Еуразиялық ой - Қазақстанның жаһандану үніне қарсылығы ретінде


Бүгінгі күнде ешбір мемлекет, қандай ірі және өз-өзін қамтамасыз ете алатын болса да, жаһандану үніне және қауіптеріне жеке дара өзі төзе алмайтыны айдай анық. Әрине, дұрыс таңдалаған төтеп беру ұлттық стратегиялар бұл процесстердің салдарын кемітүге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Алайда, жаһандану процесстерінің жағымсыз нәтижелеріне тек қана балансталған кірігу саясатымен бірге бірлесіп төтеп беруге болады.
Сондықтанда, жаһанданудың дамуының өзі, оның жаңа үніне сәйкестендірілуді және онымен байланысты қауіпсіздіктерден бірігіп қорғануды, сонымен қатар жаһандануға одан да нәтижелі кіру мақсаттарында өзінің ресурстары мен талпыныстарын біріктіретін әртүрлі нысандардағы, сонымен қатар даму мақсаттары мен деңгейлері жақын мемлекеттердің интеграциялық топтарды құру арқылы қарқынды өтіп жатқан әлемнің аймақтандырылу процесстерімен параллелді өтіп жатқаны себепсіз емес.
Бұл мәселе бойынша, 10 жылдан астам уақыт бұрын Мәскеу мемлекеттік университетінде Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жариялаған Еуразиялық одақ туралы ойы әлі де өзекті. Айтып кететін бір жайт, негізінде еуразиялық ой, Еуразия континентіндегі үлкен кеңістіктерді мекендеген этностардың өркениетті қатыстылығын түсіндіретін саяси-философиялық ағым ретінде, әлде қашан бұрын пайда болған. Бірақ та, бұл ұғым кейіннен өзінің өркениеттік негізін жоғалтпай саясатта да кең қолданылуын тапты.
Қазіргі кезде, еуразиялылық теориясының мағыналық жағы туралы әр түрлі көз қарастар бар. Мысалға, кейбір ресей саясаткерлері еуразиялылықта бірполярды әлемге қарсы, басшылығында Ресей тұрған жаңа империя құру қажеттілігінің идеологиялық негіздемесін көруде. Басқалары болса, бұл түсінікті этнографияға немесе мәдениетке жатқызып еуразиялықта тек қана гуманитарлық тұрғыдан көруде.
Қазақстан болса, өз кезегінде бұл идеяда жалпы экономикалық және гуманитарлық кеңістікті құрастыра білу мүмкіндігін көріп, жаңаеуразиялыққа әлде қайда прагматикалық көзқараспен қарауда. Бұл жерде «экономикалық еуразиялылық» деп санауға болатын Қазақстанның ерекше амалы туралы айтуға болады.
Осынған орай, жаңаеуразиялықты тек қана саяси-философиялық тұрғыдан емес, сонымен қатар саяси жоспарлаудың құралы ретінде де қарастыру қажет. Мұндай тұрғыдан осы ой геосаяси жоспар ретінде қарастырылуы мүмкін.
Өз уақытында бұл мәселе жөнінде академик А.Сахаров сөз сөйлеген. Ол өзінің 1989 жылғы КСРО-ның бірінші съезіндегі сөзінде Кеңес Одағының орнында «Еура-Азиялық Республикаларының Одағын» құруды ұсынған. А.Сахаровтың жобасы бойынша, жалпы сыртқысаяси және әскери-стратегиялық мақсаттармен ортақ экономикалық, саяси және гуманитарлық кеңістікті сақтай отырып, ұлттық мемлекеттік нысандардың құқықтарын әлде қайда кеңейту көзделген. Бірақ та белгілі және белгісіз себептермен бұл жоба жүзеге аспады.
Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтің 1994 жылы ұсынған Еуразиялық одақты құру ойын геосаяси жоба ретінде санауға болады. Бұл ой – КСРО ыдырағаннан кейін орнында пайда болған Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құру КСРО-ның бұрынғы республикаларының интеграциялық нысанының нәтиже бере алмағандығын қарастыра жасалған ұсыным. Нәтижесінде бұрынғы Кеңес Одағы территориясында аймақтық кірігудің жаңа нысандарын іздестіру қажеттілігі туындады.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ЕУРАЗИЯЛЫҚ ОЙ - ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЖАҺАНДАНУ ҮНІНЕ ҚАРСЫЛЫҒЫ РЕТІНДЕ

Бүгінгі күнде ешбір мемлекет, қандай ірі және өз-өзін қамтамасыз ете алатын
болса да, жаһандану үніне және қауіптеріне жеке дара өзі төзе алмайтыны
айдай анық. Әрине, дұрыс таңдалаған төтеп беру ұлттық стратегиялар бұл
процесстердің салдарын кемітүге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Алайда,
жаһандану процесстерінің жағымсыз нәтижелеріне тек қана балансталған кірігу
саясатымен бірге бірлесіп төтеп беруге болады.
Сондықтанда, жаһанданудың дамуының өзі, оның жаңа үніне сәйкестендірілуді
және онымен байланысты қауіпсіздіктерден бірігіп қорғануды, сонымен қатар
жаһандануға одан да нәтижелі кіру мақсаттарында өзінің ресурстары мен
талпыныстарын біріктіретін әртүрлі нысандардағы, сонымен қатар даму
мақсаттары мен деңгейлері жақын мемлекеттердің интеграциялық топтарды құру
арқылы қарқынды өтіп жатқан әлемнің аймақтандырылу процесстерімен
параллелді өтіп жатқаны себепсіз емес.
Бұл мәселе бойынша, 10 жылдан астам уақыт бұрын Мәскеу мемлекеттік
университетінде Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жариялаған Еуразиялық
одақ туралы ойы әлі де өзекті. Айтып кететін бір жайт, негізінде еуразиялық
ой, Еуразия континентіндегі үлкен кеңістіктерді мекендеген этностардың
өркениетті қатыстылығын түсіндіретін саяси-философиялық ағым ретінде, әлде
қашан бұрын пайда болған. Бірақ та, бұл ұғым кейіннен өзінің өркениеттік
негізін жоғалтпай саясатта да кең қолданылуын тапты.
Қазіргі кезде, еуразиялылық теориясының мағыналық жағы туралы әр түрлі көз
қарастар бар. Мысалға, кейбір ресей саясаткерлері еуразиялылықта бірполярды
әлемге қарсы, басшылығында Ресей тұрған жаңа империя құру қажеттілігінің
идеологиялық негіздемесін көруде. Басқалары болса, бұл түсінікті
этнографияға немесе мәдениетке жатқызып еуразиялықта тек қана гуманитарлық
тұрғыдан көруде.
Қазақстан болса, өз кезегінде бұл идеяда жалпы экономикалық және
гуманитарлық кеңістікті құрастыра білу мүмкіндігін көріп, жаңаеуразиялыққа
әлде қайда прагматикалық көзқараспен қарауда. Бұл жерде экономикалық
еуразиялылық деп санауға болатын Қазақстанның ерекше амалы туралы айтуға
болады.
Осынған орай, жаңаеуразиялықты тек қана саяси-философиялық тұрғыдан емес,
сонымен қатар саяси жоспарлаудың құралы ретінде де қарастыру қажет. Мұндай
тұрғыдан осы ой геосаяси жоспар ретінде қарастырылуы мүмкін.
Өз уақытында бұл мәселе жөнінде академик А.Сахаров сөз сөйлеген. Ол өзінің
1989 жылғы КСРО-ның бірінші съезіндегі сөзінде Кеңес Одағының орнында Еура-
Азиялық Республикаларының Одағын құруды ұсынған. А.Сахаровтың жобасы
бойынша, жалпы сыртқысаяси және әскери-стратегиялық мақсаттармен ортақ
экономикалық, саяси және гуманитарлық кеңістікті сақтай отырып, ұлттық
мемлекеттік нысандардың құқықтарын әлде қайда кеңейту көзделген. Бірақ та
белгілі және белгісіз себептермен бұл жоба жүзеге аспады.
Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтің 1994 жылы ұсынған Еуразиялық одақты
құру ойын геосаяси жоба ретінде санауға болады. Бұл ой – КСРО ыдырағаннан
кейін орнында пайда болған Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құру КСРО-ның
бұрынғы республикаларының интеграциялық нысанының нәтиже бере алмағандығын
қарастыра жасалған ұсыным. Нәтижесінде бұрынғы Кеңес Одағы территориясында
аймақтық кірігудің жаңа нысандарын іздестіру қажеттілігі туындады.
Мұнымен қоса, Н.Ә.Назарбаев ЕАО шеңберінде үш түрлі мәселені шешу
қажеттігін айтты. ЕАО ТМД-нің артылықшылықтарын –экономикалардың,
әлеуметтік-саяси құрылымдардың жоғары интеграциялығын және халық
менталитетін, ортақ тарихи-мәдени салттарын... дамытуды мақсат етеді.
Қазіргі кезде ЕАО-ның, экономикалық мәселелерді шешуге бағытталған бірінші
мәселелері орындалуда.
Екіншісі – гуманитарлық, адам құқықтарын қорғаумен байланысты, мәдени,
ғылыми алмастыру, білім беру саясатын координаттау...
Үшіншісі, ең қиыны – саяси. Бірақ ТМД дамуының объективті логикасы және
саяси қадамдардың бағыттауды күшейтуге қажеттілік иелігіміздегі
мүмкіндіктерімізді қолдануды талап етуде. Бірінші орында менің айтайын
дегенім , қызу қақтығыс аймақтардың басымдығындағы ТМД кеңістігін
қауіпсіздікпен қамтамасыз ету болып отыр.[1].
Жоба бойынша ЕАО бір жағынан, әр қатысушы-мемлекеттің және жалпы кірігу
әлеутінің мүдделерін қамтамасыз етуге бағытталған теңқұқықты мемлекеттердің
ерікті қосылуын көздейді. Екінші жағынан, ЕАО, кеңес дәуірінен кейінгі
кеңістігі аймағында тұрақтылық пен қауіпсіздікті, әлеуметтік-экономикалық
модернизацияны қамтамасыз ететін, мемлекеттер кірігудің жаңа нысаны болып
табылады. Бұған қоса жобада экономикалық мүдделер ең бірінші тәуелсіз
мемлекеттердің бір-бірлеріне жақындауларының негізін қалауда, ал саяси
институттар болса, өз кезегінде, осы мүдделерді толығымен бейнелеп,
экономикалық кірігуді дамытуға бағытталуы тиіс. ЕАО-ның тағы бір маңызды
мақсаты еуразиялық кеңістіктің қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Бірақта, сол кездегі саяси жағдай Қазақстан Президентінің уақытылы ұсынысын
толық мөлшерде қамтуға мүмкіндік бермеді. Дегенмен, айтылып кеткен жобаның
біраз қағидалары ТМД-ның құжаттарында, ЕурАзЭҚ-ты құрастырғанда және басқа
да субаймақтық интеграциялық топтардың құжаттарында көзделген.
Әрине, уақыт біраз жағдайларды өзгертеді, бірақ бұл идея негізінде
аймақтық бейімделенудің жаһандану әлеміне жұмсақ ену... тырысу амалы
болды. Глобальды нарықтарға жұмсақ бейімделуге аймақтық кірігу шеңберінде
дайындалу - өте дұрыс және ақталған амал. Бүгінгі күнде әлеуеті біздікінен
әлде қайда аз көп деген еуропалық кішігірім мемлекеттерге жаһандануға
табысты бейімделенуге аймақтық кірігу мүмкіндік беріп жатқанына ешкім де
қарсы шыға алмайды. Уақыт ғаламды нарықтарға аймақтық кірігу арқылы–
еуразиялық модельдің қосымша өлшемдерін көрсетті. [2].
Соныменен, Еуразиялық мемлекеттер одағын құру ойын Қазақстанның жаһандану
үніне жауабының стратегиялық құрылымдық бөлігі ретінде қарастыруға болады.
Бүгінгі күнде еш бір мемлекет әлем қоғамы мен жаһанданудан тыс жеке дара
дами алмайды. Бұған қоса, еш күмәнсіз бір жайт – ол жаһанданудың өмірде
орын алып жатқаны және оны қабылдап, әр мемлекет ескеруі тиіс.
Жаһанды әлем бір жағынан өте үлкен мүмкіндіктер берсе, екінші жағынан
мемлекеттерге көп қиыншылықтарды да туғызады. Сондықтан да глобальды әлемге
кірудің дұрыс жолын таңдай білу, оған бейімделу, әлемдік экономика мен
саясатта өз орнын таба білу өте маңызды.
Жаһандану туғызатын проблемаларды шешудің әмбебап жолдарының жоқ екендігі
де баршаға мәлім. Тек қана өз күштеріне сену стратегиясының жүзеге
аспайтыны да айдай анық. Тәжірибе, жаһандану үніне қарсы ұлттық
стратегиялар мүдделі серіктес-мемлекеттермен бірігіп жүзеге асырылуы керек
екендігін көрсетті. Мұңдайда аймақтық кірігу глобальді процесстерге кірудің
нәтижелі жолы болып табылады. Сондықтан да, Қазақстан Президенті 1994 жылы
жариялаған және бөлшектеп жүзеге асқан Еуразиялық ой әлі күнге дейін
көкейтестілігін жоғалтпады.
Бұрынғы кеңес одағы кеңістігіндегі құралған барлық интеграциялық құрылымдар
идеалдан алшақ. Сондықтан да, күшті интеграциялық құрылымды құру мақсаты
әлі де өзекті. Өз кезегінде Еуразия кеңістегінде мықты интеграцияны тек
қана ЕАО-ның негізгі нормаларын толығымен орындаумен жүзеге асыруға болады.
Бұрынғы кеңес одағы кеңістігі басқа бірнеше өркениетті орталықтар үшін өте
қызықты екендігін естен шығармау керек. Сондықтан Қазақстан Президенті
ұсынған еуразиялық ойды тез арада жүзеге асыру, серіктес-мемлекеттерге
өздерінің өркениетті біріңғайлылығын және ортақ мәдени құндылықтарын
толығымен сақтап қалуға мүмкіндік береді.
Бірақта, мұндай стратегиялық амалға өте аз уақыт бөлінген. Батыстық
өркениетінің және алтын миллиард идеологиясының мемлекеттер өмірлерінің
барлық аяларына кіруі күшеюде. Мұндайда кеңес дәуірінен кейінгі кеңістікте
әрекет қабілетті интеграциялық құрылымды құру жаһандану үніне және
қауіптеріне қарсы шығудың ең маңыздысы деп саналады.
Мұндай құрылымды қызмет істеп жатқан құрылымдардың негізінде құрауға
болады, мысалға ЕурАзЭҚ. Немесе, Қазақстан, Беларусь және Ресей
президенттері 2006 жылғы 16 тамызда Сочи қаласында жариялаған Кедендік одақ
та осы құрылымның алғы шарты бола алады және ол жаңа құрылым болар еді.
Жаңа одақты құрудың ең алдынғы кезеңінде интеграцияның жоғары сатысы
жолындағы мүмкін болатын қиыншылықтарды анықтап алу және қатысушылардың
ішкі ұлттық-мемлекеттік мүдделерін, оларды кейіннен қиыстыра білу
мақсатында тереңдетіп талдау қажет. Серіктес-мемлекеттер екіжақты
қатынастардан көрі әлде қайда көбірек пайда таба алатын көпжақты қатынастар
арқылы құралған одақ көбірек нәтижелі болатыны барлығымызға мәлім.
Мұндайда, жалпы келісуді қажет ететін бірінші орынға келесі мәселелер
жатады:
• экономикалық дамудың жалпы деңгейі және серіктес-мемлекеттердің
нарықтық реформалау модельдерінің үйлесімділігі;
• мемлекеттік шаруашылық кешеңдердің өзара толықтырылуы;
• саяси үйлесімділік, саяси реформалардың шамамен бірдей деңгейі;
• одақ шеңберінде шешімдерді қабылдау және оларды орындау механизмінің
нәтижелілігі;
• ұлттық-мемлекеттік мүдделер мен одақ мүдделері арасындағы мүмкін
болатын қиыншыдықтарды уақытылы жою мақсатында серіктес-мемлекеттер
арасында ымыраның болуы.
Мұндай интеграциялық құрылымда бір немесе бір топ мемлекеттердің
басымдылығы болмауы тиіс екендігі түсінікті және ол басқа өркениетті
орталықтарға қарама қайшылық болмау тиіс, және ресейдің кейбір
саясаткерлері мен саясатшылары қайта-қайта айтуға шаршамайтын мәселесі - ол
бірполярдық жүйенің баламасы да болмауы керек деген.
Алайда, кез келген одақтар мен бірлестіктердің өз жетекшісі болады.
Еуразиялық құрылымда жетекші орынды Қазақстан мен Ресей ала алар еді. Бұған
бірнеше себеп бар. Біріншіден, Қазақстан мен Ресей, Еуразия түсінігіне ең
көп сәйкес келеді. Екіншіден, бұл мемлекеттерде еуразиялық қоғам идеясы
мемлекеттік тұрғыдан болмаса да жалпы қоғамдық ой деңгейінде мойындалған.
Үшіншіден, Қазақстан мен Ресей басқаларынан жоғарыда көрсетілген
критерияларға барлығынан көбірек сәйкес келеді. Төртіншіден, мемлекеттердің
екеуі де жаңа одақтың болашағы үшін өз бастарына жауапкершілікті алуға
лайықты.
Айтылғанға қоса, тек ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жаһандану мәдени феномен ретінде
Қазақстанның қазіргі тарихында еуразиялық идеяларының даму перспективасы
Жаһандану
Еуразиялық экономикалық қауымдастық
Қазақстанның дамуы және еуразиялық интеграция Бөлісу…
Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтағы Қазақстан
Жаһандану дүниежүзілік дамудың шынайы үрдісі ретінде
Жаһандану жағдайы
Қазақстан және жаһандану
Еуразиялық экономикалық қоғамдастық
Пәндер
Stud.kz
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рақмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Жабу / Закрыть