтердің болуын тексеруге
міндетті. Қылмыстық ... 16 ... ... ... тартылған
жағдайда, прокурор ҚР ҚІЖК, 15 бабында берілген ... ... ... ба, соны ... қажет. Ең соңында, айыптау қорытындысын бекіте
отырып, прокурор, құжаттарды ... ... ... ... ... тергеуші сияқты, жасөспірімнің жеке тұлғасын, оның ... ... ... есепке ала отырып, айыпталушыны сотқа беру
қажет пе немесе оның түзелуі ... ... ... ... мүмкін бе, осы мәселені шешуге міндетті.
Кәмелетке толмағандар істері бойынша алдын ала тергеу жүргізу ... ... ... зейінділігі, жүйелілігі өте үлкен
маңызға ие, прокурор жасөспірімнің өзін қорғау үшін заң ... ... ... ... ... ... ... сақтауды қамтамасыз етуі тиіс. Көрсетілген материалдар болғанда ғана,
қылмыстық істі қозғаудан бас тарту туралы ... ... ... ... ... барлық талаптарын ескереді және шешім қабылдауды дәлелдей
алады.
Іс жүргізу заңына сәйкес ... ҚР ... 37, 38 ... ... пен ... ... ... істі қысқартуға
қақысы бар. Қылмыстық істі қысқарту туралы дәлелденген қаулы шығарылады.
Қылмыстық іс ... ... ала ... ... ... қорытындысы
бекітілгеннен соң прокурор айыпталушыны сотқа беру туралы қаулы ... ... ... сотқа жіберіледі (ҚР ҚІЖК, 284 б). ... ... ... ... ... қатысушылардың барлығы хабарланады.
Прокурор ҚР ҚІЖК, 284 бабына ... ... ... ... ... қосымшаларды тапсыруды қамтамасыз етеді. Айыптау қорытындысының
көшірмесі ... мен ... де ... егер олар бұл ... ... ... ... жазылған тілді меңгермеген айыпталушы
мен жәбірленушіге көшірме олар ... ... ... ... ... ҚР ҚІЖК ... айыпталушыны сотқа беру қылмыстық процесс
сатысы боп саналмайды, ... заң ... ... ... Т.Ж. ... ... беру - ... маңызды сатысы екендігі туралы көзқарастары кездеседі.
Басқа да заңгер-ғалымдар осы пікірде (Пашкевич П.Ф және ... ... ... ... ... ... іс жүргізу сатысы ретіндегі
мәні жүргізілген алдын ала ... ... ... мен ... ... ... тәртіппен тексеру бойынша
сот органдарының процессуалдық іс-әрекеттерін, ... ... ... ... істі сот мәжілісінде қарау сот ісін жүргізу
міндеттерінің толық ... ... ... беру ... дербес
процессуалдық сатының болуы (және барлық қылмыстық ... ... ... ... тек қана ... ала тергеу жан-жақты, толық, объективті және
заңның барлық талаптары сақталып жүргізілген істерді енгізуді, сондай-ақ
істің мән-жайларын өз ... ... және ... зерттеуді қамтамасыз
етуі тиіс. Сотқа беру туралы негізді шешім айыпталушының кінәлылығы туралы
мәселені алдын ала шешуге ... ... заң ... ... ... ... қылмыстық сот ісін жүргізу міндеттерін табысты орындау үшін жағдай
жасайды.
Сондай-ақ, олардың пікірі бойынша, сотқа беру ... ... ... ... ... сот ... мүдделерінің де кепілдігі болады. Бұл
мағынадағы қорғау объектісі - айыпталушының ... сот ... ... ... сотқа беру -заңдылықты және тұлғаның
субъективті құқықтарын қамтамасыз етудің маңызды шарты. Сотқа ... ... ... ... оның ... ... ... сот қарауына жібермеу мақсаты мен міндеттеріне сәйкес
қызмет етуіне кепілдік береді.
Кәмелетке толмағандарды сотқа берудің өзгешелігі жеке ... ... ала ... ... ... ... мен жалпы
нормалардың нақты ара қатысын білдіреді. Бұл ... ... ... кепілдіктерді сақтау, айыптаудың негізділігі, білікті қорғау,
заңды мүдделерді жан-жақты қорғау өте маңызды.
ҚР ҚІЖК сәйкес, кәмелетке ... ... беру істі ... ... ғана ... ... ... тәрбиелік әсер етудің тиімділігі үшін де
елеулі көптеген ... ... ... ... айыптау
қорытындысын бекітудің және айыпталушыны сотқа берудің алдында 10 тәуліктен
аспайтын ... ... ... ... ... ... 1) ... айыптау қорытындысымен және айыпталушыны сотқа берумен келісімін
білдіруі; 2) өз қаулысы арқылы айыптаудың ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін ауырлығы аз қылмыс туралы ... ... ... 3) ... істі толық көлемде немесе жекелеген
айыпталущыларға қатысты тоқтату; 4) істі ... ... ... ... ... ... қайта жазу үшін өзінің жазбаша нүсқауларымен
бірге қайтаруы; 5) жаңа айыптау қорытындысын жазуы; 6) ... ... ... ... ... ... ... толықтыруы немесе
қысқартуы (ҚР ҚІЖК, 282 б).
Айыптау қорытындысымен түскен іс ... ... ... ... ... ... айыпталушыға таңдалған бұлтартпау шарасын өзгертуге
немесе жоюға, ңе болмаса, егер ... ... ... ... ... бар (ҚР ҚІЖК, 283 б).
ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексі нормалары бойынша сот қылмыстық іс
түскеннен кейін істі ... іс ... ... туралы мәселені шешеді.
Түскен іс бойынша судья (төреші) ҚР ҚІЖК, 301 ... ... ... ... шешімдердің біреуін қабылдайды: 1) басты сот талқылауын
тағайындау ... 2) істі ... ... үшін ... 3) іс ... ... ... түру; 4) істі соттылығы бойынша жіберу; 5) істі тоқтату
туралы; 6) қылмыстық істерді біріктіру ... Іс ... ... ... қаулы түрінде қабылдайды, онда мыналар көрсетілуі ... ... ... ... мен орны; 2) қаулы шығарған судьяның (төреші)
лауазымы мен ... 3) ... ... ... мен ... істің сотқа түсу сәтінен бастап 5 ... ... ... ... іс бойынша ең алдымен әрбір сотталушыға қатысты мыналар деп
анықтауы тиіс: 1) іс осы сотқа сай ... ме;2) істі ... ... ... тұруды қажет ететін мән-жайлар бар ма; 3) ... ... ала ... жүргізу кезінде сот мәжілісін тағайындауға кедергі
келтіретін қылмыстық іс жүргізу заңын бүзу орын алған жоқ па; 4) ... ... ... ... жоюға жата ма ; 5) айыптау қорытындысының
немесе айыптау хаттамасының көшірмелері тапсырылған ба; 6) ... ... ... шарасы өзгертуге не жоюға жата ма; ... ... ... өтеуді және мүмкін болатын мүлікті тәркілеуді
қамтамасыз ... ... ... 8) ... мен ... жата ма (ҚР ҚІЖК, 300 б).
Істі сотта жүргізуге ... ... ... ... істі қосымша
тергеу жүргізу үшін қайтару туралы сүрақты шешу болып табылады.
Істе оны сот талқылауында қарауға кедергі ... ... ... және бүл ... ... ... тергеу органы жоя алатынан
анықтаған сот істі ҚР ҚІЖК, 303 бапта негіздер бойынша ... ... ... ... ... ... істі тараптардың бірінің қолдаухаты бойынша ... ... ... ... үшін ... алады:
1) істе айыпталушы басқа айып тағу үшін негіздердің болуы, егер де ... ... ... ... және қылмыстық жауаптылыққа, егер олардың
іс-әрекеттері қаралатын іске қатысы бар және жаңа тұлғаларға ... ... ... ... емес болса, осы тұлғаларды тарту үшін негіздердің ... істі ... ... және ... ... ... ... айыпты одан да ауыр немесе бастапқы
тағылған айыптан елеулі өзгешелігібар айыпқа өзгерту қажеттілігі
болған кезде.
Іс қосымша тергеу ... үшін ... ... ... Бұл ... ... өз қаулысында істің қандай ... ... ... ... ... Істі ... ... жүргізу үшін жіберу кезінде
судья (төреші) айыпталушыға қатысып бұлтартпау ... ... ... ... талқылауын жүзеге асыру үшін қосымша қарау жүргізіліп, барлық
кедергілер жойылғаннан кейін, судья (төреші) ҚР ҚІЖК ... мен ... ... ... істі сот талқылауына жүргізу үшін қабылдайды.
Судья (төреші) алдын ала анықтау немесе алдын ала тергеу процесінде ҚР
Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ету бойынша барлық талаптары сақталған және істі сотта қарауға
кедергі ... ... ... жоқ ... ... ... соң, басты
сот талқылауын тағайындау туралы шешім қабылдайды (ҚР ҚІЖК, 3026, ... ... ... ... ... ... СОТ ТАЛҚЫЛАУЫ
3.1. Сот талқылауы тәртібінің ерекшеліктері
Сот талқылауы - құрылымы бойынша ... ғана ... ... ... ... салдарлары бойынша өте жауапты қылмыстық ... ... ... сот талқылауы - ерекше юрисдукцияға ие процестің
басты сатысы деген пікірдің қорғалуы негізсіз ... Бүл баға ... және ... тек ... ғана ... туралы ҚР
Конституциясының 77 бабынан келіп шығады. ... ... ... және заңдылығы үшін жауапкершілік сотқа ... оған ... ... ... рөлінің берілуі заңды1.
Кәмелетке толмағандар қылмыстары туралы істерді сотта қарау айқын
түрдегі ... ... кең ... ... ... ие. ... ... заңда қатаң реттелген сотты ұйымдастырудың
дәйектілігін білдіреді.
Сот ... ... ... негізгі міндеті құжаттарды
өз уақытымен, кедергісіз зерттеуді, неғүрлым толық және тиімді сот ... ету, сот ... ... ... ... ... тікелей, ауызша және үзіліссіз болуы, процеске қатысушылар
құқықтарының теңдігін жүзеге асыру. Бұл ... ... ... бір ... ... процессуалдық форманы қатаң сақтау ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыру заңдылықты, сондай-
ақ сот қателігінің алдын алуды, сот қызметі мәдениетінің ... ... оның ... алу ... ... ... ... шешуші
түрде ықпал етеді.
Сот мәжілісінің дайындық ... ... ... шақырылған адамдардың келуін тексеру, ... ... ... істі оның ... ала отырып қарау, қылмыс жасауға ықпал ... ... ... қараған тұлғаларды шақыру есептеледі.
Істі сотта қарауға дайындыққа үш ... ... ... ... бар ... ... ... тиісті нормативті құжаттармен
танысу; сот тергеуі тұрғысында кәмелетке толмағандар істері ... ... ... ... қылмысқа себепші болған
себептерді жою және т.б.).
Сот мәжілісінің дайындық бөлімінде сот ... ... ... мен ... жою үшін ... ала тергеу барысында қандай шаралар
қабылданғанын анықтауға міндетті және қажет болған жағдайда
Голубева Л.М. ... стр ... ... сот ... неғүрлым толық анықтауға шаралар қабылдауы
тиіс (қосымша куәларды шақыру, қажетті дәлелдемелерді сұратып алу).
Кәмелетке толмағандар ... ... сот ... ... ... қалуы жағдайында істі ... ... ... өте ... ... табылады. Қаралатын санаттағы
істер ... ... ... тұлғалардың бәрінің келуін қамтамасыз ету
маңызды. Заңды ... ... ... ... заңның дәл мағынасы бойынша істі қарауды тоқтата алмайды, бірақ
олардың ... ... ... ... ... ... ескерілмей қалмайды, өйткені істі толық және ... үшін ... ... қатысуы қорғау қүқығын толық іске ... ... ... ... ... ... бірі болып
табылады.
Кәмелетке толмағандар істері ... ... ... сотталушы мен
барлық қатысушыларға тікелей тәрбиелік әсер ... ... ... етіп ... ... ... заңдылығы мен негізділігінің маңызды ... ... ... ... танысу, өз ... ... сот ісі ... тілді білмейтін тұлғалар үшін
сотта ... ... ... ана ... ... ... дайындық әрекеттері есептеледі.
Аудармашы өз қызметін сот тергеуінің ең басында бастайды, сондықтан
оған ең бірінші ... мен ... ... сот ісін ... ... - іске ... тұлғаларға айғақтардың, мәлімдемелердің,
жарияланатын құжаттардың, өтініштердің және солар ... сот ... ... және т.б. мазмұнын дүрыс және адалдықпен
аудару.
Сот мәжілісінің бас кезінде сот атқаратын принципті ... ... ... ... сотталушының тұрмыс жағдайы, білімі,
туған жері мен тұрғылықты орны және т.б. ... ... Ол ... ... ... сот тергеуін жеке басының, жас-психологиялық
ерекшеліктерін, істі ашық ... ... сот ... ... мәселенің шешімін, педагогтың қатысуы туралы және т.б.
есепке ала отырып, ... ... ... ... ... жеке басы ... ... қатысып отырған ата-
аналардан немесе олардың орнындағы адамдардан ... салу ... ... солар ғана жасы, науқастары, бұрын қолданылған
ықпал ету ... т.б. ... ... ... әрі шұбасыз мәліметтер бере
алады.
Соттың маңызды және жауапты ... ... ол сот ... ... не ... құқықтарын түсіндіру болып табылады.
Құқықтарды түсіндіру тек нұсқаулық мәнге ие емес, ол сонымен ... ... ... сот ... ... ... ... оң ықпал ежеді, сондай-ақ сотта өз ... ... ... ... ... ... жасөспірім сотталушыға
түсіндіру формальды емес, түсінуге ыңғайлы әрі дәйекті болуы тиіс.
Сотталушы өз ... мен ... ... ... ... оның
дәлелдемелерді зерттеудегі белсенділігі, сот процесінің тәрбиелік әсерінің
тиімділігі артады.
Сотталушының құқықтар кешені: тағылған айып ... ... ... даулау, сотқа өзін ақтау үшін ... деп ... ... оның ... ... шығаратын, күмән келтіретін, не болмаса
кінәсын жеңілдететін ... ... ... ... әрекеттерін дәл жүзеге асыру, ... ... ... шешу сот ... ... оң ықпал етеді,
тәрбиелік әсердің маңызын көтереді, тергеу ... ... ... ... жағдай жасайды.
Заңда көрсетілмеген сот әрекеттерінің күші болмайды, өйткені олар сот
әділдігімен ... ісі ... ... ... (төреші) ҚР ҚІЖК 299 бабында
көрсетілген шешімдердің ... ... Істі сот ... ... ... ... ... сот мәжілісіне дайындық
әрекеттері ҚР ҚІЖК,39 ... ... ... ... ... ... ... сотталушының ісі ашық не жабық сот мәжілісінде
тыңдалады. Істі жабық түрде қарау егер ашық ... ... ... ... тудыруы (мысалы, сот талқылауы тәртібін бұзу) немесе оған
залда отырған ... ... ... ... ... және т.б.)
көрсетуі мүмкін болған жағдайларда жүргізіледі. Істі ... сот ... ... ... сот ... ... ... сот талқылауы
мүшелерінің пікірлері тыңдалысымен қаралады. Істі жабық түрде қарау, сондай-
ақ, кәмелетке толмағандар істері бойынша жариялылықты ... ... ... орын ... ... ... ... қүқығы сақталуы
тиіс.
Егер мән-жайларды зерттеу жасөспірімге теріс ықпал ететін ... ... ... ... ... ... тыңдап, оларды есепке ала отырып, өз
қаулысы арқылы жасөспірім сотталушыны сот мәжілісі залынан осы мән-жайларды
зерттеу уақытының соңына ... ... ... ... Бұл ... ... ... да болады (ҚР ҚІЖК, 493 бап, 1т). Бірақ жасөспірім сотталушы
сот ... ... ... ... соң, ... етуші оған ол жоқта болған
талқылаудың мазмұнын қажетті көлем мен формада хабарлайды және ... ... ... ... сүрақ қою мүмкіндігін береді (ҚР ҚІЖК,
493 бап, 2 т).
Сот талқылауын жүргізу кезінде сот мәжілісіне жасөспірім ... не ... да ... ... шақырылуы тиіс. Олар ҚР ҚІЖК-нің 492
бабына сәйкес, сот тергеуінде дәлелдемелерді зерттеуге қатысу, ... ... мен ... ... және т.б. ... ие. ... мәжілісіне бүкіл сот талқылауы бойында ... ... ... сот ... куә ретінде жауап ала алады.
Бірақ егер де, заңды өкілдің іс-әрекеті жасөспірім ... ... ... ... істі ... ... кедергі
келтіруге бағытталған деп есептеуге негіздер пайда болса, онда ... ... ... оны сот ... ... ... алады және
іске қатысуға жасөспірім сотталушының басқа заңды өкілі жіберілуі мүмкін.
Тараптарға істі ... ... ... ... ... ұмтылатын сот үшін заңды өкілдердің қатысуы маңызды. Бірақ ... ... ... ... ... қалуы, егер сот оның қатысуын
қажетті деп есептемесе, істі қарауды ... ... ... ... ... ... қатысуы іске
қорғаушының қатысуы қажеттілігін жоймайды. Егер ... ... ... іске ... қорғаушы немесе азаматтық жауапкер ретінде
тартылған болса, онда ол осы ... ... ... ... ... ие ... ... ақиқат бекітілетін, дәлелдемелерге баға берілетін,
үкім шығару үшін негіздемелер анықталатын орталық бөлімі - сот ... ... ... ... ... толық және жан-жақты зерттеу
болып саналады, өйткені сот тергеу органдарының қорытындысынан тәуелсіз,
тергеуші ... ... ... ... ол жаңа ... ала алады және оларды ішкі сенім ... ... ... ... бойынша сот ... ... ... ... ... ... ... өзгешелігімен және басқа да
тергеу ... ... ... ... ... сот ... ... басты
талап айыпталушының жас және психологиялық ерекшеліктерін есепке алуға
негізделеді. Оған психологиялық кедергіні жеңуге көмек ... оның ... және ... белсенділігін дұрыс бағытқа салу, ресми ... ... ... үйлестіру маңызды.
Кәмелетке толмағандардың істерін қараудың өзгешелігі және де ... ... ... ... сот ... жалпы
адамгершілік қағидаларын, педагогикалық тәсілдерді ... ... ... ... ... ... ... қайталаудан бас тартуға
жетелейді және қоғамға қарсы психологияны ... Сот ... ... ... ... қатынасына негізделетін іс- қызметтің адамгершілік
аспекті соттың жүмысына моральдық баға беру үшін үлкен ... ... ... ... ... ... өзгешілігі олар" орындайтын функциялардың ерекшеліктеріне
байланысты. Адамгершілік талаптар қылмыстық іс ... ... ... нақты рөлі мен міндетіне қайшы келе алмайды және қайшы
келмеуі ... ... ... ... - ... функциясын іске
асыру актісін - жариялау міндеті мемлекеттік айыптаушыға жүктеледі.
Оны жариялаудың құқықтық салдарлары сот ... ... ... ... ... фактілер мен мән-жайларды, тағылған айыптың
көлемін анықтауға ... мәні ... ... соң, сот оған ... ... Сұраққа жауап бергенде ол жалтақтай ма, өзін кінәлы деп мойындай
ма (ішінара не ... ... ... боп ... ... ... жеке ... құрайды, өйткені олар істің мән-жайларын
зерттеудің ... ... және ... ... бір ... ... толмаған сотталушының айғақтары, егер олар ойдан
шығарылмаған болса, ... ... ... неғұрлым толық анықтауға
көмектеседі, сондықтан сот ... ... ... ... ... ... тиіс. Бұл осы санаттағы істерді қарау кезінде қажетті сотталушымен
психологиялық байланыс үшін де маңызды.
Сотталушылар жеке ... ... ... ... ... ... түйіндеріне қарсы қарсылықтарын білдіруге және сотқа
айыпты теріске шығаратын фактілерді ... ... ... ... не үшін мойындамайтыны немесе оны ішінара мойындайтыны ... ... ... ... және сотталушының қылмысқа қатысын
немесе қатысы жоқтығын ... ... ... ... ... отырып, неғұрлым мақсатты түрде істің мән-жайларын ... үшін іс ... ... беру ... ең ... ... өте ... сот айыптау тезисімен бір уақытта сотталушының
дәлелдеріне баға берді. Осы ... ... ... ... оның ... ... ... теріске шығаруына қарамастан, сотталушының
айғақтарынан бастағаны мақсатқа сай келеді. Ең алдымен оның ... ... одан ... айғақтарға есепке ала отырып басқа дәлелдемелерді
зерттеген дүрыс.
Тағылған айыпты ... ... ... ... ... ... табылады.
Сот тергеуін тиімді жүргізуді қамтамасыз ету ... ... не ... ... мәні мен ... ... ал кейбір кезде қылмысқа сотталушылардың қайсысы және ... ... ... зерттеуді білдіреді.
Сот таңдап алған зерттеу тәртібі процесс мүшелерінің пікірін есепке
ала отырып, куәлардан, ... ... ... заттай дәлелдемелерді
қарауды, айғақтарды жариялауды, басқа да ... ... ... етуі ... ... ... ... сот тергеуінің тиімді тәртібінің
негізгі өлшемі болып, анықталуы тиіс мән-жайлардың бүкіл ... ... ... ... және тәрбие ... да ... ... ... қүқығын іске асырудың ... ... ету, ... кең ... әсер ету ... іс ... ... соттың сот тергеуінің кез-келген і
сәтінде ... ... ... құқығын белгілейді. Бірақ
сот барлық жағдайда ... ... ... ... ... ... алу
кезінде басты рөл жүктеуге тиіс емес, бұл ... ... ... ... және ... ... туралы әсер қалдырады1.
Сотталушыдан жауап алу қылмысқа байланысты жеке ... ... ... егжей-тегжейлі деректерді ... ... ... бас ... өзі ... ... ... туралы еркін әңгіме
түрінде болуы мүмкін, ал кейін - анықтаушы сұрақтарға жауаптар болады.
Кәмелетке ... ... ... оның жас ... ... Олардың дұрыстығы өмірлік ... ... ... ... істеген әрекетіне қатынасымен, сондай-
ақ педагогтың, заңды өкілдің, ... ... ... Олардың
қылмыс оқиғасын қалай қабылдауына да байланысты. Күшті эмоциялық реакция
кезінде ... ... дәл ... жартылай, ал кейде алдын ала
ойластырылған ... ... ... сыни ... әлсірегендей
болады. Бұл жасөспірімнен дұрыс жауап алудың, шыншыл айғақтар берудің
психологиялық алғышарттарын қүрудың ... ... ... ... зерттеудің толықтығы мен ... ... ... ... ... тағайындауды талап етеді.
Кәмелетке толмағандар істеріне қолдану үшін сот-психологиялық
сараптама өте ... ... сот ... ... ... психологиялық мінездеме көңіл бөлмей, ... ... ... дәлелдемелерін тексерумен шектеліп қала алмайды. Сот
жасөспірімнің өз іс-әрекеттерінің ... ... ... оның ... дамуы деңгейін тексеруі тиіс. Сөз жасөспірім айғақтарының шұбасыздығын
бағалау ... ... ... оның ... ... анықтау
туралы болып отыр. Жасөспірімнің ақыл-ой дамуын нықтау үшін сараптама
тағайындау ол өз ... ... ... түсіне алды ма деген
сұрақты анықтау мақсатымен маңызды, ... ... ... ... жасөспірімдерде кездесетін ... ... ... ... есте ... ... ... ақыл-ой мешеулігі дәрежесін, сондай-
ақ ол жасаған қылмыстың қоғамға қауіптілігі сипаты мен дәрежесін есепке ала
отырып, сот ... ... ... ... ... ... сараптама тағайындаудың негіздері мынадай мән-жайлар
болып табылады:
1) жасөспірімнің ақыл-ойы дүрыстығына күмән ... ... іс ... Голубева Л.М.Указ.раб., стр 176.
2) жасына байланысты психологиялық белгілерді, сотталушының ақыл-ой
дамуының жас нормасына сәйкес келуін ... ... ... ... жан ... жағдайында жасауы мүмкіндігі
туралы болжам;
4) жасөспірімнің ақыл-ой дамуының оның жас ... ... ... ... зияттық ерік-жігер саласындағы тұлғалық
ерекшеліктерін анықтау қажеттігі.
Сот-психологиялық сараптама тағайындау ... ... оның ... ... ... ... байланысты
емес) туралы мәліметтер алу қажеттігімен белгіленеді1.
Аталған сараптаманы тағайындау қажеттілігі әрбір нақты ... ... ... ... ... сараптаманы
дәлелденудің басқа құралдарымен алмастыру мүмкін еместігімен анықталады.
Сараптама тағайындаудың жалпы негіздері ҚР ҚІЖК баптарында ... ... ... ... ... ... ... (төрешілер) іс бойынша
жүргізілген сараптама қорытындыларына баға ... ... өте ... егер де ... ... ... ... алу қажет болса, онда, ереже
бойынша ол адам ... ... ... өзі ... міндетті.
Сарапшы қорытындысы іс бойынша дәлелдеме болып есептеледі, ол дәлелдеу
затына ... ... ... сот ... үшін негіздердің бірі
бола алады.
Сот тергеуін жүзеге асыра отырып, жауап алуды жалпыдан жекеге ... іс ... ... отырып, сот болмыс фактілерін мұқият
зерттейді, қоғамға қауіпті әрекет жасаудағы ... рөлі мен ... ... ... кінә ... ... ... ықпал ету шараларымен түзеу мүмкіндігін егжей-тегжейлі анықтайды.
Сот тергеуінің аяқталуы процеске қатысушылардың ... ... ... жеткіліксіз зерттелген сұрақтардың маңыздылығы бірқатар
сот әрекеттерін орындауды талап ... Егер ... ... ... мәселелер анықталмай қалса, сот тергеуге толықтыру
жасауға, ... ... іске жаңа ... қосуға рұқсат береді.
Сот тергеуіне толықтырулар, егер процеске қатысушылар көрсеткен мән-жайлар
соңғы қорытынды үшін елеулі және ... істі ... ... болса,
қажет деп есептеледі.
Сот тергеуінің сапасы мен тиімділігінің негізгі көрсеткіштері мыналар:
- заңдылықты қамтамасыз ету ... іс ... ... ... ... құқықтары мен заңды мүдделерін ... жас ... ... ... стр ... сот ... ... әсері -сотталушыны түзеу және ... сот ... ... мен сот ... ... заңдылық болып саналатын істерді қараудың сапасы
қылмыстылық ... ... ... ... сот қателігі көбінесе жазалаусыз
қалумен қатар жүреді.
Сот тергеуінің тәрбиелік әсері сот ... ... ... ... ... сот ... бойы тікелей ықпал
етумен қамтамасыздандырылады.
Істі тыңдау тағайындалған кезде, сот талқылауы барысында қажет болған
жағдайда ... және ... ... ... мен ... мына
мәселелерге назар аударғаны дүрыс: сотталушының дәл жасы анықталғаны, ... ... ... ... ... куәлік, АХАТ ... ... және т.б.); ... ... ... үшін сот-медициналық сараптама ... ... ... жас шегінің соңғы жылы, айы, күні есептеледі). Кәмелетке
толмағандар ... ... ... сот ісін жүргізу нормалары қылмыс жасау
сәтіне қарай 18 жасқа толмаған тұлғалардың қылмыстары туралы істерді қарау
кезінде ... ... ... ... ... ... ... жасы туралы деректермен бірге сот
ҚР ҚІЖК 481 ... ... ... барлық мән-жайларды анықтауы
тиіс. Сонымен қатар мыналарды ... алу ... ... зияттық,
адамгершілік ерік-жігер дамуының деңгейі; оның мінезі, қызығушылықтары,
мұқтаждары, ... ... ... жағдайы; отбасы құрамы,
материалдық, тұрмыстық жағдайы, отбасының ... ... ... ... және т.б.; ... ... ... шаралардың
сипаты мен ... ... ... ... ... тыс ... мінез-құлқы мен ... ... емес және ... ... мен бірлестіктерге кіруі, осы топтардағы
қатынас сипаты. Алынған деректерді пайдалану кәмелетке толмағандар ... ... ... сот процестерінің тәрбиелік және алдын алушылық
ықпалын күшейтуге ... ... ... ... ... қорғау құқығының кепілдігін
беретін қылмыстық іс жүргізу ... ... ала ... ... ерекше назар аударуы, ҚР ҚІЖК-нің 491 бабына сәйкес ... ... ... алу жасөпірім ауыр немесе ерекше ауыр қылмыс
жасаған ... ғана ... ... ... ... есте ... ... тұтқынға алудың заңдылығы мен негізділігін мұқият
тексергені дұрыс.
Сонымен бірге, жасөспірімді қамауға ... ... беру ... ... ... ... ... жай кездесіп және әңгімелесіп,
бұлтартпау шарасын таңдау туралы ... ... ... ... жеке ... жауап алуға міндетті.
Ересек қатысушылардың болуы және қылмыс ... ... ... сатуға жасөспірімдерді тарту және оларды есірткі
заттарын тұтынуға икемдеу фактілері сот назарынан тыс ... ... ала ... ... ... айып тағу үшін жеткілікті
негіздер болғанның өзінде тиісті ... ... және іс ... ... жасөспірімнің қатысуымен әртүрлі тергеу іс-әрекеттерін жүргізуі,
тергеушілердің бір уақытта айып тағуы және алдын ала тергеудің ... ... ... ... емес. Мұндай жағдайларда жасөспірім мен оның
қорғаушысы өз ... ... ... мүмкіндігінен айрылады, себебі
заң бойынша қорғаушы іске қатысуға тек сезікті не ... ... ... ... алу сәтінен бастап жіберіледі1.
Жасөспірімге қорғау құқығы кепілдігін беретін қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... сот мәжілісінде орны
толмайтын алдын ала тергеудің толық еместігі жағдайында істі ... үшін ... ... ... шешу қажет.
Сонымен қатар, сотталушы материалдық залал келтірген кезде, сот іске
қатысуға жауапкер ... заң ... ... ... ... ... үшін материалдық жауаптылық жүктелген
ата- ... ... ... ... ... және оларға құқықтарын түсіндіреді.
Егер 14 жастан 18-ге дейінгі жастағы ... ... ... ... ... ... немесе ақшасы болмаса, онда үкімнің қорытынды
бөлімінде сотталушы мен оның ... не ... ... ... нақты мөлшерлер көрсетілуі тиіс. Бұл міндет жасөспірім
сотталушы кәмелеттік ... ... ... не ... ... өтеу үшін
жеткілікті мүлкі мен ақшасы болған жағдайда тоқтатылады (ҚР АК, 22 ... ... үкім ... ... ... ... - ... әрекеттерге заңды қолдану актісі ретінде мемлекеттің
кінәлы түлғаның іс-әрекеттеріне қатынасын білдіреді, соттың ... алу ... ... ... жаза ... ... сот оған үлкен психологиялық,
профилактикалық, тәрбиелік ықпал көрсетеді.
Кәмелетке толмағандар істері бойынша үкім шығару үш ... ... ... ... ... ... жеке тұлғасын, қылмыс ... ... және ... ә) тәрбиелік-профилактикалық ықпал ету.
Бұл мәселелерді шешу ... ... ... ... шарттарын, жазаның
сипаты мен көлеміне әсер ететін мән-жайларды ... ала ... ... Құқықтарды қолдану сатылары өзара ... және ... ... И.П. ... ... ... по ... преступлениях несовершеннолетних. -Вестник МГУ, №5, 1996,стр 84.
Сотта зерттелген құжаттардың ... ... ... ... кез-келген күмәнді жоққа шығаруға тиісті. Жасалған түйінге қайшы
келетін және ... ... үкім ... ... ... ... ... түйіндер (қорытындылар) ақиқат болуы, дұрыс және
шұбасыз бастаулардан шығуы тиіс, сонда ғана олар үкім негізіне алынады.
Егер сот ... ... ... ... ... ... ауытқулар болмаған кезде орыналды деген түйінге келсе, яғни ... ... жоқ, онда ол ... ... болмауына байланысты
ақтау үкімін шығарады. Бұл жағдайда сот қылмыстық жауаптылықты теріске
шығарып қана ... ... ... ... ... ... ... жауаптылыққа тарту мүмкіндігін де жояды (тең құқықтан
айыру).
Егер орын алған оқиға жасөспірімнің қылмыстық ... ... ол ... ... ... ... ... жасамаған болса, сот
тағы да қылмыс құрамының болмауына байланысты ақтау ... ... ... егер сотталушыға тағылғанәрекеттер ... ... заң ... сипатталған белгілерді құрағанмен ... ... ... деп танылмайтын жағдайларда да шығарылады.
Дәл осы ақтаудың негізгі тыйым салынған әрекет ... ... ... ... ... Сотта кінәның жоқтығы анықталуы
мүмкін, ал ... ... ... әрекет үшін ғана тартылады.
Кінәлылық туралы қорытынды - үкімнің маңызды элементі - еркін ... ... ... бола ... ол ... ... логикалық
салдары болуы, белгілі мән-жайлардың шұбасыз дәлелденгендігін куәландыруы
тиіс. ... сай ... ... ... ... ... ... тыс
және түсініксіз қалуына, үкімнің негізіне алынуына жол берілмейді.
Үкім шығару кезінде жауаптылықты жеңілдететін және ауырлататын мән-
жайлардың ... ... ... ... ... мән-жайлар қылмыс
құрамына жатпайды, оның белгілерін ... ... олар не ... ... ... туралы, не болмаса, керісінше, қоғамдық
қауіпті, сол үшін де ... ... ... ... ... ... жеке
қасиеттер туралы куәландырады.
Жауаптылықты жеңілдететін өзгеше мән-жай жас шамасындағы ... ... ... ... қарсы тұруға қабілетсіздігі, ауыр
мән-жайлар ағымы, тұлғаның адамгершілік қалыптасуының жағымсыз ... т.б. ... ... жасөсіпірмге бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны оның бағыты
және қайта тәрбиеленуі ... ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдауға қақысы.
Жасөспірімдерге ... ... ... - өлім ... ... ... 49 ... жасөспірім жоғары қауіптілігі жоқ қылмыс жасаса және оның түзелуі
мен қайта ... ... жаза ... қол ... ... онда сот ҚР ҚІЖК 495 бабы ... ... тәрбиелік сипаттағы
мәжбүрлеу шараларын қолдану (ҚР ҚІЖК, 82 б) мүмкіндігі ... ... ... үкім ... ... сот ҚР ҚІЖК, ... ... ... қатар, шартты түрде соттау, бас
бостандығынан айырмай жаза ... ... ... ҚР ... ... ... ... туралы мәселені талқылауы тиіс.
Жаза мөлшерін анықтаған кезде, сот ҚР ҚІЖК 53 бабы бойынша қылмысты
кәмелетке толмаған ... ... ... ... мән-жай болып
табылатыны ескеруі тиіс.
Мысалы, айыпталушы Мельниковқа қатысты ҚР ҚІЖК, 15 бап, 88 ... ... ... оның ... ... ... В.А. ... (1980), оның қылмысты кәмелетке толмаған жаста істегені, бірінші
сотталғандық, тұлғаны жағымды ... ... ... ... ауыр ... мен ... алиментарлық дистрофия болуы, тұрмыс
және тәрбие ... ... даму ... ... қылмыстың сипаты
мен В. Мельниковтың жеке тұлғасын есепке ала ... сот ... ... ерекше деп таныды және Мельниковқа ҚР ҚІЖК 55 бабын қолданып, ... 15 ... 88 ... ... ең ... ... ... дұрыс деп тапты1.
ҚР-ның Қылмыстық кодексі қылмыстық жауаптылық пен жазадан ... ... (ҚР ... 65 бап). ... ... ... ... де орта немесе шамалы ауырлықтағы қылмысты алғаш рет жасаса, ... ... ... келсе, қылмысты ашуға көмектессе немесе басқаша
түрде қылмыс келтірген зиянды жапса, онда ... ... ... ... ... ҚР ҚІЖК 65 ... қарастырылған
қылмыстық жауаптылықты босату негіздерін қылмыстық юстицияның нақты істер
бойынша мақсатқа басқа ... яғни ... ... ... ... ... мен ... орындалуы)2 жетуіне мүмкіндік
беретін қылмыспен күрестегі ымыраға келу шаралары" немесе ... ... ... ... ... следственной и судебной практики. Толовко Л.В. Новые основания
освобождения от уголовной ответственности и проблемы их
процессуального ... ... и ... Росийской Академии
наук, 1997, № 8, стр 77.
3 Келина С.Г. Освобождение от уголовной ответственности как правовое
последствие ... ... В ... ... ... 68. ... А.В. ... уголовное право. Общая часть. Курс
лекций.- М., 1996- стр ... ... заң ... ... ... ... қазіргі
заманғы қылмыстылықтық өсу деңгейінің алдын алудағы сенімді әдіс ретінде
қызмет ете ... ... ... ... ... бір бөлігінің бойында
жазадан тыс қалу сезімін туғызуы мүмкін деген пікір де кездеседі1.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... пен ... толмаған тұлғаларды жазалау мәселелерін шешуге
ерекше - адамгершілік - тұрғыдан келуімен сипатталады, өйткені ... ... ... сот ҚР ҚІЖК 371, 395 ... ... ... ескереді, » ... ... ... ... жасөспірім-құқық бұзушының
жеке тұлғасымен өлшемдестігі ... ... ... ... ... ... сондай-ақ жазалау мақсатын есепке ала отырып, неғұрлым
жеке-дараланған және сараланған жазаға және оған ... ... және ... ... қолдануға сенуі керек2.
ҚР Жоғарғы соты Пленумның 1989 жылы 29 қыркүйектегі "ҚР соттарының бас
бостандығынан ... ... ... тағайындау тәжірбиесі туралы"
қаулысында судьялар ... ... жаза ... ... ... қоғамдық қауіптілігі шамалы қылмыстар үшін оларды бас
бостандығынан ... ... ... ... үшін заңда берілген
мүмкіндіктерді толық пайдалануға міндетті деп атап көрсетілген.
Бірақ соттар барлық ... ... ... бас ... ... ... шарасын мақсатқа сай тағайындай бермейді. ... ... ... пен ... істері бойынша, оларды Ақтөбе облысының аудандық соты 1995 ... ... 3 ... 2 ... ... де қатал режимдегі түзеу мекемелерінде
жазаларын өтеуге бас ... ... ... ... 82 ... 1 ... алып ... және ҚК 200 бабының 1 ... ... ... ... ... ауыр ... ... есепке
ала отырып, жаза мөлшерін төмендету және ҚК 41-1 ... ... ... ... ... жаза ... ... соттар барлық жағдайда
сотталушылардың жауаптылығын жеңілдететін мән-жайларды назарға ... ... ... ... ... мен сипатын, кінәлінің
тұлғасы туралы деректерді ескере бермейді. ... ... ... ... дәл осы ... байланысты.
Кәмелетке толмағандардың құқық бұзушылығының алдын алуда елеулі шығын
шығуы кездеседі және де жазалаудың қатал ... ... яғни ... ... қолдану көлемінің ұлғаюы-бұл елдегі
1 Головко Л.В. Указ.раб., стр 81.
2Новое уголовное законодательство и ... ... ... ... ... Министерства
Науки-Академии Наук РК.- № 1, 1996, стр ... ... ... ... ... № 1, 1996.
криминалдық ситуацияны құрт асқындырған теріс ... мен ... ... ... ... аудару болып саналады; бұл ... ... ... ... ... ... жаза ... кезінде соттар заң талаптарын басшылыққа
алуы және бүл тұлғаларға қатысты жаза ... ... ... ... ... тәрбиелеу, жаңа қылмыстар жасалуының алдын алу ... тиіс ... ... қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәмелетке толмағандар өздерінің жас шамасына, зияттық деңгейіне
байланысты физикалық, рухани және әлеуметтік даму ... ... ... ... ... қамқорлық пен көмекке зәру екендігін
назарға ала отырып, мемлекет олардың қүқықтарын, ... ... ... ... тәртібін бекітті. Осылайша объективті себептерге
орай, өскелең ұрпақтың қүқықтық санасын көтеруге, ... ... ... ... ... ... ... туындайды.
Қазақстан Республикасының заңнамасына, ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексі
міндеттеріне сәйкес, сот әділдігі органдары ... ... ... ... ... іс ... ... құқықтық ықпал ету,
олардың сот қорғауы, құпиялық, жазаны даралау, тең құқықтылық және ... іске ... ... бірі ... ... ... жасөспірім-
құқық бұзушылардың жеке мінездемелерін ескере отырып, мемлекет кәмелетке
толмағандар қылмыстары туралы іс ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу кодексімен реттелген бұл тәртіп
кәмелетке толмағандарға қатысты сот әділдігін ... ... ... ... бірдей адам құқықтарының Декларациясына, балалар ... ... ... және ... ... ... Пактіге, БҰҰ-ның Шағын
стандартты ережелеріне және басқа адам құқықтарын ... ... ... ... ... толмағандар істерін жүргізу тәртібі істі
дұрыс шешуге жәрдемдеседі, сот ... ... ... ... сот
қателерін жоюға, жасөспірімдерге тәрбиелік-алдын алушылық әсер етуге оң
ықпал жасайды.
Бұл органдардың ... алу ... ең ... ... пен жастар арасындағы басқа да қүқық бұзушылықтың
алдын алу шаралары ... ... ... байланысты.
Сот ісін жүргізудің мазмұны бойынша қорғаушылық ... ... ... Сот ... ... ... айрылған.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінде ұсынылған
прогрессивтілік пен адамгершілік, оның мазмұнында бұрынғы заңнамадан ... ... ... ... Сот ... ... ... адам мен азаматтың құқықтары мен
бостандықтарын қорғауды қамтамасыз ету.
Заң негізсіз ... ... ... ... кепілдіктер
береді. Процеске қатысушылардың құқықтары, соттың оларды қамтамасыз ... ... және ... ... ... ... ... іс-әрекетінен ... ... ... ... залалдың орнын толтыру, ... ... ... ... ету ... едәуір кеңейтілген.
2. Айыптау, қорғау және істі мәні бойынша қарау ... ... ... ... мен тең ... қамтамасыз ету.
3. Сотқа жаңа статус (мәртебе) беру.
Заңда сот ... ... ... ... іс қарауы құқық
қорғаушылық тұрғысына ауыстырылған. Сотқа дейінгі іс ... ... ... ... жаңа ... ... соттары тұрақты түрде сот қызметінің ... ... сот ісін ... ... ... және ... ... жаза
тағайындау кезінде қателік жібермеу, кінәсыз тұлғаларды қылмыстық қудалауды
жою мақсаттарымен ... ... ... ... ... алдын
ала тергеу мен қарауға назарды күшейтеді.
Осылайша, жоғарыда айтылғандардан жасөспірімдер бойынша сот ... ... ... ... заң ... ... реттелген деген
қорытынды жасауға болады. Мысалы, жасөспірімнің заңды өкілінің, қорғаушының
жасөспірім-құқық бұзушының ісі бойынша іс ... ... ... ... ... ... бұл оған құқықтары мен заңды
мүдделерін толық қорғауға мүмкіндік береді.
Бірақ сот процесінің тәрбиелік-алдын алу ... ... ... пен сот ... ... ... жалпының сеніміне қол
жеткізу тек істі материалдық және процессуалдық заңнама ... ... сот ... ... жоғары мәдениеті жағдайында ғана мүмкін
болады.
А.Ф.Кони айтқандай, - "қылмыстық ... ... ... тірі
адамнен бетпе-бет қояды, бұл сотқа әрбір істі дұрыс шешу үшін ... ... Бұл ... ... ... ... ... яғни көзқарастары, түсініктері қалыптаспаған жасөспірім
отырса, бірнеше есе өседі"2.
Бірақ, дегенмен де, ... ... ... оның ... қылмыс жасау үшін жағдай жасайтын себептерді жою, ... тек ... ... ... мәдениет, денсаулық сақтау және
спорт қызметкерлерінің, бұқаралық ақпарат құралдарының және т.б. ... ... ... ... ... ... ғана мүмкін
болады, олар сананы қайта құруға, ... ... ... ... ... әділ баға тудыруға, азаматтардың құқық бұзушылыққа
төзбеу сезімін қалыптастыруға, кемелді адамгершілік көзқарас бағдарына ... мен ... ... ... сын көзімен қарау сезіміне
тәрбиелеуге көмектесе алады.
1 ... ... ... в ... № 1, 1999, стр ... Дарбаев С. Преступления несовершеннолетних и их ... ... ... № 35 1997.- стр ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 ж.-Алматы:
Жеті Жарғы, 1995.
2. Минимальные ... ... ООН, ... ... ... ... несовершеннолетних от 29 ноября 1985 г.
3.Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі 1 қаңтар 1998ж.-
Алматы: Жеті ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексі 1 қаңтар 1998ж.-Алматы: Жеті
Жарғы, 1998.
5. Қазақ ССР Азаматтық кодексі 28 желтоқсан 1963.
6.1998-2000 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... алудың кешенді бағдарламасын бекіту туралы
үкімет ... 8 ... 1998 ... ... ... З.А. Уголовная ответственность и ... М., ... ... К. ... ... и ... ... Казахстан, 1980.
3. Бегалиев К. Меры борьбы с преступностью несовершеннолетних: правовые и
организационные основы деятельности органов, ... в ... ... ... ... ... Берсугурова Л. ... ... ... ... по
уголовным делам и эффективность ... ... ... №1, ... ... Л.Л. ... и ее ... в детском возрасте.-М., 1968 г.
6. Голубева Л.М. Судебное ... дел о ... ... ... Григорян Н. Защитник как участник уголовного процесса. Сборник статей
слушателей Летнего ... ... Фонд ... ... ... Л.В. ... ... освобождения от уголовной
ответственности и ... их ... ... ... РАН, № 8, ... ... Н.И. Деятельность ... и ... ... ... ... ... ... Н.И., Миньковский Г.М., Долгова А.И. Расследование и судебные
разбирательства дел о ... ... М: ... ... 5-6.
11. Дарбаев С. Преступления ... и ... ... законом.- "Тураби", № 3, 1997.
12. Ерешев Е.Е, Патсаев У. Предварительная проверка заявлений и сообщений о
преступлениях как уголовно-процессуальная деятельность и как ... ... ... ... ... ... и ... № 3, 1998,
стр 43-44.
13. Каневский Л. Расследование и ... ... ... ... ... С.Г. ... от ... ответственности как правовое
последствие совершения преступления. В книге "Уголовное право: новые идеим.-
М., 1994.
15. Крутецкий В.А. ... ... ... 1972.
16. Кокурин И.П. Особенности судебного разбирательства по ... ... ... ... МГУ, № 5, ... ... В.В. Судебное производство по ... о ... ... Наукова думка, 1987.
18. Лукашевич В.З. Гарантии прав обвиняемого в советском ... - ... ... ЛГУ, 1959.
19. Миньковский Г.М. ... ... и ... дел о несовершеннолетних.-М. Госюриздат, 1959.
20. Михайлов В.А. Меры ... в ... ... Право и Зақон, 1996.
21. Наумов А.В. Российское уголовное право. Общая часть. Курс лекций.-
М., 1996.
22. ... И.Д. ... на ... М.: ... 1969. ... ... ... по делам о преступлениях
несовершеннолетних-Иркутск, 1972.
24. Саркисянц Г.П. Законный представитель несовершеннолетнего обвиняемого ... ... ... Н.Ш. ... ... ... в советском
уголовном судопроизводстве.-КазаныИздательство Казанского ... ... ... ... и
^ ... ... ", №2, ... ... М.С. Курс ... ... процесса.Т.2.- М:
Наука, 1970.
28. Сперанский К.К. Проблемы ... ... ... несовершеннолетних и против ... ... ... С.А. Преступное поведение. - М., 1974.
30. Уткелбаев П.Подростковая преступность.-м3акон и время11, №5Д998.
31. Шапинова ... ... ... и ... и ... ... ... Министерства Науки- Академии Наук .-Алматы, № 1, 1996.
32. Юридический энциклопедический словарь. Под.ред. Сухарева А.Я.-М., 1987.
33. Уголовный процесс. Под ред. ... ... ... ... ... право. Общая часть. Под ред Казаченко И.Я- М.: Инфра,
М. Норма, 1998.
35. Обзор судебной практики.- "Тураби", № 1, 1996.
36. Материалы следственной и ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша сот ісін жүргізу190 бет
Кәмелетке толмағандар істері бойынша қылмыстық іс жүргізу ерекшеліктері35 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Қылмыстық іс жүргізу және тоқтату23 бет
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары79 бет
Қылмыстық іс жүргізу құқығы24 бет
Қылмыстық процестегі жедел-іздестіру әрекеттері62 бет
Кәмелет жасына толмағандардың әкімшілік жауапкершілігі11 бет
Кәмелетке толмаған қылмыстарды тергеу64 бет
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу саласындағы мемлекет саясаты9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь