Халық педагогикасында тәрбие мәселесі


І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І ТАРАУ. ПЕДАГОГИКА ТАРИХЫ, ДАМУ ЖОЛДАРЫ
1.1.Педагогика тарихы мен оның даму жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2.Педагогика ғылымының даму кезеңдері, оның қазіргі кезеңдегі міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3. Педагогика ғылымының құрылымы, оның басқа ғылым салаларымен байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
ІІ. ТАРАУ. ХАЛЫҚ ПЕДАГОГИКАСЫНДА ТӘРБИЕ МӘСЕЛЕСІ
2.1. Халық педагогикасында тәрбие мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.2. Қазіргі мектепте оқушыларды тәрбиелеу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ...22
V. ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
Курстық жұмыстың өзнектілігі: Қазір халқымызда орта мектепті әрең бітіретін, зерделері таяз медицина тілімен «дебил» деп айдар тағылған балалар тым көбейіп кетті. Бұрынғыдай ауыздан шыққанды қағып алып, жатқа айтатын зерек ұрпақ мүлде азайып барады. Оның бірден бір себебі - арақ ішіп, шылым шегіп, апиын атудың нәтижесінде уланған ұрықтан екендігін ғылым баяғыда-ақ дәлелдеген.
Олай болса қоғамдық мәні аса зор бала тәрбиесінің алтын қазығы болып саналатын халық педагогикасының ғылыми негіздері мен жүйелерін анықтап алмаса болмайды.
Курстық жұмыстың мақсаты: Оқушыларды қоғамның белсенді және білімді азаматты етіп тәрбиелеуге барынша ықпал жасау.
Курстық жұмыстың міндеті:
- Мұғалімнің сабағына қойылатын талаптарды анықтау
- Сыныптағы әрбір жеке тұлғаның ғылыми дүниетанымның қалыптасуының адамгершілік қасиеттерін, дүниетанымдылығын арттыру.
- Мұғалім еңбегінің шығармашылық сипатын анықтау.
Курстық жұмыстың өзектілігі
Бүгінгі таңда жаңаша жұмыс жасау, оқу мен тәрбие үрдісін жаңаша ұйымдастыру қажеттілігі туындап отыр. Ал егемен еліміздің дамуы мектеп жұмыс әдістерінің түбегейлі өзгеруінсіз, оның іс-әрекетінің жаңадан құрылуынсыз мүмкін емес. Өйткені бүгінгі бала-ертеңгі дарынды білімді, жастар тәуелсіздігімізді баянды етіп, қоғамдық әлеуметтік экономикалық дамуына үлес қоса алады. Сондықтан жоғары сынып оқушылары мұғалім берген білімді ғана игеріп қоймай, оны әрі қарай өзінің белсенді, нысаналы, зерделі, дарындық іс-әрекеті мен сабақтастары білуі тиіс. Осыған орай, жоғары сынып оқушыларының интелектуалдық мәдениетінің дамуын арнайы ұйымдастыру оқу үрдісін жетілдірудің негізгі шарты оқу табылады.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Курстық жұмыс
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 28 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ЖОСПАР

І. КІРІСПЕ
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ..3

І ТАРАУ. ПЕДАГОГИКА ТАРИХЫ, ДАМУ ЖОЛДАРЫ
1.1.Педагогика тарихы мен оның даму
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2.Педагогика ғылымының даму кезеңдері, оның қазіргі кезеңдегі
міндеттері ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
3. Педагогика ғылымының құрылымы, оның басқа ғылым салаларымен
байланысы ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ...11

ІІ. ТАРАУ. ХАЛЫҚ ПЕДАГОГИКАСЫНДА ТӘРБИЕ МӘСЕЛЕСІ
2.1. Халық педагогикасында тәрбие
мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.2. Қазіргі мектепте оқушыларды тәрбиелеу
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ...17

ІІІ.
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... 20

IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... . ..22

V.
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... .24

Кіріспе
Курстық жұмыстың өзнектілігі: Қазір халқымызда орта мектепті әрең
бітіретін, зерделері таяз медицина тілімен дебил деп айдар тағылған
балалар тым көбейіп кетті. Бұрынғыдай ауыздан шыққанды қағып алып, жатқа
айтатын зерек ұрпақ мүлде азайып барады. Оның бірден бір себебі - арақ
ішіп, шылым шегіп, апиын атудың нәтижесінде уланған ұрықтан екендігін ғылым
баяғыда-ақ дәлелдеген.
Олай болса қоғамдық мәні аса зор бала тәрбиесінің алтын қазығы болып
саналатын халық педагогикасының ғылыми негіздері мен жүйелерін анықтап
алмаса болмайды.
Курстық жұмыстың мақсаты: Оқушыларды қоғамның белсенді және білімді
азаматты етіп тәрбиелеуге барынша ықпал жасау.
Курстық жұмыстың міндеті:
- Мұғалімнің сабағына қойылатын талаптарды анықтау
- Сыныптағы әрбір жеке тұлғаның ғылыми дүниетанымның қалыптасуының
адамгершілік қасиеттерін, дүниетанымдылығын арттыру.
- Мұғалім еңбегінің шығармашылық сипатын анықтау.
Курстық жұмыстың өзектілігі
Бүгінгі таңда жаңаша жұмыс жасау, оқу мен тәрбие үрдісін жаңаша
ұйымдастыру қажеттілігі туындап отыр. Ал егемен еліміздің дамуы мектеп
жұмыс әдістерінің түбегейлі өзгеруінсіз, оның іс-әрекетінің жаңадан
құрылуынсыз мүмкін емес. Өйткені бүгінгі бала-ертеңгі дарынды білімді,
жастар тәуелсіздігімізді баянды етіп, қоғамдық әлеуметтік экономикалық
дамуына үлес қоса алады. Сондықтан жоғары сынып оқушылары мұғалім берген
білімді ғана игеріп қоймай, оны әрі қарай өзінің белсенді, нысаналы,
зерделі, дарындық іс-әрекеті мен сабақтастары білуі тиіс. Осыған орай,
жоғары сынып оқушыларының интелектуалдық мәдениетінің дамуын арнайы
ұйымдастыру оқу үрдісін жетілдірудің негізгі шарты оқу табылады.
Білім беру мектептің ғана ісі емес мектеп білім алудың кілтін ғана
береді. Мектептен тыс білім алу дегеніміз- бүкіл бір ғұмыр! Адам өмір бойы
білімін көтеріп отыруы тиіс.
Курстық жұмыстың практикалық мәні:
Адам неғұрлым білімді болса, соғұрлым ол өзінің отанына
көбірек пайда келтіреді. Ғылыммен шұғылдануды мұрат еткендер білімге
өздеріне сеніп тапсырылған қазына ретінде қараулары керек, ал ол қазына-
бүкіл халықтың меншігі.
Курстық жұмыстың теориялық мәні:
Білімді бол деген сөз-белгісіз нәрсені ашу қабілетіне ие болу
деген сөз. Ал белгісіз нәрсені аша білу деген сөз-ол теориялық өнердің
барлығына тән, ортақ жайт. Әркімге қажетті білім бар. Сол білімді
меңгермейінше, барлық басқа білім адамға нұқсан келтіреді.

І ТАРАУ ПЕДАГОГИКА ТАРИХЫ, ДАМУ ЖОЛДАРЫ

1.1 Педагогика тарихы мен оның даму жолдары
Педагогика әуел бастан-ақ балалар тәрбиесі жайындағы ғылым болып
қалыптасқан. Тәрбие жайындағы белгілі мәліметтер адам баласының тәрбиесіне
сүйенеді. Алғашқы қоғамдағы адамдардың тәрбие жөніндегі таным-мағлұматтары,
дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары заман ағымына орай бір буыннан екінші буынға
ауысып отырды. Адамзат қоғамының, ғылым -білімінің дамуына байланысты
тәрбиенің шығуын, оның даму заңдылықтарын ғылыми жолмен түсіндірудің
қажеттігі туды. Осындай өмір, ғылым елегінен өткен мәліметтерді пайдаланып,
педагогика адам тәрбиесіне қатысты мәселелерді жан-жақты түсіндірудің
ғылыми және әдіснамалық жолдарын қарастырады.
Кейінгі кезде педагогиканы тек қана мектеп жасына дейінгі және мектеп
жасындағы балаларды зерттейтін пән деген ұғым шеңберінен шыға алмаушылық та
бар. Оның себебі, педагогика орта және жоғары дәрежелі білім беретін
кәсіптік оқу орындарының жұмысы мен жұртшылық арасындағы тәрбие мәселелерін
зерттеумен айналысқан жоқ. Ал педагогика пәні жайындағы талас пікірлер,
оның тәрбиелік мүмкіндіктерін кеңейту мақсатында болмай, тек қана
терминологиялық тұрғыда айтылып келеді. Өйткені, оқулықтар мен оқу
құралдарында педагогика пәніне берілген әр түрлі анықтамалардың өзі
авторлар арасында бірыңғай көзқарастың жоқ екенін көрсетеді. Әрине, термин
жөніндегі мұндай талас пікірлер педагогика ғылымының дамуына игі әсерін
тигізбейді.
Қазіргі кезеңде тәрбиенің ықпал жасау өрісі орасан кеңейе түсуде.
Осыған орай, педагогиканы тек қана балалар тәрбиесі жайындағы ғылым деп шек
қою дұрыс болмайды. Педагогиканың ғылыми таным саласы — тәрбие. Педагогика
қоғамдық өмірдегі тәрбиенің мәні мен рөлін анықтайды. Сондықтан педагогика
жалпы адам тәрбиесі жайындағы ғылым. Ал тәрбие — жастарды әлеуметтік
өмірге және еңбекке даярлау, оларға қоғамдық-тарихи тәжірибені үйрету
процесі.
Педагогика пәнін және оны зерттейтін салаларын толық түсіну үшін ең
алдымен негізгі педагогикалық ұғымдарды қарастырайық.
Әрбір ғылымның өзіне тән тану саласы және ғылыми ұғымдары бар. Мысалы,
философияда мұндай ұғымдарды болмыс, материя, қозғалыс, экономикалық
теорияларда — қоғамның өндіргіш күштері мен өндірістік қатынастары, ал
педагогикада — тәрбие, білім беру, оқыту жатады.
Ұғымдар (категориялар) — объективтік құбылыстарды, қасиеттерді және
қатынастарды бейнелейтін ойлау формасы. Осымен бірге ұғымдар біздің
санамыздың сатылары.
Педагогикалық ұғымдар арқылы педагогикалық құбылыстарды, олардың өзара
байланысын танимыз. Педагогикада мақсат, құрал, тәсіл, даму және
қалыптасу сияқты ұғымдар да кездеседі. Бірақ, олар барлық ғылымдарға
ортақ ұғымдар. Біз оларға да оқу, тәрбие тақырыптарына сәйкес тоқталамыз.

Педагогикалық ұғымдардың бірі — тәрбие. 'Тәрбие жайында осы уақытқа
дейін ор түрлі теориялар мен пікірлер айтылып келеді. Тәрбиені ересек
адамдардың балаларға ықпал жасауы деп түсіндірушілер де бар. Бұл жағдайда
бала пассивті объект түрінде қарастырылады. Ол педагогикалық процестің
субъектісі бола алмайды, яғни, өздігінен ойланып, белсенді іс-әрекет жасау
рөлін атқармайды. Бұдан тәрбиеге бір жақты анықтама беру байқалады.
Тәрбие баланың өздігінен табиғи және еркін дамуы үшін жасалатын жағдай
деп анықтама берушілер де кездеседі. Бұл жерде балаға толық ерік беру
мәселесіне ерекше көңіл аударылып, ал тәрбиенің рөлі бүркемеленіп, елеусіз
қалып отыр.
Кейбіреулер тәрбиені практикалық тұрғыдан бір жақты жалаң тәжірибеге
сүйеніп түсіндірмекші. Мұндай пікірді қуаттаушылар прагматистер. Олардың
айтуынша тәрбие баланы тұрмыс қалпына бейімдейді, сондықтан ол өзінің күнін
көруге пайдасы бар білімді, іскерлікті және дағдыны меңгеруі қажет. Осы
жағдайда бала жеке басының қамын ойлап, өзімшілдік мүддесін
қанағаттандырады деп дәлелдейді.
Педагогика ғылыми тәрбиені қоғамдық құбылыс, қоғамдық категория,
өйткені тәрбиесіз өмір сүре алмайтындығын философия тұрғысынан қарастырып
түсіндіреді. Егер қоғам тәрбиеден қол үзсе, онда адамзаттың мол тәжірибесі
мәңгілік елеусіз қалып, тәрбие ілгері баспай, бір жерде тұра берген болар
еді деді В. И. Ленин. Сондықтанда Ленин тәрбиені жалпы және мәңгілік
категория деп тұжырымдайды.
Тәрбие жайында К. Д. Ушинский: ...мектеп, тәрбиеші не ұстаздар —
адамның тіпті жалғыз ғана тәрбиешілері емес оның сонша күшті, ал мүмкін
және әлде қайда күшті тәрбиешілері: табиғат, үйелмен, қоғам, халық...
және оның тілі болады, — деді.
Ушинскийдің түсінуі бойынша бұл факторлардың әсері
педагогикалық талаптардан басқа (әр түрлі дәстүр, үйелмен ішіндегі
қарым-қатынас және т. б.) себептерге де байланысты. Тәрбие термннің
әрдайым тар мағынада тәрбиеші тәрбиелейді, кең мағынада өмір тәрбиелейді
деп қолданады. Мұның тәрбие жайындағы жалпы ұғымды анықтауда зор мәні
бар.
Тар мағынада тәрбие деп мұғалімнің және тәрбиешінің ата-аналармен
бірігіп, мақсатты түрде жүргізетін тәрбие жұмыстарын айтады. Әрине, тәрбие
жұмыстарымен бір ғана мұғалім және ата-аналар шұғылданып қоймайды.
Тәрбие — көптің ісі. Сондықтан тәрбие мәселелерімен кәсіподақ ұйымдары,
қоғамдық мекемелер, еңбек ұжымдары және бүкіл жұртшылық болып айналысады.
Олай болса тәрбиені кең мағынада табиғат және әлеуметтік ортаның, мектеп
пен ата-аналардың, бүкіл бұқараның тұлғаның дамуы мен қалыптасуына ететін
ықпалы деп түсіну керек.

1.2 Педагогика ғылымының даму кезеңдері, оның қазіргі кезеңдегі
міндеттері
Педагогика ғылымын дамытуда үлкен үлес қосқан ірі ғалым-педагог Н. К.
Крупская. Ол Ұлы Қазан төңкерісінен ке-йін А. В. Луначарский, М. II.
Покровский сияқты халық ағарту ісінің белгілі қайраткерлерімен бірге қызмет
істей отырып, педагогика ғылымын дамытуда татымды еңбек етті. На путях к
новой школе журналының беттерінде маңызды педагогикалық мәселелерді үнемі
жариялаумен қатар, оны әлеуметтік-педагогикалық ойлардың органына
айналдырды.
Н. К. Крупская еңбектері оның он томдық педагогикалық шығармаларында
жинақталған. Ол педагогика ғылымының барлық салаларына көңіл бөлді.
Әсіресе, ересек адамдар арасындағы сауатсыздықты жою, мектепке дейінгі
тәрбие, үйелмен тәрбиесі, политехникалық білім, балалар ұжымының рөлі,
оқушылардың өзін-өзі басқарушылығы, мінез-құлық, еңбек, эстетикалық және
интернационалдық тәрбие мәселелерін ерекше зерттеп, кұнды педагогикалық
мұра қалдырды. Бұл Н. К. Крупская-ның 20 жылдан астам істеген қызметінің
нәтижесі. Оның басты еңбектері: Халыққа білім беру және демократия,
Семья және мектеп, Неміс мұғалімдерінің Берлин конгресіндегі еңбек
мектебі туралы мәселе т. б.
Н. К. Крупская эмиграцияда жүрген кезінде (Швейцария) Халыққа білім
беру және демократия (1915 ж.) деген ірі педагогикалық еңбегін жазды. Бұл
кітапта оқулы өнімді еңбекпен ұштастырып жүргізу туралы демократиялық
көзқарастарға талдау жасалынды, келешек қоғам мектебінің негізгі
ерекшеліктері сипатталды.
Педагогикалық тақырыптарға жазылған бірсыпыра құнды еңбектер педагогика
ғылымының дамуына осы әсерін тигізді. Олар: Советская педагогика за десять
лет (1917-1927), ав-торы А. П. Пинкевич, А. Г. Қалашннковтың редакциясымен
дайындалған үш томдық Педагогикалық энциклопедия (1927-1928); И. А.
Каировтың (Москва, 1939) және П. II. Груздева-ның (Ленинград, 1940)
редакциясымен жазылған педагогика оқулықтары т. б.
Ірі педагог Антон Семенович Макаренко (1888 - 1939) педагогика ғылымына
үлкен үлес қосты. Жастарды қайта тәрбиелеудегі өзінің бай тәжірибесіне
сүйініп, оқу-тәрбие жұмысын жүргізудің жүйелі теориясы мен әдістемесін
құрды.
А. С. Макаренконың тәрбие мен оқу жайлы еңбектері, оның 1983 — 1986
жылдары жазылып баспадан шыққан сегіз томдық педагогикалық шығармаларында
жинақталған. Олар: Ата-аналар үшін кітап, Балаларды тәрбиелеу жайлы
лекциялар, Тәрбие жұмысын үйымдастыру әдістемесі", Советтік мектеп
тәрбиесінің проблемалары, Ұстаздық дастан", "Мұнара үстіндегі тулар,
тағы да көптеген педагогикалық және әдеби тақырыптарға жазылған повесть,
мақалалар, әңгімелер мен очерктер. Бұл еңбектерінде Макаренко тәрбиенің
мақсаттары мен міндеттерін, әдістері мен негізгі принциптерін, балалар
ұжымын, оқушыларға қойылатын бірыңғай педагогикалық талаптарды зерттеп
жинақтады.
Қазіргі кезеңде тұрған басты міндеттердің бірі — Макаренконың идеялары
мен тәжірибесін кеңінен оқып, терең зерттеп оқу-тәрбие мекемелерінде
шығармашылықпен қолдану. Бұған А.С. Макаренконың мұрасын тәрбие жұмысында
пайдалану мәселелері жөнінде 1972 жылы наурыз айында Петропавл қаласында
өткен Республикалық ғылыми-практикалық конференция немесе осы жылы
наурыздың 27-29 күндерінде Мәскеу қаласында болған Бүкілодақтық
симпозиум дәлел бола ала-ды. Бұл симпозиумға оқулықтың авторы Ж. Коянбаев
қатысты. Симпозиумге қатысқан педагогтар, Макаренконың тәрбиеленушілері мен
жақын серіктері, бірсыпыра елдердің ғалымдары. Гюнтер (Германия), А.Левин
(Польша), Н. Чакыров (Болгария), Во Куанг Фук (Въетнам), т. б. А. С.
Макаренконың бай тәжірибесі мен тәрбие жұмысы теориясын уағыздап қана
қоймай, оның еңбектерінде тәрбие жүйесін жетілдіру мақсатымен ғылым
негізінде қолданудың қажет екендігі туралы бірыңғай тұтас пікірлер де
болды. А. С. Макаренконың идеялары, мысалы, Польша мектептерінде 1946
жылдан қолданыла бастады, ал Германия педагогтары А. С. Макаренконың
шығармаларын 1962 жылы неміс тілінде 8 томдық етіп баспадан шығарды.
А. С. Макаренко педагогиканың үздік шыққан жаңашыл қайраткері, оның
идеяларын меңгеру — педагогикалық ғылымды дамытудың маңызды факторы.
Сонымен жаңа өмірге сәйкес прогресшіл педагогтардың мұраларын
шығармашылық тұрғыдан пайдалану — тәрбиені дамытудың және оның ғылыми
негізін жасаудың басты жолдары.
Қазіргі жағдайда педагогика ғылымының жетістіктері жан-жақты
пайдаланылмайынша, жастарды барлық жағынан бірден үйлесімді етіп дамыту
мүмкін емес. Өйткені, жас ұрпақ халқымыздың мұраттарын сөз жүзінде біліп
қоймай, оларды күнделікті істермен тығыз байланыстыра білуі қажет. Міне,
осы тұрғыдан педагогика ғылым мен техниканың өскелең дәрежесіне сан тәрбие
мен оқытудың ғылыми негізін жасайды.
Педагогика ғылымы философия, социология, психология ғылымдарына
сүйеніп, жастарға тәрбие және білім берудің мақсаты мен
міндеттерін, мазмұны мен принциптерін, формалары мен әдістерін анықтап
жетілдіреді, жалпы политехникалық және кәсіптік білім берудің практикасы
мен байланыстың зерттейді, тәрбие ісінде мектептің, үйелменнің және
жұртшылықтың рөлі мен бірлігін анықтайды, адамды дамытуда және
қалыптастыруда енбектің рөлін жан-жақты зерттейді, озат педагогикалық
теориялар мен тәжірибелерді таратып, оларды оқу-тәрбие барысында
шығармашылықпен пайдаланудың тиімді жолдарын іздестіреді.
Бұл өзекті мәселелерді шешуде және оларды одан әрі жетілдіруде Білім
беру туралы Қазақстан Республикасының Заңы (1992), Қазақстан
Республикасының Жалпы білім беретін мектептері тұжырымдамасы (1992),
Қазақстан Республикасының Тәлім-тәрбие тұжырымдамасы (І993), Қазақстан
Республикасының Жалпы білім беретін мектептер оқушыларды еңбекке оқыту мен
тәрбиелеу тұжырымдамасы (1993) педагогика ғылымының зор сүйеніші болады.
Сонымен бірге көптеген мұғалімдердің де тәжірибелері педагогика ғылымының
дамуына игі әсерін тигізуде.
Педагогика жаңа идеяларды басшылыққа алып, оқушыларды терең және баянды
біліммен қаруландырудың, оларды өмірге, мамандықты сапалылықпен алуға
әзірлеудің бұдан былай да тиімді тәсілдері мен әдістерін анықтап дамыта
береді.

3. Педагогика ғылымының құрылымы, оның басқа ғылым салаларымен байланысы

.
Педагогика мен психология ғылымдарының зерттейтін объектісі — адам.
Бірақ, зерттеу екі бағитта жүргізіледі де, бір нәтижені көздейді. Мысалы,
психология адамның мінез-құлқындағы түрлі ерекшеліктерінің механизмін
ашуды қарастырса, ал падагогика адамның мінез-құлқын қалай тәрбиелеудің
әдістері мен тәсілдерін іздестіреді. Педагогика ғилымы басты проблемаларды
психологияның көмегімен шешеді. Мысалы, педагогика ұжым жайындағы теориялық
мәселелерді шешуде әлеуметтік психологияға, балалардың жас ерекшеліктеріне
сәйкес психикалық даму заңдылықтарына байланысты мәселелерді – жас
ерекшелік және педагогикалық психологияға, эстетикалық тәрбие теориясын
қарастырғанда – психикалық сезімдерге, әсіресе, адамның таным әрекетіне
байланысты сезімдер мен объективтік шындықтың сұлулығын қабылалудан туатын
көңіл-күні эстетикалық сезімдерге сүйенеді.
Мектептегі білім және тәрбие беру жүйесінің негізі — жас ерекшелігі
физиологиясы ғылымына байланысты. Балалар организміндегі жоғары нерв
қызметін, тыныс алу, қан және жүрек-тамыр жүйесінің физиологиялық
ерекшеліктерін мұғалімнің жете білуі қажет. Ол осы мәліметтерге сүйеніп,
тәрбие мен оқу процесін, әсіресе, дене тәрбиесінің практикалық және тео-
риялық мәселелерін дұрыс шешу жолдарын іздестіреді. Жас организмнің даму
барысында болып отырған анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктеріне, әсіресе
жоғары нерв қызметінің негізгі заңдылықтарына (қозу, тежелу және т.б.)
жете түсіну жалпы падагогикалық процесті ойдағыдай басқарудың негізі
болады.
Педагогика ғылымы мектеп гигиенасымен тікелей байланысты. Мектеп
гигиенасы — жас ұрпақтың денсаулығын сақтау, нығайту және дамыту жайындағы
ғылым. Оқушылардың денсаулығы әр түрлі факторларға байланысты. Мектеп
ғимаратында, сынып бөлмелерінде ауаның жеткіліксіз болуы оқушыларды - бас
ауруына, жалпы әлсіздікке, демек, түрлі сырқатқа ұшыратады. Жарықтың
нашарлығы баланың көзіне әсер етеді, көру мүшесінің қызметін нашарлатады.
Осылардың нәтижесінде балалар сабақ үстінде селқос, сылбыр болады. Олардың
зейіні нашарлап, ойлау қабілеті төмендейді. Бұл жағдай сөзсіз
үлгермеушілікті туғызады.
Мектеп гигиенасы мектеп ғимаратындағы жылу және ауа режимдерін, мектеп
жабдықтары мен оқу құралдарына қойылатын гигиеналық талаптарды және оқу мен
тәрбие жумысының гигиеналық негіздерін зерттейді. Сондықтан мұғалімнің осы
мәселелерді терең түсініп, менгермейінше, педагогикалық процесті ойдағыдай
ұйымдастырып, басқаруы мүмкін емес.
Педагогикалық нақты мәселелерді зерттеп, жинақтауға социология
ғылымының, маңызы өте зор. Соцнология ғылыми әлеуметтік ортаның адамға
ықпалын, адамдар арасындағы әлеуметтік қатынасты қарастырады. Жас ұрпақты
дамыту, тәрбиелеу және қалыптастыру проблемаларын зерттеу
барысында педагогика ғылымы әлеуметтік орта мен тәрбие жайындағы
мәліметтерді социология ғылыми негізінен қарастырып, шешім қабылдайды.
Педагогика ғылымы тәрбиеге байланысты этнографиялық және
археологиялық деректерді пайдаланады. Этнография ғылымы белгілі бір
халықтың экономикасын, қоғамдық және рухани мәдениетті, тұрмысын зерттейді.
Археология — өткен ғасырдағы ескерткіштер арқылы халықтардың әдет-ғұрпын,
мәдениетін зерттейді. Әрбір қоғамдық-экономикалық формада оқу мен
тәрбиенің мақсатын, міндеттерін және мазмұнын анықтау үшін педагогика сол
формадағы халықтардың мәдениеті, дәстүрі мен экономикасы жайындағы белгілі
ғылыми еңбектер мен құжаттарды басшылыққа алады. Әсіресе, мұндай
жинақталған материалдар алғашқы қауымдағы тәрбиенің шығуын және оның кейбір
жақтарын дәлелдеуге көмектеседі.
Соңғы кезде педагогика ғылымы кибернетика жетістіктерін де пайдалана
бастады. Кибернетика — грек сөзі, бұл басқару өнері деген мағына
береді. Кибернетика жас ғылым, ол XX ғасырдың 40-жылдарының аяғында
қалыптаса бастады. Кибернетика — күрделі машиналардағы, тірі организмдегі
және қоғамдағы процестердің жалпы заңдылықтарын зерттеп басқаратын,
олардағы ақпараттарды беретін ғылым. Кибернетиканың негізгі салалары:
ақпарат теориясы, автоматтар теориясы, бағдарламалау теориясы.
Педагогикалық әдебиет беттерінде кибернетикалық педагогика деген
ұғым жиі жазылып жүр. Оның себебі — кибернетика бірте-бірте педагогикалық
құбылыстарға еніп, оларды зерттеуде зор тірекке айнала бастады.
Педагогикалық процесс үнемі кері байланыс арқылы іске асырылады.
Педагогикалық процесті ойдағыдай басқару және жетілдіру үшін кибернетиканың
бағдарламалап оқыту теориясына сүйеніп, мектеп жұмысында оқыту және бақылау
машиналарын, техникалық құралдарды кеңінен пайдалану қажет.
Әрбір ғылым өзінің дербес әдіснамасын, зерттеу әдістерін жасайды.
Педагогиканың да өзіне тән ғылыми-зерттеу әдістері бар.

ІІ. ТАРАУ ХАЛЫҚ ПЕДАГОГИКАСЫНДА ТӘРБИЕ МӘСЕЛЕСІ
2.1 Халық педагогикасында тәрбие мәселесі
"Адамның қабілетін жан-жақты жетілдіре тәрбиелеу үшін дене енбегімен
қатар, ақыл-ой тәрбиесін өрістету аса қажет. Өйткені қоғамның дамуы еңбек
пен ғылымның үштаса өрістеуімен тығыз байланысты. Қоғамдағы барлық байлық —
ой еңбегі мен дене енбегінің, ғылым мен техника жетістіктерінің ортақ
жемісі.
Ақыл-ой тәрбиесі, көріп-білу, жүрекпен терең сезіну — біртіндеп толыға,
молыға қалыптасатын тәжірибеден туатын үздіксіз жаттығудың жемісі. Қөрген-
білгенді ой еаегінен өткізіп, оны түйіндеп миға тоқу, үнемі сарапқа салу
ынта-жігерді, күшті қажыр-қайратпен талапты керек етеді. Білімдіден шыққан
сөз, талаптыға болсын кез— деп тектен-текке айтпаған, шешендік өнерді
құрметтеп оған жастарды ерте жаттықтыруға ерекше мән беріп, өнерлі
азаматтарға жиын-тойларда төрден орын беріп, ерекше қошемет көрсеткен. Сөз
бастаған шешенді қол бастаған батырмен пара-пас қойған, шешендікті тапқыр
ойдың тұтқасы деп санаған.
Орыс ғалымы И. П. Павлов: Фактілер — ғылымның ауасы десе, ғұлама
ғалымдардың осынау ой-пікірлеріндей тұжырымдарды өзі өмір-тәжірибесіне
сүйеніп, ой топшылаған ата-бабаларымыз: Тәрбие негізі — ғылым, даналық
негізі — білім деп қорытынды жасаған. Ал сол ғылымды меңгеру, даналық ойға
ие бблу оқумен, оқығанды көңілге терең тоқумен байланысты деп" дұрыс
түсінген қазақ халқы.
Жастарды ойланғыштыққа, тапқырлыкка тәрбиелеуде дидактикалық ұлт
ойындарының да өзіндік орны бар. Мысалы, бас бармақтан бастап шынашаққа
дейін саусактардың аттарын жаңылмай жылдам ататтыру секілді санамақ ойыны
немесе ортаға шыққан адамның жаңылмай, шапшаң он ақынның, он өзеннің, он
қыздың атын атауы сияқты күлдіргі ойындар да жасеспірімнің ақыл-ойын
кеңейтуде тәрбиелеудің әдіс-тәсілдері ретінде қолданылған.
Ізгілік пен адамгершілік тәрбиесі.
Адам баласы қоғамда өзінің адамгершілік қасиеттерімен, қайырымдылығымен,
адалдығымен, әділеттілігімен ардақталады. Моральдық қасиеттер адамдардың
қимыл-әрекеттерінен, қарым-қатынаеынан шығады. Жақсылық пен жамандық,
зұлымдық пен махаббат, әділет-тік пен әділетсіздік, борыш пен намыс, ар мен
ождан адамның іс-әрекеті арқылы өлшенеді. Бұларды адам бойын жастайынан
мінез-құлық ережесі етіп калыптастыру тәрбиеге байланысты. Осыны ұстанған
қазақ халқы жастарды от басында кішіпейілділікке, ізеттілікке, имандылыққа-
, инабаттылыққа тәрбиелеуді бірінші міндет етіп қойған: Ер балаларға
ауылдың үлкендеріне қос қолдап, сәлем беруді, қыз балаларға ибалық жасап,
үлкендер,се жол беруді, олардың алдын кесіп өтпеуді уағыздаған. Ж.астардың
жадына сіз деген сыпайылық, сен деген анайылық, Адаэддықтың белгісі,
иіліп сәлем бергені, Кішіпейілділіктен кішіреймейсің, Жұпыны жұтамайды,
сыпайы сүйкімді; Құдай деген құр қалмайды деген кағидаларды үнемі
уағыздаған. Халқымыз Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз өсер деп бала
тәрбиелеуші ата-аналардың да өнегелі болуын талап еткен. Отбасының,
коғамның тәрбиесі аналарға байланысты екеніне ерекше мән берген, кыздың
көркіне ақыл-ойы мен мінез-кұлқының сай болуын қадағалаған. Қыз қылығымен
сүйкімді, Қызым үйде, кылығы түзде, Қысыла, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ этнопедагогикасындағы бала жасына қарай кезеңге бөлудің ғылыми-педагогикалық негіздері
Жоғары оқу орындарындағы әскери кафедрада оқитын студенттердің тұлғасын қалыптастыруда халықтық педагогика элементтерін пайдалану
Бастуыш мектеп оқушыларына қазақ халық педагогикасындағы еңбек тәрбиесін пайдалану
Педагогика тарихында балалар тәрбиесі маңызды мәселе
Тұлғаны қалыптастыру ерекшеліктері
Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі туралы
Мектепте халық педагогикасын оқытудың тәрбиелік маңызы
Отбасы тәрбиесі – халық педагогикасының негізі
Балаларды отансүйгіштікке тәрбиелеудің әдістемелік негіздері
Ұлттық тәлім-тәрбие
Пәндер