Оқыту процесінде жеткіншектердің зейінін қалыптастыру жолдары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.5

І Жеткіншек жастағы оқушылардың зейіні және оның жалпы психологиялық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1 Зейін ұғымына қатысты негізгі теориялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6.8
1.2 Жеткіншектік жастағы негізгі ерекшеліктердің теориялық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9.27

ІІ Жеткіншек жастағы зейін қасиеттерін анықтау жолдары ... ... ..28
2.1 Жеткіншектерде кездесетін ауытқулар және оның себептері ... ..28.34
2.2 Жеткіншектер зейінін анықтау әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ..35.50

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51.53

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54.56

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
КІРІСПЕ

Зерттеудің көкейтестілігі:
Жаңа ғасырға аяқ басып отырған заманымызда қоғам мүддесіне лайықты, жан-жақты жетілген ертеңгі қоғам иегері боларлық азамат тәрбиелеп өсіру, отбасының, балабақшаның, мектептің, барша жұртшылықтың міңдеті болып отыр.
«Тәуелсіздікке қолымыз жеткен алғашқы күннен бастап сіздер мен біздер барлық қажыр – қайратымызды жұмсап, еңсесін асқақтатқан Жаңа Қазақстан барған сайын нық сеніммен алға басып келеді. Дамудың өзі таңдаған даңғылына түскен еліміздің атағы шартарапқа таралып, әлемдік қоғамдастықтың алдындағы абыройы да артып отыр» - деп мемлекет басшысы өз жолдауында айтып өтті [1].
Бүгінгі заман талаптарына сай келетін, жас болашақ мамандарға бағыт-бағдар беретін және қоғамда жоғарғы білімді, мәдениетті, шығармашылықпен жұмыс істеп, жас ұрпаққа саналы білім, тәрбие беретін жеке тұлғаны қалыптастыру, бүгінгі күннің басты мәселесі болып отыр.
Қазақстан Республикасының Білім туралы заңнамасының III тарау, 19-бабының "Білім берудің балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша дамыту бағдарламасында" көрсетілгендей, мектептен тыс ұйымдар балалардың жеке басының дамуына, кәсіптік бағдарын айқындауына, шығармашылық еңбегіне, олардың қабілеттерін іске асыруына, қоғам өміріне бейімделуіне, азаматтық сана-сезімінің, жалпы мәдениетінің, салауатты өмір салтының қалыптасуына, бос уақытын мазмұнды ұйымдастыруына жағдай жасайды [2].
"Қазақстан — 2030" Стратегиясы адам факторын дамудың ең мықты басымдығы ретінде ең жоғарғы орынға қояды. Сөйтіп, адамдарды өздеріне сенуге шақырады. Тек сондай адам ғана қалыптасып отырған жағдайға қапысыз қаныға алады. Тек сондай адам ғана өз мүмкіншіліктерін жете бағалап, қандай іске жұмылу керектігі жайында дұрыс қорытындылар жасай алады. Тек сонда ғана жалқының ғана емес, жалпының да келешегімізге деген сенімі нығайып, күллі ел боп іске жұмыла аламыз [3].
Жеткіншектік кезең - көп зерттеліп келе жатқан қоғам алды мәселелердің бірі.
Жеткіншек жастың ерекшеліктері:
- барлық нәрсені өз бетімен орындап, үлкендердің қамқорлығы мен ақыл кеңесінен құтылғысы келуі;
- үйге берілген тапсырмаларды жаттап алмастан өз сөзімен түсінікті етіп айтуға тырысуы;
- үлкендерге сын көзбен қарап, олардың айтқанын сынап-мінеп, кей кезде өрескел мінез көрсетуі;
- жеткіншек істі игеру жағынан әлі бала болса, ал талап қою жағынан ересек, өз мүмкіндігін жоғары бағалап, бәрін өзі істей алатындай сезінуі.
Осы жас кезеңінің ерекшеліктерін ата-аналар, мектеп мұғалімдері, сынып жетекшісі, басқа да жеткіншектің айналасындағылар жақсы түсінетін болса, барынша төзімдік көрсетіп, түсінушілік білдірсе балалар жас қиындығын оңайырақ шешетіндігіне күмән жоқ.
Дипломдық жұмыстың мақсаты:
Жеткіншектер зейінін қалыптастыру жолдарын психологиялық әдебиеттер анализінің негізінде қарастыру.
Зерттеу жұмысының объектісі:
Оқыту процесіндегі жеткіншектер зейінінің даму және қалыптасу процесі..
Зерттеудің міндеттері:
1. Психологиядағы жеткіншектер мәселесін ашып көрсете білу.
2. Жеткіншектер дамуында әлеуметтік факторлардың маңызын анықтау.
3. Психологиялық әдебиеттердегі теориялық және практикалық материалдардың негізінде талдау жасап, жеткіншектер дамуының кезеңденуін жүргізу.
4. Жеткіншектермен зерттеу жұмыстарын жиі – жиі жүргізу, дұрыс талдама жасай білу.
Зерттеу жұмысының базасы:
ОҚО, Қазығұрт ауданы, Қазығұрт елді – мекені, Қазығұрт орта мектебі.
Зерттеу көздері: Зерттеу жұмысында отандық және жақын шетелдік психолог ғалымдардың еңбектері, философиялық, психологиялық сөздіктер, т.б. қолданылды.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом жұмысы кіріспеден, негізгі екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады. .
Кіріспеде зерттеудің көкейкестілігі, зерттелу деңгейі және ғылыми аппараты айқындалып, мақсат-міндеттері, зерттеу әдістері мен көздері, базасы қарастырылады.
Бірінші тарауда жеткіншек жастағы оқушылардың зейіні және оның жалпы психологиялық мәселелері, жеткіншектік жастағы негізгі ерекшеліктердің теориялық мәселелері және зейін ұғымына қатысты негізгі теориялар қамтылған.
Екінші тарауда жеткіншек жастағы зейін қасиеттерін анықтау жолдары, жеткіншектер зейінін анықтау әдістемелері, жеткіншектерде кездесетін ауытқулар және оның себептері жайлы мәліметтер жинақталған.
Қорытынды бөлімде диплом жұмысын орындау барысында қол жеткізген нәтижелеріміз баяндалып, олардың жеткіншектердегі танымдық қабілеттерді дамытудағы маңыздылығы мен мәні тұжырымдалады. Зерттеудің негізгі идеяларын мектеп практикасында пайдалануға байланысты нақтылы ұсыныстар беріледі.
Әдебиеттер тізімінде диплом жұмысын орындауда негізге алынған 88 ғылыми және әдістемелік еңбектер көрсетілген.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
« Педагогика және психология » ... ... ... ... ... ... Жеткіншек жастағы оқушылардың зейіні және оның жалпы психологиялық
мәселелері.................................................................6
1.1 Зейін ұғымына қатысты негізгі
теориялар...........................................6-8
1.2 Жеткіншектік жастағы негізгі ерекшеліктердің теориялық
мәселелері..................................................................
..........................................9-27
ІІ ... ... ... ... ... жолдары
..........28
2.1 Жеткіншектерде кездесетін ауытқулар және оның
себептері......28-34
2.2 Жеткіншектер зейінін анықтау әдістемелері
..............................35-50
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.............................51-53
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.........................................54-
56
ҚОСЫМША.....................................................................
..................................
КІРІСПЕ
Зерттеудің ... ... аяқ ... ... заманымызда қоғам мүддесіне лайықты,
жан-жақты жетілген ертеңгі қоғам иегері боларлық азамат тәрбиелеп ... ... ... барша жұртшылықтың міңдеті болып отыр.
«Тәуелсіздікке қолымыз жеткен алғашқы күннен бастап сіздер мен ... ...... ... еңсесін асқақтатқан Жаңа Қазақстан
барған сайын нық сеніммен алға басып келеді. Дамудың өзі ... ... ... ... ... ... әлемдік қоғамдастықтың алдындағы
абыройы да артып отыр» - деп мемлекет басшысы өз жолдауында айтып өтті [1].
Бүгінгі заман талаптарына сай келетін, жас ... ... ... ... және қоғамда жоғарғы білімді, мәдениетті, шығармашылықпен
жұмыс істеп, жас ұрпаққа ... ... ... ... жеке тұлғаны
қалыптастыру, бүгінгі күннің басты мәселесі болып отыр.
Қазақстан Республикасының Білім туралы заңнамасының III ... ... ... ... мен жасөспірімдерге арналған қосымша дамыту
бағдарламасында" көрсетілгендей, мектептен тыс ... ... ... дамуына, кәсіптік бағдарын айқындауына, шығармашылық ... ... іске ... қоғам өміріне бейімделуіне, азаматтық
сана-сезімінің, жалпы мәдениетінің, салауатты өмір ... ... ... мазмұнды ұйымдастыруына жағдай жасайды [2].
"Қазақстан — 2030" Стратегиясы адам факторын дамудың ең ... ... ең ... ... ... Сөйтіп, адамдарды өздеріне сенуге
шақырады. Тек сондай адам ғана қалыптасып отырған жағдайға ... ... Тек ... адам ғана өз мүмкіншіліктерін жете бағалап, қандай іске
жұмылу керектігі жайында дұрыс қорытындылар жасай алады. Тек ... ... ғана ... ... да келешегімізге деген сенімі нығайып, күллі
ел боп іске ... ... ... кезең - көп зерттеліп келе ... ... ... ... жастың ерекшеліктері:
- барлық нәрсені өз ... ... ... ... ... ... ... келуі;
- үйге берілген тапсырмаларды жаттап алмастан өз ... ... ... ... үлкендерге сын көзбен қарап, олардың айтқанын сынап-мінеп, кей
кезде өрескел мінез көрсетуі;
- жеткіншек істі ... ... әлі бала ... ал талап қою
жағынан ... өз ... ... ... ... ... ... сезінуі.
Осы жас кезеңінің ерекшеліктерін ата-аналар, мектеп мұғалімдері, ... ... да ... ... ... ... барынша төзімдік көрсетіп, ... ... ... жас
қиындығын оңайырақ шешетіндігіне күмән жоқ.
Дипломдық жұмыстың мақсаты:
Жеткіншектер зейінін қалыптастыру жолдарын психологиялық әдебиеттер
анализінің ... ... ... ... процесіндегі жеткіншектер зейінінің даму және қалыптасу процесі..
Зерттеудің міндеттері:
1. Психологиядағы жеткіншектер мәселесін ашып көрсете білу.
2. Жеткіншектер дамуында әлеуметтік факторлардың маңызын анықтау.
3. ... ... ... және ... ... талдау жасап, жеткіншектер дамуының кезеңденуін жүргізу.
4. Жеткіншектермен зерттеу жұмыстарын жиі – жиі ... ... ... ... ... ... ... ауданы, Қазығұрт елді – мекені, Қазығұрт орта мектебі.
Зерттеу көздері: Зерттеу ... ... және ... ... ғалымдардың еңбектері, философиялық, психологиялық сөздіктер, т.б.
қолданылды.
Диплом жұмысының ... ... ... кіріспеден, негізгі екі
бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімі мен ... ... ... зерттелу деңгейі және ғылыми
аппараты айқындалып, ... ... ... мен ... қарастырылады.
Бірінші тарауда жеткіншек жастағы оқушылардың зейіні және оның жалпы
психологиялық мәселелері, ... ... ... ерекшеліктердің
теориялық мәселелері және зейін ұғымына қатысты негізгі теориялар
қамтылған.
Екінші ... ... ... ... ... ... ... зейінін анықтау әдістемелері, жеткіншектерде кездесетін
ауытқулар және оның себептері ... ... ... ... диплом жұмысын орындау барысында қол жеткізген
нәтижелеріміз баяндалып, ... ... ... ... ... мен мәні тұжырымдалады. Зерттеудің негізгі идеяларын
мектеп практикасында пайдалануға байланысты нақтылы ұсыныстар беріледі.
Әдебиеттер тізімінде диплом жұмысын орындауда негізге алынған 88 ... ... ... ... ... ... оқушылардың зейіні және оның жалпы психологиялық
мәселелері
1.1 ... ... ... ... теориялар
Зейін туралы психологиялық теориялар.
Зейін өздігінен жеке дара ... ... те, жеке ... ... ... ... Солай болғанымен әрекетке таным процесіне ... ... ... ... ... Зейін кез келген психикалық
процестің тұрақты бір ... ... ол ... іс ... ... ... ... жәрдемдеседі. Зейінді өз ырқына қарай бағыттау және
шоғырландыру жеке адам ... ... ... ... ... ... ... еңбек ету процесі үстінде қалыптасқан.
Мұндағы қажетті шарт ... ... ... ... сол ... Зейін сыртқы орта құбылыстарына да, адамның өзінің ... ... де ... ... ... ... ... Психологиялық және физиологиялық процестерді белсенді етеді де,
қажет еместерін тежейді.
2. Келіп түсіп жатқан ақпараттарды мақсатқа орай және ... ... ... ... ... ұзақ ... ... бір ғана объектіге бағыттауды
қамтамасыз етеді.
Зейін туралы психофизиологиялық теориялар
Зейін –бұл психикалық құбылыстардың ерекше қасиеті. Біз бір ... ... ... жұмыстарды атқара алмаймыз, әр түрлі заттар ... ... ... Бұл ... сананың жіңішкелігі деп атайды. Барлық
психикалық процестер сана үшін ... Сана бір ... ... жетеді. Бұл күрес психикалық құбылыстар бір ... ... ... ... ... өте ... орын бар.
Ол – зейін. Психикалық құбылыстар әлгі жерден алыстағансайын бұлыңғыр
болады. Біз ... ... ... ... әсер ететін факторлар:
1. Әсердің күші: күшті дыбыс, айқын жарық және бәсең дыбыспен анық
емес ... ... ... тез ... ... ... ... ойдың эмоционалды жағы. Бізге үрей, қуаныш, ашу
–ыза туғызатын әсерлер сананың бөлінуіне түрткі ... ... ... ... ... біз дәл ... ... отырған
әсерлермен ұқсас болады. Яғни ... біз не ... ... алдын ала көріп отырамыз.
Зейіннің эффектісі:
Таныс елес немесе түйсік біздің санамызда билеуші орын ... ... ... Олар өзге ... мен ... сана зонасынан аластады.
Осы жағдай негізгі эффект немесе факт болып саналады. ... ... ... ... ... болады. Олар мыналар:
1. Айқын сезілетін елестер
2. Санада айқын тұрақты орын алатын эффект. Олар оңайлықпен ... ... адам ... дыбысқа құлақ түріп, мұқият тыңдаса дыбыс күшейе
түседі.
Зейіннің биологиялық ... ... ... ... ... ... функцияға ие болады.
Бұл биологиялық қажеттіліктің арқасында іске асады. Шөл, ... ... ... ... әсерінен маңызды әлеуметтік қажеттіліктер
пайда болады.
Әр кезде ғалымдар түрлі ... ... ... ... ... ... ... түсінік бермейді. Дегенмен оларды
топтап сегіз ілімге бөлуге болады:
1. Зейін – қимылдық бейімделудің нәтижесі
2. Зейін – сана ... ... ... ... – эмоцияның нәтижесі
4. Зейін – апперцепцияның нәтижесі
5. Зейін – жүйке тітіркенуінің ... ...... ... ... ... ... Зейін – салыстыру әрекетінің нәтижесі
8. Зейін – жүйкелік тежелудің нәтижесі
1.2 Жеткіншектік жастағы негізгі ... ... ... ... ... бірақ ересектікке әлі жетпеген 11-15
жас аралығындағы, балаларды психологияда жеткіншек жас кезеңіндегілер деп
атайды. Бұл жас ... ... ... ... ... ... ... қосымша белгілерге бай. Оның барлығы осы жас кезеңінде жүретін
психофизиологиялық процестермен байланысты. Бұл жас ... ... ... бір ... ... ... өтіп, ал әлеуметтік статусы
бойынша олар әлі ... ... ... ... ... ... даму дағдарысы деп аталады.
Ең алғаш осы мәселе бойынша зерттеу жүргізген П.П.Бельский (1917 -
1924 жж.) ... ол өз ... ... ауытқыған, кәмелетке жасы
толмаған балаларды қарастырады. П.П.Бельский өзінің 30 жыл уақытын заң
бұзушы балалар мен ... ішкі ... ... ... ... ... ... позициясы жеткіліксіз ... ... ... ... (1908), ... пен ... ... алды.
Жеткіншек жастағы оқушылардың арасында мінез-қүлқында қиындықтары бар
оқушылар көптеп кездесіп жүр. Мектеп тәжірибесінде мүндай ... ... ... бар ... ... ... ... балалар» деп
атайды. «Мұндай оқушыларға қандай балаларды жатқызамыз?» деген ... ... ... ... тәртібі нашар, сабақтан көп қалатын,
мүғалім талабын орындамайтын, ... ... ... құрбыларымен тіл
табыса алмайтын, сынып мәселелері қызықтырмайтын, ал ... ... ... қабілеті кейін қалған, ашуланшақ (әр түрлі жүйке ... ... әрең ... ... қиын ... қатарына
жатқызуға болады.
Жүйке аурулары (невроз) отбасындағы және ... да әр ... ... ... ... мүмкін. Мәселен, кей ... ... ... ... жылуын көрмей өсіп, ... ... ... ... мұғалімдердің кері көзқарасы қосылып, ұзаққа
созылған қайғыру, ренжулер ... ... ... ... ... ашуланшақ, ызалы қалыпқа түсіреді. Ата-ана тарапынан, ... ... ... ... өмірде өзін ешкімге қажетсізбін деп
есептеп, ... ... кей ... ... ... ... түстер көріп, иммунитеті төмендейді.
Мінез-қүлқында қиыншылығы бар ... ... екі ... ... ... – тән ... және жан ... бар оқушылар;
екіншісі - отбасында, мектепте тәрбиелеуден шет ... жеке ... ... кері ... ... ... әсері болған
және өтпелі кезеңнің күрделілігінен мінезі дұрыс ... ... ... өскен ортасын, яғни отбасының жай-күйін талдағанда,
кейде отбасының өзі бала тәрбиесіне кері әсер беретіні ... ... ... бір қолайсыз жағдай: бала тәрбиесіне ата-аналардың ... ... ... бала ... шет ... ... ... толық емес
отбасында тәрбиеленуі.
Ата-анасының мейірімін көрмеген бала көбінесе ... ... ... ... ... ... ... тұйық, шектен тыс
мейірімінде өскен бала өзімшіл, нәзік, тым төзімсіз, екі жүзді ... яғни ... ... адам ... өте маңызды.
Жеткіншек жастағы оқушылардың мінез-құлқындағы қиындықтардың пайда болу
себептерін психологтар отбасында дұрыс тәрбие бермеудің ... ... ... бірнеше түрге бөліп қарастырады: отбасының
әлеуметтік, экономикалық ... ... ... ... ... ... қараусыз бала, қамқорлықтың жеткіліксіздігі; шектен тыс
қамқорлық т.б. ... мен ... тыс ... ... ... ... күш
жұмсамай көзге түскісі келіп тұрады. Олар өздігінен ешнәрсеге қол жеткізе
алмайды (отбасының еркесі). Үлкендердің эмоциялық ... ... өзін ... ... ... қалыптасады («золушка» - «өгей
қыз»). Адамгершілік, ... ... тыс ... ... ... қуанышынан айырып, бойында уайымшылдықтың тууына әкеледі.
Балалардың мінез-құлқында қиындықтардың пайда болу себебі, біріншіден,
отбасы тәрбиесі десек, екіншіден, ... оқу ... ... сипатталады.
Мұғалім мен бала арасындағы қарым-қатынас ... ... ... құрбыларына қарым-қатынасын анықтай бастайды. Б.Г.Божович,
И.С.Славина бұны эксперименттік түрде зерттеп ... ... мен ... ... ... ... ... болып келетінін айтады. Егер оқушы мұғалімнің ... ... ... ... тартатын оқушысы бар екенін байқаса, онда
мұғалімнің оқушы алдында беделі ... ... ... оқушылар
мүғалімнің айтқанымен жүреді, яғни мүғалімнің айтқаны олар үшін - заң. Егер
де мұғалім оқушылардың ... ... ... ... ... ... оң ... іштей бұзыла бастайды. Мұғалімнің өзгелерден өзіне жақын
тартатын оқушысы басқалардан өзін ... ... да, ... ... «сөз
тасығыш» балалар пайда болады. Бала мектепте өзін жақсы сезінсе, онда үйде
де, құрбыларымен де қарым-қатынасы ... ... ... ... жас ... жеке ... ... калыпасуы үшін
адамға берілген мүмкіндіктерді толық пайдалана алу үшін әрбір ... даму ... ... ... ... орай ... ... -
құлқында қиындығы бар оқушылармен арнайы жұмыстар жүргізу қажет. Үлкендер
балалармен дұрыс ... ... ... ... ... елестетудің, қиялдау процестерінің
жеткіліксіз дамуынан мінез-қүлқының калыптасуында қиындыктар пайда болады.
Егерде зерттелу ... ... ... бар ... бағытта жұмыстар жүргізсе, баланың психикалық даму деңгейі ... ... ... дұрыс қалыптаспауы отбасына байланысты.
Отбасында дұрыс тәрбие бермеуден баланың мінезі қиындай түседі. Бұл ... ... ... ... бала ... ... ... әсіресе ұл балаларда байқалады делінген. Мінез-құлқы қиын
оқушылар ... ... ... ... ... ... қатарын жеткіншек жастағы сынып оқушылары толықтырып отыратын
көрінеді. Мінез-құлықтың мұндай белгілерінің пайда болуының өзі болашақта
әлеуметтік-психологиялық ... ... ... қалыптасуына
мінез-құлық бұзылуының клиникалық және кримонологиялық белгілерінің пайда
болуына әкеп соқтырады.
Қиын балалардың психологиялық ерекшеліктері теориялық тұрғыда Выготский
Л.С. (1928ж) ... ... ... –ақ макаренко ... де ... орын ... Бұл мәсленің ары қарай талқылануына
үлес қосқан зерттеушілер қатары да ... жеке ... ... ... дамып жетілуі үшін
педагогтік ұжымдардың кәсіптік білгірлігі, ата-аналардың саналы ... осы ... ... ... пен отбасы арасындағы тығыз одақ,
нәтижелі жұмыс қажет.
Мысалы, бұл тұрғыда ... ... ... бар. Баланың жасы өскен
сайын, оның ақылы да, яғни тәнімен бірге жаны да өсіп ... ... ... тіршілік қажетінен туындайды. Мәселен, бала да ең ... өсіп ... ... ... Бұл оның дене бітімінің қалыптасуында үлкен роль
атқарады. Ана құрсағында-ақ тән ... ... дән, иіс ... заттың түрін, түсін, пішінін түйсіне алу қабілеті қалыптасады.
Жан қуаттары өмір ... ... ... ... Бұл үшін адамның өз
бетінше әрекеттенуі, өзіндік ... ... ... ... ... ... де оның ... алатын тәжірибесінен,
үлкендердің жақсы өнегесінен туындайды. Адам дүниеге ақылды, не ... не ақ ... ... ... ... бәрі де жүре ... ... жас кезеңіндегі оқушының жеке басына тән ... ... ... ... тұрғысынан ғана бағалап ... ... ... бағынады, мінезі, ерік-жігері қандай, ашуланғыш, не сабырлы келе
ме, әсемдікті ажыратудағы талғамы және өзгелермен ... ...... де алып ... ... Мінез құлқы қиын оқушылар ... ... ... Баланы үй іші көп еркелетсе, онда ол ... тез ... ... ... ... ... ... «жақсы», «өте жақсы» деген баға алса, жұрттың көзінше соған қатты
қуанғанын жасыра алмайды.
Жеткіншек жас кезеңінде баланың ... ... ... ... сапалар немесе жаңа құрылымдар қосылады. Бүл құрылымдар бұрынғы
психологиялық және ... ... жаңа сапа ... ... ... ... әлі ... кез болғандықтан, көптеген екі жақтылык
орын ... ... бала ... ... ... ... ... омірде орындайтын әлеуметтік рөлін, қарым-қатынас ерекшеліктерін
анықтау қажеттілігі туғанынан бала уайым шегіп, өз орнын іздейді.
Үлкендер баланы ... ... ... ... ... қатынас
барысында жеткіншектерді өздеріне бағындыру, үстемдік көрсету, тіл алуды
талап ету орын алады да, ... ... ... ... ... үлкендер мен баланың арасында текетірестік орын ... дене ... ... да ... ... орын
алады. Мәселен олардың аяқ-қолдары, бет-мойыны тез ұзарады да, ... ... ... ... ... Дене ... бір ... салдарынан жсткіншекте «өзін жарым-жан сезінуі деп ... ... ... Ол ... тік ... қиналып, көбінесе бүкшейіп,
немесе бір жағына қисайып жүреді.
Жеткіншек жас кезеңіндс балалардың эндокриналық ... де ... ... ... жыныс безінің жұмысын әсерлендіріп,
күшейтіп, ... ... ... ... Ми ... жыныс ... ... ... ... көп мәселелердің байыбына үңіліп жатпайды, сөзді
аяғына дейін тыңдап болмастан, морт кететін қылықтары осының салдарынан
туады.
Жеткіншек жас ... ... ... ... ... ... ... акцентуация деп атайды. Акцентуацияның байқалу ерекшеліктерін
Леонгард жан-жақты зерттеп, оның типологиясын ... ... ... ... ... да бала өмірінде едәуір орын алады.
Осы жас ... ... ... ... ... ... басқа да жеткінішектің, айналасындағылар
жақсы түсінетін болса, ... ... ... ... ... жас ... оңайырақ көтереді. .
Жеткіншек жастың ерекшеліктері: барлық нәрсені өз бетімен ... ... мен ... ... келуі; үйге берілген
тапсырмаларды жаттап алмастан өз ... ... етіп ... ... сын ... ... олардың айтқанын ... кей ... ... мінез көрсетуі; жеткіншек істі игеру жағынан әлі
бала болса, ал ... қою ... ... өз ... ... ... өзі істей алатындай сезінуі.
Жеткіншектердің қырсық мінез көрсетуіне, ересектер ... ... ... болатын бірнеше себептер бар. (Олар: Балалардың оқудан
баска айналысатын шаруасының болмауы. ... ... ... да
ақпарат көздерінен ... ... ... ... соған
еліктейтіндігі.
Мінез-құлықтағы қиындық және қиын балалар ұғымы 1920-30 жылдары ... ... ... П.П.). ... ғылым саласында емес, күнделікті
өмірде қолданылып жүрді. Біраз уақыт ... 1950-60 ... ... ... енді. Қазірде бұл терминдер ғылыми сөздіктерге нақты
орын алып ... етіп ... бұл ... ... ... ... юрист, дәрігер,
педагог мамандарының зейінін өзіне аударып, оларды алаңдатып отыратын үлкен
мәселе екенін айтып өту керек.
Мінез құлқы қиын балалармен жұмыс істеу ... ... ... есепке алып отыру керек.
Конформдық түрге жататын балаларға қайырымдылық, жақсылық жасалынатын
қатынастар, олардың адалдық және ... ... дем ... орта ... ... ... ... балалар тыныш, қайырымды жағдайды қажетсінеді.
Мұндай балалардың денсаулығына ... ... ... ... мен ... ... ... түрге жататын
балалардың жеке ерекшеліктерін есепке алуы шарт, ... ... ... әрекеттенуі, бұл балалармен адамгершілік ... ... ... ... өз құрбы-құрдастарымен өзара
қатынастарын «жақсартуға» көмек қолын тигізуі керек.
Инфантильді түрге жататын ... ... ... деген қызығушылығын,
мультивациясы мен дағдысын кеңейту, ... ... ... мен ойын
әрекеттеріне еліктіру, қызығушылықтарын арттыру, дербестікке ынталандыруды
қалыптастыру қажет.
Өзін-өзі бағалау ең алдымен жеке тұлғаның әрекеті арқылы ... ... ... ... ... ... Өзіне деген сенімі
өзгелердің пікірі арқылы қалыптасады. Егер ... ... ... дұрыс қарым-қатынас жасаса, онда ол өзін осы ... ... деп ... ал егер ... оның ... ... кемшіліктерін
бетіне басып, ұрсып, жаратпай жатса, оған ... ... ... ... түк ... және бұл ... ... реакциясы әртүрлі (апатия,
синизм (шектен шыққан арсыздық),агрессия және т.б.) болады.
Қазіргі зерттеулерге ... ... ... ең ... түрткі болған
оқиа баланы тікелей тәртіпсіздікке әкелмейді, әуелі қайғыға ұшыратады да,
ол қайғы баланы ашуланшақтықққа ... ... ... бүзу ... паида
болады. Тәртіп бүзушылқтың салдарының негізгі-сабаққа үлгере алмаушылқ.
Кейбір оқушы қатар – ... ... ... ... ... тәртіп бұзуын
өзінше батырлық деп санайды. Мұны өзгелердің көзінше көрсеткісі келеді. Бұл
мінез көбінесе менменсуден, бала ... ... ... ... ... ... ... да, тәртіпсіздікті баланың бойына біржолата
сіңіп кеткен әдет деп, барлық себепті содан ... ... ... бұзу ... тек өзіне байланысты емес, оның үй ішіндегі жағдайларға
да, айталық ата-ана бірлігінің жоқтығына ... ... ... ... болып келуіне байланысты.
Бала үнемі жақсы психологиялық жағдайда тәрбиеленуі, оқуы, өсуі қажет.
Сонда балада жағымды «мен» бейнесі қалыптасады, өзіне ... ... ... ... Мұндай «мен» бейнесі ... ... ... ... ... ... дамуына мүмкіндік береді.қайта тәрбиелеу
процесін ұйымдастырғанда, ... ... ... ... қажет. Себебі, қандай бір педагогикалық
ықпалдар жасалмасын, олар ... ішкі жан ... ... жатуы
тиіс. Оқушының ішкі позициясы жеке адамның дербес қасиеті болып саналады.
Совет ... ... ... ... ... талдау
беріп, сыртқы себептері ішкі жағдайдың тікелей қатысуымен шешіледі» – деуі
ден қоярлық. Өйткені, жеке адамның ішкі ... ... ... таңдамалы
түрде қарайтындығымен айқындалмақ. Сондықтан, қайта тәрбиелеу процесінің
нәтижелігі педагогикалық ықпалдардың жеке ... ішкі ... ... ... ... ұйымдастырылуы арқылы шешілмек.
Ол үшін, қиын оқушылардың дара ерекшеліктерін жан-жақты зерттеу қажет.
Осы мәселе төңірегінде белгілі совет психологі ... ... ... ... ... ... төрт ... тұрады екен.
Олардың біріншісі – жеке адамның темперамент, жыныс және жас ... ... ... ... – адам ... ... ... дербес ерекшеліктері: ес, ерік, ... ... және ... т.б. ... /биологиялық ерекшеліктері / болмақ.
Үшіншісі – баланың күнделікті тәжірибесі, білімі, әдет-дағдысы, іскерлігі
мен ептілігі; ал, ... – жеке ... ... бағыт-бағдары мен
адамгершілік қадір-қасиеттерінің бірлігі мен тұрмақ1.
Жеткіншек - бұл сананың өзіне бағытталу кезеңі, өзін тану ... ... ... өзіндік жетілуге жағдай жасайды. "Қиын" балалықты
біршама ... ... ... ... жасаған болатын. Ол
баланьң дамуындағы сапалы жылжулар идеясын, жаңа ... ... ... даму ... ... ... қатынастардың өзгеру идеясын көрсетті.
Жеткіншек жастағы оқушылардың жеке басын қалыптастыруда ... ... ... Оларда жарқын, күшті көңіл күйлер
басым ... ... та ... ... ... ... болып
саналатын іс-әрекеттер қанағаттандырылмаса, онда балаларда жан-күйзелісті
қайғырулар болуы ... ... бар ... үшін ... ... ... тән ... байқауға
болады. Мінез-қүлқында айтырлықтай ауытқуы бар оқушылардың көпшілігінде,
өзінің талаптану, тілек-ықыласы, сезіміне деген ... ... ... ... көп ... олар ата-аналарының, мүғалімдерінің,
үлкендердің қоятын ... ... ... ... тудырып жатады. Бүл
жастағы балалардың жеке басының дамуына ерекше көңіл бөлу ... ... ... үру, ... үру сияқты «көріністер» керек емес, оларға
жан-жақты көмек, адамдық сезімнің ... шын ... сүю, ... ... жай ғана бір ... алып ... егер де гүлді
күтсең, суарсаң, жақсы қарасаң, онда ... ... ... өзінің
әсемдігін, түсін береді, ал егер оны қарамасаң, оны күтпесең, таптасаң, ол
сарғайып, солып қалады. ... бүл ... ... Бірақ та осы шындықты
сырт көзбен бақылап қарасаңыз көп отбасында үмытылып ... ... ... ... ... келмейді. Әрине, мүндай отбасында тәрбиеленіп
жатқан ... ... ... яғни ... ... бастайды.
Мәсслен, кей оқушылар ата-ана. тарапынан ешқандай ... ... ... ... ... өз ... оқушылардың, мұғалімдердің кері
көзқарасы қосылып, үзаққа ... ... ... үстінде болса, ол жүйке
ауруларына ... ... ... ... ... ... ... Екіншіден, сау балалардың адамгершілік қасиеттеріне қандай
факторлар жағымды, ал ... ... ... әсер ... анықтап
үшін әңгімелер, бақылау, сауалнама ... т.б. ... ... ... айналасындағылардың
(мұғалімдердің, туған ... ... ... ... ... ... ... бірі еліктегіштікті
байқауға болады.
Егер бала ... ... ... ... ... бұл жақсы нәтиже
береді. Өкінішке карай, бала жаман қылықтарға да ... ... бұл ... ... ... ... тиісті ықпал жасай
алады..
Қазақстанда отбасы тәрбиесі мәселесімен ... ... ... бұл ... ... ... ... әр қырынан
қарастырған. Ата-ананың ... ... пен ... ... және отбасы тәрбиесіне нұқсан келтірген.
Оның сапасы бірнеше деңгейлер, салалар арқылы
анықталады.Әлеуметтік -мәдени деңгейі ата-аналардың ... мен ... ... ... ... ... түрмыстық жағдайға, ата-аналардың жүмыс бастылығына;
техникалық-гигенакалық ... ... ... омірсүру
ерекшеліктеріне; демократиялық ... ... ... Бала дамуының қай ... қай ... ... та, ... ... ... атқаратын анық.
Отбасылық тәрбиенің басты міндеттері:
-бала денсаулығына қамқорлық ... ... ... ... ... ... ... түлғаны әлеуметтендірудегі көмек;
-адамгершілікке тәрбиелеу;
-ақыл-ойына және жалпы мәдени дамуына ықпал;
-шығармашылық ... мен ... ... отбасылар әрі сапасы жаңа әрі қарама-қайшы қоғамдық жағдайда
дамып келеді. Бір жағынан қоғамдық ... ... ... ... ... ... Бала ... отбасы маңыздылығын
бекіту мен жоғарылату бағытында жаңа кешенді бағдарламалар жүзеге асырылып
жатыр. Екінші жағынан, қоғамда отбасындағы келеңсіз ... ... ... ... да ... ... көпшілігінің
әртүрлі себептен тұрмыс жағдайларының төмендеуі, ата-аналардың айырылысуы,
толық емес, яғни , әкесі не ... жоқ ... ... ... ... пен мейірімнің жетіспеушілігі, т.б. Осының бәрі ... ... ... ... ... ... отырған
жағдайлары бар.
Оқушылар алдымен, өз ата-аналарына ... ... , ... бәрі ... ... өзін ... Отбасындағы келіспеушілік, ата-аналардың ... ... ... ... Сондықтан да отбасындағы
жағдайды танып-білу, бала тәрбиесінде ата-анаға теориялық көмек беру ... мен ... ... ... бірлескен іс -әрекеттің
белгілі бір кезеңдері бойынша жүзеге асады. Дұрыс үйымдастырылған ... ... ... ие. Педагог отбасылық тәрбиенің жағымды
жақтарына сүйенеді. Оны жан-жақты тартып, жағымсыз жағын ... ... мен ... ... ... деген сенімділік
бірінші және шешуші шарт. Арадағы қарым-қатынас ата-ананың ... ... ... ... ... өз күшіне сенімділік тудыратындай
болып құрылуы тиіс.
Педагогтың екінші бір ... ... ... қаруландыру, оларды
теориялық және ... ... ... ... педагогикалық қарым-қатынастың аяғы ата-аналардың өз
балаларының ғана ... ... ... ... ... ... мен ата-аналар әріптес ретінде тәрбие жұмысында бірін-
бірі ... ... ... ... оның өзін ... ... береді. Отбасының өзіне тән өмір сүру ... ... ... ... ... мүмкіндіктері
оқушының үйдегі ата-анасымен қарым-қатынасы, ... ... үшін ... ... ... ... ... әдістерін алады: ... ... ... ойындар т.б.
Мінез-қүлқында қиындығы бар жеткіншектерді психологиялық тұрғыда талдау.
Қазіргі кезде мектептің қойып ... ... ... ... ... де ... қаруландыру, ал білімдерін күнделікті өмірде
өз деңгейіндегі іскерлік пен ... ... Осы ... үшін ... ... мінез-қүлқын, сана ссзімінің жетілу
дәрежесін, таным процестерінің (түйсіну, қабылдау, ес, ... ... ... ... қадағалап әрі дамытып отыруы қажет.
Мүғалім ... ... ... негізгі тұлға. Әрбір баланың психологиясын білу ... көп ... ... ... мен оқушы арасындағы қарым-қатынаста мүғалімнің негізгі жүмыс
бағыттары:
1. ... жеке ... ... оның ... дамып, қабілеттерінің
ашылуына, мінез-қүлқының қалыптасуына тиімді жағдай жасау
2. ... ... ... ... бағдар беру.
3. Оқушыларды қоғамдық құндық қатынастарға жетелейтін әрекеттің ... ... ... үжымдық) ұйымдастыру.
4. Оқушылардың еркіндіктері мен ... ... ... ... ... жүмысын үйымдастыру.
Алдымен мінез-құлқында қиындығы бар оқушылардың дара ерекшеліктерін
жан-жақты ... ... ... ... ... К.К.Платоновтың
көзқарасы бойынша «жеке адамның психологиялық ... ... ... оның ... жыныс, жас өзгешеліктері, яғни
биологиялық ... оның даму ... ... ... яғни ес ... эмоция, қабылдау және ойлау т.б. қасиеттері жатады;
Үшінші, баланың әлеуметтік тәжірибесі, білімі, әдет-дағдысы, іскерлігі ... оның ... ... ... жеке ... ... ... бала бойындағы қиындықтарды анықтап, оларды
түзету жолдарын дұрыс ұйымдастыра білу. Егер де, ... өз ... ... ... ... ... байқауға болады:
1. Оқушының қоршаған ... ... ... Ерке балалар. Бұндай оқушылар көбінесе ... ... ... ... ... ... Жағдай толық ... ... ... бар ... ... ... ... пайда болады.
4. Отбасы жағдайы мүлдем нашар, яғни бала тәрбиесіне кері әсер етушілік
маскүнем, бала ... ... ... т.б. ... мінез-құлқында ... бар ... ... ... ... бой ... ... оқушылар
(жьшауық, кекшіл т.б.);
б)агрессивті;
в)қыңыр, қырсық;
г)ұялшақ;
е) тынымсыз, белсенді бала.
Бала тәрбиесінде отбасында дұрыс тәрбие бермеудің 4 жолы бар:
1.Қабылдамау
2. ... ... - егер ... ... ... ... жылу ... мұндай әсерді қабылдай алмайды. Қабылдамау әйел жүкті ... ... ... ... ... болғаннан пайда болады. Қабылдамаудан бала
кез келген нәрсеге ... ... ...... ата-аналар -«дұрыс» ата-аналар. Ата-ана баласын
сағатпен тамақтандырып, ... ... ... ... ... «Амандасуды» қинап айтқызады. Мұндай ата-анаға мектепте баласын
мақтаған ұнайды, баласы туралы кемшілік ... ... ... ... ... келеді. Гиперсоциалды бала робот, автомат сияқты өмір
сүреді.
Қорқақ-секемшіл - бұл жолмен ... ... ... ... оны ... ... ... соның бетіне қарап, жағдайын жасап,
баланың ойын алдын-ала ауруға дайындайды. ... бала ... ... калмаймын ба?» «Мен өліп қалмаймын ба?» деген сұрақтар
қояды. Баланы тым ... ... ... шамадан тыс қоюдан,
балада, керісінше, қорқак-секемшіл мінез қалыптасып, кез ... ... ... Құрдастарымен ойнай алмайды, өкпелегіш, өзіне сенімсіз
болады.
Эгоорталық - бұлай тәрбиеленген балалардың ... ... ... ... ... болады. Баланың ортаға деген
көзкарасы төмен болатындығы байқалады. Ата-анасы барлық ... ... ... керек, үнемі көңіл бөліп отыруы керек, «болмайды», «жоқ»
дегенді түсінбейді. Күтуге шыдамы жоқ, тез ... ... ... ... қырсық, тіл алмайтын болып тәрбиеленеді.
Міне, осылай дұрыстәрбиелемеуден ... ... қиын ... ... ... ... ... тарбие бермеуден алшақ болғаны
дұрыс. Ал, әрбір мектеп психологтары жас ерекшелігіне сәйкес мінез-құлқында
киындығы бар окушыларды ... ... ... бойынша түзету-дамыту
жұмыстарын жүргізсе, ата-аналармен тұрақты байланыста болса, болашақта
қоғамның әрбір азаматы ... ... ... ... ... жаңа ... ... қарым-қатынас деңгейінің
өсуіне байланысты өзіндік сананың өсуі, ... ... ... ... Жеткіншектің дамудағы өзіндік
сана біршама тұрақты өзіндік бағалауға және анықталған талаптану деңгейіне
әкеледі, әрі кө ... ... ... қатысатындығы белгілі,
алайда іс-әрекет сипаты тұтастай ... Бүл ... ішкі ... ... және ... ... қарсы сипаттағы өзара әрекеттері
жеткіншектерге қатты әсер ... ... ... - деп ... ... ... ... жоғарғы дәрежесі, сол
сиякты ішкі конституциялы нышандары және соған дейін жасырын жағдайда болып
келген бейімділіктері мінез-қүлық шарттарынын ... ... үшін ... ... ... ... статусын жаулап алуға
тырысу өз бетінше тез ... жету ... ... ... Өзінің даму
кезеңін басынан кешіріп жүрген балалардың көп ... ... ... ... ... ... жеткіншектерде өзінің жеке позициясын
сақтау үшін ... ... ... ... өзгертуге тырысады, мәселен,
олардағы негативизмді, қырсық мінезді, ... және ... шығу ... ... болады. Екінші типтегі жеткіншектер микроортаның кері
әсерімен ерекшелінеді, себебі, қоршаган ... ... ... әлі қалыптаспайды. Осының нәтижесінде өзіне, басқаларға деген
қатынастарда сарапшыл емес, ... ... ... жағын норма
ретінде қабылдайды. Нәтижесінде мінез-құлыктық ... ... ... даму ... ... ... ... мінез-құлықтық
бағдардың жеткіліксіз даму себебінен мақсатқа жетудің адекватты құралын
таба алмайды. Сондықтан олардың ... ... ... ... басым болады. Жеткіншектердің бейімділігі немесе
соларға тән мінез-құлықта ... ... ... ... коғамдық жағымды мақсаттары мен жеткіншектің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... заманымыздың негізгі бір белгісі - "адамтануға" тереңдеу,
адам проблемасын козғау, онын психологиясын жаңа замандағы ғылымның ... қою. ... ... ... кейбір бітістері өмір
тәжірибесімен үйлеспейді, оның ... ... ... үйлестіріп,
сауатты басқару үшін әр жеткіншектің тәжірибесін және жеке ... ... ... ... ... ... ... керек.
Жеткіншектер қарым-қатынасындағы шиеленістіретін факторлар
Оқушының қарым-қатынасындағы мінез ерекшелігі:
А) қоғамдық ортада, өндірістік коллективте, жора-жолдастары мен ... ... ... ... ... хабардар
емес, айналасымен байланыс жасай алады, шындықты ... және ... ... ... өзін-өзі ұстай алмайды, ызақор,
ашуланшақ, тұйық т.б./;
Ә) ... ... мен ... ... ... ... ... сыйласымды, ұстамды, артықшылдығын, сезіну, күш көрсету,
жәбірлеу, зорлықты ... ... ... ... ұяң, ... Жеке өз ... қатысы:
А/ жеке басына сын көзбен қарау, дұрыс баға беру, артық санау, ... ... ... ... ... ... дене ... сену, басшылыққа ұмтылу, абройлы, жарамсақтану,
жалынышты болу т.б./;
Б/ үлкендерге ұқсауда өз пікірі ... ... ... ... ... ... ... емеспін деп сезіну.
2. Жеке басының ынта-ықыласы, құштарлығы, талап-тілегі:
А/ творчестволық, ұйымдастыру ... мен ... ... ... ... ... және спорт ойындарына икемділігі бар
немесе жоқ;
Ә/ үйірме және секция жұмыстарына қатысады, қатыспайды;
Б/ көркем әдебиет, газет-жұрналдарды ... ... ... ... теледидарды тиянақты көреді, көрмейді;
В/ қыдырымпаздыққа, қаңғыбастыққа, ұрлыққа, бұзықтыққа, арақ-шарап
ішуге, темекі, наша тартуға құмар, ... ... Жеке ... мінез-құлқын жөндеуге, өзін-өзі тәрбиелеуге талаптануы:
А/ түзеуге талаптану, әрекеттенбеу;
Ә/ мінезін түзеуге сенімді, сенімсіз;
Б/ мінез-құлқын ... ... ... көзі ... ... Қиын баланың жалпы адамгершілік қасиетіне мінездеме /коллективист,
бір мақсатты, табанды, шыншыл, қарапайым, тұйық, ұяң, екі ... ... ... ... ... ... қиын ... қатысы.
1. Класс туралы жалпы мінездеме / коллектившілдік негізде, ұйымшыл,
коллектив мүшелеріне талап қою ... ... ... ... тарту немесе ұйымшылдығы жоқ, әрбір оқушы өз мүддесін
ойлау, топ-топа бөліну, жікшілдік т.б. /.
2. Қиын баланың ... ... ... / ... ... белсенділікпен, тапқырлықпен орындау немесе енжарлқ,
немқұрайдылық көрсету, коллектив мүддесін жеке мүддесінен ... ... ... қою, ... ... сезіну, сезінбеу, қиын
баланың құрбыларының арасында ... ... ... ... ... ... ... санау немесе бағынышты болу,
тұйықтық т.б. ... ... ... қиын баламен өарым-қатынасы / әрбір
оқушыны біркекі санау, ... ... жеке ... ... ... және жас ерекшеліктерін ескермеу, ескеру, педагогтік
этикасы бар, ... ... ... ... мәдениет дәрежесі
төмен т.б./.
Жанұядағы тәрбие жағдайы.
1. Жанұя туралы жалпы мағлұмат.
2. Жанұядағы қары-қатынас ... ... өз ... оқу ... ұйымдастыруы.
4. Жанұяда баланың бос уақытын ұйымдастыру.
5. Ата-ананың мектепке көмегі.
6. Жанұяның тәрбие берерлік дәрежеі.
Бала мінез-құлкының киын болып келуі ... ... ... ...... ... ... кезінде денсаулығы дұрыс
болмағандықтан, бала туғаннан жүйке ауруымен көп ауырады. Соның салдарынан
жүйке жүйесі бұзылған ықылас қою, еске ... ... ... кешеуілдеп
дамып, сылбыр, баяу қозғалады. ... ... әйел ... ... ... жарақаталудан, уланғыш заттар зиянды әдеттердің (ішімдікке салыну,
темекі тарту) әсерінен ... ... ... ... ... ... ... толық шыдап отыра алмай кетіп қалады. Жеке басының жақсы
сапалары ашылмай қалған.
Үйішілік фактор – жанұяда бала ... ... ... ... көше ... ... ... жағымсыз ықпалына түсіп жазықсыз
қылмысқа іліккен. Баланың мұндай жағдайынан ата-анасы ... ... ... ... дер ... ... Тамағын
тауып, киімін кигізсем болды деген немқұрайлы қарым-қатынас салдарынан бір-
біріне селқостық ... ... ... фактор – бірінші қауіпті экологиялық аймақта ұзақ уақыт
өмір сүрген жергілікті экологияның әсерінен ананың, баланың ... ... ... дәрігерлік тіркеуде тұрады. Қалаға көшіп келудегі бірден-бір
себеп – ... ... ... ... ... ... әлеуметтік фактор – баланың өміріндегі қолайсыз жағдайлардан (ата-
ананың көп ... ... т.б.) ... ... ... және ... ... көп уайымға салынуынан болады.
Кейде қиын бала жоқ деп жатамыз. Кейбір отбасында ... бала ... ... тым еркелетіп өсіреді. Мұндай балалар өзін баскалардан артық санайды.
Балада менсінбеушілік басым болады,
"Қиын" ... ... ... ... ... ... тұлғалық өзгерістер байқалады.
ІІ Жеткіншек жастағы зейін қасиеттерін анықтау жолдары
2.1 Жеткіншектерде кездесетін ауытқулар және оның себептері
Қиын оқушылардың өскен ... яғни ... ... ... отбасының өзі бала тәрбиесіне кері әсер беретіні анықталып отыр. Тағы
да бір ... ... бала ... ... ... ... біреуінің бала тәрбиесінен шет қалуы, яғни, баланың толық емес
отбасында тәрбиеленуі салдарынан да ... ... ... бала ... мейірімсіз, ызалы,
құрбыларымен дұрыс қарым-қатынас жасай алмайды, ... ... ... ... болады. Ата-анасының шектен тыс мейірімінде өскен бала өзімшіл,
нәзік, тым төзімсіз, екі жүзді болуы мүмкін. ... ... ... ... өте ... роль ... мінез-құлқындағы қиындықтардың пайда болу себептерін
көптеген психологтар өз зерттеулері ... ... ... ... салдарынан болатындығын анықтап, оларды бірнеше түрге бөліп
қарастырады:
-Отбасының әлеуметтік, ... ... ... дамуына ата-ананың немқұрайлы қарауы;
- Қараусыз бала, ... ... ана ... тек қана
материалдық жағдайын қамтамасыз етеді. Бала өзінің үлкендерге керексіз
екенін сезінеді.
- Шектен тыс ... ... ... бала өз ... ... ... сезінеді.
Психологтар A. В. Запорожец, Е.З.Кошелева т.б. мінез-құлқында
қиындығы бар оқушыларды екі топқа ... ... - өзі ... ... тез ... құрбыларымен жиі дау —дамайға
түсетін оқушылар.
Тез ашуланатын балалар, әдетте бұл балалардың көп нәрсеге ... ... ... көпке дейін есінде сақтайды. Бұл топтағы балалар қарым-
қатынасы ұнатпайды.
Оқушылардың осы 2 ... ... ... ... ... оқу ... ... үзіліс кезінде, қоғамдық жұмыстар жүргізіліп
жатқан кезеңдерде мұқият бақылау керек.
Жеткіншек жас ... ... ... ... 30 немесе
одан да көп болуы мүмкін. Олардың әрқайсысын зерттеп білу өте қиын. Өзінің
жұмысын жеңілдету үшін ... ... және ... ... ... ... байқалған көріністерді қысқаша жазып жүрген
дұрыс болады. ... ... ... ... ... ... дәл
анықтауға және оған мінездеме үшін мәліметтер жинауға мүмкіндік береді.
Психолог Н.Д.Левитов ұсынған оқушының мінез-құлқының бар ... ... ... ... ... ... ... мысал
ретінде келтіреміз:
1. Үзілістен кейін оқушы сыныпқа қалай ... және ... ... Оқушының зейіні сабаққа бөлінген бе, ол басқа бір нәрсемен айналысып
отырған жоқ па?
3. Одан ... ... ... шақырғанда, оқушы жинақы қалыпта ма?
4. Сәтті, сәтсіз жауаптан соң, оқушы өз эмоциясын қаншалықты
дәрежеде ұстайды?
5. Сөйлеп ... ... өзін - өзі ... ... ? Сөйлегенде артық
асығыстық жасай ма, шектен тыс көп сөйлемей ме, анайы сөздерді қолданбай
ма?
6. ... ... ... ... оның зейіні бөлетін
терезеден қызық бір нәрсе көргенде немесе сыныпта бөтен ... ... ... ... ... өзін ... біледі?
7. Шыдамдылық оқушының дағдылы, табиғи жағдайы ма, жоқ әлде ол одан
біршама күш жұмсауы қажет етіп тұр ма? Әр ... ... ... жіті ... үшін ұзақ та ... жүргізілетін бақылау өте құнды
болады.
Мінез-құлқында қиындығы бар оқушыларды анықтап, ... не ... ... мына ... ... көруге болады.
Бала психикасының көріністері оның мінезіне, темпераментіне, жеке
даралық өзгешеліктеріне байланысты:
Мінез белгілерінің көпшілігі мынадай:
1.Эмоциялық ... ... ... ... ... ... ... көпшілдік, қоғамдық борышты сезіну,
жауапкершілік, ілтипаттылық, зейінділік, т.б.);
З. ... ... ... ... ... ұстау,
байсалдылық, мақсатқа талпынушылық, белсенділік, ... ... т.б.) ... бірігеді.
Баланың жасына қарай психикалық дамуында болатын өзгерістердің бірі ... ... ... ... баланың қылығынан айналысатын
ісінен, ойынынан, сөйлей бастаған сөзінен көрініс береді де, ... ... және ... деп 4 ... ... қуатты, тұрлаулы, ширақ тип, ойнақы, еті тірі, ... ... істі ... тастап жүре береді. Ол жұмысқа қабілетті, ... ... ... тез тіл таба біледі, ұжым арасында өзін ... ... ... ақ ... қызу ... адамы. Оның осал жері – іс
жоқ ... ... ... ... ... енді бірде жеңіл мінезділікке
салынады. Бұл оның ... ... және ... ... жайттар.
Сәл нәрседен қарқылдап күледі, болмашы себептен көңілі қалып, мұңаяды.
Бет жүзінен көңіл-күйі, заттар мен адамдарға ... ... ... Сезімталдығы өте жоғары, сондықтан ол оншама әсері ... мен ... ... ... ... мен ... жоғары болуынан жаңа іске қаймықпай
кіріседі, ұзақ уақыт талып шаршамастан қызметін жалғастыра алады. ... ... тез ... ... ... ... өзінің
ырықсыз әрекеттері мен сезімдеріне тоқтау, тиым бере алады. Әрекеті жедел,
ақыл-ойы икемді , ... ... ... шапшаң. Сезімдері, көңіл-күйлері,
қызығулары мен ниеттері өзгерген жағдайға байланысты жеңіл ауысып отырады.
Қиналмастан бір істен екіншісіне ауыса ... ... ... ... ... ... қабылдауға шебер. Әдетте, бұл типті адам өткені мен
болашағын болжастыруда өзінің ... ... ... ... ... ... әсерлерді обьектив бағамдауға бейім, экстраверт.
Холерик- бұл сангвиник сияқты жай ... ... ... ... ... ... ... басымдау, сондықтан
ол ұстамсыз, шыдамсыз, қызба. Сангвиникке ... ... ... ... ... мен қызығулары тұрақтылау, ... ... ... ... ... сырттай көрінеді, сондықтан- толық
экстраверт.
Нерв процестері ... бірі ... тең ... ... ... ... шапшаң келеді. Істі бұрқыратып істегенмен,
олардың кейде қолын бір сілтеп, сылқ ... ... де ... ... ... сезімталдығы мен көңіл шарпулары кем
көріністі. Оны күлдіру де, мұңайту да оңай ... ... бәрі ... ... ол ... Қай ... да сабырлылығын жоймайды. Ым-
ишара жоқ, сөзі сылбыр, ... жай. ... ... ... ... мен әрекеттерін өзгертуі ауыр. Солай да ... ... ... ... ... ... ұстамды, сезімге берілмейді. Әдетте
жаңа адамдармен араласып кете бермейді, сырттай әсерге төзімді. Бар білгені
ішінде –интроверт.
Осы ... осал ... ... ... ... ... ... жағдайларға селсоқ қарайтындығы, оңтайлылықтың жоқтығы. Бірақ ... ... ... ... мінез бітістері үшін таптырмайтын
қасиет болып табылады.
Меланхолик- өте сезімтал, бірақ әрекетшеңдігі кем ... ... ... жас ... ... ... әсерді күйзеліспен
қабылдайды. Ым-ишарасы жоқтың қасында, ... мен ... өте ... ... сенімсіз, үркек болмашы қиындықтан шегінеді. Меланхоликтің
жігері кем, тез шаршайды, ... ... ... ... оның ... ... әлсіз. Көпшілік меланхоликтердің өздерінің тұйықтығы
мен адамдардан оқшаулануынан ішіне түйгені көп-толық интроверт.
Тұйықтық,өз ойына ... ... ... ... ибалылық-осы
тампераменттің ең бір нашар жағы.
Әр адамның темперамент типі тума екендігі қаотқысыз дәлелденген, ... ... ... ... ... ұйымдасу проблемасы -әлі ғылыми
шешімін таппаған.
Сангвиник темпераменті басым оқушылардың ерекшеліктері:
Ол ашық, көпшіл, ... ... ... ... ... ... ... басшылыққа, жетекшілікке құштар.
Мұндай бала жылдам және тез қозғыш, көңіл күйі жиі өзгергіш келеді, ... ... ... ... алуға тырысады, бірақ біреу бағыттап
отырмаса, тез суып ... де ... ... әрекеті белсенді жүріп
отырады. Класта мұғалімнің айтқандарын қиналмай ұғады, сұрақ ... ... Оның сөзі ... ... ... ... мен интонацияларды жақсы
сақтайды, сөзді мәнерлей ... ... ... ... (мимика,
пантомимика) жағы басым келеді, көбінесе эмоциялы қозу жағдайында ... ... ... қажырлылық, белсенділік сияқты ... ... ... ... Сондықтан да сангвиниктер өмірге икемді,
тәрбиелеуге оңтайлы, ширақ темперамент ... ... ... ... ... ... өте сақ, ұяң, ... жұртқа жақсылық тілейтін, сенімді, тұрақты,
бір қалыпты. Флегматик ... бала ... ... ... ... ... отырады, жанындағы баланы мазаламайды. Ауыр
мінезді, көрсе қызар емес, ... тез ... ... ... Бір
істі бастаса салпақтап соңынан қалмайтын бала. Мұндай балалардың ... ... ... десе де ... Ол оқушының дауыс ... ... ... ... ... сөзі ... ерекшеленіп
тұрмайды. Флегматик темпераментіндегі балалардың көпшілігі мектепке
келгеннен кейін оқу ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың ерекшеліктері:
Бұл ұшып қонып тұратын, күйгелек, тынымсыз, шамданғыш, көңіл күйі жиі
өзгеретін, қарым-қатынаста аумалы-төкпелі, ... ... ... ... ... ... ашуланшақ бала. Мұндай оқушы қимыл-әрекетті
сүйеді. ... оның ... ... шапшаң болады. Ол қызыққан
жұмысына әбден беріліп, барлық ынтасын салып орындайды, онда ой-әрекетінің
белсенділігі ... ... ... оқу ... ... ... Спорт, әсіресе қозғалыс ойындарына бар
ықыласымен қатынасады. Мектепте ұйымдастырылатын жұмыстарда балалардың алды
болатын да ... ... ... ... ... ... ... Өз эмоциялары мен қимыл-қозғалыстарын билей алмай, қабынып, «күйіп-
пісуге» дайын тұрады. Ашуы шапшаң, ... ... ... ... әуес.
Бұлардың сөзі жылдам, интонациясы толқымалы, кейде топ ... ... ... та кетеді. Олар тез, қызу сөйлеп, төңірегіндегілерді бірден ұйытады.
Холерик темпераментіндегі бала өте сезімтал болғандықтан ... ... ... ... ... Оның бұл ... ... өткір көзінен, тез
және оңтайлы ... ... ... ... басым оқушылардың ерекшеліктері:
Сәл нәрсеге ренжиді, өкпелегіш, пессимист, ... ... ... аса ... ... ... ... сезімталдығы өте баяу көрінгенмен,
онысы терең және ұзақ уақытқа созылады. ... ... ... ... ... әсермен қабылдап, оларды көп ойлайды. Мәселен,
мұғалім оны тақтаға шақыртып есеп шығатса, мұның өзі оған ... ... әсер ... Ол ... қызараңдап ұялады, егер ... ... шыға ... осыған қатты қайғырады, көпке дейін бұл оның есінен
кетпейді. Егер мұғалім кластағы балалардың ... оған ... ... ету ... дұрыс емес) мұндайда бала әрине төмен қарап жылап, кейде
жауап айта алмайтын жағдайдға ұшырайды. Ол көпке ... ... ... ... қалады. Бұл темпераменттегі ... ... өз ... ... ... жай ғана жүріп- тұрғанды ұнатады, «мен» деп ешқашан
ұмтылмайды. Ол ұялшақ, тартыншақ, тұйық болғандықтан, көпшіліктен ... ... ... Ол ... сіркесі су көтермейді, бір бет, қыңыр
қисық келеді.
2.2 Жеткіншектер зейінін анықтау әдістемелері
Зейінді ... ... ... ... әлі ... ... ... Олар өзідерінің зейінін негізінен өздеріне
тікелей қызықтығымен, өзгешелігімен нәрселерге ... ... ... ... шарттары алғашқы күннен бастап баладан сол кезде оны
қызықтырмауы да мүмкін пәндерді және ... ... тыс ... етеді. Бала біртіндеп жай сырттан тартылады. Заттарға ... ... ... оны дәйетті ұстауды үйренеді. Бірінші,
екінші сыныптарда көптеген оқушылар ырықты зейінді игереді, оны ... ... ... бар кез келген материалға көздей алады. Ырықты
зейін, оны ... да бір ... ... ала ... ... білу ... мектеп шағындағы маңызды жетістік.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, ырықты зейінді ... ... ... ... ... ол өз ... басқара алатындай
үлгілерді пайдалана отырып хабарлау мен құралдарды ... зор ... ... ... ... ... ... орындауды бірінші сынып
оқушыларының картон белгілері ... ... ... ... ... ... құралдарды пайдалану үлкен рөл атқарады. Оларды
салудың дәлдігі баланың зейінін ұйымдастырады. Олардың күрделі де, ... ... ... ... ... зейінінің шоғырлануына
көмектеседі. Баланың өзін-өзі ұйымдастыруы алдымен үлкендердің, әсіресе
мұғалімнің жасаған және ... ... ... ... ... бағыты баланың мұғалім қойған мақсатқа жетуден өздері
қойған міндеттің ... ... өту ... ... сынып оқушыларының ырқты зейіні олар әлі өздерін-өздері алып
жүрудің ішкі ... ... ... ... Сондықтан
тәжірибелі мұғалім оқу ісінің сабақта отырып және балаларды шаршатпайтын әр
алуан түрлерін ауызша есептеу, ... ... және ... ... ... ... және т.б. ... отырады. Бірінші, екінші сынып
оқушыларының ақыл-ой әрекетінен гөрі сыртқы ... ... ... Бұл ерекшелікті ақыл-ой сабақтарын графикалық схемалар, суреттер,
апликациялар жасаумен алмастыра отырып ... ... ... ... бір ... ... орындауда бастауыш сынып оқушылары
жұмыстың түрлі әдістерімен тәсілдерін ... ... ... ... ... шешу ... гөрі ... алаңдайды.
Зейінді дамыту, сондай-ақ оның ... ... ... ... ... ... бөле білумен байланысты. ... ... ... ... ... бала өз ... орындай отырып,
оқушы басқа жолдастарының жұмысын ... ... және ... ... ... ... ... оқи отырып, оұушы басқа оқушылардың мінез-
құлығын тексеріп отыруға міндетті. Қате жіберіп ... ... ... ... ... байқап, оны қзі түзетуге тырысады. Кейбір
балалар сыныпта зейінін бөле ... ... ... ... ... айналысып отырып, басқаларын естен шығарады. Мұғалімнің оқу ісінің әр
түрін балалар бір мезгілде бірнеше іс-әрекетті бақылауды ... ... ... ... етіп ұйымдастыру керек.
Брудон тесті
Мақсаты: зейіннің қалыптасу деңгейін бағалау.
Орындау ережесі: «5 минут ішінде осы ... ... ... ... «с» , «қ», «ә» ... былай етіп «/с», «/қ», «/ә» ... ... ... ... (оны ... ... отырады) келген жеріңе белгі
қойып, жұмысыңды одан әрі жалғастыра бер. 5 минут ... соң ... ... ... балаларға қосымша тапсырма берудің және
тапсырманы орындау ережесін қайта түсіндірудің қажеті жоқ. ... ... 5 ... ... ... соң ... парақтарды жинап
алу керек.
Бағалау шкаласы: Әр минутта қарап ... ... ... және ... ... саны анықталады. Қате сызылған әріптер саны қарап ... ... ... Осы ... ... көп ... бала зейіні сонша төмен
бағаланады.
Тапсырмалар парағы
С х қ е х а р с т у л ә с қ ж ф в д л қ ә ө т с я с в к е қ г ұ ш а і ы с ... ы ф ж қ а с ч о р п к ә ң ж юл д ң ә с қ о г і и м ж ғ ә с в п и н г қ ... ғ с е а ә в д с щ қ н е х ф қ с ә б д л о р п қ і ә д ж б о с в п р и ғ ... ф д ш о ө р қ е н ә я ч к е і с м қ р л ә в ж з о қ п л ы в ә с б э ч ә ... с ы д ә н п і г у қ ш о л н г ә м л ы ф ч с п и в ш б ұ қ і ғ а с е п ... ы ю л ә і ң а ғ п с м и н р г ш қ ұ о г ц ң ә с ч в а л ә л о ш қ ұ р н ... а т с ә в ы ф ч с б д о п ш г ұ т қ д ц е ә п к г т с и п э г ә в ц қ з ... п с р п н ә з в қ ұ и м с г д в ә с ы ц й х қ б ә о р с н е к ә қ д л о ... ә л а ф қ ө ғ ң с б ш л ә и р а ә т и с қ г о р д а н ш ә т и б с я в ... қ ұ ү ғ ң д ә э ю я ф ы в с о у х з қ л к е ә т и д с в ж д л ә ш л н қ ... а ұ с а к ғ н ә і қ т и с г н ж ә п н қ а м қ н и р с и д г ә с в қ л ш ... ы в с д л о э с қ н е а қ о т в ә м д с щ н г о ц е ң с о т и қ р н ұ қ ... і ә м с х б л ә т ш с қ о н р а е ә қ о р т и қ с а д л қ о ң ә т р ы н ... о ы ш қ и х з с ч і ә г н қ п а ц қ с м а с у а н ш қ э д ә ф о а н қ и ... в а о г з х у ш к қ с в д л т р ә в қ ш ы қ ө о д с ң н г ә в з х қ т о ... м к ы қ т в с э ә ч я қ а д л е қ т р в ц ү ұ ғ л ч д ... ... ... модификациясы
Мақсаты: зейінді бір іс-әрекеттен екінші ... ... ... уақытты
анықтау және осы процесті дамыту.
Бұл әдістеменің екі ... ... ... ... және ... болып жазылған.
Ал екінші модификациясында қызыл санның ... ... ... ... қолданылады. Келтірілген кестенің «А» варианты 5-10 жас
аралығындағы ... ... ... және дамытуға қолданылады. «Б»
варианты 11жастан бастап үлкендерге дейін барлық жас кезеңдеріне ... ... ... ... үлгі бойынша өзі жасап алуына болады.
Кесте размері және түр-түсі берілген үлгіге сай ... ... ... Бұл тесттің зейін аудару уақытын өлшеумен қатар осы
процесті дамытуға тигізетін әсері өте ... ... оны ... үш ... ... дұрыс болады.
1-ші кезең. Шеңбер ішіндегі сандарды тез, ретімен ... ... оқып және ... ... кезең. Шеңберсіз сандарды тез, ретімен, дауыстап оқып оларды
тауып беру.
3-ші кезең. Бір ... ... ... және ... ішіндегі
сандарды кезегімен атап, олардың кестеде орналасқан жерін көрсетіп ... ... ... ... ... ... Әр тапсырманы
орындауға жіберілген уақыт секундомер мен есептелінеді.
Бағалау шкаласы: 1-ші және 2-ші кезеңдегі ... ... ... ... кеткен уақыттың айырмашылығы зейінді бір іс-әрекеттен
екінші түріне аударуға қажет ... ... ... – 55 ... орындалса –жақсы, 3-тапсырма – 90 секунд
– жақсы; көрсетілген көп уақыт – орта және төмен деп ... 1-2 ... ... ... ... ... Бала ... рет
орындағаннан кейін төмен нәтиже көрсетсе, оның денсаулығы ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан
ол баланы жеке диагностикалап, жаттығудың дамытулық әсеріне не бөгет ... ... алу ... және ... ... қолдану қажет.
Жеткіншектерді қайта тәрбиелеу және коррекциялау жолдары
Адамның баласын заман өсіреді. ... ... ... оның ... ... деп Абай ... ... бала тәрбиесіне бәріміз: мектеп,
ұстаз, қоршаған орта, қоғам ... ... ... бала психологиясын танып, ... ... ... ... және оны ... ... ... "Баланды 5-7 жасқа
дейін патшадай сыйла, 10-15-ке дейін құлша жұмса, 15-17 жасынан ... ... дос, ... ... ... ғибраты баланың ... жас ... ... сипаттап, саптап бөліп қойғандай.
Осы кезеңдердің бірінен аттап кетсек тәрбиенің күрт бұзылуы даусыз. Ал, бұл
қасиет дәл қазіргі ... ... өте ... ... ішкі ... ... жан – ... түсіну, ұғыну, оған көмектесу.
Орта білім дамыту тұжырымдамасында "Қоғамымыздың ірге ... ... ең ... ... ... ... ... көркейту
керек" делінген. Сондықтан қоғам талабына сай психология, педагогика
ғылымдарының ... ... ... дені сау, ұлттық сана-сезімі
жоғары рухани ойлау дүниесі биік, мәдениетті, ... ... ... да игі қасиеттері қалыптасқан Қазақстан азаматын ... ... ... ... жасеспірімге тән қасиет - ешкімге бағынышты болмай,
қатар - құрбыларымен бірге ойнап, бірге күліп, ішкі жан ... да ... ... бал ... кенілді еткізу. Ол "Қоғамымыздың ірге тасын
нығайту мақсатында ең алдымен адамгершілік, ізгілік, имандылық ... ... ... ... қоғам талабына сай психология,
педагогика ғалымдарының жетістіктерін пайдалана oтырып, дені сау, ... ... ... ... дүниесі биік, мәдениетті, еңбекқор, іскер,
бойында ... да игі ... ... ... ... төрбиелеу
баршамыздың міндетіміз. Ол сондай-ақ тіршілік көшіне ілескісі келіп, жеке
басы үшін ... ... ... өзін ... ... ... ... жас жеткіншектен көрінгенімен, оның сапалық дәрежесі
әркімде әр түрлі ... ... ... қиын балалар" әдетте өмір
-әжірибесінің таяздығынан, ерік-күшін аздығынан кездескен қиыншылықты жеңе
алмай, тардырдың тәлкегіне түседі. ... ... ... ... жылдарда
тәрбие мәселесінде пайдаланып жүрді. 1950-1960 жылдары ... ... Ал ... ... жасөспірімдер көп..
Мектеп жағдайында қиын оқушыларды зерттегенде алдымен олардың ... ... ... Темпераменті, жьныс және жас ... ... Адам ... ... ... кейбір дербес
ерекшеліктері(ес, қиял, ерік, түйсіну, эмоция ... және ... ... ... ... ... ... әдет-дардысы, іскерлігі мен
ептілігі.
4. Жеке адамның жаппы барыт-бағдары мен ... ... Қиын бала ... ... ... ... ... жағдайы,
сыныптастарының қиын балаға қатысы, қиын оқушының оқуға, ... ... ... ... ... қиын ... ... болуына бірден - бір ... ... ... жағдай туғызатын - отбасы тәрбиесі. Оның бастылары:
-біріншіден, баланың күнделікті жүріс-тұрыстарын қадағаламау;
-екіншіден, баланың бар жағдайынжасау, яғни мұң ... ... ... ... ... қапыптастырмау;
-төртіншіден, отбасындағы жағдай және отбасының әлеуметтік жағдайы,
Отбасындағы тәрбиеден кеткен кемшіліктер мектеп жағдайында одан да ... ... ... Себебі, мектепте кейбір мұғалімдер баланың
жеке басын ... ... ... жат ... көрсетеді.
Мұғалімдер мен қиын балалардың арасындағы қарым-қатынас жүйесіндегі
кемшіліктерд: төмекдегіше ... ... ... ... заң ... ... бейімділігі бар
оқушыларды алдын-ала айқындай алмау. ... дара ... ... ... ... ... ... аудармауы. Ұжым
арасындағы қарым-қатынастардағы кемшіліктерді жоймау, балалардың бос
уақыттарын тиімді ұйымдастырмауы.
2. ... ... ... тіл табыса алмауы яғни, ... ... ... ... ... педагогтық этикаға
жатпайтын тәсілдерді қолдану: ұрсу, әрбір қылықтарын талдауға алу, орынсыфз
жазалау, қандай бір ... ... ... оны сол ... ... ... Дұрыс қолданылмаған шара жасөспірімдердің ыза кегін туғызып, балаға
кері әсерін тигізеді.
3. Кейбір педагогтердің психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... өз ... ... таяздығы, тәрбие
жұмыстарын ұйымдастыру мен өткізуде кәсіби шеберлік дәрежесінің төмен болуы
да себеп болады.
Қиын ... ... ... ... ең ... оқушылармен
психологиялық түйіспе (контакт) орната білуі ... ... ... бір
педагогикалық ықпалдар жасалмасын олар ... ішкі ... ... тиіс.
Үлкендер мен жеткіншектердің арасындағы қатынас мынадай жағдайларда
сәтті дамиды:
1. Егер жеткіншек үлкендердің әрекетеріне шын ниетімен қолғабыс
көрсетсе;
2. Егер ... ... үлгі бола ... Егер ... адам ... ... існе қатыстырып, керекті
ептілікке үйретсе, қиындықтармен күресуге көмектессе.
Осындай түйіспе жасау үшін мұғалім балалардың әр жағдайдағы қылықтарын
жүріс-тұрысын дұрыс ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Мектепте оқушыларға ықпал жасайтын басты тұлғалардың бірі – ... ... ... ... ... құрып, шәкірттермен ақылдасып,
ата-аналармен және жұртшылықпен бірлесе отырып, жұмыс істеген жағдайда ғана
үлкен ... ғана ие бола ... ... әр уақытта оқушыларының
күшті және әлсіз ... ... ... ... ... нақты талдау жасап отыруы қажет.
Ең бастысы әрбір ұстаз өзі атқаратын тәлім-тәрбие ісін ... ... ... ... ... ... тәрбиелік деңгейін
анықтау үшін үздіксіз жұмыс істеу керек. Бұл ... ... ... ... ... адамгершілігі мен ... ... ... даму дәрежесі, қызығуы, қоршаған ортаға
өнерге бейімділігін т.б. ... ... ... ... ... хатта: сынып жетекшілері әр уақытта оқушылардың жаңа ұжымын
қабылдай отырып, ең алдымен отбасының бала ... ... ... ... ... ең ... ... – балалар өсіп
тәрбиеленетін ортаны ... Жас ... ... бір пәс босаңсуды
көтермейтін тіршілік тынымсыздықтың аса ... ... ... ... ... ... ... «бір баланы адам етіп өсіргенше, бір шаһар опат
болады»,- дейді ертеден келе жатқан көнелер сөзі. Осы салыстырудың ... ... ... ... ... ... қыруар уақыт пен еңбекті
қажет ететін аумағы кең жауапкершілігі күрделі процесс ... ... ... педагог ұзақ жылғы бай тәжірибесін бала тәрбиесіне
орынды жұмсай білсе, бұл салада оң ... қол ... ... ... әйтеуір күнім өтсе болды деп, жалақының ықпалында кетсе, бұдан
өзгелер үлгі аларлықтай бір ... шыға қоюы ... ... бұл ... пен селқостықты, жүрдім-бардым тірлікті көтермейтін кәсіп.
Бүгінгі тәрбиеге бүгінгі қоғамға келсек, ... ... ... қалдыра алмайсың. Олар өз тәжірибесінен бұрынғыларға ... ... ... олар ... теледидарды қалт жібермейді,
гаезт-журналдардың сан алуан ақпараттардан да хабардар. Бұл ... бас ... ... ... сөз ... Олай ... қатты
қателесеміз. Жаңағы айтқан ақпарат көздері ... ... ... ... қана ... ... жаңа мәселелерге жол ашады.
Психологиялық түзету жұмыстары психолог жұмысының маңызды ... мол ... ... оқушылардың мінез-құлқындағы қиыншылықтарды анықтап
алған соң дер кезінде түзету жұмыстарын жүргізуіміз қажет. ... бар ... ... ... жүргізу кезінде ... ... ... ... ... ... ... отбасындағы
жағдайы, досы кім, бос уақытын кіммен және қалай ... ... ... қиналады, сынып ұжымымен және ұстаздармен қарым-қөатынасы қалай, оның
өзіндік тұлғалық ерекшеліктері. Осындай ерекшеліктерін есепке алу – ... ... қою мен ... ... ... диагноз аурудың дұрыс ем
қабылдауына оң әсер ететіні белгілі жайт.
Зерттеу барысында біз ... ... ... ... дұрыс қарым-қатынас жасай алмаушылық, қорқақтық, ... ... ... т.б. осы ... қиындықтары түзету үшін
оқушылармен тренинг сабақтар, рольдік сюжеттік ойындар, ... ... ... ... ... ... зерттеуімізде түзету
коррекция мақсатын көздейді. Ойланып жоспарланған ... ... ... ... ... ... бар ... қайта тәрбиелеу
кезеңінде аса маңызды болып табылады.
Біріншіден, ... ... қиын ... ... ... ... ... керек. Екіншіден, әрбір қиын оқушымен
жүргізілетін жеке жұмыс бағдарламасының болуы. ... ... ... ... ... ... факторларын болдырмау, кездейсоқ
топтардың жағымсыз ... ... ... сабаққа қызығушылығын
арттыру, қандай бір ... ... ... ... ... қойылуы
тиіс.
Оқушылардың бойынан анықталған қиындықтарды түзету мақсатында
жүрігізлген ... ... біз ... ... психологтарына
арнап арнайы бағдарлама құрдық.
Бағдарлама мақсаты: Оқушылардың мінез-құлқындағы қиындықтарды ... ... ... ... ... ... төмен,
ұялшақтық) түзету.
Бағдарлама міндеті:
1) өзін және басақаларды ... ... ... ... ... ... деген сенімін арттыру;
3) Өз жұмыстарын үлкендердің көмегінсіз өз бетінше орындауға
дағдыландыру. Бағдарлама үш ... ... (№1 ... ... ... ең оңай нәрсе ақыл айту, ең қиыны өзіңді-
өзің түсіну» десе, ... ... ... ... ... белігісі»
деп ескертеді.
«Өзіңді білуің адамгершілікке жеткізеді» деген ... ... өз ... ... ... негізінде дұрыс қарым-
қатынасқа үйретуді, бойларында кездесетін ұялшақтықты, ... ... ... етіп қойып «Өзін-өзі тану» бағдарламасын жасады.
Егерде олардың ішкі жан дүниесі «табиғатын» біле-білсек, соғұрлым қиын
баланың мінез-құлықтарындағы адамгершілік шағын ғана сыр ... ... ... ... жеке ... жұмыстарын ғылыми тұрғыдан құра біліп,
жағымсыз қылықтарын жоюға мүмкіндік туғызу қажет. ... ... ... процесіне қойылатын шарттар:
1) әрбір қиын баланы жан-жақты ... ... ... ... оның ішіндегі адамгершілік ниеттегі ... ... ... ... адамгершілік сынды тәжірибелерін құра біліп, соның
негізінде ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруды ұйымдастыру;
3) әрбір жеке адамның ерекшеліктері мен ... ... ... орай ... мен икемділіктерін
дамыту, қоғам жұмыстарына қатыстыру;
4) кейбір қиын оқушылардың оқу-тәрбие процесінде және ... ... ... ... ... дер ... ... беріп, одан сақтандыру, оны туғызатын себептерді жою.
Әрбір қиын ... ... ... белгілі бір жүйеге
келтіріп, оларды қайта тәрбиелеуде жеке тәрбие жұмыстарын ғылыми тұрғыдан
ұйымдастырған жөн. Осы ... ... ... әдістерінің бірі – этикалық
әңгімелесу, ол оқушынызерттеп тануда, тәрбиелеуде, қайта тәрбиелеуде және
жеке тәрбие жұмыстарында өз ерекшеліктерімен танылуда.
Әңгімелесу - ... ... ең ... ... ... жеке
уаым-қайғысы, кейбір моральдық нормаларға жатпайтын іс-әрекеттері, жанұя
жағдайындағы ыңғайсыз келіспеушілік қылықтары ... ... ... ұжымы арасында жария етуге болмайды немесе қиын ... ... ... ауыр сезімдер, қайғы-қасіреттерін сынып ұжымы
түсінбеуі де мүмкін. Осындай жағдайда ... ... ... басынан
өткен оқиғаны немесе әртүрлі жағдайларды дұрыс түсінуге, болмаса ұжымның
обьетивті ... ... ... ... ... ... ... Бір
ескертетін ерекшелік, қиын бала мағынасыз әңгімелерді ... ... ... тарта беріп мазасын алса, әр уақытта олар қарсылық
көрсетеді. Қиын ... ... ... өмір ... ... адамдармен қарым-қатынасы күрделеніп, көп ... ... ... жеке ... жоғары санаушылыққа,
өркөкіректікке итермелеп, ... ... ... ... жеке ... жұмысында, соның ішінде жеке әңгімелесу
тәсілдерді ескерген жөн.
Сонымен, қиын оқушымен әңгімелесуге қойылатын талап, олардың дара ... ... ... білу ... балалармен тәрбие жұмыстарын жүргізген кезде көңіл аударарлық әдіс
– олардың ... ... ... мәні бар ... ... орынды педагогикалық талаптар қою. Көптеген қиын оқушылардың мінез-
құлықтар стеротипін ... ... ... ... ... ... ... күйлерін, яғни қуанышты эмоциясын пайдалана білсек,
мектептегі қызықты да тартымды ... ... ... ... ... ... типтік өзгешеліктері – эмоциялық тұрғыдан ашуланшақ,
білектің күшіне сену, білекті ... ... ... ... ... өзімшілдік, менмендік қылықтарымен сипатталады.
Олардың күнделікті ... ... ... қиқарлық,
қыңырлық, менмендік, өзімшілдік.
Көп ретте, отбасындағы ... оған қоса ... ... жеке ... ... ... мен қиын оқушылардың
арасында туындайтын дау-жанжал, ұрыс-керіс жинақтала келе баланың үйінен
кетуіне, мектепке бармай қаңғыбастыққа ... ... ... Әрбір қиын баланы;жан-жақты зерттеп , мінез-құлығының ... оның ... ... ... қасиетін іріктеп алу.
2. Әрбір ... ... ... ... құра ... ... тәртіпті, айналасындағы өмірге дұрыс көз- ... ... ... ... жеке адамның ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін және шығармашылық
талап-тілектеріне орай қабілеттімен икемшіліктерін дамыту, қоғамдық
жұмыстарға қатыстыру.
4. ... қиын ... ... ... және ... өмір
қатьінастарында ұсқынсыз ауытқушылықтар болса, дер ... қол ... одан ... оны ... ... ... ... ескеріп, оның адамгершілікті сыр сипатын, оқу-
тәрбие процесінде ... ... мен ... және жеке басын
сыйлау, оның дамуына объективті жағдайлар туғызу.
6) отбасында, мектепте,қоғамдық орындарда қандайжағымсыз әдет-дағдылар
баланың ... ... ... әсер ... ... қиын ... ... адамгершілік қасиеті болмаса,
соның негізінде қайта тәрбиелеу процесін ... ... ... :
8) ... ... ... оның ... сыр сипатын, оқу.
тәрбие процесінде дамытуды ұйымдастыру мен ... және жеке ... ... ... ... таңда педагогтардың басты міндеті оқушыны тек білім нәрімен
сусындату ... ... ... оның ... ... мен мәдениетін
қалыптастыру және жазғы демалыс ... ... бос ... ... демалуына жағдай туғызу болып табылады. Міне, сондықтан ... ... ... ... мен ... нормаларын орындамайтын
оқушылармен жұмыс жасау ең қажетті, ең ... ... бірі ... бұл ... кезден келе жатқан ұғым ескіріп барады. Шет елдерде
дәл осы ... ... ... деп те жүр. ... "отклоняющиеся
поведение" немесе "группа риска" дейді, бірақ бұл ұғым ... ... ... ... ... ... ... және күнделікті өмірде
көргеніміздей дәл осындай балалардың оқуға деген ынтасы нашар ... ... де, ... ... да кесірін тигізеді. Көпшілік бұзақылар мен
қылмыскерлер де дәл ... ... ... Мұндай балаларды
болдырмау және оның алдын – алу ... ... ... ... ... ... ... мен білімділігіне байланысты.
Жазғы демалысты өткізу – мемлекеттік тұрғыдағы ... ... ... ... ... ... ... дәмалысты талдағанымызда, біз
тек қана жоғары ... ... ... ... ... және ... дені сау тұлғаны қалыптастыру жақтарын басты
міндетімізге айналдыруымыз керек былайша айтқанда ... ... ... ... ... ... лагерьлерінде тәрбие жұмыстарын жоспарлағанда мына
нәрсені ұмытпауымыз керек Бала дүниеге келгенде оның ... ... ... ... ... және ... ... даму процесінде қалыптасады. Өйткені, оның өсіп ... ... орта мен ... әсер ... - жеке ... дамытудағы басты факторлардың бірі. Тәрбие
балалардың жас және дербес ерекшеліктеріне, ... мен даму ... іске ... ... ... ... ... ұйымдастыру
үшін тәрбиеші оның құралдары мен әдістерін және ... ... ... етіп ... Демек, тәрбие, алдын ала жасалған арнайы
жоспар бойынша мақсатқа ... және ... ... ... ... ең ... әдіс - өзін - өзі тәрбиелеу.
Бұл әдіс оқушы тұлғасын жан-жақты тәрбиелеу мен дамытуға ықпал етеді.
Мысалы, оқушы дамуы мен қалыптасуына ... ... ... және ... ... ... мен ... сәтсіздіктеріне сын көзбен
қарап, оларды болдырмаудың тиімді жолдарын іздестіреді.
Балалардың өзін-өзі тәрбиелеуге ұмтылуын ... үшін ... ... ... ... мәні өзінің тұлғалық ... ... ролі ... хабардар етіп отыру қажет. Тәрбиеші
оқушының білімін, өнерге қызығушылық ынтасын, спорт ... ... ... ... бағыт беріп, әрдайым көмектесіп отырады.
Ұжымдық шығармашылық тәрбиеде ... ... ... мәні зор.
Бірыңғай тәрбие ұжымы - бұл ... мен ... ... ... ... ... ... жалпы қамқорлығы, яғни ашық және елеусіз
қамқорлығы дамиды. Мұндай ұжымда тәжірибе ашық және ... ... ... ... оны тәрбиеші ұжымдық шығармашылық істе игереді. Ұжымдық
шығармашылық іс - бұл біріншіден, ... ұжым ... істі ... ... ... ... екіншіден, ұжымдық жұмыс ізденуге
бағытталады практикалық міндеттерді шешу үшін ұжым ... ... ... әдістерін, құралдарын қарастырады.
Қоғамдық пайдалы еңбекке тарту.
Мектепте немесе жазғы лагерьлерде болсын: "Әр оқушыға - қоғамдық ... ... кең ... ... басшылыққа ала отырып, тәрбиешілер барлық
балаларды қоғамдық пайдалы іске тартуы ... ... ... ... ... ... қатыстыру, еңбек қызметін ұйымдасгыру
көзделуі ... ... ... істі ... еңбектің негізгі
түрлерін отрядтар немесе топ бойынша олардың жас ... ... білу ... ... ... еңбек процесінде балалар жолдастарымен,
ұжымымен, тобымен еңбек қарым - қатынасқа қадам басады. Сонымен қатар ... ... іске ... жеке ... ... ... тарту.
Жазғы лагерьлер өміріне эстетикалық тәрбие беру жұмыстарының ... ... ... Атап ... ... ... мен ... шығармасы жұмысының көрмелері т.б.
Тәрбиешілер бұл процесті әр ... ... ... мен
бейімділігін ескере отырып, белгілі бip жүйеде ұйымдастыруы ... ... ... ... елеулі орын алады. Бұл жұмыс
оқушы ... ... ... алу және ... бағытталады.
Тәрбиелеу әдістері сияқты, қайта тәрбиелеудің барлық әдістері
белгілі бір ... сай, ... ... ... ерекшеліктеріне, оның
жүріс-тұрыс тәсілдеріне, өмірінің жағдайлары мен ... ... ... ... және ... ... түрде үйлестіріле отырып
қолданылады.
Тәрбие - педагогикалық процестің өте ... әрі ... де ... қажет ететін құрамдас бөлігі екендігі бәрімізге мәлім. Олай болса,
балалардың жазғы демалысын тиімді ұйымдастыру, ... ... ... одан да күрделі мәселе. Лагерь ... ... ... жүзеге асыру, тәрбиешілерге жүктеледі. Оны нәтижелі
ұйымдастыру, тәрбиешілердің ... ... ... сапасы мен
педагогтік шеберлігіне байланысты.
Қорытынды
Біз диплом жұмысын орындау ... ... ... ... оның ... ... ... жағдайын айқындауға
көңіл аудардық. Еліміздің бүгінгі жас ұрпақ ... ... ... ... ... ... жастарды мектеп жасынан тәрбиелеуді
қолға алуды қажет етеді.
Бүгінгі тандағы ... ірі ... ... ... ... ... жас ... психологиясына айрықша
әсер етіп қана қоймай, күн сайын күшіне түскен бұл ... ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Зерттеу жұмысымызда жеткіншек жастағы оқушылардың мінез-құлқындағы
қиындықтардың, зейін жолдарының ... ... ... ... ... ... оларды белгілі бір топтарға жіктедік.
Сонымен жеткіншек жас оқушыларында пайда болатын қиындықтар:
1. ... ... ... ... оқу – тәрбие процесіндегі процесіндегі кемшіліктер; ... ... мен бала ... ... ... жеке ... ... Оқушыларды өзіндік бағалауларына байланысты екені анықталды.
Психолог, әрі педагог ... ... ... ... ... ... мұғалім адамның ақылын, мінезін, жанын
сауықтырады» деген ... ... ... зерттеу жұмысымыз бойынша
анықталған киындықтарды дер кезінде түзету жұмыстарын жүргізу керек.
Сонымен ... ... ... ... ... қасиеттер, дұрыс мінез, зейін қалыптасуы үшін мына ... ... ... ... ұсыныс береміз:
- Оқушының өз қолынан келетін іске ... ерік ... ... күшіне, көмегіне сеніп кетпей, өз қолынан келмейтін істе
ғана ата-ана көмек көрсетіп жіберуге міндетті.
- Баланы еркіне ... оны ... ... ... ... оны ... ... үйретеді. Баланы еркіне жібермеу
оны жасқаншақ, қорқақ ... Ал ... ... қоя ... оның бар ерігін
орындай беру, баланы бейбастық, ессіз тентек етіп ... қиын ... ... өзі ... бала емес ... ... ... "қиын" бала тәрбиесінде мына жайттарды ерекше есте ... жас ... ... ... рухани дуниесін терең зерттеп білу,
жүрекпен сезініп, оған қайырымды болу ... ішкі ... мен ... ... және мінезін түсіну
үшін оның дамуына қажетті не екенін білу керек.
Мейірім мен сүйіспеншілік екі жақты да ... ... ... ... түзету кезеңінде тек қана төзімділік керек.
Тәрбиелік іс-әрекет кезінде сабырлы, ілтипатты, салқынқанды,
ұстамды болу қажет.
Баланың саналы ... ... ... ... болу ... уағыз айтып, мезі етіп, жанын жараламай, қателігін үнемі бетіне баспау
керек.
Орынсыз жазаламау керек.
Жан жылуын зәруліктен құтқару, бала құқығымен ... ... ... ... ... ... ету жағын ескеру қажет.
Осы жағдайлардың бәрін ескере отырып тәрбиеленуі қиындардың әрқайсысына әр
түрлі қатынас жасау, оларды ... ... ... арнап жасалған
жүйелі тәрбие жұмысын жүргізу қажет. Жеткіншектерді тәрбиелеу - ділгірлігі
мол факторлы құбылыс, оны іс ... ... ... ... ... ... педагогтар мен психологтарға, заң
қызметкерлеріне жүктеледі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... ... ... Н. ... “ Жаңа ... ... атты халқына Жолдауы, 2007.
2. Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» Заңы, 1999.
3. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 2030» үндеуі, 1997.
4. Балалар құқығы туралы Конвенция, 1995.
5. Қазақстан Республикасының 2015 жылға ... ... ... ... 2004.
6. Қазақстан Республикасының «Балалар құқығы тіралы» Заңы, 2002.
7. Абеуова И.А., ... Г.А., ... М.Н., ... ... ... в вузе. – Алматы: 2004.
8. Абрамова Г.С. Практическая психология. - М.: 2001.
9. Айғабылов Н. Бала ... ... және оны ... ... ... 1972.
10. Анастази А. Психологическое тестирование. В 2 т. М., 1982.
11. Асмолов А.Г. Личность как предмет психологического исследования. - М.:
1984.
12. ... Т.М. ... ... ... ... ... кітап. Алматы:
Мектеп, 1985.
13. Айзенк Т.Дж. Проверьте свои способности – М., ... ... Р., ... Д. ... - ... 1998.
15. Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. - М.: 1991.
16. ... В.К. ... ... – Л., ... ... В.К. Психологические механизмы мотивации человека – М.,
1990.Валлон А. Психологическое развитие ребенка. - М.:, 1967.
18. Выготоский Л.С. ... ... в 6 ... - М.:, ... ... в психологию /Под ред. А.В. Петровского – М., 1995.
20. Голубева Э.А. Способности и ... – М., ... ... Ю.Б. Введение в общую психологию – М., ... ... Р.М. ... ... ... - М.:, ... ... Н.И. Несколько случаев из практики школьного психолога. - М.:,
1991.
24. Добсон Дж. Непослушный ребенок. Под ред. Н.Коршуновой. - М.:, ... ... Е.А., ... Т.М. ... конфликт, гармония. - Киев:
1989.
26. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. - М.: 1989.
27. ... И.В. ... ... школьного психолога. - М.: 1996.
28. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. - Алматы: 2004.
29. Жарықбаев Қ., Калиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – ... ... ... Б.В. ... - М. : ... Зинченко В.П., Смирнов С.Д. Методологические вопросы психологии. - М.:
1983.
32. Ениколапов С.Н. Некоторые результаты исследования агрессии. - М.:
«Наука», ... ... В.А. ... механизмы волевой регуляции – М., 1991.
34. Изард К.Е. ... ... – М., ... ... ... психологии. Тексты. /Под ред. П.Я. Гальперина,
А.Н. Ждан – М., 1986.
36. Кроник А., Кроник Е. В ... ... вы, мы, он, ты, я – М., ... ... С., ... Ш. ... тұлғалық қасиеттерін дамытудың
педагогикалық негіздері. – Алматы, Рауан: 1990.
38. Қоянбаев Ж. Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі.- ... ... ... В. ... психология. - С-Пб.: 2001.
40. Кле М. Психология подростка: ... ... М., ... Козлов Н.И. Как относиться к себе и людям, или Практическая психология
на каждый день. М., 1998.
42. Кон И.С. ... ... ... ... для учителя. - М.: 1989 – 184
б.
43. Кристофер Э., Смит Л. ... ... - ... ... ... А.Н. ... развития психики.- М.: МГУ: 1981.
45. Лучшие психологические тесты /Под. ред. А.Ф. ... – СПб., ... ... М.М. ... история психологии – М., 2000.
47. Маркова А.К. Психология профессионализма – М., 1996.
48. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность – М., ... ... А.Н. ... ... ... – М., ... Миренский Б.А. Семья и подросток. – Ташкент: Уқитувчи, 1991.
51. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін ... ... ... ... 2004 – 122 ... ... М.М. Жас және педагогикалық психология. – Алматы: 1994 – 230 ... ... Т.А. ... ... ... Л., 1983.
54. Немов Р.С. Психология. В 3 т. т.3. М., 1996.
55. Нұрмұхамбетова Т.Р. Тәжірибелік психология. І т. – ... ... ... Т.Р. ... психология.ІІ т. – Шымкент: 2007.
57. Особенности обучения и психического развития школьников 13-17 лет. ... ... ... М:, ... Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ответы. - М.: ... ... А.А. ... в практическую психокоррекцию. - М.: 2000.
60. Общая психология /Под. ред. А.В. ... – М., ... ... ... /Сост. Е.М. Рогов – М.,1995.
62. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. ... ... М ., ... ... ... для родителей. Под ред. А.С.Спиваковской. С-Пб.,
1997.
64. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы.-
Алматы: 1987.
65. Психология. ... ... ... 10т. Алматы, «Баспалар Үйі»
АҚ, 2006.
66. Промова О.Н. Конфликтология Москва 2000ж.
67. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога. - М.: ... ... Е.Ф. ... и ... психология.- М. : 1990.
69. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. В 2 т. – М., 1989.
70. ... ... ... /Под. ред. С.Ю. ...... ... 1997. – 660 ... Столяренко Л.Д. Основы психологии – М., 1996.
72. Столяренко А.М. Психология и педагогика – М., 2001.
73. Столяренко Л.Д. ... ... - . ... ... ... в ... ... Под ред. А.А.Бодалева,
В.В.Столина.- М.: 1999.
75. Снайдер Д. ... ... для ... - М.: ... ... Г. ... без дистресса. М.: 1988.
77. Тихомиров О.К. Психология мышления – М., ... ... Б.М. ... ... различий. М., 1961.
79. Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г.Аракелова.
М., 1990.
80. Фрейд З. Введение в ... – М., ... ... П., ... Ж. ... ... – М., ... Фромм Э. Душа человека – М., 1992.
83. Франки В. Человек в поисках смысла – М., 1959.
84. ... X. ... и ... В 2 т. – М., ... ... Б.Г., Дворяк С.В. Психология и психопрофилактика семейных
конфликтов.- Киев: ... ... Г.А., ... Б.М. Психология саморазвития. - М.: 1995.
87. ... А.И. ... ... ... М., ... Юнг К. Психологические типы (Психология индивидуальных различий) – М.,
1982.
ҚОСЫМША
Жеткіншектерге арналған ... ... ... ... жаттығу. «Өзін-өзі дамыту» психологиясының мақсаты мен міндеттері.
Оқыту барысында оқытушы оқушыларға өзі алдын ала меңгерген білімдерді
жүйелі түрде үйретеді. Біздің ... ... ... әр қатысушыға
психологиялық білімді өзін-өзі талдап, психологиялық қысиеттерін ... ... ... мен ... тек қана оны ... ... қажеттілігі
қалыптасқан, сұранысы туған адамдармен ғана жүргізуге болады.
СҰРАНЫС пен ... НЕГЕ ЖИІ ... ... ... ... өте ... кішкентай баланың өзі өмірде көптеген қиындықтарға кездесіп жүр,
сондықтан ол неше ... ... ... «мені балалар мазақтап жатыр»,
«көбейту кестесін жаттап алуға шамам келмейді», «мектепке күнделікті ... ... ... ... ... ерте ... ... «кешке
телевизор көруге рұқсат бермейді» т.с.с. Осы жағдайлардың барлығы бала
психикасына теріс әсерін тигізіп отыр. ... бала ... ... ... сұрап отыр: «көбейту кестесі миыма өзінен өзі сіңетіндей
бір шара қолданыңыз» деген мағнаны білдіреді. Өйткені үлкендер көп ... ... ... нәрсе келеді, кішкентайлар проблемасын ... ... ... ... ... – осы шешуі табылмай тұрған шағымды сол адамның
қажеттілігіне, сұранысына ... ... ... ... ... ... ... оның өзіңнің бірінші
қажеттілігіне, сұранысына ... ... ... ... оны өз ... ... ... жасау міндеті қойылады.
Сондықтан өзін-өзі дамыту курсының сабақтарын алдын-ала толық жоспарлап алу
мүмкін емес. Сабақтарда ... ... тек ... ... ғана ... ... ... олардың алдында тұрған
проблемалардың эксперті ретінде тек ... бола ... ... адамның һзін-өзі дамытуға негіз болатын шарттар анықталған.
1. Қатынасушы мен ... ... ... ... ... оқушыға дайын білім ... ... ... ... психолог бірге іздейді.
Сондықтан бұл қарым-қатынас түрін өнімсіз деп атауға болады.
2. Қатынасушылардың ... ... ... ... ... келмесе оны бір-бірімен
үйлесімді түрге келтіру.
3. Әр адам өзінің ... ... ... ... ... ... талдау арқылы өзін жете түсіну.
4. Барлық қатынасушылардың ... ... ету, ... ... арттыру, бір-бірін қолдау
және көмектесу позициясын қалыптастыру.
2 ... ... ... ... не?
Жаратушы, маған күш берегөр:
1. өзім ... ... ... ... керек екенін түсінуге және оны ... ... не үшін ... ... нені ... ... ... жерде;
3. ... мен ... ... ... мен ... ... ... бірге өмір сүруге икем
болуға және баршамен тілтабысқыш болуға.
Осы, күнделікті туатын тағы басқа проблемаларды шешу өте ... Өсу ... ... әр адам өзі жеке тұлға болып, өзінің ... ... ... қатынаста өз орнын табуы, өз өмірбаянының авторы ... өте ... 10-12 жас ... бала тәрбие объектісінен
біртіндеп өз өмірінің субъектісіне айналады.
Осы кезден ... ... ... ... бөліктерінде өзі жасаған
қасиеттердің орнынын анықтай бастайды: білімі – басқалардың үйреткені; өмір
жоспарлары – ... ... ... ... көрінісім - өзім таңдап алсам
ол басқаша болар еді (шашым, мұрным ...); ... ... - өзім ... ... - ... ... келгнін киемін. Қазір, жастық шаққа қадым
басқанға дейін барлық іс-әрекет ... ... ... ... келе ... өзің ... «Мен» көрсеткіштеріңнің дамуына, өзіңнің қабілетіңді ашуға,
дүниеге көзқарасыңды ... ... ... ... адам
болуға, жақсы маман болуға қандай үлесіңді қостың және ... ... ... ... ашу - ... өзін құруға қосатын үлесін анықтау. Ол
бірнеше бөліктен тұрады:
А) ... ... ... ... ... ... ... басқалардың көмегімен жасалған образдан шығу рефлексияны дамыту;
В) адамдардың ерекшеліктерін көріп, танып, ... ... осы ... ... адам ... ол өзін-өзі тек қана түсініп қана
қоймайды, өзін дамыту шығармашылықтың бір қызықты түрі болады.
Адам өмір сүрудің бір үлгісін өзіне ... ... ол ... ... вариантта қайталауына мүмкіндік жоқ. Өмір бірден таза параққа және
бір экземплярда жазылады. Өзін-өзі жетілдіру - ең тиімді ... ... ... ... ... ... жүруі керек.
Өзін-өзі танып білу - өзін бағалай білу, өзін-өзі дұрыс қабылдауы, өзін-өзі
сыйлауы.
Өзін-өзі дамыту – саналы түрде өзінің ерекшеліктерін ... және ... ... ... ... ... ... дамыту, шығармашылықпен
өзгерту.
Өзін-өзі танып білу. Әр адам өзінің даму мүмкіндіктерін анықтауы, ... және осал ... ... және оларды түзетуге күш салу. Бұл өзің
туралы білім үздіксіз таяздан тереңге қарай ... ... үшін ... ... білу ... шешу үшін ... ... өзін саналы түрде бақылау, талдау, салыстыру, бағалау;
- өзін және ... жеке ... бір ... үлгімен, өлшеммен
салыстыру арқылы идеалдық модельден айырмашылығы қандай ... алу және осы ... ... ... ... ... ... оң көрсеткіштерін анықтау және оларды тиімді пайдалану,
оларды нығайту шараларын жасау;
- өз ... мен ... ... ... ... өз қателері мен кемістіктерін анықтау, оларды мойындау және
әсерлерін төмендету.
Өз-өзін ... ... ... ... болу - ... ... ... жетілдіруге, кәсіби және тұлғалық жетілуіне ... ... ... ... ... ... ... беру, міндеттер
жүктеу.
Өзін-өзі жетілдіру бағдарламасы.
Өзін-өзі жетілдіру үздіксіз жүретін процесс. Ол тиімді болу үшін мақсат-
міндеттерін анықтап алып, оны ... ... ... ... түрі ... осы жұмысқа даярлығына байланысты әр түрлі
вариантта болады. Мысалы:
1) өзінің ерекшеліктерін зерттеп, өзін-өзі дамытып жүру ... ... ... ... ... ... түсу (не үшін), оны
аяқтағаннан соң ...
3) тұрмыс құру, отбасы мәселелерін шешу ... ... ... ... Өз ... іске ... (самореализация).
Өз мақсаттарын іске асыру техникасы негізгі үш элементтен тұрады:
1) ұйыдастыру-басқару тәсілдерін меңгеру;
2) интеллектуалдық даму тәсілдерін ... ... ... ... іске ... ... ... қиындықтар туады. Олар тұрмыстық
жағдайлармен, қаржы мәселесімен т.с.с. көптеген ... ... ... Өз ... іске ... ... бойынша өзін-өзі
тәрбиелеудің негізгі ерекшелігі – ... ... ... сол ... жету ... ... ... психологиялық
қасиеттер ерте қалыптасады. Оны өңдеу үшін арнайы жаттығуларды ондаған,
жүрдеген, мыңдаған рет ... ... ... дене ... ... ден
саулықты сақтау және оған үлкен әсері бар ... ... ... барлығы нәтижесін талдап жүруді талап етеді.
Интеллектуалдық даму ... ... ... еске ... ... ... ... етеді. Оларға адамның білім мен іскерлікті
меңгеруге ынтасын және меңгерген нәрсені жүйеге ... ... ... ... ... қарым-қатынас мәдениетін жетілдіру
тәсілдерін пайдалану келесі көрсеткіші болып табылады.
4 жаттығу. Ешкім өзі туралы «мен ... ... ... деп айта
алмайды.
Өмір ағымы адамның алдына жаңа талаптар қоя береді, сондықтан ...... ... Адам ... қойылған мақсатқа жеткеннен
соң сол кезден бастап күн ... ... одан да ... ... қояды
(Әлия Юсупова дүние жүзі чемпионы болу мақсатына жеткеннен соң не ... ... ... ... соң не істеуі керек?). Әр адам сол сияқты
өзінің алдында тұрған үлкен не кіші мәселені ... соң ... ... ... кіріседі.
5 жаттығу. Жеке тұлға психологиялық даму деңгейін психодиагностикалау
Мақсаты:
1. өзін-өзі ... білу ... ... жеке ... ... кәсіби маңыздыларын диагностикалау
тәсілдерін меңгеру;
3. «Мен-концепция»ның қалыптасу деңгейін анықтау;
4. өзінің психологиялық мінездемелерін талдау ... ... ... ... зерттеуге икеделінген варианты.
Орындау ережесі. Сізге 16 жеке тұлғалық психологиялық қасиеттердің тізімі
берілген. Олардың әрқайсысының өзіңізге тән деңгейін ... үшін ... ... ... арасында берілген 10 санның біреуін
белгілеңіз. 1 саны сол ... ... ... ... көрініс
беретінінің белгісі, ал 10 саны – оң ... ... ... ... ... – жоғары, орта, төмен ... ... ... Осы ... ... ... ... шағыңыз. Барлық
белгіленген сандарды бір-бірімен қосып ... ... ... ... ... шығады.
Бағалау шкаласы.
1) 8-10 9) ... 8-10 10) ... 7-10 11) ... 5-8 12) ... 1-5 13) ... 8-10 14) ... 5-8 15) ... 6-8 16) ... тұйық 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... ... эмоционалдық тұрақсыз 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... зейінді 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... түрі ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... пысықтық, объективтігі 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... ... жоғары, 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... топқа тәуелді, ымырашыл 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... өзін ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... ... мотивациясы төмен 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... ... ... даяр бол.
1. Психолог, педагог, әлеуметтік қызмет көрсету жүйесінде ... ... ... ... ... деген не?
Психологиялық қасиеттерді қандай жолдармен жетілдіруге болады?
Психологиялық қасиеттерді қандай ... ... және ... бағалау және оны түзету әдістемелері қандай?
2. Сабақтарда берілген тапсырмалар мен жаттығуларды орындауға даяр
болу.
Келесі тапсырмаларды жеке ... ... ... ... алып ... бағалау» тесті.
Парақта әр адам өзін-өзі бағалауға арналған 20 жекелік қасиеттер
тізімі ... ... ... ... ең ... дамыған деп
есептейтін қасиетіңізді тауып, оның сол жақ ... «№» ... ... ... ... қойыңыз. Сонан соң келесі орында дамыған қасиетіңізді тауып,
оны сол жақ «№» ... «2» деп ... ... барлық қасиеттердің
өз тұлғаңыздағы реттін анықтаңыз.
Келесі кезеңде ... ... ... ... ... ... сізге беретін бағалары бойынша тағы бір рет рандир
жасап, ол ... оң ... «№» ... бар ... ... ... ... болғаннан кейін ранг айырмашылығын
есепте тауып оны «Д» және «Д2» ... ... ... ... берген ранг пен әріптестеріңіз ... ... ... Оны ... ... ... ... санды алу арқылы табасыз.
«Д2» символы осы айырмашалақтың квадраты.
Осы көрсеткіштер бойынша корреляция коэффициентінің (R) мәнін ... ... «Д2» ... ... ... келесі формулада
берілген амалдарды жасау керек: R = 1 – 0,00075х ... ... = 0,3 ке ...... ... = 0,7 – 1,0 - ... = 0,4 – 0,6 - норма
Өзін-өзі бағалау ...... | № | Д | Д2 |
|1 ... | | | |
|2 ... | | | |
|3 ... | | | |
|4 ... ... | | | |
|5 ... | | | |
|6 ... | | | |
|7 ... | | | |
| ... ... | | | |
|8 ... | | | |
|9 ... | | | ... ... | | | ... |Бейқамдық | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... | | | |
| ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... |Тілектестік | | | ... ... ... және ... талдау ережсі.
Тұжырымдамалар.
1. Басқалар ізгі ниетпен қарайды.
2. Қоршағандарға әсерлі.
3. Басқаларға билігін жүргізе алады.
4. Өз пікірін қорғай алады.
5. Ар-намысы бар.
6. Тәуелсіз.
7. ... өзі ... бола ... Парықсыздық білдіреді.
9. Қатал бола алады.
10. Қатал, бірақ әділетті.
11. Адалдық білдіреді.
12. Өзгелерге сын ... ... ... ... ... ... қар жауып жүреді (қайғы-қасіретті).
15. Сенімсіздік білдіреді.
16. Жиі көңілі қалады.
17. Өзін сынауға қабілетті.
18. Өзінің қателерін мойындайды.
19. Шын ... ... ... ... ... ... ... Сыйлағыш.
24. Қолдауды іздейді.
25. Ынымақтас, өзара жәрдемдескіш.
26. Басқаларға сыйысымды болғысы ... ... ... ізгі ... Ілтипатты, сүйкімді.
29. Әдепті.
30. Жігерлендіруші.
31. Көмек сұрағандарға қайырымдылық көрсеткіш.
32. Риясыз.
33. Таңғалдыра алады.
34. ... оны ... ... ... қабілетті.
36. Жауапкершілікті жақсы көреді.
37. Өзіне сенімді.
38. Өзіне-өзі сенген, қайсар мінезді.
39. ... ... ... жақсы көреді.
41. Қажет болғанда тұрақты және қатал.
42. Ымыраға бармайды, алаламайды.
43. ... ... тік ... ... ... ... Еш нәрсеге сенбейді.
47. Әсер ету қиын.
48. Ренжігіш, кінамшыл.
49. ... ... ... ... ... Өзгелерден көмек күткіш.
54. Беделділерді ерекше силайды.
55. Кеңестерге құлақ салғыш.
56. Басқаларға ... және ... ... ... ... ... сыпайылық білдіреді.
58. Өзгелердің пікірін бағалайды.
59. Сыйысымды, ашық.
60. Ақ көңілді.
61. Мейрімді, сенімділік орнатады.
62. ... ... ... ... ... ... ... Адал, мырза.
65. Кеңес бергіш.
66. Өзін бағалы етіп көрсетеді.
67. Әмірешіл, бұйрық бергіш.
68. ... ... ... ... Тек өзінің қамын ойлайды.
72. Есепшіл, қу.
73. Өзгелердің қатесін кешірмейді.
74. Тек өз пайдасын ... ... ... ... жиі орын алады.
77. Ызақор.
78. Арызқой.
79. Қызғаншақ.
80. Өкпелеу сезімі ұзақ сақталады.
81. ... ... ... ... ... ... ... емес.
86. Бағынғыш.
87. Өзгелерге шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
88. Қиын жағдайға ұшырағыш.
89. Достарының ... ... ... ... ... Талғамсыз баршаға сеніммен.
92. Баршаны ұнатады.
93. ... Жан ... ... Кең ... ... Жұртқа қорғаныс болады.
97. Табысты болғысы келеді.
98. Басқалардан таңқалуды күтеді.
99. ... ... ... Қатыгез.
101. Өзгелерді лауазыдық орнына және қалталылығына қарай сыйлайды.
102. Мансапқор.
103. Өзімшіл.
104. Суық ... ... ... ащы ... Ащулы, қатал.
107. Жиі ызалы.
108. Мейрімсіз, қатыгез.
109. Кек сақтағыш.
110. Қарама-қарсылыққа бөленген.
111. Қырсық.
112. ... ... ... ... ... ... даярлықта.
116. Жұмсақ мінезді.
117. Ешкімге қарсы сөйлемейді.
118. Жабысқақ.
119. Қамқоршысының болғанын ұнатады.
120. Сенгіш.
121. Өзгелерге жағынышты ... ... ... мақұлдайды.
123. Барлық уақытта мейрімді.
124. Баршаны жақсы көреді.
125. Өзгелерге қамқорсынғыш.
126. Баршаны жұбатқысы келеді.
127. Өз пайдасын ойламастан өзгелерге қамқор ... ... ... ... ... ... плюс (+) бір балл деп ... Жалпы бағасы октанттар бойынша
шығарылады. Ол үшін келесі кестеде көрсетілген сұрақтарға берілген ... ... ... ... 1 – 4, 33 – 36, 65 – 68, 97 ... ... 5 – 8, 37 – 40, 69 – 72, 101 ... ... 9 – 12, 41 – 44, 73 – 76, 105 ... ... 13 – 16, 45 – 48, 77 – 80, 109 ... октант: 17 – 20, 49 – 52, 81 – 84, 113 ... ... 21 – 24, 53 – 56, 85 – 88, 117 – ... ... 25 – 28, 57 – 60, 89 – 92, 121 ... ... 29 – 32, 61 – 64, 93 – 96, 125 ... ... ... ұпайы 16 баллға тең, ол 4 деңгейге бөлінеді:
0-4 балл – ... ... ...... ... балл - ... ... нормада;
9-12 балл - қасиет жоғары дамыған, айқын байқалады;
13-16 балл - патологияға дейін жоғары көрсеткішке ие.
Филипстің «Оқушылардың мектепте мазасыздануын ... ... ... ... ... ... сипатын зерттеу.
Орындау ережесі: зерттеушілерге 58 сұрақ жазылған тапсырма парақ таратылып
беріледі. Әр сұрақты ... ... оған ... сай ... беру ... сұрақтарға дұрыс немесе қате жауап жоқ. Әр ... ... ... ... және тек ол өзіне ғара дұрыс ... ... ... ... ... ... аты-жөны және оқитын сыныбы
жазылады. Сұрақтар тұсында ... ... ... ... ... ... жауап парақ таратылып берілсе оның жауабын
талдау өте оңай ... ... ... ... ... ... жауап парақтарды даярлап алып, оны тест ... ... беру ... Оған ... ... ... ... түсіндіріледі.
Жауаптарды «иә» немесе «жоқ» деп беруге ... ... ... ... плюс (+), ... болса минус (-) белгісін қойып
орындауына ... ... ... соң ... ... балалар
тапсырманы орындауға кіріседі.
Сауалнама:
1. Сыныптағы балалардың бәрімен тең дәрежеде ... ... ... ба?
2. Мұғалім сіздің материалды қаншалықты жақсы меңгергеніңізді тексеремін
деген кезде қобалжисыз ба?
3. Мұғалімнің барлық ... ... ... қиын ... ... ... білмегеніңіз үшін мұғалімнің ашуланғаны сіздің түсіңізге
кіреді ме?
5. Сізді сыныптасыңыздың біреуі ... бар ... Жаңа ... өтіп ... өзіңіз жақсы түсінгенше мұғалім асықпаса ... ... жиі ... ... ... ... ... орындау немесе жауап беру ... ... ... Қандай да бір қателік жіберіп қоймаймын деп ... ал ... ... ... жеткізуге қорықатын кезіңіз болған ба?
9. Тақтаға шығарғанда тізеңіз ... ... Әр ... ойын ... ... оқитын балалар сізді мазақтайды ма?
11. Сіз күткен бағаңыздан төмен баға қойған кезі болған ба?
12. Екінші ... ... ... ... ... ой и сізді қобалжытады ма?
13. Өзіңізді басқалар таңдап алмайтын ... ... ... ... ... ... ... ба?
14. Тақтаға шығарғанда әзілдесетін кезіңіз болады ма?
15. Сіздің істегіңіз келген нәрсені бірге ... ... ... ... сезетініңіз болады ма?
16. Тапсырманы орындау алдында ... ... ... ... ... бағаны алу сізге қиын ба?
18. Сыныпта есенгіреп қаламын деген қорқыныш ... жиі ... ... ... берген кезде қателессеңіз жолдастарыңыз күледі ме?
20. Бірге ... ... ... Тапсырманы орындап болғаннан соң, оны дұрыс орындадым деп
қобалжисыз ба?
22. Сыныпта ... ... ... ... ... ... ... деген сеніміңіз күшті ме?
23. Кейде тақта алдында жауап бере алмай тұрғаныңыз түсіңізге кіреді ме?
24. Сыныптастардың көпшілігі сізге достық сезім білдіретіні рас ... ... ... ... ... ... білсезіз
ынталанып орындайсыз ба?
26. Жауап беріп жатқанда ... ... ... ... ... айтыс-тартысқа түсуге қорқасыз ба?
28. Мұғалім сіздің сабаққа дайындығыңызды тексеремін дегенде жүректің қатты
дүрсілдегенін сезесіз бе?
29. Сізге жақсы баға ... ... ... ... баға алды деп ... ... ... ерекше көңіл аударатын жолдастарыңызбен ... ... ... ... ... сізге тиістіріп сөйлейтін кезі болады ма?
32. Оқу жоспарын орындай алмаған оқушылар өзіңізге деген ықыласын жоғалтып
алады деп ... ... ... ... ... сізге назар аудармайтындығы рас па?
34. Ерсі көрініп қаламын деп жиі қамсынасыз ... ... ... сияқты сіздің ата-аналарыңыз мектептегі
отырыстарды ұйымдастыруға көмектеседі ме?
36. Мұғалімдердің сізге деген ... ... ... ... ... сіз ... не ойлайтындығы сізді қобалжытады ма?
38. Бұрынғыға ... ... және ... жақсы оқитыныңызға
үміттенесіз бе?
39. Сіз мектептегі жолдастарыңыздай жақсы киінемін деп ойлайсыз ... ... ... беру ... ... сіз туралы не ойлап отыр екен
деп ойланасыз ба?
41. Сыныпта жақсы оқитын ... ... ... ... бар ... ... оқитын балалардың кейбіреуінен жақсы табысқа жетсеңіз олар сізге
ашуланады ма?
43. Сыныптағы оқушылардың сізге деген қатынасына ризасыз ба?
44. Мұғаліммен оңаша ... ... ... ... ... Сыныптастар сіздің қабілетіңізді, тәртібіңізді күлкіге көтереді ме?
46. Басқа ... ... ... деп ... ... Егер ... бере ... қалсаңыз жылармандай болып қалғаныңызды сезінесіз
бе?
48. Төсекке жатқаннан соң ... ... не ... ... ой ... ма?
49. Күнделікті тапсырманы орындау барысында бұрын жақсы білгендеріңізді
мүлдем ұмытқаныңызды сезесіз бе?
50. ... ... ... ... ... ... кезі ... Мұғалім тапсырма беремін деген кезде мазасызданғанып, қобалжығаныңызды
сезесіз бе?
52. Біліміңізді тексерген ... ... баға ... деп ... ... ... ... тапсырманы орындай алмаймын деп қорықасыз ба?
54. Кейде түсіңізге сіз орындай алмаған нәрсені басқалар түгел орындағаны
кіреді ме?
55. ... ... ... ... ... ... ... бе?
56. Мектепке бара жатқанда бүгін тексеру жұмысы болады ма ... ой ... ... ... ... ... ... нашар орындап жатқаныңызды
сезінесіз бе?
58. Тақтаға шақырғанда сынып алдында тапсырманы орындау барысында ... ... ... ... ... ... ... факторлар бойынша жинақтап, ретке
келтіріп, әр ... ... ... нәтижесін талдауға арналған
жауаптар кілті бойынша бағалап шығу керек. ... ... ... ... ... оның ... жауабы бір балл деп бағаланады, жауабы кілтке сай
келмесе – оны 0 балл деп ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
Әр фактор бойынша жиналған баллдар саны сол фактордың көрсеткіші болып
табылады.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зейінді қалыптастырудағы ойын мен оқытудың маңызы24 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Жас ерекшелік психологиясы7 бет
Жеке адамның психологиялық құрылымы туралы4 бет
Кіші мектеп жасындағы балалардың үлгермеушілігін түзеу49 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
Мәдениет және оның қызметтері5 бет
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін зейін қасиеттерін дамыту64 бет
Тұлға зейінін зерттеудің ғылыми-теорилық негіздері (1 тарау)70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь