Еуразиялық экономикалық қауымдастығының сауда қатынастары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАУЫМДАСТЫҚ 7
1.1 ЕурАзЭҚ . тың қалыптасуының алғышарттары 7
1.2 ЕурАзЭҚ . тың идеясы, мақсат, міндеттері институтционалдық құрылымы 23

2 ЕУРАЗЭҚ ЕЛДЕРІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИНТЕГРАЦИЯСЫНЫҢ ДАМУ ЖОЛДАРЫ 31
2.1 ЕурАзЭҚ шеңберінде ортақ ішкі дамыту жолдары 31
2.2 ЕурАзЭҚ .та интеграцияны дамыту мәселелері 42

ҚОРЫТЫНДЫ 59

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 63
ҚОСЫМША А 68
ҚОСЫМША Ә 69
ҚОСЫМША Б 70
ҚОСЫМША В 71
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың айтуынша: «...біреулерді жаһандану қайтадан «тас ғасырына» қуып тықса, келесілерді өзінің өміршең күш-қуатымен және жайнаған жасампаздығымен құнарландырады» [1, 11 б.]. Біздің тарапымыздан оған төтеп беру, ғаламдану әсерінен қалыптасқан жаңа жағдайларға машықтану болып табылады. Мұндай машықтанудың бірден-бір әдісі – экономикалық интеграция.
Қазақстанда, сондай-ақ басқа да жаңа тәуелсіз мемлекеттерде өзінің болашағын жаңа тәртіптерге сай қалыптастырудың тек екі ғана нұсқасы бар сияқты:
1. қол жеткізген егемендігіне және өз күшіне арқа сүйей отырып, әлеуметтік-экономикалық міндеттерді өз бетінше өктемдігінде қалуға тәуелділікте болу (әрине, тиімсіз нұсқа);
2. көршілес мемлекеттермен өзара ұтымды әрі тиімді интеграциялық байланыстарды дамыту, ұлттық экономикалық бірлесе отырып нығайту. Қазақстан қазіргі таңда екінші нұсқа бойынша өзінің даму бағытын таңдап отыр.
Сол себепті біз болашаққа нық аяқпен басу үшін бүгінгі күннің қауіпсіздігіне сенімді болуымыз керек. 1994 жылдан бастап Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев Еуразиялық одақ құру идеясын ұсынып келеді. Оның айтуынша: «...Біз - өзінің жеке тарихы және өзінің жеке болашағы бар еуразиялық елміз. Сондықтан да біздің үлгі басқаларға ұқсамайтын болады. Ол өзінің өн бойына әртүрлі өркениет жетістіктерін сіңіреді»[1,130-131 бб.]. Әрбір елдің, қоғамның, мемлекеттің дербестігі мен тәуелсіздігі оның жүргізіп отырған халықаралық қатынастары және сыртқы саясаты арқылы көрініп, бағаланады.
Осы мәселелерді талдай отырып, мен өзімнің диплом жұмысымның тақырыбын қазіргі таңда үлкен маңызға ие деп ойлаймын. Қандай болмасын мемлекеттің болашағы бүгінгі күннен басталатыны сөзсіз.
Тақырыптың зерттелу деңгейі Посткеңестік кеңістегі экономикалық интеграция мәселелерін зерттеуге экономист-ғалымдардың тәжірибедегі адамдардың көптеген еңбектері арналды. Интеграцияның және ортақ аймақтық экономикалық кеңістікті қалыптастырудың жалпы мәселелеріне ТМД елдерінің мынадай белгілі ғалымдарының еңбектері сіңді: Л.Абаукин, П.Алампиев, Л.Бляхма, Т.Койчуев, И.Коротченя, А.Кротов, К.Овчинников, И.Семенов, С.Ситарян, Е.Строев, Е.Чистяков, Н.Шмелев, Ю.Шишков, В.Шульга және басқалары.
Интеграция проблемалары төңірегінде отандық экономист ғалымдар да – қалам тербеді, олардың еңбектерінің тақырыпты зерттеу барысындағы алатын орны зор. Атап айтсақ, Қазақстанның әлемдік экономикаға интеграциялануы және әлемдік экономикадағы алатын орнын анықтау мәселелері туралы ой-пікірлер А.Алшановтың, О.Әлиевтің, Я.Әубәкіровтың, А.Әшімбаеваның, Р.Елемисовтың, А.Есентүгеловтың, А.Қошановтың, Е.Жатқанбаевтың, К.Сағадиевтің, Л.Сухованың және т.б. еңбектерінде қаралды.
Ал экономикалық интеграция, оның ішінде ТМД мемлекеттерінің, оның ішінде Орталық Азия елдері экономикалық интеграциясы проблемаларына байланысты арнайы зерттеулерді Н.Назарбаев, Н.Исинғарин, С.Сатубалдин, С.Прімбетов, М.Кенжегузин, Д.Қабдиев, Б.Қазбеков, Ж.Әубәкірова, М.Тінәсілов, Т.Мансұров сияқты отандас ғалымдар еңбектерінен көруге болады.
Дегенмен, аймақтық экономикалық интеграцияның кейбір мәселелеріне қатысты еңбектердің барлығына қарамастан, Еуразиялық экономикалық одақ концепциясы төңірегіндегі интеграциялық процестермен байланысты теориялық және практикалық мәселелер толыққанды өңделіп, бір жүйеге келтіріліп, кешенді түрде әлі зерттелген жоқ. Сондай-ақ бұл тақырып туралы республикамызда арнайы жүргізілген дипломдық жұмыс кездеспейді. Сондықтан экономикалық саясатты жүргізудегі маңызды бастаулардың қазіргі әлем талаптарына сай бағытталуы мәселелері тереңірек зерттеуді қажет етеді.
Жұмыстың мақсаты Әлем елдерінің аймақтық интеграциялануға деген жаппай бет бұрыстарын ескерсек, интеграциялық әлеуметтері өте жоғары ЕурАзЭҚ елдерінің аймақтық бірігуі – объективті қажет процесс еді. Сондықтанда аталмыш диплом тақырыбының басты мақсаты - Еуразиялық Экономикалық қауымдастықтың құрылу тарихы мен қазіргі таңдағы қызметіне баға беру болып табылады. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін жұмыс барысында бірнеше міндеттер туындады. Олар төмендегідей:
- Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтың – географиялық, тарихи – мәдени, саяси, экономикалық алғышарттарымен жан – жақты таныса отырып, оларға талдау жасау;
- Еуразияшылдық идеасының қалыптасуы және және қазіргі таңдағы маңызы;
- Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтың мақсат міндеттерімен кеңінен танысу;
- Қауымдастықтың институтционалдық құрылымын анықтау;
- Қауымдастықтың әлемдік экономикадағы алар орнын анықтай отырып, сауда қарым – қатынастағы рөлін анықтау;
- Қазіргі таңдағы интеграциялық дамудың маңызын анықтай отырып, Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтың орнын анықтау болып табылады.
Зерттеу нысаны (объектісі) – ЕурАзЭҚ-қа қатысушы-мемлекеттердің көпжақты экономикалық ынтымақтастығы.
Зерттеу жұмысының әдістемелік негізі Жұмысты жазу кезінде обьективтілік, салыстыру, талдау және тағы басқа әдістер қолданылды.
Зерттеудің ғылыми жаңашылдығы Еуразиялық экономикалық қауымдастық елдеріндегі экономикалық – сауда қатынастарына байланысты теориялық және практикалық мәселелерге кешенді шолу жасау және талдау, сондай-ақ оның қалыптасуы мен дамуына байланысты ғылыми негізделген ұсыныстар зерттеудің ғылыми жаңалығы болып табылады.
Зерттеу жұмысының қолданыстық маңызы Жұмыстың басты нәтижелері мен тұжырымдамаларын халықаралық қатынастар тарихын және әлемдік ықпалдастық үрдістерін оқып үйренуде студенттердің семинар, реферат, курс жұмысын жазу барысында пайдалануға болады.
Жұмыстың құрылымы Кіріспеден, екі тараудан, қорытынды, қосымшалар және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Назарбаев Н.А Казахстан -2030 Процветание, безопасность и улучшение благосостояние всех казахстанцев: Послание Президента страны народу Казахстана / Н.А. Назарбаев.- Алматы: Атамұра, 1997.- 141 с.
2. Центральная Азия в системе глобальных отношений: Сборник материалов конференций / отв.ред. М.С. Ашимбаев. – Алматы:- ТОО «ФинЭк». – 2002. – 254 с.
3. Исингарин Н.К. 10 лет СНГ.Проблемы, поиски и решения / Н.К. Исингарин Алматы: – ОФ «Бис». - 2001. – 400 с.
4. Кошанов А. Неолиберальная концепция глобализации и система экономических интересов Республики Казахстан / А.Кошанов // Евразийское Сообщество. – 2002. - №4. – С.5-11
5. Межеуов В.М. Проблемы современности в контексте глобализации и система экономических интересов Республики Казахстан / В.М.Межеуов // Политика. – 2000. - №3. – С.13-217
6. Кузнецов В. Что такое глобализация? / Кузнецов В.// Мировая экономика и мировая отношения. – 1998.- №2. – С.12-21.
7. Пирожков С. Развитие интеграционных процессов в СНГ в контексте глобальных и региональных измерений / С.Пирожков // Центральная Азия и Кавказ. – 2001. - №2. – С.7-19.
8. Шишков Ю.В. Интеграционные процессы на пороге ХХІ века. Почему интегрируются страны СНГ? – М.: Экономика, 2001. – 126 с.
9. Хасбулатов Р.И. Мировая экономика. – М: Инсан, 19994. – 560 с.
10. Бутенко А.П. Социалистическая интеграция. Её сущность и перспективы. – М.: Мысль, 1971. – 48 с.
11. Шишков Ю.В. Западно – европейская интеграция: политические аспекты. – М.: Наука, 1985. – 336 с.
12. Койчуев Т.К. Теория постсоветского реформирования. – Бишкек: Илим, 1997. – 154 с.
13. Максимова Современные буржуазные концепции мирового капиталистического хозяйства. – М.: Мысль, 1980. – 373 с.
14. Борко Ю.А. Буржуазные теоретики об этапах и перспективах интеграции / Борко Ю.А // Мировая экономика и мировая отношения. – 1982.- №11. – С.114-117.
15. Рубинский Ю. Западноевропейская интеграция на новом этапе: институциональный аспект / Ю. Рубинский // Мировая экономика и мировые отношения. – 1987.- №12. – С.85-90.
16. Шишков Ю.В. Интеграция и дезинтеграция: корректировка концепции // Мировая экономика и мировая отношения. –1993.-№ 10.-С. 50-68.
17. Кенжегузин М.Б. Проблемы особенности включения Казахстана в процесс экономической интеграции Евразийских государств / М.Б.Кенжегузин // Алматы:Атакент, 1996. – 98 с.
18. Кенжегузин М.Б. Интеграция Казахстана в мировую экономическую систему в условиях глобализации / М.Б.Кенжегузин // Материалы международной научно – прак. конференции «Интеграция Казахстана в мировую экономику: проблемы и перспективы». – Алматы: – 1999,- С.5-9.
19. Кошанов А. К. Проблемы интеграции государств Центральной Азии / А. К.Кошанов., Е.Д. Хусаинов/ Центральная Азия и Кавказ. – 2001. - №1.- С.78-96.
20. Шульга В.А. Экономика СНГ: 10 лет реформирования и интеграционного развития. Исполком СНГ.- М.: Финстатинформ., 2001. – 420 с.
21. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. / Н.Ә.Назарбаев. – Алматы: 1992. – 489 бет.
22. Пирмбетов С.Д. Центральная Азия: реалии и перспективы экономической интеграции. – М.: Издательство «НИК», 2000. – 504 с.
23. Зиядуллаев Н. СНГ – современные состояние и перспективы / Н Зиядуллаев.// Экономист. – 1998. - №3. – С.84-90.
24. Борко Ю.А. Этапы развития европейской интеграции / Ю.А.Борко // Европейский союз. – 1998. - №3.- С. 8-14
25. Экономика стран Содружества Независимых Государств в 2000 году // Общество и экономика. – 2001. - №1- С.71-79.
26. Шайынғазы С. Интеграцияланудың жаңа деңгейі өркенділікке бастайды / С.Шайынғазы // Егемен Қазақстан. – 2003. - 20 қыркүйек.
27. Назарбаев Н.А. Сындарлы он жыл. / Н.А. Назарбаев – Алматы: Атамура, 2003. – 667 бет.
28. Президент Назарбаева Н.Ә. Өзін «білікті оптемистпін» деп санайды // Егемен Қазақстан. – 2003. – 21 ақпан. – 1 бет.
29. Масанов. Н. Политические аспекты евразийства / Н.Масанов., Чеботарев А. // Центральная Азия и Кавказ. – 2000. - №7. – С.163-168.
30. Назарбаев Н.Ә. Ғасырлар тоғысында / Н.Ә. Назарбаев. – Алматы: , 1995. -624 бет.
31. Кириченко В. Состояние и проблемы экономических отношений в СНГ/ В. Кириченко // Вопросы экономики. –1995.-№ 10.-С.70-78.
32. Шишков Ю.В. Интеграция и дезинтеграция: корректировка концепции // Мировая экономика и мировая отношения –1993.-№ 10.-С. 50-68.
33. Шишков Ю.В. Капиталистическая интеграция: анатомия противоречий / Ю.В. Шишков // Мировая экономика и мировая отношения. –1979.-№ 5.-С. 87-107.
34. Шишков Ю.В. Судьба Британского содружества наций: воспоминание о будущем СНГ/ Ю.В. Шишков // Мировая экономика и мировая отношения.–1996.-№ 3.-С.73-84.
35. Подзигун И.М. Глобализация как реальность и проблема./ И.М Подзигун // Филос.науки.2003. - №1. - С4-16.
36. Бисенбаев А. Евразийский Союз и суверинитет Казахстана / А.Бисенбаев // Казахстан и мировое сообщество. – 1996.- №4.- С.99-102.
37. Шашкова Н. Таможенный союз станет Евразийским / Н.Шашкова // Казахстанская правда. – 2000. – 25 мая.
38. Исингарин Н.К. Таможенный союз: дело и планы. – А: ОФ «БИС»., 2000. – 216с.
39. Договор об учреждении Евразийского экономического сообщества / Дипломатический вестник. – 2001. - №7. – С.63-68.
40. Смайл Е. Жаһандану жағдайында жалғыз жорту жөнсіз / Е.Смайл. // Егемен Қазақстан№ - 2003№ - 4 наурыз.
41. Заседание международног совета ЕВРАзЭС / Содружество независимых государств // Дипломатический вестник. – 2001.- №7. – С. 63-68.
42. Фурсов В. Новая евровалюта и экономические интересы Казахстана / В.Фурсов // Аль – Пари. - 2002. – С. 18-23.
43. Проблемы устойчивого экономического развития в усоловиях глобализации; В 2-х т. / Отв.ред. М.Б. Кенжегузин Том. 2. – Алматы: ИЭ МОН РК, 2003. – 384с.
44. Кошанов А. Опиратся на науку / А.Кошанов // Казахстанкая правда. – 2002. – 5 марта.
45. Музапарова Л. Транснациональные корпорации в Казахстане / Л.Музапарова // Центральная Азия и Кавказ. – 2000.- №1. – С. 98-105.
46. Исингарин Н. Развитие интеграционных процессов в СНГ – проблемы и предложения/ Н. Исингарин, Г. Исламова // Транзитная экономика. –1999.-№ 4.-С. 59-78.
47. Адильбеков А. Процесс интеграции государств Центральной Азии: особенности и закономерности / А. Адильбеков // Евразийское сообщество. –1998.- № 1.-С. 32-38.
48. Внешнеэкономическая деятельность РК. Статистический сборник / Под.ред. Ж.А. Кулекеева. – А: Статкомитет, 1999. – 388с.
49. Пустогаров В.В. Международно–правовой статус СНГ/ В.В Пустогаров // Государство и право. –1993.-№ 2.-С.27-36.
50. Чекуров В. Распад СССР и пути формирования новой системы экономических отношений России в постсоюзном пространстве / В. Чекуров // Вопросы экономики. –1995.-№ 2.-С.104-113.
51. Смайл Е .ХХІ ғасырдағы Қазақстан Ресей ықпалдастығы және жаһандану үндеулері / Е. Смайл .- Алматы: -2004. – 542 бет.
52. Сагадиев К.В орбите глобализации / Сагадиев К. //Казахстанкая правда .- 2003. - 25 январь.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЗЫНАЛЫҚ КӘСІПОРНЫ
ТАРИХ ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ... ... ... ... ... ... қауымдастығЫныҢ САУДА ҚАТЫНАСТАРЫ
Ғылыми жетекшісі,
т.ғ.к., аға оқытушы
«____» ... 20__ ... ... т.ғ. ... ... 20__ ... студенті
Норма бақылаушы
«____» ... 20__ ... |3 |
| | |
|1 ... ... ... |7 ... ... – тың қалыптасуының алғышарттары |7 ... ... – тың ... ... ... ... |23 ... | |
|2 ... ... ... ... ДАМУ ... |31 ... ЕурАзЭҚ шеңберінде ортақ ішкі дамыту жолдары |31 ... ... –та ... дамыту мәселелері |42 ... |59 ... ... |63 ... А |68 ... Ә |69 ... Б |70 ... В |71 ... ... ... Н.Ә. ... ... жаһандану қайтадан «тас ғасырына» қуып тықса, келесілерді
өзінің өміршең күш-қуатымен және ... ... ... 11 б.]. ... ... оған ... ... ғаламдану әсерінен
қалыптасқан жаңа жағдайларға машықтану болып табылады. Мұндай машықтанудың
бірден-бір ...... ... ... ... да жаңа ... ... өзінің
болашағын жаңа тәртіптерге сай қалыптастырудың тек екі ғана ... ... қол ... ... және өз ... арқа ... отырып,
әлеуметтік-экономикалық міндеттерді өз бетінше өктемдігінде
қалуға тәуелділікте болу (әрине, тиімсіз нұсқа);
2. көршілес мемлекеттермен ... ... әрі ... байланыстарды дамыту, ұлттық экономикалық
бірлесе отырып нығайту. Қазақстан қазіргі таңда екінші нұсқа
бойынша өзінің даму ... ... ... ... біз ... нық ... басу үшін бүгінгі күннің
қауіпсіздігіне сенімді болуымыз керек. 1994 жылдан ... ... ... ... ... одақ құру ... ... Оның айтуынша: «...Біз - өзінің жеке тарихы және өзінің жеке
болашағы бар ... ... ... да ... үлгі басқаларға
ұқсамайтын болады. Ол өзінің өн бойына ... ... ... бб.]. ... ... қоғамның, мемлекеттің дербестігі мен
тәуелсіздігі оның жүргізіп отырған халықаралық қатынастары және ... ... ... бағаланады.
Осы мәселелерді талдай отырып, мен өзімнің ... ... ... ... ... ... ие деп ... Қандай болмасын
мемлекеттің болашағы бүгінгі күннен басталатыны сөзсіз.
Тақырыптың зерттелу деңгейі Посткеңестік кеңістегі ... ... ... ... тәжірибедегі
адамдардың көптеген еңбектері арналды. Интеграцияның және ортақ аймақтық
экономикалық кеңістікті ... ... ... ТМД ... ... ... еңбектері сіңді: Л.Абаукин, П.Алампиев,
Л.Бляхма, Т.Койчуев, И.Коротченя, А.Кротов, ... ... ... ... ... Ю.Шишков, В.Шульга ... ... ... ... ... ... да ... тербеді, олардың еңбектерінің тақырыпты зерттеу ... ... зор. Атап ... ... әлемдік экономикаға интеграциялануы
және әлемдік экономикадағы алатын орнын анықтау мәселелері ... ... ... ... ... ... А.Есентүгеловтың, А.Қошановтың, ... ... және т.б. ... ... ... ... оның ... ТМД мемлекеттерінің, оның
ішінде Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... Н.Исинғарин, С.Сатубалдин,
С.Прімбетов, М.Кенжегузин, Д.Қабдиев, ... ... ... ... ... ... ... көруге болады.
Дегенмен, аймақтық экономикалық интеграцияның кейбір мәселелеріне
қатысты еңбектердің ... ... ... ... ... ... интеграциялық процестермен байланысты теориялық
және практикалық мәселелер толыққанды өңделіп, бір жүйеге ... ... әлі ... жоқ. Сондай-ақ бұл тақырып ... ... ... ... жұмыс кездеспейді. Сондықтан
экономикалық саясатты ... ... ... қазіргі әлем
талаптарына сай бағытталуы мәселелері тереңірек зерттеуді қажет етеді.
Жұмыстың мақсаты Әлем елдерінің ... ... ... бет ... ... ... әлеуметтері өте жоғары
ЕурАзЭҚ елдерінің аймақтық бірігуі – объективті ... ... ... ... ... тақырыбының басты мақсаты - Еуразиялық
Экономикалық ... ... ... мен қазіргі таңдағы қызметіне
баға беру ... ... Осы ... қол жеткізу үшін жұмыс барысында
бірнеше міндеттер туындады. Олар ... ... ... ...... ...
мәдени, саяси, экономикалық алғышарттарымен жан – жақты таныса отырып,
оларға талдау жасау;
- Еуразияшылдық ... ... және және ... ... ... Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтың мақсат міндеттерімен кеңінен
танысу;
- Қауымдастықтың институтционалдық құрылымын анықтау;
- Қауымдастықтың әлемдік ... алар ... ... ... ...... рөлін анықтау;
- Қазіргі таңдағы интеграциялық дамудың маңызын ... ... ... ... орнын анықтау болып табылады.
Зерттеу нысаны (объектісі) – ... ... ... ... ... ... негізі Жұмысты жазу ... ... ... және тағы басқа әдістер қолданылды.
Зерттеудің ғылыми жаңашылдығы Еуразиялық экономикалық ... ...... ... ... теориялық және
практикалық мәселелерге кешенді шолу жасау және ... ... ... мен ... ... ... негізделген ұсыныстар зерттеудің
ғылыми жаңалығы болып табылады.
Зерттеу жұмысының қолданыстық маңызы ... ... ... мен
тұжырымдамаларын халықаралық қатынастар тарихын және әлемдік ықпалдастық
үрдістерін оқып үйренуде студенттердің семинар, ... курс ... ... ... ... құрылымы Кіріспеден, екі тараудан, қорытынды, қосымшалар
және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... ... кауымдастықтың қалыптасуының алғышарттары
1993-1994 жж. ТМД дамуының жаңаша бір жолын іздеу жылдары болды. Бұл
кезеңде ТМД елдерін өзара ... ... ... қалыптастыру
бойынша жұмыстар басталды. Жүздеген екі жақты және көп жақты келісімдер
дайындалды және қол ... ... ... ... 1993 жылғы
Экономикалық одақ құру туралы келісімге қол қою болды.
Дегенмен ... ... ... ... тереңдеуі
тоқтаған жоқ, экспортталған шикізатқа деген баға саясатының келісілген
түрде жүргізілмеуі эконмикаға кері ... ... ... жағынан, демпинг
қалыптасқан әлемдік шаруашылық байланыстарға тұрақсыздық элементтерін
енгізді, ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ,
әлеуметтік-экономикалық және саяси дағдарыс, көп ұлтты құрамды, Тәуелсіз
мемлекеттер достастығы ... ... да ... ... ішкі ... ... ... ал кейбір ... ... ... ... жағдай, қатысушыларының бір-
біріне қарсы күш жұмсаған (мысалы, ... және ... ... достастығы идеясының беделін түсірді. Ол сондай-ақ нақты түрде
орындалуын таппаған маңызды ... мен ... ... ... ... мемлекетердің бейбіт жолмен құрылуында Тәуелсіз мемлекеттер
достастығы үлкен рөл атқарды, дегенмен олардың реинтеграциясы үшін үлесі ... ... ... ... органдары өз функцияларын атқарған
жоқ және қабылданған шешімдерін жүзеге асыруда қабілетсіз ... [1, ... ... ... «... ... қатысушы елдердің арасында
экономиканы дамыту деңгейі бойынша да, заңнама бойынша да, ал кейде саяси
көзқарастар ... да ... ... бар...» – деп айтқандары,
Тәуелсіз ... ... ... қол ... ... ... ... себебін түсіндіреді. Сондай-ақ
Достастықтағы экономикалыққа қарағанда саяси мүдделердің үстемдік етуін
және ол ... ... ... айта ... ... КСРО ... ... шаруашылық кешеніндегі шикізатқа
бағытталған, бұрынғы экономикалық өзара қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым Тәуелсіз мемлекеттер достастығының дамыған елдерінен
тәуелді болуы;
3. Тәуелсіз мемлекеттер достастығы елдерінің қысқа және ұзақ ... ... ... ... экономикалық
стратегияның жоқтығы;
4. Қабылданған шешімдер мен міндеттердің орындалмауы.
- Нәтижесінде, ... ... өз ... КСРО ... ... әлі де ... үстемдік етуде.
Осылайша, қазіргі таңда Тәуелсіз мемлекеттер достастығы өзінің
интеграциялық әлеуметін көп ... ... ... айта ... ... кездегі Тәуелсіз мемлекеттер достастығы ... ... бар ... ... ... ... мүмкіндік
бермейді.
1994 жылғы Тәуелсіз мемлекеттер достастығы қызметін тоқтату ... ... ... бірлестік қайта қалыптастыру сияқты альтернативаны
таңдау алдында ... ... ... ... даму перспективасын
тұтастай және нақты қамтамасыз ететін концептуалды зерттеулер ... Оның ... ... ... қажет болды:
- тең құқылы және жауапкершілік ұстанымына негізделген;
- қабылданған мемлекетаралық келіссөздерді міндетті түрде орындау;
- Тәуелсіз мемлекеттер ... ... ... мемлекет-саяси
институттарын өзара мойындау;
- Шекара бұзылмаушылығын және территориялық тұтастықты мойындау;
- Мемлекетаралық қатынастарда экономикалық, саяси және ... да ... бас ... ... әскери әрекеттерді тоқтату сондықтан да бұл тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... Одақ құру болған еді.
Еуразиялық Одақ (ЕАО) жобасы осындай жағдайларды ұсынылған
болатын. ... Одақ ... ... рет ... Республикасының
Президенті Н.Назарбаевтың 1994 жылы 29 наурызда ресей федерациясына арнайы
сапарындағы Мәскеудің М.Ломоносов атындағы ... ... ... ... ... ... ең ежелгі
университетінің ... ... ... ... қызу ... ... Н.Назарбаев: «Идеяны өмір шындығына айналарына
толық сенемін, онда альтернатива жоқ, тек болашақ ... Және де ... ... мен ... ... өзі. Ал мен тек оны ... ... ... ... алдым,» - деді [1, 94 б.].
Қазіргі уақытта еуразияшылдықтың дамуын үш кезеңге ... ... ... Еуразияшылдықтың дамуын үш кезеңге бөлуге
болады: еуразияшылдықтың идеялық қалыптасуы ... Н. ... ... К. ... және т.б.); ... (ХХ ғасыр 20-30жж.); неоеуразияшылдық.
Бүгінде Еуразия тек өзінің еуразиялық ғана ... ... ... 22402 млн. ... км. ... яғни ... ... 1/6 бөлігін алып жатыр, ал тұрғындары – шамамен 290 млн. ... ... ... ұлт, халық, ұлттық және этникалық топтар өмір сүруде.
Еуразияның географиялық және этникалық типті бөліп айта аламыз.
Еуразияшылдық ... шын ... ... ... тарихи-мәдени
концепция деп атауға болады.
Еуразияның нақты геосаяси және ... ... ... рет ... сынынан өткен болатын. Жазық материктік еуразия территориясын
үш өткен болатын. Жазық материктік еуразия территориясындағы үш жүз ... ... ... ... үстемдік етуінің түп тамыры осында.
Ешқандай шапқыншылықтың үш жүз жылға созылуы ... емес еді. ... ... ... ... өте үлкен күрделі этномәдени және геосаяси
синтез қалыптасты. Қазіргі кезде ... ... ... ... сондай-ақ миграциялық одан әрі
жақындасуның дамуына алып келеді. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... отырулардың куәсі. Мысалы, статистикалық
көрсеткішетр бойынша, Қазақстанда 750 мыңға жуық әр ұлттан ... ... ... ... ... ... осындай отбасыларда дүниеге келуде.
Осылайша, мәселе бұрынғы КСРО-ның әкімшілдік-әміршілдік экономикасын
қайта орнату туралы емес, ал КСРО-ның ... ... ... ... ... экономикалық дағдарысты бірігіп жеңу
жолы жайында болды. Жобада экономикалық ... пен ... ... ... түрде анық және нақты көрсетілген
болатын.
Посткеңестік кеңістіктегі жаңа ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе Қазақстан тұрғындары
этникалық құрамының еуропа тектес болуын, оның ... ... ... жақындасуына әсер етуші фактор ретінде қарастырамыз. Елбасымыз
Н.Назарбаевтың Еуразиялық Одақ идеясын алғаш ... ... да ... Сол ... ... бұл идея төңірегіндегі пікірталастар,
ақпараттар тасқыны және Достастық ... ... ... ... артуда. Жобаның бір ... ... ... ... ... ... оның маңыздылығын арттырады.
Еуразия мемлекеттерін ғасырлар бойы байланыстырып тұрған ортақ тарих,
тұрмыс-тіршілік ғұрыптарының бір болуы, мәдени ... ... ... ... ондағы интгерациялық процестердің кең алғышарттары
болып табылады. Бір кездері Украинаны азат еткен ... ... ... ... ... тың ... ... Қазақстанға еркін келіп жұмыс істеген инженерлер ... ... ... ... ... кеден және бұл процесс олар үшін жат.
Яғни айтқанда, Еуразия континентіндегі ... ... бір ... ... ұмтылыстарына бұрынғы КСРО халықтарының
этникалық, әлеуметтік-мәдени жақындықтары, жоғарыда айтылғандай олардың
ортақ тарихи, ... ... ... және басқа да байланыстары,
ұжымдасулық ... ... ... ... мен ... т.б. өте ... ... тигізуде. Сондықтан да жаңа бір географиялық,
әлеуметтік-экономикалық, мәдени кеңістік құрылу жөнініде сөз ... да ... деп ... ... бұл континенттегі интеграциялық
процестердің қарқын алуы. Ол туралы көптеген ойлардың ұсынылуы объективті
және табиғи ... деп ... идея – ... ... сенімділігін, қарым-қатынасын тереңдетуге,
жетілдіруге ұмтылыс болып табылады. Бұл идеяға ... ... ... ... Одақ құру ... ... ... Достастық мемлекетері басшыларына, БҰҰ-на таныстырылды. Және
Мәскеуде өткен (қазан, 1994 ж.) Тәуелсіз мемлекеттер достастығы
мемлекет басшылары саммитінің күн ... ... Бұл ... тереңге
талқыға салынғаннан кейін саммит соңында, Достастық мемлекетерінің басшылар
Кеңесі, ұсынылған негізгі идеяны Тәуелсіз мемлекеттер достастығы
шеңберіндегі ... ... ... мақсаттарында
қолдану қажеттілігі туралы қорытындылар жасады.
Нарықтық реформаны ойдағыдай өткізудің маңызды кепілдерінің бірі – Тәуелсіз
мемлекеттер достастығы елдерінің ... заң ... ... ... Осыған орай Еуразиялық Одақ құру ... ... ... ... ... бір-біріне жақындата түсуге
ұсыныстар жасалынды. Себебі олардың ... ... ... ... ... ... келтіретіні баршамызға мәлім.
Жобада Тәуелсіз мемлекеттер достастығы қауіпсіздігі мәселелеріне де көп
назар ... ... ... ... ... ... кездегі жағдайды ескере отырып, бұрынғы кеңістіктің әр қилы жанжалдар
етек алып, Тәуелсіз мемлекеттер достастығынан тысқары шиеленіс ... да ... ... ... ... отырғандығын ашық айту
қажет болды. ... ... ... және ... аймақтарындағы жағдайды
қалпына келтіру мүдделі сипаттағы мәселелер ... ... ... ... ... ... де ... тоқталған-ды. Ол ТМД
елдерінде күні бүгінге дейін өткірлене түсуде. Ондай өзекті мәселені ... ... шеше ... ... ... ... ... да тиімді
тетіктері ұсынылған болатын. Жалпы айтқанда жоба бес бөлімнен тұрды.
1. Бірлестік ... ... ... ... ... ... Экология
Интеграция жайындағы бұл пайымдау 1994 ж. қалыптасса да, ... ... ... жүзеге аспағанын білеміз. Біздің ойымызша ... екі ... ... ... ... болды. Біріншіден – кешегі кеңестік
елдерде бір уақытта туындап жатқан бұдан былайғы интеграцияны ... ... ... қонымдыларын сұрыптап, жалпы жинақтама
жасау. Екіншісі – ТМД институттарының «сылбыр» қызметтеріне жаңа ... ... ... ... ...... ... бағалау, территориялық біртұтастық және мемлекеттік шекараларға ... ... ... ... және тұлғалық құқылығы. Осы тұста
Қазақстан ... ... ... және өз ... ... интеграция тек Еуразияның лайықты болашағын
қамтамасыз етіп қана қоймай, ХХІ ... ... ... мен ... ... ең зор ... айналары сөзсіз» [1, 112 б.]. – деген сөздері
зор маңыздылыққа ... ... ЕАО ... ... ... карьерасын бұрынғы
кеңестік республикалар негізінде қалыптастырғандар үшін кері көзқарастар
туғызды. Дегенмен, бұл ... ... ... ... ... жаңа ... алмастыру көзделінген және процесін байқауға
болатын.
Ресейдің әлеуметтік ... ... ... ... сөзінде
Н.Назарбаев ТМД–ның басты сәтсіздіктері себептерін қортындылай отырып, бұл
кеңістіктегі сәтті интеграциялық бастаулар ЕАО құру ... ... ... дамуының болашақта жетістіктерге жеткізетіндігіне үлкен
сенімділік білдіреді. Сондай-ақ, бұрынғы кеңес кеңістігіндегі ... ... ... бола ... ... және ... ... қажеттілігін айтып өтті.
Уақыт өткен сайын мұндай көзқарастың дұрыстығы айқындала түсуде.
Осының ... ТМД ... ... ... ... (олар
туралы алдынғы бөлімдерде қарастырылды).
«Ағайынды» елдердегі интеграция жақтаушыларының ... ... 2000 ... 10 ... астана қаласында Беларусь
Республикасы, Қазақстан Республикасы, Қырғызстан Республикасы, Ресей
федерациясы және ... ... ... ... қауымдастық құру туралы келісім-шартқа қол қойылды.
Бұл қауымдастықтың құрылуына дейінгі ТМД ... ... ... даму ... ... ... ... Экономикалық одақ құру туралы Келісім-шарт, 1993ж., (ТМД-ның 11
мемлекеті).
2. Еркін сауда аймағын құру туралы ... 1994ж., ... ... ... одақ ... 1995ж., қаңтар (Беларусь, Қазақстан,
Ресей).
4. Интеграцияны экономикалық және гуманитарлық ... ... ... 1996 ж., ... ... Қазақстан, Қырғызстан,
Ресей).
5. Тауар, қызмет, ... және ... ... нарығын құрудың
бағыттары туралы шешім, 1997 ж., қазан (Беларусь, ... ... ... одақ және ... экономикалық кеңістік құру туралы келісім-
шарт, 1999 ж., ақпан (Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан).
7. ЕурАзЭҚ құру ... 2000 ж., ... ... ... ... ... ... қауымдастықтың құрылуы 1994 ж. наурыздағы
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың ЕАО ... ... ... артық болмайды.
Аймақтық бірлестіктердің сәтті қызмет етуі мен ... ... ... тәуелді: интеграциялық бірлестікке кіретін
елдердің санынан; ... ... ... ... дамуынан және еларалық ... ... даму ... ... дейінгі болған сауда
барьерлерінің деңгейінен.
Тағдырлары ұқсас бұл мемлекеттердің «жас ... ... және ... оң ықпал ететін, оның құрамына ... ... ... артықшылықтарын көрсетуге болады:
- ұтымды географиялық орналасуы;
- КСРО –дан мұралық еткен өндіріс саласындағы бірқатар әдістер,
- ... ... және ... машықталған деңгейдегі еңбек
ресурстарының жеткіліктілігі;
- кейбір өнеркәсіп салаларындағы ... ... ... ... ... дамыту үшін материалдық алғышарттардың
жеткілікті болуы және ... ... ... ... ... ... интеграциясын меңзеген басты алғышарттардың маңыздысы
– жекеленген елдердің ішкі нарықтарының, әлемдік ... ... ... және ... ... ... желінің жоқтығынан оның бытыраңқылығы.
Ішкі нарық сыйымдылығының ... ... ... ... ... ... және тиімді қызмет етуіне
мүмкіндік бермейді.
ЕурАзЭҚ 1995 ж. ... ТМД ... ... (КО) негізінде құрылды. Себебі КО-ң алға қойған мақсаттары ... ЕАО ... ... ... еді. ... ... негізгі ұстанымдарының үштен бірі КО ... және ... ... ... ... ... ... қалыптасу процесінде бірқатар проблемалар айқын
көрінді. Ең ... ... Одақ ТМД ... ... ... ... және ... үрдісті оятады» деген қорқыныштар қалыптасты.
Уақыт өте келе ... ... жоқ ... ... де болады. Сондай-ақ,
мұны әлемдік қауымдастықтағы ... ... ... де ... ... ең ... бір-біріне жақындасу
нәтижесінде екі немесе бірнеше елдерден тұратын ... ... ... да ... оған топтасуы. Әлем тарихындағы мұндай
мысалдың анағұрлым айқын көрнісі – ... ... ... ... еуразиялық идея тұтқасын енді-енді ұстағанын айтсақ, ал еуропа
елдерінің «әр ... ... ... ... ... ... ... көп жылдардан бері жүзеге асырып келе жатқандығын ... ... ... ... ... ... ... саяси экстремизм, терроризм, нашақорлыққа
байланысты сауда түрлерінің айқындалуынан кейін қарқын алды» деген ... де жиі ... ... реттегі сұрақтардың біріне берген
жауабында ЕурАзЭҚ бас ... Г. ... ... ... ... ... да бір ... қауіпке қарсы ұйымдасу туралы сөз қылуға болады,
мысалы, ғаламдану процесіне қарсы. Оның басты қауыпі ... әлем ... және ... ... ... ... ... және аралық
шекаралар кез-келген жерден өтуі мүмкін, ол ресей ... ... мен ... арасындағы шекарадан, немесе шығыс жақ беткейден – оның
барлығы әртүрлі жағдайлардан ... ... ж. ... Одақтың құрылыуының қайнар көзі, ЕАО идеясымен
сабақтасып жатқанын айттық. «ЕАО – посткеңестік ... ... ... ... пен тұрақтылықты нығайту
мақсаттарындағы тәуелсіз ... ... ... болып
табылады» . Нақ осы айтылған көзқарас ТМД ... ... ... анықтаушы факторға айналды. Кедендік Одақты (КО) құру
мақсатқа қол жеткізу құралы болды, яғни ... ... ... ... неғұрлым терең интеграциялануына жағдайлар жасау терең
қарстырылды.
1995 ж. 6 қаңтарында Ресей Федерациясы мен Беларусь ... ... 20 ... ... ... КО ... ... қол
қойылды. Ресей, Қазақстан және Беларусь араларындағы шамамен 8,5 мың км.
созылатын шекара ашылды. Міне осы ... ... біз ... рет, КО ретінде
ЕАО жобасының бір бөлімі жүзеге асырылды деуімізге болады.
Келісуші жақтардың ұстанған мақсаттары ретінде келесілер анықталады:
- шаруашылық ... ... ... ... ... жою ... бірлесе отырып өз елдерінің әлеуметтік-
экономикалық прогресін қамтамасыз ету;
- ... даму ... ... ... ... және ... ... ету;
- өз елдерінің экономикалық саясаттары коорданациясын нығайту ұлттық
халықтық шаруашылықтың жан-жақты дамуын қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... жасау;
- Кедендік Одақтың мүше-мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... Кедендік одақты, шаруашылықты жүргізудің нарықтық
қағидалары және үйлестірілген заңдар арқылы ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық бірлестігі» анықтады.
КО шеңберіндегі жоспарланған шараларды екі ... ... ... кезең – 1994ж. 15 сәуіріндегі еркін сауда құру туралы келісім
механизмін жүзеге асыру және ең алдымен өзара ... ... ... ... алып ... Сондай-ақ, сыртқы сауда, кедендік, валюта-
қаржылық, салық және басқа да ... ... ... ... ұлттық
заңдарды біріздендіру жоспарланған кезең.
Екінші кезең – мемлекеттердің кедендік территорияларын отақ ... ... ... Одақтың халықаралық құқықтық субъектілігі
және халықаралық деңгейде бекіткен келісімдер жайы ... ... ... ... ... тағы бір ... КО ... қатар 1995ж.
20 қаңтарында Қазақстан Республикасы мен Ресей федерациясы ... ... ... ... ... ... ... Келісімге қол қойылды. Мұндай келісім бұдан бұрын Ресей мен ... ... ... ... ... ынтымақтасуды одан әрі тереңдету мақсатында
қабылданған шешімдердің ... ... ету үшін ... ... ... бекітті. Ол негізінен, Кедендік одақты құру
бойынша шаралар; заңдарды біріздендіру; достық, ... және ... ... келісім шарттарды жүзеге асыру; өндіріс пен кәсіпкерлікті
дамыту бойынша; қаржы және ... ... ... ... ... қамтыды. Және бұлардың барлық пункттерінің орындалуын
жүзеге асыру 1995 ж. соңына дейін ... оның ... ... ... бағдарламаның жұмысын координациялау үшін және оның орындалуына
бақылау жасау ... үш ... ... ... ... Сөйтіп, КО құрылуының алғашқы жылғы ... ... ... ... ... ... неғұрлым жақындастырылуымен,
кедендік қызметтерді басқарудың ортақ қағидаларын енгізулермен көрінді.
Бұл жетістіктер 1995 ж. ... ... ... ... ... өзара сауда көлемінің ұлғаюында көрініс тапты. Мысалы, 1995 ж.
Беларусьтің Кедендік одақ ... ... ... 68 ... ... - ... ... – 12 пайызға өсті.
1996 ж. бұл өсімнің жалғасын тапқандығын айта аламыз: Беларусьте – 27
пайызға, ... - 31 ... ... -17 ... осы жылы ... ... – 44 пайызға өсті. Ал 1997-1998 жж. сауда көлемдері
қысқарды, оның басты ... ... ... ... ... ... қаржы дағдарысы және басқа да, еркін сауда режиміне ... ... орын ... айта кетуіміз керек.
1998ж. тамызындағы ресейдегі дағдарыстан кейін, мысалы Ресей сол ... ... ... ... ... 3 пайыздық импортық баж енгізді.
Қазақстан көршілес елдерден келетін арзан импорттан өз өндірушілерін ... ... және ... ... ... ... тыйым
ретінде 200 пайыздық баж орнатты, сондай-ақ Ресей Федерациясынан әкелінетін
азық-түлік тауарларының 21 түріне шек қойды, ... ... ... ... ... Беларусь укіметі 1998 ж. ... ... ... ... ... ... ... өнімдеріне де )
шектеулер енгізді (ең ... ... ... ... ... ... кезеңінен-ақ байқалған
кемшілік, ондағы мемлекетаралық атқарушы ... ... ... едәуір проблемалардың тууынан, ... ... ... бір ... жыл ... ... ... бірқатар ішкі шешімдер қабылдап үлгерді. Кедендік одақ
бұлайша ары ... бет ... ... ... интеграциялық бірлестіктің
дамуына күмән келтіретіні айқын болды.
1998 ж. ресейлік ешбір ... ... ... бір ... ... ... сыртқы саудадағы тарифтік және бейтарифтік реттеу
жүйелеріне ... ... ... ... ... Дәрі-дәрмек затары,
ет-сүт және басқа да бірқатар азық-түлік тауарлары импортына кедендік баж
ставкалары өзгертілді, Ресейге ... ақ ... шала ... крахмал тасқындарын лицензиялау ... ... ... қосымша импорттық баж енгізді. Ресейдің ... ... ... ... ... ... саяси және іскерлік
орталарда өте «ауыр» қабылданды. Себебі Беларусьтың сыртқы ... ... ... ... ... ал ... ... сауда неғұрлым Батыс
рыногына бағытталған. Осы тұрғыда одақтық мемлекет акциясының беларустік
экономика үшін ... ... ... есептеу қиындықты
тудырмайды.
Одақтық қатынастарда міндеттілікті сезінбеу кең тараған құбылысқа
айналды. Мысалы, ... ... ... ... ... енуімен
Кедендік одақ мүше-елдерімен келісілмеген түрде жаңа «ойын ... ... ... шығу ... алып ... ... (бірдей) тәртіптің
жоқтығы.
Кедендік одаққа қатысушы-мемлекетер Президенттері 1993 жылдың 29
наурызында ... және ... ... интеграцияны
тереңдету туралы келісім-шартқа қол қойды. Қатысушы жақтар жақындасуға ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың
«Независимая газета» бас редакторының «төрт қосу N» Келісім-шартының ... ... ... ... «... Бұл ... ТМД шеңберіндегі интеграцияның
ең жоғарғы сатысына айналды» .
Келесідей міндеттердің орындалуын жоспарлау интеграцияның негізгі
мақсаттарын ... өмір сүру ... ... ... ... ... мен құқығын қоғау, әлеуметтік прогреске қол жеткізу;
мемелекеттердің тұрақты демократиялық дамуын қамтамасыз ету; тауар; қызмет;
капитал және жұмыс ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ететін ортақ экономикалық кеңістікті қалыптастыру, ... ... ... ... дамыту; азаматтарды әлеуметтік
қорғаудың минималды стандарттарын ... ... алу және ... пен ... ... ... ... халықаралық сахнада тиісті орынды
иемденуді қамтамасыз ету; қатысушы жақтардың сыртқы шекараларын ... ... пен ... қарсы күрес.
Интеграциялық толқынның бұл кезеңіндегі бір ерекшелік, Келісім-шарт
мақсаттарына қол жеткізу үшін Мемлекетаралық кеңес, ... ... ... комитет құрылды. Мұндай органдардың құрылуы ... ... ... ... жүргізудің кепілі екендігін айта
аламыз.
Барлық орындалған жұмыстар, сондай-ақ 1996 ж. 29 наурызындағы келісім-
шартты жүзеге асырудың алғашқы тәжірибелері интеграцияның ... ... мен ... ... ... ... ... Бұл Келісім-
шартта келісілген мақсаттар мен міндеттердің барлық ... ... ... ... ... ... ... кеткен өзара
әрекеттесу мәселелерін қайта қарауға алып ... ... ... орындалу нәтижелерінің анағұрлым сәтті болуы да мүмкін еді,
бірақ құжаттардың қайталануы, атқарушы ... ... ... алуы ... ... тууы да анық болды. ... ... ... Интеграциялық комитеттің төрт мемлекеттің өзара
әрекет етуіндегі ... ... ... бел ... ... ... үшін ... әрекеттеріне ұқсады.
1998 ж. 22 қаңтарында Беларусь Республикасы, Қазақстан Республикасы,
Қырғызстан Республикасы және Ресей Федерациясы Мемлекетаралық кеңестерінің
Мәскеуде өткен ... ... ... ... ... ... Кедендік одақ территориясында Ортақ экономикалық кеңістік құру
және елдер мен халықтардың ... ... ... орнатуына ең
қарапайым мүмкіндіктерді жасау ұсыныстар айтқан болатын. Бұлар Кедендік
одақ тарихына ... ... ... сай он ... қадам» деген атпен
енді. Бұл бағдарлама келесідей шараларды бірігіп жүзеге асыруды көздеді:
азаматтық ... ... ... ... бір ... тұратын басқа мемлекет азаматтарына максималды қолайлы
жағдайлар жасау; төрт ... ... осы ... ... ... және ... да ... түрлерінен еркін өтуіне жағдайлар
жасау; бір мемлекет территориясында тұратын басқа мемлекет ... ... ... көмек көрсетудің бірдей шарттарын қамтамасыз ету;
төрт мемлекеттің шекарасы арқылы ... ... ... ... ... ету; ... және ... да коммерциялық қызметке
арналмаған жүктерді тасымалдау мүмкіндіктеріне келісілген ретпен рұқсат
беру; ... ... және ... да ... ... төрт ел арасындағы
еркін жазылуды қамтамасыз ету; осы елдерде бір-бірінің территориясында және
радио ... ... ... жағдайлар жасау; орта білім туралы
аттестат, арнайы және жоғары ... ... ... ғылыми дәрежесі мен
атағы туралы ... ... ... қабылдау; төрт мемлекеттердегі оқу
орындарында білім алу құқықтарының ... ... ету; ... ... ақша ... ... ... қызметтерін пайдалану
процедураларын жеңілдету; «төрттік» мемлекеттерде шағын және ... ... ... ... ... Бұл ... кеңестен (Минск, мамыр 2000 ж.) қолдау тауып оны жүзеге
асырудың бірқатар нақты ұйымдастырушылық шаралары анықталды [77, ... ... ... ... 1998 ... орта кезінде
дайын болды және ол «Кедендік одақ және Ортақ экономикалық ... ... ... атты ... ж. 29 ... бастапқы келісім-шарттың логикалық жалғасы
болып табылатын жаңа Келісім-шарт, ортақ экономикалық ... ... ... ... ... ... ары ... дамытады және
нақтылай түседі деп күтілді.
Сонымен қатар жаңа Келісім-шарт базалық Келісім-шарттағы ортақ
экономикалық ... ... және ... ... ... және ... саясат ортақ нарықтарын қалыптастыру, ... және ... ... ... ... ... ... негіздерін қалыптастыру бөлімдерін
тереңдетеді және ... ... Бұл ... басты мақсаты
кедендік одақты қалыптастыруды аяқтау және Ортақ ... ... құру ... ... халықаралық деңгейде жасалған ... ... ... - бұл өте күрделі экономикалық және құқықтық
процедура. ... ... екі түрі ... ...... түрде
қосылуы, бұл қосылушы мемлекттің келісім-шартқа қатыспай-ақ ондағы
міндеттерді ... ... ... құптауы, екінші – толық қосылуы, бұл
келісім –шартқа толық қатысуын ... ... ... ... одақ ... ... барлық келісім-шарттар және
келісімдерге қосылудың екінші түрі қарастырылған. Сондықтан да ... ... ... ... енуі ұзақ әрі ... ... ... ... Республикасының президенті Э. Рахмонов 1995 ж. қыркүйегінде
өз мемлекетінің кедендік одақ туралы келісімге ... ... ... етті. Дегенмен тәжікстандағы кеден кодексі, яғни оны кедендік одаққа
қатысушы мемлектердің заңдарымен үйлестіру және т.б. сияқты ... ... ... ... 13 қарашада Тәжікстан Республикасының парламенті 1996 ж. 29
наурыздағы Интеграцияны ... және ... ... ... ... ... Бұл осы келісім-шартқа Тәжікстанның қосылуы
туралы шешімге бес мемлекеттің қол ... ... ... ... ... ... 26 ақпанынан бастап Тәжікстан Республикасы Кедендік одақтың тең ... ... 1996 ж. 29 ... қол ... ... Н. Назарбаевтың ұсынған « төрт қосу N» ... ... ... ... және N- ... ел ... ... болды.
Кез келген халықаралық ұйым, халықаралық келісім-шарттар ... ... мен ... ... ... ... және құқылы-субъектіліктерін нақты анықтауы қажет. Біздің
ойымызша КО ... ... ... ... мен ... интеграцияның мақсаттары мен міндеттерін және оларға қол
жеткізудің бағыттары мен ... ... қана ... ... ... – тың ... ... міндеттері институтционалдық құрылымы
«Еуразия» түсінігі біздің лексикон үшін жаңа болып есептелмейді. Бұл
түсінікті ... ... және ... да жазушылар, зерттеушілер
мен ғалымдар еңбектерінен кездестіруге болады. Еуразиялық статусқа тұтастай
көпұлтты Кеңестер Одағы жатқызылды, 300 млн. жуық ... ... ... ең ... 1883 жылы австриялық геолог Э. Зюсс ... ... ... ... [65, 40 б.]. ... бергі әлемдік бірнеше рет
бой ... ... ... ... ... ... ... көрініс тапты [66, 163-164 бб.].
Бүгінгі күн талаптарына сәйкестендіріліп ұсынылған Н.Назарбаевтың ЕАО
идеясының түп-тамыры ХХ ғ. 20-30 жж. ... ... ... «еуразияшылдық» концепциясының кейбір элементтерімен де тығыз
байланысты. 1921 ж. Софияда жас ... мен ... ... П.Н. Савицкий, Г.В. Флоровский және П.П. Сувчинскийлердің «Исход
в Востоку. Предчуствия и свершения. ... ... атты ... ... ... ... ... жатқыза аламыз – экономист Я.Д. Садовский, географ Л.Н.
Савицкий, философ Л.П. ... ... және ... ... ... ... Г.В. Вернадский, публицисттер Г.В. ... ... Б.Н. ... және т.б. ... ... мен ... Одағы шеңберінде де еуразияшылдықтың алғашқы жұмыстары елеусіз
қалмады. 1929 ж. Қызыл ... ... ... ... ... атты ... жарық көрді. Ондағы бірқатар арнайы мақалалар толығымен
еуразияшылдыққа ... ... [67, 665 ... ... ... бұдан ары қарай кеңестік әдебиеттер
беттерінен ХХ ғасырдың 80-жылдарының ... ... ... ХХ ... ... аяғы мен ... басында атақты
ресейлік ғалым Л.Н. Гумилевтің ... ... ... ... ... Л.Н. Гумилев өзінің ... ... ... ... идеяларына теориялық негіздемелер жасады.
Бір кездері Л.Н. Гумилев өзінің «соңғы еуразиялықпын» деп атаса,
бүгінгі таңда біз оны, ... ... ... ... ... «алғашқы» еуразиялық тұлғасы деп айта аламыз.
Ондаған жылдардан ... ... ... ... бірі ... ... идеяны өз жобасының негізі ... ... жаңа өмір ... арнады. Н.Назарбаев ғасырға жуық ерте
уақыт бұрын пайда болған теориялық ... ... ... ... ... ... ... жақын немесе геосаяси және экономикалық
мүдделері сәйкес елдердің жаңа ... ... ... бола
алатындай рационалды компоненттерді іріктей алды.
Еуразиялық одақ концепциясын жария ете ... тек ТМД ... ... ... ғана емес, сондай-ақ посткеңестік кеңістік
елдерінің ... ... ... ... отырған болашақ өркениетті
қоғам құрудың ... ... ... ... ... Қазақстан
халқына жолдаған үндеуінде былай делінген: «... Біз - ... жеке ... ... жеке ... бар ... елміз. Сондықтан да біздің үлгі
басқаларға ұқсамайтын болады. Ол өзінің ... ... ... ... [1, 130-131 ... ... ... көрісімен Еуразиялық Одақ жобасы бірнеше
ай ішінде ... ... ... ... және ... да ... баспасөз беттерінде жобаға деген жүздеген үн қосулар мен баға
берулер жарияланды [1, 99-102 бб.]. Сол ... ... ... ... ... ... ... немесе реинтеграция
дилеммасына қатысты саяси кристалдануды жеделдетті.
1994 ... 14 ... ... ... істер министрлігінің
Дипломатиялық Академиясы және ресейлік Бірлік және ... ... ... ... «еуразиялық интеграцияның
перспективалары» дөңгелек столында жоғарыда айтылған ... ... ... ... Ізінше 18 маусымда, Еуразиялық Одақ жобасы ... ... әр ... ... тұтастық» тақырыбына
арналған «Жаңа ... ... ... ... өте зор
қызығушылықпен әңгіме, пікірталастар өрбіді.
ТМД-ң жеткіліксіз қызмет атқаруы мен қабілетсіздігінің экономикалық
реформаларға кедергі болатынын ... ... ... Одақ ... ... ... мүддесін көздейтін нақты интеграциялық
процестерге тек шаруашылық ... ... ... ғана ... сондай-
ақ бірте-бірте нарықтық қатынатар ... жаңа ... ... айта аламыз. Еуразиялық Одақ жобасында былай
делінген: «Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, тек ұжымдық күш салу ... ... ... сәтті модернизацияны жүзеге асыра аламыз. Және біз ... ... бұл ... жалғыз шешуге ұмтылыстарының бұрынғыша
нәтижесіз екндігін көріп отырмыз. ... ... ... ... ... сол ... ... .
2000 ж. мамырындағы Минскідегі Мемлекетаралық кеңес отырысында
ЕЭҚ - қа қатысушы-мемлекеттер басшылары ЕЭҚ қызметін ары ... ... ... ... ... мемлекеттердің экономикалық
интеграцияларын айтарлықтай жеделдету мүмкіндіктері мен әлеуметінің зор
екндігін ескерді. Осы ... ... ... ұйым ... құжаттар жобасын дайындау туралы шешім ... ... 2000 ж. ... ... ... ... қауымдастық
(ЕурАзЭҚ) құрылды.
ЕЭҚ-н ЕурАзЭҚ-қа айналуы ... ... ... жолында анағұрлым масштабты міндеттерді қойды:
- ортақ экономикалық кеңістікті құруды жеделдету;
- тауар, қызмет, капитал және жұмыс күшінің ... ... ... ... ... ... және ... жүйелерді
қалыптастыру;
- сыртқы саясатты координациялау;
- сыртқы шекараларды бірігіп қорғау.
Сонымен Кедендік Одағының қызмет ету ... ... ... ... - ... ... жауап беретін болсақ: біріншіден, Кедендік Одақ
ішінде тауар қозғалысындағы сыртқы ... ... мен ... шектеулер
алынып тасталды; екіншіден, негізінен ортақ ... ... ... ж. 17 ... келісімге қол қойылды). Ортақ кедендік территория
құру басталды; үшіншіден, үшінші елдерге ... ... ... ... ЕурАзЭҚ –тың негізгі тіреуші қызметін атқарды және ол келесі
саты - экономикалық қауымдастыққа өту қажеттігін ... әсер ... ... бес жыл ... қатысушы-елдердің экономикалық
саясаттарында айтарлықтай ... ... ... ... либерализациялауда және нормативтік құқықтық базаны
үйлестіруде келісілген шаралар ... ... ... Одақ және тұтастай Достастық қызмет ету
барысында белгілі бір қиындықтар да ... Ол – ... ... және
олардың міндеттілігінің болмауы.
Интеграциялық процестің даму барысында ... тыс ... рөлі ... (2- ... ... ... ... жағынан кедендік одақтан
және Достастықтағы басқа да ... ... ... (бұл оның ... ... ... бұрынғы алға қойылған мақсаттар мен міндеттердің нақты ... ... 10 ... 2000 ... жаңа ... – ЕурАзЭҚ құру
туралы келісім – белгіленген ... ... ... қарастырады. Халықаралық ұйым, қауымдастықта қатысушы-
мемлекеттер экономикаларының жақындасуы мен интеграциялануына
негізделген альянс түрінде қалыптасты. ... ... ... экономикаларының үздіксіз бірқалыпты өсуін қамтамасыз
ету, тұрақты даму және тұрғындардың өмір сүру ... ... ... ... ... ... басшылары мен үкімет басшылары) ... | ... | ... ... | ... | ... ... бас | |Тұрақты өкілдер ... | ... ... ...... ... ... құрылымы
- жаңа ұйымның нақты көрсетілген статусы. ЕурАзЭҚ БҰҰ жарғысында
тіркеуден өткен, халықаралық құқықтық-субъектілік ұйым ... ... одақ ... ... халықаралық құқылы басқа
субъектілермен ... ... ... ... өз ... ... ұйым ... жоқ. Басқа мемлекеттермен және халықаралық
ұйымдармен қарым-қатынас барысында ЕурАзЭҚ, өз ... ... ... ... ... ... шығуға және үшінші елдермен өзара тиімді келісім-шарттар
бекітуге, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... әрекеттің анағұрлым жаңа ... ... ... барлық интеграциялық басқару
органдырының ... ... ... ... ... қол ... Қабылданған шешімдер ұлттық ... ... ... ... ... құқықтық
актілерді қабылдау арқылы барлық мемлекетермен ... ... ... қатысушылары ішкі мемлекттік процедураларды
орындағаннан кейін ғана өз ... ... ... ... ... қабылданаған шешімдердің орындалуының кепілі болмақ;
- шешім қабылдаудың жаңа тәртіптері. ЕурАзЭҚ құру ... ... ... ... ... – Мемлекетаралық кеңес – мүшелік етуді
тоқтату немесе Қауымдастықтан шығу туралы мәселелерден басқа барлық
шешімдерді ... ... ... ... мен ... шешім қабылдау тәртібі көпшілік дауыс беруге (яғни, 2/3
қатыста) байланысты қабылданады. ... ... ... саны ... ... ... ... Ресей – 40 пайыз, Беларусь
пен Қазақстан – 20 ... ... мен ... – 10 пайыздан
дауыстарға ие;
- заңдарды жақындастыру және біріздендірудегі жаңа көзқарастар;
- мемлекеттердің мүшелік шешімдері бойынша міндеттерін ... ... ... етуі ... ... ... ... ену, Қауымдастықты құру туралы келісім –шарттағы және
Қауымдастықтың қызмет ету ... ... ... ... барлық мемлекеттерге ашық [79, 63-67 бб.].
ТМД ... ... ... қауымдастықтың бой көтеруі
оның құрамына кіретін елдердің ... ... ... ... ... ... ... бізге неғұрлым жақыны Армения
екенін айтуға болады. Сондай-ақ, қазіргі таңдағы өзінің геосаяси жағдайының
өткірлене түсуін мойындап ... ... да ... ... ... және ... да өте жоғары қызығушылық танытуын айта
аламыз.
Еуразияның териториясы көлемі және оның ... саны ... ... ... ... ... ... қазіргі
таңда бұл мүмкін болатын «алып» топқа тек кеңістіктің 62 пайызға ... ғана ... ... ... да оның ... зор үміт күттірері
сөзсіз.
Сонымен қатар, еуразиялық интеграцияның болашағын айта отырып, ... ... ... ... мемлекетердің ғана одаққа
бірігуімен ... бұл ... ... Қытайдың, Монғолияның қосылу
мүмкіндіктерін ескере кетуіміз керек. Дей тұрғанмен, қазіргі уақытта ... ... ... белсенді «орталығы» Қазақстан мен ... ... ... – бұл ... ... ... апаттар мен
әлеуметтік-экономикалық шұғыл өзгерістерден кепілдік.
Еуразиялық Одақ идеясына ашық түрде қарсы шыққан ... ... ... ... ... ... бастап, КСРО-ны
қалпына келтіруді қолдаушылармен аяқталған әртүрлі ... ... ... идея ... зор ... кеңістігінде
интеграциялық процестердің шынайы моделі екендігін танытты.
Қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... ... арылып, тығырықтан шығуға, болашақ өркениетке қол
созуға беріліп тұрған тарихи - экономикалық ... деп ... ... ... ... ... САУДА
ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ДАМУ ЖОЛДАРЫ
2.1 ЕурАзЭҚ шеңберінде ортақ ішкі дамыту жолдары
ЕурАзЭҚ елдері интеграциясының мақсаты – жиынтық әлеуетті максималды
түрде ... ... ... ... ... артықшылығын,
сондай-ақ мемлекетаралық ... ... ... ... ... аймақтық экологиялық мәселелерді шешудегі
артықшылықтарды ... ... ... ... ... асырылуы, интеграциялық процеске
қатысушылардың ... ... ... қол ... ... ... кез-келген аймақтық бірлестіктің сауда еркіндігін
шектейтіні белгілі, дегенмен ірі аймақтық блоктар (ЕО, ... ... ... ... ... ... ... еркіндігіне де
жағдайлар туғызатынын айта аламыз.
Әлемдік тәжірибеден белгілі мысалы, ЕО пен ... ... ... ... ... НАФТА мен АТЭЫ елдерінің географиялық
«торлануы» (АҚШ пен ... екі ... да ... ... ірі
меганарықтың нашар дамыған елдерге, ең алдымен африкандық мемлекеттерге бұл
альянстан тыс қалу ... ... ... ретте халықаралық сауда
құрылымындағы ЕурАзЭҚ елдерінің орны туралы мәселелер туындайды. ... ... ... ең маңызды мезет өзіміздің еуразиялық нарықты
дамыту болып табылады.
Кедендік (мәніне қарай) еркін сауда ... ... ... ... шеңберінде кедендік одақтың толық қалыптаспағанын
ескерсек, толыққанды еркін сауда аймағын ... ... ... тауар нарығы) сөз ете аламыз.
Қауымдастық шеңберінде ортақ тауар нарығын ... ... ... келесідей көрсетуге ұмтылдық . Бұл кезеңдерге қатысты
шаралардың орындалуы жүріп жатқандығын айта ... Бұл ... ... ... ...... ... қатысты ортақ сауда-
тарифтік режимді қамтамасыз ету.
Соңғы онжылдықта ЕурАзЭҚ елдерінде нарықтық реформаларды жүргізу
кезеңдері, ... ... ... ... ... ... үлгілер, жекеленген мақсатты бағдарламалардағы әртүрлілік ...... ... ... ... ... ... кезеңдерінен бастап қазіргі уақыттардағы әртүрлі
реформалық саясаттардағы ерекшеліктердің сан түрін жіктеуге болады. Қысқаша
айтсақ, мысалы ... ... ... ... ... ... таңдады, Беларусь бірте-бірте қайта қалыптасу саясатын ұстанды, тіпті
кейбір ... ... ... ... кеш ... отырды. Бірақ
Ресей үшін 1998 жылғы тамыз дағдарысынан ... ... ішкі ... ... саясатын түзеу басты ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру процесін
айтарлықтай табандылықпен жүргізді және ... ... ... ... ... Ал, Тәжікстан өзінің ішкі
проблемалары салдарынан Қауымдастық елдерінің басқаларынан нарықтық қайта
құруларды жүргізуге қалыс қалуда.
Кезеңдер: ... ... ... ... ... ... ... - ЕСР ... ... ... ... ... ... асыруға қосымша |
|жағдайлар ... ... ... ... ... |
|режим- КСТР |
|ЕСР+ ... ... ... үшін қосымша|
|жағдайлар ... ... ... ... ... ... - ОКТ ... + қалыптастыру үшін қосымша |
|жағдайлар ... + ... ету үшін ... ... ... нарығы - ОТН |
Сурет 8- ... ... ... ... ... ... ... мазмұны
Дегенмен интеграциялық шешімдерді жүзеге асырулары мен сауда-
экономикалық ... ... ... ... мұндай
айырмашылықтардың интеграциялық процестің алғашқы кезеңіне аса теріс ықпал
етпегендігі ... ... ... ... және ... саясаттың интеграциялық байланыстарға деген ұмтылыстары зор
маңыздылыққа ие.
Елдердің өзара интеграциялық қарым-қатынасқа дайындығын, халықаралық
салыстыруларда кең қолданыс ... ... ... көрсеткіштері
бойынша бағалауға болады. Кез-келген ел ... ... ... ... соғұрлым ол халықаралық еңбек ... мен ... ... ... ... қолдана
алады.
Ашық экономика - ... ... ... ... ... ... көрсеткіш бойынша ЕурАзЭҚ ... ... ... ... ... ... ... Беларусь
иелігінде (0,2) болатын, ал 2002ж. көрсеткіштер ... Оған ... ... ... теңескендігі байқалды. (10-кесте).
Кесте 10 – ЕурАзЭҚ елдері ... ... ... ... ... ... |Тәжік- | Еур- |
| | | ... | ... ... ... |0,2 |0,2 |0,1 |0,1 |0,2 |0,6 ... | | | | | | ... ... |76210 |73325 |9710 |1359650 |6615 |301825 ... |7257 |8731 |438 |94633 |665 |111724 ... |7985 |5934 |533 |41332 |658 |56442 ... ... ... ... ... СНГ в 2002 ... Статкомитет СНГ, Москва, |
|2003г. мәліметтері бойынша есептелінді; ... ... ... ... барысында Бүкіләлемдік Банк ... ЖІӨ ... ... ... ... ... ... экономикалық байланыста және бұл
оның неғұрлым жақын, әрі «мықты» мемлекетпен тығыз экономикалық және ... ... ... ... ... ... да экономиканың
ашықтық деңгейі жоғары. 1997 ж. Қазақстанның қосымша кұн ... ... ... оның Ресеймен экспорттық - импорттық операцияларының
төмендеуіне әкелді, бірақ соңғы жылдары оның қарқыны жоғарылауда.
Қазақстан мен ... ... ... ... ... және осы ... ... импорт үлестері салыстырмалы
түрде жоғары. Ресейдің үшінші елдермен сыртқы экономикалық байланыс көлемі
өте жоғары және ЕурАзЭҚ ... ... көп емес ... ... ... ... байланыстарын дамыту әлеуеті өте
жоғары, себебі мүше-елдердің ... мен ... ... ... ... ... зор. Бұлардың барлығы ЕурАзЭҚ ішіндегі сауда-
экономикалық байланыстардың маңыздылығын ... ... ... ... ... оған кіретін елдердің
өзара тауар айналымының едәуір ұлғаюына қол ... оның ... ... 15, 3 ... АҚШ ... 2002 жылы 27, 9 ... АҚШ ... жетті
немесе 1,8 есе өсті. Әсіресе 1995-1997 жж. ... ... ... ... ... көлемінің өсімі ерекшеленеді. Сонымен қатар, ЕурАзЭҚ
елдерінің тауар айналымы көрсеткішінің жалпы ТМД көрсеткіштеріне қарағанда
үнемі қарқынды өсімін айта ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді:
статистикалық және динамикалық . ЕурАзЭҚ шеңберіндегі интеграция эффектін
статистикалыққа (тұрақты қалып) жатқызуға болады, себебі бұл ... ... ... сондай-ақ жалпы экономикалық салдар кедендік одақ құрысымен
тез арада жоғарылау қарқынын байқатты. Ал ... әсер ... ... ... ... ... ... құрылуының соңғы сатыларында ғана
әсерін байқататын еді.
Кесте 11 – Еуразиялық экономикалық қауымдастық елдерінің экспорттық –
импорттық ... (млн. АҚШ ... |2000 жыл |2002 жыл |
| ... ... ... ... |
| ... 1997 ж. ... ... елдерінде өзара сауда көлемінін азаю
үрдісі байқалады. Ал ТМД ... ... ... ... 1994 ж. көрсеткіштен
де төмендеді. Яғни бұл жерде осы елдердегі өзара сауда көлемін сақтап қалу
және интеграция жолындағы ... жою ... орын ... ... ... қызметті еркінсіту (либерализация), елдердің
Кедендік одаққа кіруі (1995 ж.) және оның ... ... ... ... мен кедендік баждарды алып тастауы, ... ... ... ... ... сауда айналымынын өсуіне ... ... 1997 ж. ... ... сыртқы сауда айналымы
1994 жылмен салыстырғанда 3 еседей үлғайды, Қазақстан Республикасында – 59
пайызға, ... ... - 2 ... және Ресей Федерациясында -32
пайызға өсті. Дегенмен 1998 жылдан бастап ... ... ... даму ... ... қаржы-экономикалық дағдарыс салдары
кері әсерін тигізді, нәтижесінде 1998-1999 жылдарда Кедендік Одақтың
қатысушы - ... ... ... ... ... ... ... Беларусьтың сауда
айналымындағы КО елдері үлесінін ... оның ... ... ... ... ... ... динамикалық дамуымен түсіндіріледі.
Қазақстанның тауар ... ... Одақ ... басқа
КО ... ... ... ерекшеленді. 1994-1996 жж. аралығында
Қазақстанның елдерімен ... ... 82 ... ... ... одан ... үрдісі байқалды. 1997 ж. оның Кедендік Одақ елдерімен тауар
айналымының күрт ... ... ... құн салығымен (ҚҚС) салу
тәртібін бір жақты өзгертуі әрекеті себеп болды. Яғни басты ... мен ... ... ... екі ... ... салу орын алды. Оның
салдарынан Қазақстан мен Ресей арасындағы тауар айналымы 800 млн. дол.-ға
төмендеді. Бұл, ... ... ... ... ... ... өндірістің төмендеуіне алып келді. Ресей шикізатына Қазақстанда
да, Ресейде де 20 пайыздық ҚҚС салынды .ЕурАзЭҚ – та өзара тауар әрі ... ... ... барысындағы елдердің бір-біріне деген мүмкіндіктерді
молайтуынан, елдерді ... ... ... дұрыс
бекітулерден тәуелді. 2001 жылы 31 мамырда Минскіде (Беларусь) өткізілген
ЕурАзЭҚ ... ... ... ... ... ... құжаттар пакеті дайындалды. 17 ақпан 2000ж. қабылданған Жалпы
кедендік ... ... ... ... ... баж салығының
біріңғай ставкаларын қабылдау және ... және ... ... ... саясаттың негізі болып табылды. Кедендік территорияға
үшінші елдерден тасымалданатын тауарларға баж ... ... ... ... ... қабылданған бұл пакет ЕурАзЭҚ-тың сыртқы
экономикалық ... ... ... ... СЭҚ ... ... ... КО-қа қатысушы
мемлекеттердің преференциялық келісілген неғұрлым аз дамыған ... ... . Бұл ... ... 47 елде ... ... ... және Ресей елдері территориясында енгізу барысында
кедендік баж салықтары салынбайды.Экономикалық ... және ... ... тарифтік емес реттеудің өте маңызды облыстарын ... Одақ ... ... ... ... ... және ... шаралардың қолдану мерзімі туралы хаттама
қабылданды. Оның ... ... ... ... және ... үшінші елдермен
сауда қатынастарында жүргізіледі. Сонымен қатар, КО ... ... ... ... ... ... үшінші елдер
шаруашылық субъектілерінің нарыққа бақылаусыз енуін реттеу шаралары ... ... ... ... іс жүзінде жүзеге асуы ұлттық
өндірісті қорғауды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... туғызады.Аймақтық экономикалық
интеграцияны дамытуға бағытталған сыртқы сауда саясатын реформалау,
бірқатар ... ... қол ... ... ... ... ... талап ететін өнім шығаруға мамандандырылу
нәтижесіндегі ... ... ... түсетін экономикалық пайда.
Екіншіден, интеграциялық топқа кез келген ел импортты алмастыру ... өз ... жете ... ... ... ... ... етеді. Интеграцияның үшінші артықшылығы, аймақ елдеріндегі көп
шығынды талап ететін салалар ... ... ... және
тәжірбие алмасумен байланысты.
Анықтама бойынша, кедендік одақтар және басқа да аймақтық ... ... ... ... ... Яғни, серіктес-
елдер үшін импорттық баждар үшінші елдер үшін ... ... ... ... ... деңгейде (көбінесе нөлге тең)
тағайындалады.Халықаралық сауданың экономикалық ... ... ... ... ... ... ... жоғарылайды. Бұл жоғарылау,
елдегі өндірістің мамандандырылуы және өзге елдермен жеткізген экономикалық
тиімділіктің жоғарылауымен байланысты.
Кедендік одақ ... ... ... ... ал ... мамандандыру мен айырбас есебінен ... ... ... Бұл ... ... одақ ... құрудың әсері деген
атпен танымал.
Дегенмен аймақтық ... ... ... қоса
салыстырмалы түрдегі ол ... да ... ... ... елдермен
сауданың азайған жағдайында) біріншіден, әлемдік нарықта ... бар ... ... ... жұмсалу мүмкіндігі бар ресурстар
аймақтық нарықтарға бағытталған экспорттық тауарлар өндірісіне ... ... ... ... өнімін (аймақішілік тарифтердің
үшінші елдерге ... ... ... болуына байланысты ғана)
импорттау әлемге танымал өндірушілердің арзан ... ... ... ... әлдеқайда төмендетеді. Бұл теорияда сауданы қайта
бағыттау әсері деген атпен танымал. интеграцияның шығындары мен пайдасының
қатысына ... ... ... ... қорытындылар жоқ. Аймақтық
топтардың өзара саудасындағы тарифтер неғұрлым төмендетілсе, ... ... ... ... ... мен ... факторларындағы өзгешеліктер неғұрлым терең болса, сондай-ақ аймақішілік
сауданың даму жолындағы кедергілер үшінші елдермен ... ... ... ... ... ... ... немесе
бейтарифтік тосқауылдар) неғұрлым төмен болса, аймақтық сауда одақтарын
құру соғұрлым себепші ... ... ... ... ... ... саудадағы кедендік баж
алынып тасталынды, жанама салық салу ... орын ... ... 60 пайызға дейін орталықтандырылған. Яғни, ЕурАзЭҚ-қа
мүше елдердің тариф саясаттары әлі де болса әртүрлі. ... ... ... ... темір жол вагоны Ресей шекарасынан асқан тариф 1,5 есе
артады. Егер ... ... ... ол тариф Ресей аумағында 3,5 есе
артады. Мұндай жағдайда тарифтерді біріңғайлаудың Ресей үшін ... ... Дей ... ... ... өтерде Германия да
осындай жағдайды бастан ... ... ... ... ... асыра
толтырып алды. Қауымдастық шеңберінде біз ... ... ... ... ... ... Қауымдастық шеңберіндегі тариф ... ... ... ... ... ... басты «кесел» болып табылады.
Сондай-ақ Тәжікстандағы жаңа кедендік ереженің қабылдану ортақ
кедендік ... ... ... тағы бір ... ... ... ... шекаралық төлемдердің минималды ставкасы тауар құнының бес пайызына
тегерілді.
Біздің ойымызша ішкі сауда ... ... ... жүруі үшін сондай-ақ үшінші елдермен саудаға ... ... ... ... ... жүргізілуінің кепілдемелері бола
алатындай, Қауымдастық шеңберінде ... мен ... ... ... жаңа
тәуелсіз мемлекеттердің жеке тарихтары әлі де болса өте ... ... ... бір ...... ... кей ... қоғамдық пікірлердің
өлі жекеленген өкілеттіліктердің ұлтүсті құрылымдарға берілу қажеттілігін
түсінуге әрдайым дайын емес.
Сондай-ақ сауданы нығайтудағы тағы да бір ... бірі – ... үшін ... ... ... қолайсыздығы. Яғни, кей
мемелекеттерде валюта бағамының шетелдіктер үшін бір басқа, өздері үшін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындары үшін өнім
өткізу рыногының әлдеқайда кеңею қарқыны орын алуы тиіс, ал оның ... ... ... оң ... ... анық. Қазірде
«Аймақтық интеграцияны ... атты жаңа ... ... ... Оның ... ... тауарлар мен қызметтердің еркін
қозғалысына жағдайлар жасауда әрекет ету болмақ.
Қорыта айтсақ, ортақ ішкі ... ... ... бес ... ... болады:
1) ресурстардың неғұрлым тиімді бөлінуі. Тұтынушылар тауарлар мен
қызметтердің көп ... ... ... алады, сондай-ақ ортақ ішкі нарыққа
бағалар бірдей болатындықтан, тауарлар неғұрлым қолайлы жағдайда, яғни ... ... аз ... ... ... Нәтижесінде тұтастай
ЕурАзЭҚ – та өндіріс және тұтыну ... ... ... ... ... азаяды. Қазіргі уақытта
ЕурАзЭҚ елдерінің кәсіпорындары Кедендік ... ... және ... ... талаптарына бейімдеуге байланысты көп уақыттарын және
қаржыларын жұмсауда;
3) қызмет ету масштабының кеңеюі есебінен үнемдеу. Бұл ... ... ... ... ... ЕурАзЭҚ ішіндегі
сауда жолындағы тосқауылдарды жою, Қауымдастық кәсіпорындарының ... ... ... ... ... ... Дегенмен,
неғұрлым ірі кәсіпорындардан ... ... ... ... ... білдіреді: сәйкес инвестицияларға дайындық, ұлттық
кәсіпорындар қорғауынан және өнімді мемлекеттік ... алу ... бас ... және тағы сол сияқты;
4) техникалық прогрестің ... ... ... ... ... ұйымның қызметтерінің құлдырауына әкеледі,
өндірістің неғұрлым тиімді әдістерін іздеуге ... ... ... ... ... ... және ... өсім қарқынының жеделдеуіне ықпал етеді.
2.2 ЕурАзЭҚ –та интеграцияны ... ...... ... ... ... ... капитал
және жұмыс күшінің еркін қозғалыстарына, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер шектеулі. Басқаша
айтқанда, егер мүше-мемлекеттердің ... ... ... тауарларының
біріккен нарығы және ортақ аграрлық саясаты біріккен қаржылық ... ... ... онда бұл ... ... капитал,
қызмет және жұмыс күші нарығының қызмет етуіне әсерін тигізеді .
Интеграция процесінде қаржылық және ... ... ... ... одақ ... қамтамасыз етіледі деуге болады. Бұл тұста арнайы
Еуразиялық бюджетті және Еуразиялық даму ... ... ... ... ... ... экономикалық қауымдастығын құру туралы
келісімдеріне ЕурАзЭҚ-тың бюджетін ... ... ... ... ... бес ... әлеуметтік-экономикалық
мүдделерінің келісу механизмінің негізі қалыптасты. Механизм келесідей:
басым мен міндеттер анықталады және ... ... ... ... ... ... бағдарламалар, әлеуметтік-мәдени сипаттағы жобалар мен ... ... ... шараларды жүзеге асыру үшін қажетті қаржы
ресурсының көлемі бағаланады және ... ... ... ... ... бөлу ... ... келісіледі. Соңғы кезең – бюджет
шеңберінде ... ... және ... ... ... ойымызша Қауымдастық бюджетін қалыптастыру процедураларының
элементтері, мемлекетаралық мүдделері ... ... ... ... ... Бұл ... ... жарғысымен анықталған
міндеттері шешуге бағытталатын қаржы тасқындарын ... және ... ... бұл Қауымдастықтың мүше-мемлекеттерінің интеграциялық
дәрежесін анықтағыштардың (индикаторлардың) ... ... ... ... ... ... ... әсер етуші факторларды айтуға болады.
Біріншіден, бюджеттің орындалуына әсер етеін проблемаларға ... оның ... ... ... ... ... Яғни, бюджет
құрылымына үңілетін болсақ, ЕурАзЭҚ бюджетінің кіріс ... ... тек ... ... есебінен ғана қалыптасады .
Екіншіден, Қауымдастық бюджетінің орындалуы барысында, классикалық
бюджеттік және коммерциялық сипатқа ие қызметтерге ... ... ... ... ... қарастырылмаған. Бұл дегеніміз, біріккен
бағдарламалар және шаралар жобаларын қаржыландыру ... ... ... және ... кезде шығынды сипатқа ие.
Дегенмен, Қауымдастық елдері оның бюджетіне, Еуропалық одақтағыдай,
өздерінің ұлттық табыстарының елеулі бөлігі әлі ... ... ... ... Одақ ... деңгейіне жетуіне біршама уақыттың
қажет екендігін айта аламыз. Еуроодақ ... 70 ... ... ... ал ... 30 ... ғана елдердің ЖІӨ деңгейлері
негізінде есептелінген үлестік салымдары есебінен қалыптасады. Ал ... 100 ... ... ... ... ... ... сәйкес қалыптасады: Беларусь Республикасы – 20 пайыз; Қазақстан
Республикасы -20 пайыз; ... ... – 10 ... ... Қауымдастық бюджетін қалыптастыру идеясының тәжірибе
жүзінде жүзеге асуының бірқатар жағымды, маңызды жақтарын айта аламыз.
Біріншіден, қаржылық аспектісі ... сөз ... ... ... оған ... ... жаңа құрылғы және техника бұйымдары
өндірісін дайындау және ... ... ... қаржылық
салымдарын тиімді үйлестіреді, әскери және экономикалық қауіпсіздікті
қамтамасыз етеді. Оған ... ... ... және ... ... ... ... бағдарламалар мысал бола
алады.
Екіншіден, экономикалық ... ... ... ... және ... саясаттары қабылдаудың және жүргізудің нақты
құралын (интрументін) білдіреді.
Үшіншіден, саяси ... ... ... ... ... ... жаңа бір нышаны (формасы) – ол өз
кезегінде ТМД елдері үшін ... ... ... ... ... үлгі бола ... ... қауымдастыққа мүшелікке ену
өзге елдер үшін қандай ашық түрде, қауымдастық ... ... ... үшін де ... ... енгізілуі қаралмақ.
ЕурАзЭҚ-та еуропалық одақтағыдай экономикалық одақ және валюталық
одақ бүтін бір ағзаның ... екі ... ... ... ... және сондықтан олар бір уақытта қалыптасуы ... ... ... басты шарты ортақ нарық құру болып табылады. Қазіргі
таңда ЕО өздерінің ортақ валютасын ... ... ... одақ
қалыптастыруды аяқтады. ЕурАзЭҚ алдында осындай міндеттер ... одақ құру ... ... ... ЕурАзЭҚ елдері экономикаларының гүлдену жолындағы бірден-бір себебін
тигізуші фактор бола алады;
- ЕурАзЭҚ ішкі нарығына логикалық (заңды) қосымша;
- қатысушы елдердің ... ... ... ... ... ... ... елдері экономикаларының икемділігін жақсартудың
индикаторы ретінде ететін болады.
Тұтастай алғанда ортақ еңбек нарығымен бірте-бірте ... ... ... ... мен ... ... нарығы (сонымен
қатар, ортақ ғылыми-технологиялық ... ... ... ... ... кеңістік қалыптастыруды қамтамасыз етеді.
Бұлар ортақ экономикалық кеңістік негізін қалыптастырушы құрам ... ... ... барысында мүше-елдердің ресурстық өндірістік және
ғылыми-технологиялық әлеуеттерін максималды пайдалану, ... ... ... ... ... экономикалық тәуелділіктерін
анағұрлым азайту қамтамасыз етіледі, көліктік тасымалдаулардағы шығындарды
максималды үнемдеумен өндірісітік ... ... орын ... қатар қаржылық интеграция елдердің ... ... ... ... Әдетте мұның өндіріс
саласындағы бірігулерді тереңдету ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысулар
жүйесін, валюталардың аймақтық айырбас қабілеттерін, филиалды банктік
желіні, ... ... ... елдердің қызмет көрсетуші
шаруашылық қатынастарды, ... ... ... етуі мен олардың
кезеңдік бірігулерінің ортақ құқықтық шеңберін орнатуды болжайды.
Сондай-ақ біріккен банктер, ең алдымен еуразиялық даму (кедендік
одақ ... бірі ... ... ... құру өте
маңызды. Олар мемлекеттердің орталық банктері арасындағы көпжақты есеп
айырылысуларды ғана ... ... ... ... ... субъектілері арасындағы есеп айырысуларды да қамтамасыз ... даму ... ... ... ЕурАзЭҚ
елдеріндегі қызмет етуші банктері бола алады (Ресей даму банкі, Қазақстан
даму банкі, ... даму ... Оның ... ... 25 ... бөлігін Дүниежүзілік банк, Еуропалық даму қайта ... және ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ,
біздіңше бұл банк, ТМД Мемлекетаралық банкін ұйымдастыру тәжірибесін де
пайдалануы ... ... ... пен ... ... мен ... бюджеттік және бюджеттен тыс қаржыландыруды
жүзеге асыруы хақ.
Интеграция ... ... ұзақ ... бағдарламаларды
заңды тұлға ретінде тіркеуге алу құптарлық жәйт (айталық ... ... ... ... ... ... ... бір
құрылтайшылары болады, ал оның бюджеті заңды ... ... ... Ал ... ... ... интеграциялық
дамудың басты бағыттарына негізделуі тиіс. Бұлар туралы жоғары бөлімшеде
айтып өткенбіз, дегенмен нақтылай түссек ... ... ... ...... елдерінің
аграрлық аймақтары мен АӨК дамуын біріздендіру үшін;
- Еуразиялық ... ...... ... ... жүзеге асыру үшін;
- Еуразиялық аэрокосмостық корпорациясы – ... ... ... мақсатында;
- Еуразиялық транспорт корпорациясы – транспорт ... ... ... ... ... еуразиялық транспорт
коридорын бірлесе, ұйымдастырылған ретте қолдану;
- ... ... ... - ... ... мақсатында.
Нәтижесінде, еуразиялық даму корпорациялары түріндегі Еуразиялық
даму бюджеті және Еуразиялық даму ... ... ... ... ... инфрақұрылым қалыптасуы мүмкін.
Сонымен бірге экономиканың нақты секторын ... ... ... банктер қажет. Оған мысал ... ... ... ... машина жасауды дамытудың
халықаралық банкін айтуға болады. Ұлттық валюта-қаржылық ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы және өзара айырбасталу
қабілеттіліктері туралы екі жақты келіссөздермен ... ... ... ... есеп айырысулар коммерциялық банктердің
корреспонденттік шоттары арқылы жүзеге асырылады. Мұндай төлем-айырбас
қатынастары бар ұйым ... ... ... ... өзара сауда
жағдайының талдаулары, әлі де болса шаруашылық субъектілері арасындағы есеп-
айырысуларда бірқатар шек қоюлар мен ... ... ... ... және оларды бірлесе отырып ... ... ... ... ... да ... қатынастарын жетілдірудің айқын
қажеттілігін туындайды. КО шеңберінде ... ... ... ... және есеп айырысуды жүргізу тиімділігін арттыруға, төлем-
айырбас жүйесінде ... ... ... пайдалануға мүмкіндіктер
береді; коммиссиондық шығындарын қысқартады; ... ... ... ... және банктік саладағы қылмысты әрекеттерді
азайтады. Бұлардың жүзеге асуы ... ... ... ... ... талап етеді. Мысалы, шағын ... ең ... ... ... ... мен ауылшаруашылық
өнімдер саласында салық ... ... және ... ... салық; қуат (энергия), транспорттық қызметтер
тарифтерін төмендету; ... ... ... инвесторларға
жеңілдіктер жасау және олардың құқығын қорғау салаларындағы заңнамаларды
біріздендіру; экономикалардың ... ... мен ... қолдау, қаржы-өнеркәсіптік топтардың және ... ... ... дамуын талдау мақсатында өзара
тікелей инвестициялар салуға ... ... ... қабылдау;
экономиканың нақты секторын несиелеудің бір ... ... ... қатынастарды бірігіп дамыту, яғни, «своп», «спот», фьючерлік
және ... ... ... ... ... ... түрлерін кеңейту; өзара сауданы тәуелділігін төмендету есебінен
ұлттық ... ... ... ... ... ... ... әрекет етуші ұлттық төлем жүйесі ТМД ... ... ... және оны алдымен ... ... соң ... ... ... төлем-есеп-айырысу жүйесін
қауымдастықтың басқа елдері ... ... ... ... ... ... әбден болады деп есептейміз. Сондай-ақ бұл, ортақ төлем
жүйесін қалыптастырудың құқықтық және техникалық ЕурАзЭҚ ... ... ... қалыптастыру туралы тәртіптің ... ... ... ... ... ... ... табуы тиіс
маңызды мәселелер тобы келесідей:
- ... ... ... ... ... ... ... төлем жүйесіне қосу;
- мемлекетаралық төлемдерді Мемлекетаралық банк арқылы жүзеге асыру
.
Қауымдастықтың ... ... ... ары ... ... үшін ... ... толыққаны қызмет етуін білдіреді.
Ортақ ... ... айта ... ұлттық валютаның қалыптасу негізі,
оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... валюта ЕурАзЭҚ-ты көрсететін болғандықтан, жалпы интеграциялық
процесс перспективасын бағалаудан бастау қажет. Оның ... ... ... гөрі ... ... ... айқын.
Әлемдік сахнада орын алып отырған қазіргі заманғы ғаламдану
үрдісі, сондай-ақ НАФТА немесе ЕО ... ... ... мен ... ... ... тереңдеуі, көптеген елдердің іскерлік
орталары мен ... ... ... валюталық одақ құру қажеттілігі
туралы ойға ... ... ... енгізу нақты экономикалық
есептеулерді, сондай-ақ саяси еркіндігін талап ететін өте күрделі және ... ... ... ... ... ... бір ... процесті білдіреді. Бірлескен
шаруашылықта өзгеше валюта қызмет етуі тиіс. ... ол өзге ... ... яғни ... ... ... кешенін білдіреді. Мұндай
қайта бірігу кезінде экономика өз дамуы үшін қосымша резервтерді иеленеді,
ол өз кезегінде ішкі ақша ... ... ... ... ... ... ... үшін, нығаюы үшін негіз қалыптастырады,
шаруашылықтың үдемелі дамуына, ... ... және ... ... ... ... мүмкіндігіне алғышартар қалыптастырады.
Бірлескен валютаны эмиссиялық ... ... ... Олар ... ақша ... ... байланысты болады және
ол ақшалар қолма-қол және пластикалық карталар мен салымдардағы (депозит)
қолма-қол болуы да ... ... ... шешу ... ... ... ... болғанымен көп дәрежеде тәуелділіккке барамыз. Бұл ортақ ақша-
несие ... ... ... ... ... ... бөлігі), сондай-ақ
эмиссияға ғана емес, ақшалық реттеудің ... ... ... ... Орталық банкті қажет ететін өте күрделі процесс.
Әрине ортақ ақша-несие саясатын жүргізуге жету ... ... ... ... ... ... қажет, және де ақша-
несие саясатының ұстанымдарын біріздендіру келесідей шараларды қамтуы тиіс
деп ойлаймыз:
- орталық ... ... ... ... нарықтық құралдарды пайдалану;
- бюджет тапшылығын тікелей қаржыландыруға тыйым ... ... ... ... ... ... ... керек, яғни шарт қойылу керек. ЕО елдері үшін ... ... ... ... ... тапшылығы ЖІӨ-нің 3
пайыздан аспауы; мемлекеттік пайыздың ЖІӨ-ң 60 пайыздан аспауы; ... ЕО-ң баға ... ... ... үш еліндегі инфляцияның
орташа деңгейіне қатысты, қосымша 1,5 пайыздық ставкалар ЕО-ң ... ... үш ... осы ... ... ... қатысты
қосымша 2 пайыздық пукттен ... ... ... ... курсын
тұрақтандыру механизміндегі белгіленген ауытқуларға ... ... ... Банк ... ... ... ... үшін бұл критерийлер тізімі келесідей:
- орташа жылдық инфляция деңгейі – 5 ... көп ... АҚШ ... ... ... валюта айырбас бағамының жылына өзгеруі
3 пайыздан артық болмауы тиіс;
- ЖІӨ-ге қатысты мемлекеттік бюджет тапшылығы 3 пайыздан ... ... ... мемлекеттің қарыздың ЖІӨ-ге қатысты – 30 пайыздан ... тиіс және ... ... ... – ЖІӨ-нен көп болмауы тиіс
[106, 2б.].
Еуропалық ... ... ... әлеуметтік-эконмикалық
интеграциялануы жолдарында салыстырмалы түрде ... ... қол ... ал ол ... ортақ аймақтық ақшаға өтуіне және
дайындалуына толық мүмкіндіктер берді.
Ортақ валютаны енгізу қарсаңындағы ЕО ... ... ... ... ... ... сипатталды.
Дегенмен басқа да қырынан қарасақ, евроэкономикалық кеңістікке
кірген ЕО елдерінің макроэкономикалык көрсеткіштерінің біркелкі болмауы ЕО
шеңберінде ... ... ... және ... ... ақша ... ортақ евровалютаға өтуге байланысты, еуропалық
ірі коммерциялык банктер рентабельділіктерінің төмендеуімен ... ... ... операциялары дүркін-дүркін қысқарады,
клиенттер арасындағы төлем, есеп-айырысу және ... ... ... ... фьючерстік және опциондык мәмілелерді қолданудан
түсетін спекулятивтік база азаяды.
Инфляция деңгейін бірқалыпты ұстау бойынша ЕурАзЭҚ ... ... ... ... Қазақстан анағұрлым алда келеді. Сондай-ақ
Қазақстанның экономикалык ... оң ... 10-шы жөне ... ... ... ... дәлірек айтсақ 2002 жылы алыс шетел валюталарында есеп-
айырысудан ТМД ... ... ... көшу ... сөз ... қазірде қаржылық интеграция анағұрлым нақты нысандарға иеленді.
Бүгінгі күнде капиталдардың еркін ... ... ... ... анықталған жоқ. Сондықтан да ... ... ... және оның ... ... ... көшірмесі болатыны
туралы күрделі болжамдар жасауға әрине ерте. Дегенмен Ортақ валютаны енгізу
үшін ең алдымен қазіргі қызмет ... ... ... ... ету керек, сондай-ақ олардың неғұрлым тұрақты валютаға ... ... ... ... ... ... ... деп ойлаймыз.
ЕО елдерінің ортақ ... ... үлгі ... ... түйінді мәселелер айтуға болады :
Тұрақты бағамды қалыпты ұстауды ... ... ... –елдер
экономикалары үшін айтарлықтай үлкен тәуелділікке жетелейді. Сөйтіп, валюта
бағамы қозғалысының үйлесуі жағдайында ... ... ... шектері
қатаң қадағалану керек. Бірақ ол үшін ұлттық инфляциялардың қарқынындағы
айырмашылықтардың аймаққа қатысушылардың нарықтық ... ... ... шектерінен аспауы маңызды. Яғни, ... ... ... ... да ... бір ... шектерінен шықпауы
тиіс.
Біріккен валюта қатысушы жақтардың ... ... ... ... ... ... ... банктің және біріккен
экономикалардың басқа да басқару ... ... ... ... және ... біртұтас Орталық Банкті құру ... ... ... деп ... бұл банкке ақша-несие саясатын жүргізу жөніндегі қызметтерді беру;
- ЕурАзЭҚ елдері оталық банктерінің жарналары ... ... ... ... біріңғай жүргізу.
ЕурАзЭҚ елдері экономикалырының өзара жақындасуы жағдайларында,
мәселенің шешімі ұжымдық ұлтүсті валюта бола ... ... ... ... жүйе шеңберінде аударма қызметін атқаратын еуропалық
валюталық бірліктің (ЭКЮ) егізі сияқты. Оның ... ... ... оның сыртқы саудада төлем қызметін атқаруына, несиелерге,
сондай-ақ инвестициялық несиелерге де ... ... ... ... ... ... базасына негізделген бағам бойынша ұлттық валюталарда
қайта есептелінді, ал ол өз кезегінде бағаны қалыптастыру мен еңбек ... ... ... Ол өз ... бір ... (фильтр)
қызметін атқарды. Тек интеграциялық үрдістерді нығайту, ұлттық валютаға
әсер етуші барлық факторларды «тегістеу» арқылы ғана ... ... ... оның ... ... ... асыруға болады.
Көптеген күш-жігерді, сондай-ақ уақытты талап ететін мұндай процестің
барлық күрделілігін ... ... бұл ... еуропалық валюталық
одақтың қалыптасуы тарихын қарастыру заңды болар еді, яғни ... ... ала ... жаңа ... жүйе ... ... ... болады. Еуропалық валюта жүйесінің құрылуын Еуропалық елдер
экономикаларының күрделі интеграциялық процесі ... ... ... валюта интеграцияның жалғыз бірегелі өнімі деуге ... ... ... ... үшін ... ... ... туралы алғашқы
пікірлер ХІV – XV ғасырлардағы ғылыми ... ... ... ... ... ... Бисмарк, Австро-Венгрия билеушілері жаулап
алған халықтар үшін ортақ шақа (монета) соғуға ұмтылды. Ал жиырма ... ... ... ақша ... (революция) басталды. Еуропаның
шығуы-әлемдік валюта және қаржы нарықтарында АҚШ ... ... ... ... Әлемдік валюта жүйесінде биполярлыққа ауытқу
орын ... шығу ... ... ... ... өз ... алған
болатын. Сол кезде жасалған қортындылар келесідей болды: егер ... ... ... өзара енуші коммерциялық, әлеуметтік және саяси байланыстар
орнаса, онда Еуропада әскери жанжалдар ... ... ... Одақ комиссиясы былай бағалаған болатын: ... ... бір ... ... валютаға айырбастаудағы ... ... ... ... көшу ... ... жолындағы жарты ғасырға
жуық қозғалысының заңды нәтижесі болып табылады. Бұл ... Одақ ... ... ... ... 1992 жылы ... ... таңда бүкіл әлем бұл процестің дамуын аса ... ... ... оның ... ... ... ... даму
бағытының анықталуына түрткі болмақ. Олай деуге ... оның ... ... ... ... топтарының Еуропалық жолды таңдауға сөзсіз көшуін
айқындайды. Қазірдің өзінде африкандық контитентте «афро»-ны енгізу туралы
идеялар ... ... иен ... да ... блок ... ... валютаның тұрақтылығының факторы ең алдымен қатысушы-
елдердің алтынвалюталық ... ... ... ... экономикалардың
жоғары дәрежеде интеграцияланғандығы ... Бұл ... ... ... ... де маңыздылыққа ие. Көптеген еуропалық
сараптамашылардың айтулары бойынша, дәл осы ... ... ... ... ... қысымды өткерді.
Еуропалық валюта – тарихи бірігудің классикалық мысалы. Біздің
жағдайымызда, яғни ... ... ... ... валюта идеясы орын
алған кезде, жаңа пайда болған мемлекеттердің ... ... ... ... емес, сондай-ақ біз салыстырмалы түрде жақын
аралықта ортақ валюта жүйесінде өмір ... одан ... ... ... ал
қазір онжылдықты ортақ тастап осындай «шынжырмен» байланысуды ... ... ... ... бір ... бұл жолы ... ... тәуелсіз жылдары уақытында жағдай өте көп өзгерді. Егер
бұрын экономикалық байланыстардың үзілуі өте қиын ... ... ... ... ... түрінде байланыстарды қайта орнату аз ... ... ... Бұл ... ... ... тууы орынды
сияқты: мұндай валюталық одақтың ... неде ... ... үшін ... ұмтылыстардан кейін оны қайта
байланыстыру мәні неде ?
Көп жағдайда бұл сұрақтарды риторикалықққа жатқызуға болады және ... мән ... ... ... ... – экономикалық болып табылады.
Болашақта мұндай одақ құру үшін, қатысушы-елдердің мүдделері
неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... тұрақты болулары тиіс. Мысалы, қазақстандық қаржы-
экономикалық жүйенің белгілері: теңгенің тұрақты бағамы, ... ... және ... ... ... ... дағдарыс кезінде еліміз сыртқы
қарыздарға бой ұрған жоқ, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... бағытталған қатаң монетаралық саясат
арқасында, мемлекетіміз жоспарланған ... өсім ... ... ... ... ... ... әртүрлі. Алдағы қатардағылардың
бірі деген Беларусьқа қарағанда Қазақстан көрсеткіштері ... ... ... үш ... ... ЖҰӨ ... 10,8 ... тұрғындар табысы
тұрақты түрде көбеюде.
ЕО елдерінің валютаға көшуі белгілі бір қиыншылықтарды бастан
кешірді. Бұлар евро бағамының ... ... ... ... ... ... жоғары критерийлеріне сай келмеуі, кейбір
қатысушы-елдердегі эконмикалық өсудің тұрақсыздығы. Бұл ... бір ... жәйт ... ... ... ... елдерімен қатар қиындықтар
неғұрлым дамыған елдерінде де қатар сезілді: біріншілері ортақ валютаны
енгізумен байланысты ... ... ... ... орын ... ... бастан кешірсе, екіншілері бағамның тұрақтылығын
бірқалыпты сақтау жауапкершілігін ... ... ... ... ... оның ... тұрақты
қалыпта сақтау үшін, алтынвалюталық резервтерінің одақта теңгенің локомотив
рөлін атқару ... ... ... Бұл ... ... ... түрде көп бөлігін жұмсауға мәжбүр етеді, әрине оның Қазақстан
Республикасының төлем балансында елеулі көрініс табатыны анық. ... ... ... ... ... ... ... жоғары
екендігін ескерсек рубльдің теңгеге негізгі ... ... ... ... ресейлік экономикалық тұрақты өсу кепілдігі аса үлкен
күмәнді тудырмайды, ... ... ... ... ... ... қатар саяси проблемалар орын алуды). ... ... ... ... ... ... ... болуы, яғни
ортақ валюта енгізу проблемаларын қорғауда жан-жақты шамданулардың ... ... ... ... гөрі олардың бұрыннан бар екенін айта кету
керек. Ол–психологиялық, тұлғалық ... оны тек ... алу ... Кез-
келген саясат шынайы құбылысты мойындаумен және алға қойған міндеттерді
ұтымды шешу үшін оны қолдану мүмкіндіктерін ... ... ... ... одақ құру ... ... ... өткеннен кейін ғана туындайды:
а) жергілікті өндіріс тауарлары кедергісіз айырбасталатындай, толық
өткеннен кейін ғана туындайды;
ә) ... ... ... ... аяқтау;
б) интеграциялық бірлестік елдерінің қаржылық жүйелерінің дайындығы.
Аталған ықтимал ... ... ... ... бөлу құптарлық жәйт;
11 кезең (бастапқы) – 2003-2006 жылдар:
- қол жеткізу қажет ... ... ... ... қатысушы елдер экономикалық саясаттарының ұстанымдарын
біріздендіру;
- ... ... ... ... ... ... ... бақылау жөніндегі ұлтүсті орган
құру;
2 кезең (әзірлік) – 2007-2009 жылдар;
- белгіленген макроөлшемдерге қол ... ... ... ... ... асыратын орган құру;
- біріңғай қаржы институттарын құру;
- экономика және қаржы саласындағы заңнаманы толық біріздендіру.
3 кезең ... – 2010 ... ... 2010 жылы ақша аудару айналымында біріңғай валюта енгізу;
- 2011 жылы қолма-қол ақша айналымында ... ... ... ... ... ... ғана ... олардың рет-ретімен
жасалуы өте маңызды. Олар ЕурАзЭҚ бағалы ... ... ... құрылымдар және Қауымдастыққа қатысушы-мемлекеттердің басқа да
барлық шаруашылық ... ... ... ... ... елдері банктерінің, қаржылық құрылымдарының бір-бірінің
валюталық биржа саудаларына ... тең ... ... ... ... шаралардың барлығы ЕурАзЭҚ-ң төлем жүйесін
қалыптастыруға арналған бағыттар және олар ... ... ... ... ... есеп-айырысулар жасауды қамтамасыз
етеді.
Осындай негізде ортақ төлем жүйесі және ... ... ... ... ... бастапқы уақытта ол
ұлттық валюталардың айырбасталу қабілеттерін және ... ... ... ... ... ... ретінде
қызмет етеді. Ал, ортақ «инвестициялық» кеңістікті, ... ... ... ... ақпараттық жүйені ұйымдастырулар бойынша
жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызады.
Қаржылық институттарға ұмтылыс үшін ЕурАзЭҚ-та (ЕО тәжірбиесін
ескере отырып) ұлттық ... ... және ... ... ... түсу керек. Бұл салада екі бағытта әрекет ету қажет:
1) тауар, капитал, жұмыс күші еркін қозғалыстарының ... ... ... жалпы нормаларды бекіту арқылы аталған қағидалардың
жүзеге асуын жеңілдету;
2) Ұлттық заңнамаларды ... ... ... ... мен
үйлестіру тек ортақ нарықтың қалыптасуына қажетті шектерге дейін жүргізу
ғана орындалуда.
Өндірістік салаларға ... тыс ... ... (жеке
инвестициялар банктік капиталдар) тарту бойынша; сақтандыру және ... ... ... ... ... ... секторына салым
салудағы инвестициялық тәуекелділіктерді сақтандыруға ... ... ... ... дамыту бойынша нормативтік-құқықтық
актілерді келісілген түрде дайындау үшін қауіпсіз және тартымды етеді.
Коммерциялық инвестициялық жобалар ... ... ... ... ... қажет; лизингті дамыту керек, өзара инвестициялауды
жүзеге асыру, инвесторларға ... беру ... ... ... құру бойынша және концессиялар беру бойынша жұмыстарды өрістете
түсу керек.
2003 жылдың ақпан айында Мәскеуде «Интеграция. ... ... ... ... ... ... ... Қауымдастық
экономикалық форумының екінші күнінде жиі сөз ... ... бірі ... ... ... ЕурАзЭҚ-тың ортақ валютасын енгізіу
идеясы. Онда Н. ... «... ... мүше ... ... ... мәселесі алдымызда тұр. Қаржы саласын реттейтін
заңдарымызды қалай ... анық ... 2011 ... қарай ортақ
валютаға көшуге ұмтылуымыз керек. Мен ол ... ... деп ... - деді ... ... ... ... атында емес. Ортақ валюта енгізу
үшін әлі қыруар шаруалар жүргізуді қажет ... ... ... ... қиын жол да алғашқы адымнан басталады.
Қорытынды
Қазіргі заманда ... ... ... әлемдік экономика
дамуының бірнеше басты үрдістерінің біріне айналуда. Интеграция қатысушы-
елдер арасында неғұрлым терең ... ... ... ... алып келеді. Экономикалық интеграция, экономикалық даму үшін
қосымша артықшылықтарды ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады.
Аймақтық экономикалық интеграция процестері даму ... ... ... ... тән. ... ... ... ұқсас
стратегиялық мақсаттарды көздейді: “масштаб үнемділігі” ... ... ... ... сыртқы саяси ортаны
қалыптастыру; өзара сауданы ұлғайту; экономиканы құрылымдық қайта ... ету; ... ... қолдау.
Әлемдік интеграциялық процестерді ... ... ... ... түсіну үшін аса маңызды мәнге ие.
Аймақ шеңберінде интеграциялық топтар құру, бір жағынан өз мүдделерін
қорғауға, ... ... ... ал екінші жағынан – сыртқы
нарыққа қатысты өз “ойын” ережелерін ... ... ... ... ... ... ... туғызады.
Қазіргі кезде экономикалық интеграция біздің елдер дамуының басым
бағыты деп айта ... және оның ... ... ... ... ... сөзсіз. Интеграция шеңберінен тыс Қазақстан да, ... ... де өз ... ... өркениетке сай жарқын өмірді және
т.б. қамтамасыз ете алмайды.
Достастық ... ... құру ... ... ... мысалы бес
мемлекеттің (Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан) ЕурАзЭҚ
құрулары болып табылады. ЕурАзЭҚ сияқты ... ... ... ... ... еді. ... бұл ... ТМД мемлекеттерінің
ресурстары мен экономикалық әлеуеттерінің көп бөлігі шоғырланған.
ЕурАзЭҚ ... ... ... ... ... келесідей міндеттерді қояды: макроэкономикалық саясатты үйлестіру,
Қауымдастық органдары жүйесін институционалды рәсімдеу. Табиғи-экономикалық
шарттарын, экономикалардың ... ... ... ... әсерін
ескере отырып Қауымдастық ... ... ... ... атап өту ... - ... шаруашылығы мен тұрғындардың минималды
қажеттіліктерін қанағаттандыратын, өмірлік қажетті салалар мен ... және ... - ... қолда бар өндірістік-техникалық
әлеует пен жергілікті ... ... ... ... - бәсекелестік қабілетті экспортты-бағыттағы ... ... ... ... - ... ... елдерімен экономикалық
тиімді байланыстарды дамыту; - нарықтық және мемлекеттік реттеу әдістерінің
икемді үйлесуі негізінде құрылымдық саясаттарды ... ... ... ... мынадай артықшылықты
әлеуеттерін неғұрлым тиімді пайдалану мүмкіндіктерімен анықталады: - табиғи
географиялық жағдайы, территориясы; - жұмыс күші және ... ... ... ... - ... және ... ... шикізаттар, өндіріс циклы қысқа, салынған ... тез ... өнім ... минималды тәуекелділікке баратын
жоғары әлеуетті салаларға бағытталуы тиіс. Бұл ... ... ... ... өндірісі және байланыс құрал-жабдықтары және т.б.
өндірістері жатады.
Бұл ... ... ... субъектілердің тиімді қызмет
етуіне және шетел инвестицияларын тартуда құқықтық құрылымдардың ... ... ... маңызды міндеттер шешімін қамтамасыз
етеді.
ЕурАзЭҚ мемлекеттерінің сыртқы экономикалық қызметін ... ... ... маңызды фактор – қатысушы жақтардың өнеркәсіптік
және әлеуметтік артықшылықтарын ... ... ... ... ... ... ... тауар және қаржы нарықтарын қалыптастыруға
бағытталған, әртүрлі типтегі ... ... мен ... ... қалыптастыру болып табылады. Бұл елдердегі
нақтылы интеграцияның дамуы, көп ... ... ... ... ... ... байланыстарын қамтамасыз ететін өндірістік
кооперациялардан тәуелді ... ... ... ... ... ... жұмыс күшінің еркін қозғалысына, Қауымдастық ішінде компания ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде төлем-есеп-айырысу қатынастарын
жетілдірудің айқын қажеттіліктері туындап отыр. Мұндай жүйені ... және есеп ... ... тиімділігін арттыруға, өзара сауданы
жандандыруға, ұлттық экономикалардың әлемдегі ... ... ... төмендету есебінен ұлттық валютаны ... ... ... ... ... туғызады. Қауымдастықтың ақша-
несие жүйесін қалыптастыру ары қарай ортақ ... ... ... еуропалық одақтағыдай экономикалық одақ және валюталық
одақ бөлінбейтін құрам бөліктер деген жол мойындалған, сондықтан олар ... ... ... сондай-ақ валюталық бірлестіктің басты шарты ортақ
нарық құру болып табылады. Қазіргі ... ЕО ... ... ... арқылы валюталық одақ қалыптастыруды аяқтады. ЕурАзЭҚ алдында да
осындай ... ... ... ... процесі енді ғана басталды және ол өте үлкен
саяси ерікті және шыдамдылықты талап ... ... ... бұл ... тарихи тамырында жатыр. Әлемдегі және посткеңестік кеңістіктегі
жүріп жатқан әлеуметтік-экономикалық процестер мотивтерін түсіну, қазіргі
заманғы мемлекетаралық ... ... мен ... қалыптасуын ұғыну,
терең зерттеу, ЕурАзЭҚ үшін ағайынды елдердің өркендеуін ... ... ... ... ... ... қосымша мүмкіндіктер туғызады.
Қазірде әлемде бірігуге деген үрдіс барған сайын өрбуде және барлық
мемлекеттер бұл ... ... ең ... жолы деп ... ... ... ... нығаюының, оның толық жетілген және қуатты
аймақтық интеграциялық топқа айналуының негізі болуы тиіс.
әдебиеттер тізімі
1. ... Н.А ... -2030 ... ... и улучшение
благосостояние всех казахстанцев: Послание Президента страны народу
Казахстана / Н.А. Назарбаев.- Алматы: Атамұра, 1997.- 141 ... ... Азия в ... ... ... Сборник материалов
конференций / отв.ред. М.С. Ашимбаев. – Алматы:- ТОО ... – 2002. ... ... ... Н.К. 10 лет ... ... и ... / Н.К. Исингарин
Алматы: – ОФ ... - 2001. – 400 ... ... А. ... ... ... и ... экономических
интересов Республики Казахстан / А.Кошанов // Евразийское ... ... - №4. – ... ... В.М. ... ... в контексте глобализации и система
экономических ... ... ... / ... // ... ... - №3. – ... Кузнецов В. Что такое глобализация? / Кузнецов В.// Мировая ... ... ... – 1998.- №2. – ... ... С. ... ... процессов в СНГ в контексте
глобальных и региональных измерений / С.Пирожков // Центральная Азия ... – 2001. - №2. – ... ... Ю.В. ... ... на ... ХХІ века. Почему
интегрируются страны СНГ? – М.: Экономика, 2001. – 126 с.
9. Хасбулатов Р.И. ... ... – М: ... 19994. – 560 с.
10. Бутенко А.П. Социалистическая интеграция. Её сущность и перспективы. –
М.: Мысль, 1971. – 48 ... ... Ю.В. ...... ... ... аспекты. –
М.: Наука, 1985. – 336 ... ... Т.К. ... постсоветского реформирования. – Бишкек: Илим,
1997. – 154 с.
13. Максимова Современные буржуазные концепции ... ... – М.: ... 1980. – 373 с.
14. Борко Ю.А. Буржуазные теоретики об этапах и перспективах интеграции /
Борко Ю.А // ... ... и ... отношения. – 1982.- №11. – С.114-
117.
15. Рубинский Ю. Западноевропейская ... на ... ... ... / Ю. ... // ... экономика и мировые
отношения. – 1987.- №12. – ... ... Ю.В. ... и дезинтеграция: корректировка концепции //
Мировая экономика и мировая отношения. –1993.-№ 10.-С. 50-68.
17. Кенжегузин М.Б. Проблемы ... ... ... в ... ... ... ... / М.Б.Кенжегузин //
Алматы:Атакент, 1996. – 98 с.
18. Кенжегузин М.Б. Интеграция Казахстана в ... ... ... ... глобализации / М.Б.Кенжегузин // Материалы международной научно –
прак. конференции «Интеграция Казахстана в мировую экономику: проблемы ...... – 1999,- ... ... А. К. Проблемы интеграции государств Центральной Азии / ... Е.Д. ... ... Азия и ... – 2001. - №1.- ... ... В.А. Экономика СНГ: 10 лет реформирования и ... ... СНГ.- М.: ... 2001. – 420 ... ... Н.Ә. ... ... мемлекет ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы. / Н.Ә.Назарбаев. – Алматы: 1992. – 489 бет.
22. Пирмбетов С.Д. Центральная ... ... и ... ... – М.: ... «НИК», 2000. – 504 с.
23. Зиядуллаев Н. СНГ – ... ... и ... / ... ... – 1998. - №3. – С.84-90.
24. Борко Ю.А. Этапы ... ... ... / ... //
Европейский союз. – 1998. - №3.- С. 8-14
25. Экономика стран Содружества Независимых Государств в 2000 году ... и ... – 2001. - №1- ... ... С. ... жаңа деңгейі өркенділікке ... ... // ... ... – 2003. - 20 қыркүйек.
27. Назарбаев Н.А. Сындарлы он жыл. / Н.А. Назарбаев – Алматы: ... – 667 ... ... ... Н.Ә. Өзін «білікті оптемистпін» деп санайды //
Егемен Қазақстан. – 2003. – 21 ... – 1 ... ... Н. ... ... ... / ... Чеботарев А.
// Центральная Азия и Кавказ. – 2000. - №7. – С.163-168.
30. Назарбаев Н.Ә. Ғасырлар тоғысында / Н.Ә. ...... , ... ... ... В. Состояние и проблемы экономических отношений в СНГ/ ... // ... ... ... ... ... Ю.В. Интеграция и дезинтеграция: корректировка концепции //
Мировая экономика и ... ... ... 10.-С. 50-68.
33. Шишков Ю.В. Капиталистическая интеграция: анатомия противоречий / Ю.В.
Шишков // Мировая ... и ... ... ... 5.-С. ... Шишков Ю.В. Судьба Британского содружества наций: ... ... СНГ/ Ю.В. ... // ... ... и ... ... 3.-С.73-84.
35. Подзигун И.М. Глобализация как реальность и проблема./ И.М ... ... - №1. - ... ... А. ... Союз и суверинитет Казахстана / А.Бисенбаев //
Казахстан и мировое сообщество. – 1996.- №4.- С.99-102.
37. Шашкова Н. ... союз ... ... / ... ... правда. – 2000. – 25 мая.
38. Исингарин Н.К. Таможенный союз: дело и ... – А: ОФ ... 2000. ... Договор об учреждении Евразийского экономического сообщества /
Дипломатический вестник. – 2001. - №7. – ... ... Е. ... ... жалғыз жорту жөнсіз / Е.Смайл. // Егемен
Қазақстан№ - 2003№ - 4 ... ... ... ... ... / ... ... // Дипломатический вестник. – 2001.- №7. – С. 63-68.
42. Фурсов В. ... ... и ... интересы Казахстана /
В.Фурсов // Аль – Пари. - 2002. – С. 18-23.
43. ... ... ... ... в ... ... 2-х т. / Отв.ред. М.Б. Кенжегузин Том. 2. – Алматы: ИЭ МОН РК, 2003. ... ... А. ... на ... / ... // ... правда. –
2002. – 5 марта.
45. Музапарова Л. ... ... в ... / ... ... Азия и Кавказ. – 2000.- №1. – С. 98-105.
46. Исингарин Н. Развитие ... ... в СНГ – ... ... Н. ... Г. Исламова // Транзитная экономика. –1999.-№
4.-С. ... ... А. ... интеграции государств Центральной Азии:
особенности и закономерности / А. Адильбеков // ... ... № 1.-С. ... ... деятельность РК. Статистический сборник / Под.ред.
Ж.А. Кулекеева. – А: Статкомитет, 1999. – ... ... В.В. ... ... СНГ/ В.В ... ... и право. –1993.-№ 2.-С.27-36.
50. Чекуров В. Распад СССР и пути формирования новой системы экономических
отношений России в постсоюзном ... / В. ... // ... ... ... ... Е .ХХІ ғасырдағы Қазақстан Ресей ықпалдастығы және жаһандану
үндеулері / Е. Смайл .- ... -2004. – 542 ... ... К.В ... глобализации / Сагадиев К. //Казахстанкая правда ... - 25 ... ... ... ... санының құрылымы
ҚОСЫМША Ә
ЕурАзЭҚ елдеріндегі ЖІӨ динамикасы (100% )
ТМД ... ... ... ... ... Б
|ТМД ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
|ҚАЗАҚСТАН |
|ҚЫРҒЫЗСТАН ... ... ... ... |
| ... ... |
|ОРТАЛЫҚ АЗИЯ ОДАҒЫ |
| |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... АРАЛЫҚ |
|ҰЙЫМДАР |
|ГРУЗИЯ ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
|РЕСЕЙ ... ... ... ... ... |
| |
| ... ... |
| |
| ... ... ҰЙЫМ |
| |
| ... ... ... ... |
| |

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау және қорғау10 бет
Оғыз мемлекеті6 бет
Постдағдарыстан кейінгі Қазақстан Республикасында франчайзингті жетілдіру жолдары5 бет
ҚР сыртқы экономикалық байланыстардың жағдайы және даму болашағы6 бет
Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның қызметі54 бет
Еуразиялық банк АҚ-ның қаржы-шаруашылық қызметіне экономикалық талдау56 бет
Еуразиялық Экономикалық Бірлестік6 бет
Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтағы Қазақстан26 бет
Еуразиялық экономикалық қоғамдастық11 бет
Еуразиялық экономикалық қоғамдастық туралы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь