Отбасы тәрбиесін жетілдірудегі педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен қызметі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І тарау. Отбасы тәрбиесі және педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен іс.әрекетінің ғылыми теориялық негіздері

1.1. Отбасы және отбасы тәрбиесінің бала дамуында алатын орны ... ... ... ... .6
1.2. Отбасындағы қарым.қатынас және оның бала дамуына тигізетін ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
1.3. Педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен іс.әрекеті және оның бала тәрбиесі мен ата.аналардың мәдениетін көтерудегі маңызы ... ... ... ... ...25
1.4. Оқу сапасын арттырудағы педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46

ІІ тарау. Отбасылық қарым.қатынаста ата.ана ықпалын арттырудың педагогикалық шарттарын тексеру бойынша тәжірибелік.эксперименттік жұмыс мазмұны
2.1. Педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен қызметі негізінде ата.аналардың педагогикалық білімін арттыру бойынша жүргізілген жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
2.2. Ата.аналардың педагогикалық білімін арттыру бойынша жүргізілген жұмыстар нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...69
Кіріспе

Қоғамдық жаңғыру кезеңінде, Қазақстандағы әлеуметтік, саяси, экономикалық қатынастардың институттарының да жұмыс бағыты мен мазмұнына жаңа талаптар қойып отыр. Осының өзі қоғамдағы отбасының орны, оның басты міндеті – бала тәрбиесінде болған көзқарасты өзгертіп, жаңа тұрғыдан тану мәселесін туындатты. Қазіргі педагогика, қоғамтану, саясаттану, психология, философия, әлеуметтану, демография секілді ғылым салалары адамның дамып қалыптасуындағы отбасының өзіндік орнын баса көрсетуде.
Отбасында ата-ана өзінің баласын қандай адам етіп тәрбиелеуді өздері алдын-ала белгілейді. Отбасы тәрбиесінде қолданылатын әдістер де өзгеше екені белгілі. Онда баланың аз да болса өзіндік өмір тәжірибесі, әдет, дағдылары, құмарлығы мен қызығулары қалыптасады және ескертіні бар. Көптеген ғылыми-педагогикалық, психологиялық әдебиеттерде қоғамдық мекемелердегі тәрбие қаншалықты ғылыми негізді болса да баланың дамып қалыптасуына отбасы тәрбиесінің ықпалының аса пәрменді болатынын көрсеткен. Бұлай болуының басты себебі – отбасы мүшелерінің арасындағы қарым-қатынас сипатында екені тағы белгілі. Алайда Кеңес одағы кезіндегі идеологияға байланысты отбасы тәрбиесі адам өміріндегі басты кезең емес, керісінше, оның құны төмендеп, қоғамдық тәрбиеге ерекше мән берілгені белгілі. Сол себепті Кеңес одағындағы азаматтардың өмірі туған күннен бастап алдын-ала жоспарланатын – ясли, балабақша, бастуыш мектеп, орта мектеп, кәсіптік орта оқу орындары, жоғары мектеп т.б. баланы отбасында емес, мектепте тәрбиелеу, оқыту арқылы ұйымдастыру бағдарламалары жасалып жұмыс жүргізіле бастады.
1994 жылды БҰҰ Халықаралық отбасы жылы деп белгілеп әлемдік қауымдастықтың бұл мәселеге мән беруін көздеген еді. Осы шараның нәтижесі ретінде қазіргі күні Қазақстанда «Отбасы және демография», «Отбасын әлеуметтік қамсыздандыру қоры», «Ана және бала денсаулығы» секілді ұйымдар қызмет етуде. Атаулары көрсетіп тұрғандай бұл ұйымдардың әрқайсысының өз функциясы бар болғанымен олар ата-аналардың педагогикалық сауатын ашу, отбасы тәрбиесінің шарттарымен қаруландыру мәселесін шешпейді. Баланың отбасынан қашықтап, оның ықпалынан сырт қалуының психикасына әсерін Т.В.Лодкина, А.И.Захаров, В.С.Мухина, Е.О.Смирновалар атап көосеткен. А.Н.Леонтьев, С.А.Козлова, балаға отбасы жылулығының ықпалын атап өткен. Жақын адамдардың ықпалын баланың алдымен сезініп, түйсінуі және сөз түрінде бейнелеуінің маңызын А.В.Запорожец, А.Д.Кошелева және т.б. белгіленген. Отбасы тәрбиесінің терең эмоциялы сипатын, қаны бір адамдар арасындағы сүйіспеншілік қарым-қатынасын ата-ана мен баланы жақындатуының маңызын – Ю.П.Азарова, И.В.Гребенников, Т.А.Маркова, А.Г.Харчев т.б. белгіленген. Қазіргі заман отбасыларының дефектілерін «неблагополучные» дейді М.И.Буянов ажырасудың бала психикасына ықпалын З.Матеичик, Х.Фигдор т.б. белгіленген. Екінші некенің бала тәрбиесіне, дамуына теріс әсерін Е.П.Арнаутова, А.И.Захарова, Е.И.Кульчицкая т.б. Жалғыз бала тәрбиесі туралы А.П.Усова, егіздер тәрбиесін Р.Скиннер, К.Витек т.б. зерттеген. Бала психикасының қалыптасуына ананың әсерін психотерапевт А.И.Захарова, психолог Д.Б.Эльконин, А.Я.Варга т.б. зерттеген.
Отбасында бала тәрбиелеу ешкандай дайындықты керек етпейтін қарапайым әрекет секілді болып көрінеді. Көпшілік қауымның осындай көзқараста екені оларға қойылған сұрақтар мен өткізілген сауалнамалар, әңгімелерден белгілі болды. Жалпы мектеп жасына дейінгі бала тәрбиесі, бастауыш мектеп жасындағы бала тәрбиесі жан-жақты зерттеліп келгенімен ауылды жерлердегі ата-аналарды отбасында бала тәрбиесін ұйымдастыруға даярлау не болмаса педагогика, психология саласынан элементарлы болса білім беріп, сауатын ашу мәселесі Отанымызда әлі күнге зерттелуге алынбаған. Сондықтан бұл мәселелер зерттеу тақырыбының өзектілігін айқындайды.
Зерттеу нысаны – отбасында ата-ананың балаға тәрбиелік ықпалы.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Дипломдық жұмыс
Отбасы тәрбиесін жетілдірудегі педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен
қызметі
Орындаған:
Ғылыми жетекші:
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
І ... ... ... және ... ұжым мен ... ... іс-
әрекетінің ғылыми теориялық негіздері
1.1. Отбасы және отбасы тәрбиесінің бала дамуында алатын
орны.................6
1.2. Отбасындағы қарым-қатынас және оның бала ... ... ... ұжым мен ... ... ... және ... тәрбиесі мен ... ... ... Оқу сапасын арттырудағы педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен
қызметі.............................................................
.....................................46
ІІ ... ... ... ... ықпалын арттырудың
педагогикалық шарттарын тексеру ... ... ... Педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен қызметі негізінде ... ... ... ... ... ... Ата-аналардың педагогикалық білімін арттыру бойынша ... ... ... ... ... саяси,
экономикалық қатынастардың институттарының да жұмыс ... мен ... ... қойып отыр. Осының өзі қоғамдағы отбасының орны, оның басты
міндеті – бала ... ... ... ... жаңа ... ... ... Қазіргі педагогика, қоғамтану, саясаттану, психология,
философия, әлеуметтану, демография секілді ғылым салалары ... ... ... өзіндік орнын баса көрсетуде.
Отбасында ата-ана өзінің баласын қандай адам етіп тәрбиелеуді өздері
алдын-ала белгілейді. Отбасы тәрбиесінде қолданылатын ... де ... ... Онда ... аз да ... ... өмір тәжірибесі, әдет,
дағдылары, құмарлығы мен қызығулары ... және ... ... ғылыми-педагогикалық, психологиялық әдебиеттерде қоғамдық
мекемелердегі ... ... ... ... болса да баланың дамып
қалыптасуына отбасы тәрбиесінің ықпалының аса пәрменді болатынын көрсеткен.
Бұлай болуының басты себебі – ... ... ... ... ... тағы ... ... Кеңес одағы кезіндегі идеологияға
байланысты отбасы тәрбиесі адам ... ... ... емес, керісінше,
оның құны төмендеп, қоғамдық тәрбиеге ерекше мән ... ... ... Кеңес одағындағы азаматтардың өмірі туған күннен бастап алдын-ала
жоспарланатын – ясли, балабақша, ... ... орта ... ... ... орындары, жоғары мектеп т.б. баланы отбасында емес, мектепте тәрбиелеу,
оқыту арқылы ұйымдастыру бағдарламалары жасалып жұмыс жүргізіле бастады.
1994 ... БҰҰ ... ... жылы деп белгілеп әлемдік
қауымдастықтың бұл мәселеге мән беруін ... еді. Осы ... ... ... күні Қазақстанда «Отбасы және ... ... ... ... «Ана және бала ... ... ... етуде. Атаулары көрсетіп тұрғандай бұл ұйымдардың әрқайсысының өз
функциясы бар болғанымен олар ата-аналардың ... ... ... ... ... ... мәселесін шешпейді. Баланың
отбасынан қашықтап, оның ... сырт ... ... ... ... ... Е.О.Смирновалар атап ... ... ... ... жылулығының ықпалын атап өткен.
Жақын адамдардың ықпалын баланың ... ... ... және сөз ... ... А.В.Запорожец, А.Д.Кошелева және т.б. белгіленген.
Отбасы тәрбиесінің терең эмоциялы сипатын, қаны бір ... ... ... ... мен ... ... ...
Ю.П.Азарова, И.В.Гребенников, Т.А.Маркова, А.Г.Харчев т.б. белгіленген.
Қазіргі заман ... ... ... дейді М.И.Буянов
ажырасудың бала психикасына ықпалын З.Матеичик, Х.Фигдор т.б. ... ... бала ... дамуына теріс әсерін Е.П.Арнаутова,
А.И.Захарова, Е.И.Кульчицкая т.б. ... бала ... ... ... ... ... К.Витек т.б. зерттеген. Бала ... ... ... психотерапевт А.И.Захарова, ... ... т.б. ... бала ... ... ... ... етпейтін
қарапайым әрекет секілді ... ... ... қауымның осындай
көзқараста екені оларға қойылған сұрақтар мен өткізілген сауалнамалар,
әңгімелерден ... ... ... ... жасына дейінгі бала тәрбиесі,
бастауыш мектеп ... бала ... ... ... ... ... ... отбасында бала тәрбиесін ұйымдастыруға
даярлау не болмаса педагогика, психология ... ... ... ... сауатын ашу мәселесі Отанымызда әлі күнге зерттелуге алынбаған.
Сондықтан бұл мәселелер зерттеу ... ... ... нысаны – отбасында ата-ананың балаға тәрбиелік ықпалы.
Зерттеу пәні – бала мен ата-ана қарым-қатынасының тәрбиелік ықпалын
арттырудың педагогикалық шарттары.
Зерттеу болжамы: ... ... мен ... ұжым ... ... іс-әрекетті жүйелі тұрғыдан ұйымдастырып жүргізетін
болсақ, онда ол ата-аналардың педагогикалық мәдениетін ... ... ... ... ... тәрбиесі және педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен іс-
әрекетінің ғылыми теориялық негіздерін зерттеу;
- ... ... ... ... ... ... ... бойынша тәжірибелік-эксперименттік жұмыстар жүргізу.
Зерттеудің теориялық және әдімнамалық негіздері ...... ... ... ... ... балаға тәлім-
тәрбиелік ықпалына қатысты ізгілікті философиялық тұжырымдар; отбасы қарым-
қатынасы жайлы А.С.Макаренко; ... ... ... ... мен ... ... – Қазақстан Республикасының Конституциясы «Неке және
отбасы туралы ... ... ... ... ... ... ... қатысты еңбектер. «Білім туралы заң», тәрбие туралы тұжырымдама;
оқулықтар, ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың ата-аналардың бала тәрбиесі бойынша сауатын
ашуға арналған бағдарламалары.
Зерттеу әдістері – ... ... ... ... ... байқау; ата-аналар және ұстаздармен
әңгіме, сұхбат; «Отбасы қарым-қатынасының педагогикалық ... ... ... ... ... ... және тест арқылы білім-
білік тексеру; алынған нәтижелерді статистикалық зерделеу.
І тарау. Отбасы тәрбиесі және ... ұжым мен ... ... ... ғылыми теориялық негіздері
1.1. Отбасы және отбасы тәрбиесінің бала ... ... ... ... ғасырлар бойы адам баласы тәрбиесінің құралы ... ... ол адам үшін ең ... ... ие ... ... ... жағымды өнегелердің, мұралардың
сақтаушысы. Онда бала ... рет өмір ... ... ... игереді. Сондықтан отбасылық өмір жеке адамның ... ... ... ... мен ... жұмысындағы мектептің одақтасы. Ол бала
тәрбиесі жөнінде мектеппен ... ... ... өте ... ... бала тәрбиесінің отбасында, мектепте нәтижелі болуы ... ... ... қоғамдық тәрбиенің бір бөлігі, мемлекет алдындағы
ата- аналардың борышы. Оған дәлел: балалар мекемелері ... ... ... ... балалардың еңбек, спорт лагерлерінің,
жас ... ... ... ... және көркемдік
шығармашылық үйірмелерінің жүйесін кеңейту; ананы, балалық ... ... ... ... отбасы мүшелерінің демалуы үшін санаторийлердің, демалыс
үйлерінің жүйесін кеңейту; аналар жағдайын еске алып, әйелдердің ... ... ... ... ... ... ... тіршілік әрекетін
ұйымдастыру. Бұған баланың күн ырғағы, міндеттері, қойылатын талаптар, оның
үй еңбегіне қатысуы, оқу- ... бос ... ... ... ... уақытта да, өсіп келе жатқан ... ... ... ... ... ие ... Қазіргі заманғы
отбасының өсіп келе жатқан ... ... ... ... – ата-ананың білім және жалпы мәдени деңгейінің жоғары ... ... ... оның ... бір ... ... ... анықталады. Ол отбасы мүшелері ... ... ... мен ... септігін тигізетін ... ... ... өзара үйелмендік, тұрмыстық ... ... ... да осы ... оны ... ... да ... алмайды.
Отбасы – болашақ азаматтың әлеуметтену жолындағы алғашқы қадамдарын
жасайтын бастапқы адым. Ол балаға моральдық қалпы туралы алғашқы түсініктер
береді, оны ... ... ... ... ету ... қалыптастырады.
Ата-ананың іс-әрекеті мен мінез-құлқы, өмір сүру ... ... ... ... ... құндылықтар беріледі.
Отбасы тәрбиесінің қоғамдық және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... болып жатқан әлеуметтік,
экономикалық және демографиялық өзгерістер отбасына белгілі ... ... ... ... ... да ... ерекшеліктер
орын алады. Мысалы:ата-аналардың білімі жоғары болған сайын ... ... ... ... ... ... жұмыс басты болғандықтан
бала тәрбиесі көбінесе білімі төмен ата мен әжелерге жүктеледі.
Қоғамда жүріп жатқан тұрғындардың ... ... ... отбасы тәрбиесіне материалдық жағдайы әртүрлі ата-аналардың қарым-
қатынасына әсер етеді.Отбасында балаларға ... ... ... ... ... мол отбасыларда педагогикалық көзсоқырлық,
тойынғандық жағдайға алып барады. Тойынғандық дегеніміз- ... және ... ... деген жеккөрінішті, келекетті
қатынас.
Жастайынан осындай ортада ... ... ... торығушылар,
қаңғыбастар ,”қызықты”әсерді іздеушілер өсіп шығады.
Қазіргі кезде отбасының “уақталу”процесі жүруде. Ол ... ... ... ... ... отбасылар. Бұл отбасының беріктігін
нығайтып, дербес ұжымды қатынастырады. ... ... ... ... ... пен қайғыны бөлісуге тәрбиелейді.
Дегениен, жас отбасында алғашқы ... ... ... тәрбиесі
сияқты қиындықтар кездескенімен, олард ышешу қоғамның құзырында.
Отбасы мүшелерінің келуі, туылған бала ... ... да ... ... ... ... отбасында бір-екі бала ғана
тәрбиеленеді. Бала туудың ... ... сан ... және өте күрделі;
олар ата-аналардың жұмысбастылығын; мектепке ... ... ... ... шығынның көп жұмсалуы; әйел ананың
шамадан тыс ... ... ... ... үйі; ... ... ... үшін өмір сүруге”ұмтылған тоғышарлық ұмтылысы
және т.б.Бала туудың азаюы- шағын отбасындағы тәрбие әдістерін ... ... ... ... ... тосады.
Қазіргі отбасы ажырасу санының едәуір артуымен сипатталады. Ажырасудың
90% тұрмыс ... мен ... ... ... ... ... баға беруге болмайды, өйткені кей жағдайда ... ... ... әсер ... ... жанжал, отбасылық кикілжіңді
алдын алады.
Бір балалы отбасы көпшілікпен араласу, ... ... ... ... ... қиын жағдайға қалдырады.Бұндай отбасыларда аға,әпке
сияқты тәлімгер іні, қарындас сияқты қамқорлығына алатын ... ... ... ... аясын мүлдем тарылта түседі. Осындай жағдайда
баланың қызығушылығы мен қажеттілігін қамтамасыз ... ... ... ... ... сынып кезінен оның бойында
тоғышарлық, ұжымды жатырқаушылық қасиеттердің қалыптасқандығын аңғарамыз.
Нарық қатынастарының дамуы нәтижесінде ... ... ... ... де, ... да жаңа құндылық
бағыттарын қалыптастырып, отбасы өміріне елеулі өзгерістер әкелді. Ата-ана
мен ... ...... ... жаңа жүйесі ұсынып
отырған әлеуметтік мүмкіншілікті дұрыс пайдалану. Мектеп пен ... ... мен ақша ... мәдениетіне үйрету жұмыстарын
ойластыру қажет, сондай-ақ алып-сату пайда табу немесе пайдақорлық емес, ол
жалпы игілік үшін және өз ... ... үшін ... ... ... ... екенін түсіндіру. Ата-ананың маңызды міндеті
балаларымен біріккен коммерциялық қызмет-әрекетке ... оны ... ... ... ... ұқыптылығын дамытатын қызмет
көрсетудің әртүрін орындауға үйрету. Нарық отбасы ... ... ... әсер ... ... ... жаңа ... бағдарлар еенгізеді.
Қоғамдық және мемлекеттік тәрбие беделінің төмендеуі ... ... ... ... ... ... дамыған сайын отбасындағы бала саны азайып келеді.
Аз бала отбасында, негізінен бір баласы бар ... ішкі ... ең ... ... жоқ, ол – ... ... Бір ... қосымша педагогикалық күш салуды талап етеді. Жалғыз балаға деген
ата-ананың, әжесі мен ... ... ... бөлуі оны белсенділігінен
айырып, оның эгоистік жақтарының басым болуы.
Толық емес отбасында, ... ... жоқ ... ... ... ... ... адамгершілік-психологиялық
ыңғайсыздықтар болуы мүмкін. Мұндай отбасылардың көбінде ана және бала ... ... ...... ... тұрмысынан қолы
босамауы. Ананың уақыты ... ... ... ... ұрсу ... ықпалдың нәтижесіз әдістерін пайдалануға мәжбүр болады.
Микроклиматы жағымсыз, отбасы өмірі ұрыс-керіске, ата-ананың ... ... ... ... ... қорлық сөздер мен іс-
әрекеттерге толы отбасында өте маңызды тәрбие проблемелары туындайды.
Ата-ана құқығына айрылғалы ... ... ... ... ... тудырады. Мемлекет олардың ... ... ... мақсат-мүддесін басшылыққа алады. Алайда
бұл ретте ... ... өз ... ... ... ... өмір сүру мен
дамудың маңыздылығы кемиді.
Елдегі түбегейді әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге, жекеменшіктің
пайда болуына, жеке адамның баю мүмкіндігінің тууына ... ... ... отбасылар пайда бола бастайды. Мұндай отбасыларда тәрбие
белгілі бір проблемаға кездеседі. Көбінесе бұндай отбасындағы бала ... ... ... оның ... сезімі қалыптасып, қоршаған
адамдарға деген жөнсіз наразылық эгоизмі тууы мүмкін.
Отбасының жоғары ... ... ... ... ... ... туғызады. Мектеп отбасы әдістемелерін
нақтылап, оның ... ... ... бұл ... ... демократиялық қоғамда ата-ананың бала ... ... ... ... есте ұстауымыз керек. Алайда, қазіргі
заманғы әлеуметтік-экономикалық жағдайлар бала ... ... ... ... ... ... ... баланың құндылық
бағыттарын, оның моральдық қасиеттерін қалыптастыру.
Отбасында басты мәселелердің бірі- ... ... ... ... баланың күн ырғағы, міндеттері, қойылатын талаптар, оның
үй еңбегіне ... оқу- ... бос ... ... ... ... және іс- әрекетін ұйымдастыруда негізгі жағдайлардың бірі-
ұтымды ырғақ жасау. Күн ырғағы өмір тәртібі, ... пен ... ... ... ... орындау, жақсы әдеттерді
қалыптастыру.
Балалардың күн ырғағы И. П. ... ... ... Ол ... ... ... үшін ... пен демалыстың кезектесіп өтуінің қажет
екендігін көрсетті. Күн ... ... ... тіл ... ... үйретеді, денсаулығын нығайтады, еңбек қабілетін
жақсартады. Күн ырғағын жасауда ата- ана ... ... үй ... ... мен сынып жетекшілерінің кеңесін, отбасы мен мектеп
ырғағының бірлігін еске алуы ... ... күн ... ... ... демалыс, ойын, сабаққа дайындалу, тамақтану, ұйқы ... ... ... ... Күн ... ... ... мидың үлкен жарты
шарының қабында рефлекстер жүйесі (динамикалық ... ... ... бала ... бір уақытта ұйықтауға үйренсе, оның ми қабатында
тежелу ... ... ... да тез ... ... ... ... балалардың белгілі бір ... ... ... ... яғни ... ... берік орындалуы тиіс.
Сонымен, дұрыс ұйымдастырылған күн ырғағы белгілі дағдыға ... ... ... ал әдет ... бала ... ... жағдайын және баланың жас ерекшелігін ескере отырып, оны ата-
аналар түрлі еңбек іс- әрекеттеріне үйретулері қажет. Бала ... ... өз ... адал ... ... қажет. Бала отбасы мүшесі, оның өз
міндетін адал ниетпен орындауы зор қуаныш. Отбасының бала ... ... ... ... ... жөн. Үйге берілген ... ... ... отыруға бақылау жасау, көмектесу, балаларды өз
бетімен жұмыс жасай білуге үйрету.
Балалардың бос уақыты- бұл шығармашылық елігу, ... ... ... ... ... ... істерге, спорт ойындарына, кинофильмдерге,
спектакльдерге қатысады.
Көптеген ... ата- ... ... бірігіп серуендеуі
ізгі дәстүрге айналады. Егер ата- аналар қоршаған ... және өз ... ... ... ... ... әңгіме өткізсе, мұндай серуендердің
танымдық маңызы зор болады.
Отбасылық тәрбиенің басты жағдайларының бірі-бұл ерлі- ... ... ... мүдделерінің, сенімділіктерінің және
ұжымдық іс- әрекеттерінің бірлігіне ... ... ... ... жеңе ... ... байсалды, ақжарқын адамдар өседі. Олар
ұжымды жеке басының қамын ойламайды, ... ... үшін де өмір сүре ... ... ... ... ... ықпал жасауда басқа да
жағдайларды сипаттайтын белгілерді атауға ... Ж. Б. ... М. ... пікірінше, оларға мына мәселелер жатады:
1. Отбасының этикалық құрамы және құрамы: толық емес ... ... көп ... ... бір ұлттық, көп ұлттық отбасы;
1. Тіршілік әрекетінің және орталық жағдайлары: отбасы мүшелерінің ... ... ... ... ... жалпы материалдық әл-
ауқаты, селолық және қалалық отбасы:
2. ... ... ... ... тұрмыстың жалпы мәдениеті; күн
ырғағы, демалыс, оның формалары, ... ... ... ... білуі, спортпен айналысу, үйелмендік дәстүрлік
мерекелер:
3. Ішкі ... ... ... ... ... көзқарастың бірлігі және айырмашылығы,
отбасы мүшелерінің өз міндеттеріне көзқарасы;
4. Қоғамға көзқарасы: еңбек және ... ... ... ... ... ... ... потенциялы: отбасылық тәрбие, қолданылатын әдістер,
ата- аналардың және басқа мүшелердің ... ... ... осы көрсетіліп отырған ерекше белгілерінің тәрбиелік ықпалы өте
күшті, оларды тәрбие барысында ескеру қажет.
Отбасының өзіне тән ерекше функциялары бар. ... ... ... ... ... әрі ... жалғастыру, қажеттілік- шаруашылық функциясы,
отбасының ... ... ... мүшелерінің өзара және туған-
туысқандарымен қарым- қатынас жасау функциясы.
Отбасылық тәрбие бірқалыпты ... іске ... ... Зерттеу
мәліметтеріне қарағанда отбасылық тәрбиенің сәтсіздікке ұшырауының басты
себебі- ... ... ... ... қауқарсыздығынан
болады.
Біріншіден: отбасында болатын өктемдік баланы өзін- өзі билеушілігінен
айырады, әрбір ... ... ... ол өз ... ... және ішкі жәй- күйі төмен болады.
Екіншіден: баланы еркелетушілік, бетімен ... ата- ... ... сүйіспеншілігіне байланысты. Баланың жетегіне түсіп,
еркіне жіберушілік ... ... әке мен ... және ... отбасы мүшелерінің тарапынан
бірыңғай талаптың жоқтығы. Осының ... ата- ... ... ересек
отбасы мүшелерінің көзқарастарындағы алалықты пайдаланып, бала екі жүзді
және жағымсыз нәрсеге бейім болып өседі.
Төртіншіден: ата- аналар ... ... ... ... жасаудан,
өмірден аулақтауға тырысады, ... ... Бұл ... ... залалды әсер етеді.
Бесіншіден: егер әке мен ана өз баласының іс- әрекетіне немқұрайлы,
жауапсыздықпен ... онда соны ... ... ... адамдармен
танысуға мүмкіндік алады.
Осымен бірге тәрбие процесінде жалған беделдерде кездеседі. А. ... ... ... ... ... ... беделі”, “Мейірімділік
беделі”, “Сатып алу беделі”, “Тақуалық беделі” т.б.
Отбасы ... ... ... бойы ... ... ... есепке алу өте қажет. Отбасына қатысы бар адамдардың
әлеуметтік орны ... ... өте ... ... Мысалы, ата мен әже,
әке мен шеше, аға мен апа, іні мен ... ... ... ... жиеншар,
құда мен құдағи, құда бала мен құдаша, қайын мен қайынсіңілі, жезде, ... жеті ата мен одан ... ... ру, жүз, ... ... белгілейтін ұғымдар сырына терең үңілсек,
адамгершілікті адамның тұлғалық жан дүниесінен орыналатын ... ... ... ... өмір ... құрайтын іс-әрекет пен тұрғысынан
қарасақ, біздің халықта бұл мәдениет әр адамның әлеуметтік ... ... ... ... байлығы адам тұлғасының орынды
сапалық қасиеттерінің қайнар көзі болып табылады. Отбасында, мектепте бұл
қатынастар ... ... ... ... ... ... отбасы жағдайында жас ұрпақ тәрбиесіндегі ... ата әже ... ... ... ... ... ... шеше негізгі еңбек иелері, отбасы қажеттілігін қамтамасыз етушілер. ... мен ... өмір ... өз ... даналық ақыл-ойдың, орынды
дүниетанымының, талғамның, денсаулық бағбанының, орынды ... пен ... ... ... табылады.
Қорыта айтқанда, күнделікті ертемен маңдайынан иіскемеген, әже
бауырының ыстығын сезбей өскен бөбектің ... жан ... ... келе
береді.
Өскелең жас ұрпақ қазақ шаңырағының берік болғандығын өмірінің арқауы
еткені, аға ұрпақ дәстүрінен аттамаған ... ... ... ... әйелі, ата-анасы, әкесі,
т.б.), бірлесіп, әлеуметтік тұрмыстық өмір ... ... Онда ... ... ... ... яғни балалардың ... ... ... ... ету; ... қарым-қатынасты ұйымдастыру; бос ... ... ... ... ұяларының бірі. Отбасында баланың айналасын
қоршаған дүние жайлы алғашқы түсінігі, көзқарасы, сезімі, ... ... ... ... дұрыс өсуіне қажетті жағдайлар жасау, оның орта білім алуына,
мамандық, ... ... ... ... ... ... мен ... ұқыпты қарауға үйрету ата- ананың басты борышы.
Баланы бүгінгі өмір талабына сай азамат етіп ... үшін оған ... ... ... ... Ата- ана өз ... неге ... нені
жақсы көретінін, неден қорқатынын, қандай іс- ... ... ... ... іске ... ... біліп отыруға тиіс.
“Ел болу үшін бесігінді түзе” деген ел ... ... ата ... ... парасатты, ұл- қыз, немере тәрбиелеу бәріміздің ұлы
парызымыз.
“Неке және отбасы” туралы ... ата- ... ... ... ... көрсетілген. Мысалы, 62- бапта мыналар көрсетілген.
- ата- аналар өз балаларының денсаулығына қамқорлық жасауға ... ата- ... өз ... ... ... бар және оған ... ата - аналардың басқа да барлық ... ... өз ... ... ... ... бала ... ата- аналар өздерінің қабілеттері мен қаржылық
мүмкіндіктерінің шегінде оның дене, психикалық, ... ... ... ... ... өмір сүру жағдайларын қамтамасыз ету
үшін ... ... ... ... осы заң ... қоғам ата- аналардың өз балаларын тәрбиелеудегі
жауапкершілігін арттырып отыр.
Отбасы тәрбиесінің, ... ... ... ... ... ... ... бар. 1989 жылдың 20 қарашасында БӘӘ
Бас Ассамблеясы қабылдаған «Бала құқығы» ... ... ... ... дене ... және ... ... арнайы
қорғау мен қамқорлық, соның ішінде, туылғанға дейінгі және туылғаннан
кейінгі тиісті құқықтық ... - деп ... ... өмір ... ... ету және салауатты даму құқығын жариялай
отырып, ... ... жеке ... дамуында өзінің дербестігін,
даралығын сақтау құқығына ерекше ... ... ... ... ... ... да ескеріледі. Ата-ана «баланың мақсат-мүддесі үшін қажетін»
орындамаған жағдайда ғана өз құқықтарынан айырылады.
Осы Конвенцияға қол ... ... мына ... ... ... және ... ... бастауыш білім енгізу, орта және кәсіби
білім алуға жағдай жасау, жоғары ... ... жол ашу. ... 28
тарауында «мектептегі тәртіп баланың адами ... ... ... ... ... ... деп ерекше аталып кеткен.
Конвенция, сондай-ақ БӘӘ Бас ... 1959 ... ... ... «Бала құқығының декларациясы»; «Адам құқықтарының
жалпы декларациясы» және ... да ... ... ... ... ішкі ... қатынастарды, баланың отбасы мен қоғамдық
тәрбиесі және ағартушылығы мәселелерін қамтитын тарауларына ... ... ... 27 ... ... делінген:
1. Неке мен отбасы, аналық, әкелік және балалық ... ... ... ... мен ...... ... құқығы және
міндеті.
3. Кәмелетке толған және еңбекке жарамды балалар ... ... ... ... тиіс.
1.2. Отбасындағы қарым-қатынас және оның бала дамуына тигізетін ықпалы
Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ...... ... құқығы әрі парызы» деп,
отбасының міндеті анық ... ... ... алыс ... ... ... ... керектігі айтылған.
Сонымен бірге отбасы туралы заң жоғары және орта ... ... ... өзінің ұрпағын тәрбиелеп, қатарға қосу міндеті жүктелген.
Сөйтіп, отбасының әуел бастан-ақ өзіне тән ... ... ... ... ... – баланың ең жақын әлеуметтендіру ортасы қатарында өмірдің
мақсаты, оның құндылықтары не біліп, қалай ұстау ... ... ... ... және онда ... ... орнатуына іс
жүзінде дағдыланады. Сөйтіп, өзінің «кім» және «қандай» екенін, басқалардың
«кім» және «қандай» ... ... ... ... ... Отбасында
әртүрлі жағдаяттар мен төтенше ахуалдарда өзін ұстаудың нормаларын, ... ... ... ... ... үгіт-насихаты,
түсіндіруі, олардың үлгі өнегесі, үйдегі ахуал, отбасының ... ... ... ... ... ... бағалау уәзіндері
(критерий) қалыптасуымен бірге қандай қылықтары үшін сөгіс ... не ... ... пен ... ... ... ... заман отбасының құрылымы өзгеріп, ондағы мүшелер ... бала саны да кеми ... ... ... ... ... ... сипаттағы әлемдік деңгейдегі ақпарат алмасу, отбасы
мүшелерінің ... ... ... да аз ... ... ... әкеге бағыну, өзінен үлкен апа, ... ... ... ... ... түсті. Ендігі кезде отбасын асыраушы әке ғана емес,
ана да оған елеулі үлес ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік сипаты да өзгермелі күйге ... ... әке ... ... ... ... отбасы үшін
жауапкершілікті өз мойындарына алуда.
Қарым-қатынас – адамзат ... аса ... және ... ... соның нәтижесінде тұлғааралық байланыс орнығып, өзара ... ... ... ... ... ... алмасу, сезім
әлемінде бірлесіп ләззат алу, ... ... ... болу ... ... эмоция спектрлерін қамтиды. Қарым-қатынас барысында екі не ... ... екі не ... рухани әлем және ой-пікір, сана-сезім,
мінез-құлық, қылық-жорықтар арасында ... не ... ... ... ... ... талас-тартыс, қарама-қайшылық тұрғысындағы мәміле
үрдісі іске асады.
Отбасы қарама-қатынасында, олардың ішінен келісім, өзара түсіністік,
бірінің ... бой ... ... ... құптауы секілді қарым-
қатынасының қазіргі кездегі басты ... - әр ... ... балалары,
мейлі ересектері болсын, мағлұмат байлығы (информационное богатство) болып,
өзара қарым-қатынас осы мағлұмат алмасу кезінде өте тығыз ... ... ... ... отбасы мүшелерінің рухани кемелденуіне алып келсе,
мұндай ... ... бар. ... ... қарым-қатынас арқылы
біріктіретін, зара туысқандық байланыстарын нығайта түсетін аса ...... ... ... қамсыздандыру мақсатындағы) бірлесіп
еңбек ету, нәтижесіне ортақтасу, бөлісу. Мұндай қарым-қатынас ... ... - әке мен шеше ... ... ... ... ... өнеге болатыны өмірден белгілі. Бұдан басқа әке мен ұл, ... ... бір ... ... бір ... еңбектенуі өзара түсіністікті
нығайтатын аса ... ...... ... ... психолог
ғалымдар тарапынан дәлелденген.
Қарым-қатынас барысындағы біреудің екінші бір адамға әсерін, не
болмаса ... ... ... ықпалдастықтың әдіс-тәсілдері
педагогикалық сипатта болғанымен, ішкі ... ... ... ... ... ... қылық-жорығы, жүріс-тұрысына
тікелей, жанама, сөз арқылы әсер ету болып саналады.
Психолингвист ғалымдар бала ... ... адам ... ... ... ... мән ... белгіленген. Олардың зерттеулері
бойынша сөз арқылы қарым-қатынасқа енуде алдымен дауыс басымы не ... ... ... одан соң айтушының ым-ишарасына, ең
соңында барып, сөздің мәнін аңғартатыны ... ... ... ... ... У.А.Блинков, К.С.Лебединская, И.С.Кон,
Дж.Джанпайд, М.Ю.Долфтов т.б. әке-шешесінің баламен қарым-қатынасында, оның
мінез-құлық ерекшеліктерін ескермеуінен келіспеушілік ... ол ... ... ... ашушаң, қырсықты, не болмаса ынжық, ез,
тарыншақ, жағымпаз, жасқаншақтық қылықтардың ... ... ... ... ... Олар ... орай отбасы қарым-қатынасының
дұрыс болмауынан келіп ... ... ... ... ... ... күйзелісі, қайғысы секілді ішкі жан дүниесіндегі
толқыныстарды көре тұра мән ... не оны ... ... ... пен ... жетіспеушілігін – гиперпротекция ... ... пен ... бір елі таса қылмай, бақылаудың да жақсылық
әкелмейтіндігін белгілеп, оны ... ... түрі деп ... ... душар болған балалар өсе келе
еркіндікті қатты аңсайды да, оған қолы ... ... ... ... ... ... алды-артына қарамай әртүрлі жағымсыз
жағдайларға ұшырайды. Кейде мұны реттеп алу ... ... ... ... ... істерге соқтырады;
• бланың жүріс-тұрысын мүлде ... ... ... ... болмауы, тиымсыздық, тойымсыздық
балаларды ызақорлық пен алаңғасарлық, ... тез ... ... соқтырады;
• ауыруын, әлсіздігін сылтаулатып, ата-анаға дегенін ... ... ... ... ... ... назар аударуды талап ететінін нақты мөлшерлеу күрделі
болса да, маңызды мәселе ... ... ... керек;
• баланың өзін қажетсіз сезінуі, ешкімге керек емес екенін ... ... ... ... ... жүйке әлсіздігіне соқтырады
және талма ауруына бейімділігін арттырады;
• отбасындағы қаталдық: ата-ананың өзара қарым-қатынасындағы, ... ... ...... пен қатыгездікке
жоқтан өзгені сылтауратып әлімжеттік істейтін бейбастық, содырлыққа
соқтырады «тазы ашуын ... ... ... ... мұндай мінезді;
• балаға әлі жетпейтін міндеттер жүктеп, одан ерекше үміт күту ... ... ... ... ... Себебі, ол әке-
шешесі күткен үмітті ақтай ... ... ... ... ... көзі ... өзін нашар, әлсіз сезінеді;
• тәрбиедегі қарым-қайшылық: әкесі бір сөз айтса, шешесі оған қарсы
бір іс айтса, мұғалім олардың екеуін де ... ... өз ... бала ... тілін аларын білмей, кімдікі дұрыс, кімнің
айтқаны қате екенін ажырата алмай дал болады да, ... өз ... ... ... ол ... ... тыңдамайтын, ересектердің
ой-пікірімен санаспайтын тонмойын, тілазар болып өседі.
Қарым-қатынас арқылы ықпал етудің қай түрін не тәсілін алып ... ол ... ... ... әсер ету, сол арқылы ... ... мен ... жол ... қалаған пікірді, іс-әрекет түрінде орындауды
1-суреттен көруге болады.
1-сурет. Отбасы қарым-қатынасының тәрбиелік ықпалының үлгісі
|Ата-ананың өз |
|ойындағысының ... ... өз ... ... ... ... |
|еріксіз, |
|жалтақ, |
|ұқыпсыздық,|
|тартымшақ, |
|жалқау, ... ... ... ... |
|Өзіне |
|сенім, |
|басқаларға |
|сенім, ... ... ... |
|жігерлі, |
|батыл, |
|ойлану, ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... ... ету ... ... тыс ... ... | ... ... ... тыс ... |
|қадағалау | ... ... ... |
| ... ... ... ... ерту |
|Балаға дегенін |Еліктету ... | ... ... ... ... ... |жасау ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... |
|ету ... ... ... келу ... ... |Оң ... ... |
|түйсінеді, ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу әдістері педагогикада сана-сезіміне ықпал ету, іс-
әрекетін ... ... ... топтастырылған. Отбасы тәрбиесіне
байланысты ғылыми-педагогикалық, пратикалық бағыттағы, отбасы ... ... ... зерттеу және өзіміздің практикалық
жұмыстарымыздың нәтижесінде ата-ананың балаға ықпал ету әдістерін:
... ету ... ... ... сенімін нығайту;
• ықпал ету арқылы баланың психикасын тежеу;
• ықпал ету арқылы қуаныш сезімін ояту;
• ықпал ету арқылы теріс әрекеттерге ... деп ... ... ... ... ықпал ету әдістерін топтастыру
|№ |Әдістер ... ... |
| | ... | |
|1 ... ету ... ... сендіру, иландыру:|Өзіне сенімі артады |
| |баланың өзіне сенімін|ақыл-кеңес, іс-әрекетін | |
| ... ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... болу т.б. | |
|2 ... ету ... ... ... өз |Тартыншақ, қорқақа, |
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |қулық, т.с.с. |
| | ... т.б. | |
|3 ... ету ... ... мақтау, мадақтау, |Көңілі өсіп, |
| ... ... ... ... ... демалысын |марқаяды, батылдық, |
| | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... |
| | | ... ашылады.|
|4 |Теріс әрекетке түрткі|Баланың ырқына көну, |Қырсықты, өзімшіл, |
| |болатын ... ... ... ... |рақымсыз, ұқыпсыз, |
| | |мән ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... қатыгез, |
| | ... ... ... ... озбыр, |
| | ... ... ету, ... |т.б. |
| | ... ... т.б. | ... ... ... ... ... және
психологиялық еңбектерді зерделей келе және бақылауларымыз бен ... ... ... ... біз ... күн ... ... аса қажетті компонент екеніне көз жеткіздік. Отбасы тәртібі,
оның әр ... ... ... ... және ... қамтитыны белгілі. Осыған орай, Ақжайық ауданындағы мектеп
оқушыларының ата-аналары арасында жүргізілген ... ... ... олардың барлығының, тәртіп дегенде: «ол баланың сабағына өз
уақытында баруы – 79%, ... ... – 82%, әдеп ... мектепке
кешікпеуі – 92%, қалғандарының барлығы әйтеуір жақсы ... ... да – ... ... ... келтірілген мағлұматтардан ата-аналардың тәртіпті, жалпы
отбасына онша қатысы жоқ, көбінесе, мектепке ... ... ... ... ... ... бір де бір ата-ана, отбасы
мүшесінің әрқайсысының өзіне ғана тиесілі күн тәртібі болуы мүмкін, ... оның ... ... ... ... екенін ескермеген. Көпшілік
ата-аналар тәртіп пен күн тәртібінің ара жігін нақты ... ... Олар ... ... ... мен ... әр адамның
жеке гигиенасын тәртіпке жатқызбайды.
Осы және басқа да тексеру жұмыстарының ... ... ... ауылды жерде ретсіз, жүйесіз екені, көпшілік ата-аналар ... ... өзі ... ... ... ... ретінде қарайтыны және
тәртіп, күн тәртібі ... ... өте ... сыңаржақты екенін
көрсетті.
3. Педагогикалық ұжым мен ... ... ... және оның
бала тәрбиесі мен ата-аналардың мәдениетін көтерудегі маңызы
Мектеп- өскелең ұрпақты тәрбиелеу жүйесіндегі ... ... Оның ... тәрбиелеудегі ролі өте зор. Еліміздің бүкіл жастары мектеп арқылы
өмірге ... ... ... еш ... ... ... ... өз
бетінше жеке автономиялық мекеме болған емес, сондықтан оның іс-әрекеті
отбасымен, жұртшылықпен, ... ... ... ... ... үлкен тәрбиелік функциясы осында.
Мектеп тәрбиеге байланысты барлық ... ... ... және
біріктіру рөлін атқарады. Ол ішкі тәрбие процесін басқарып қана қоймайды,
сонымен бірге ... ... ... ... тәрбие
жұмысының мақсатқа бағыттылығын ... ... Осы ... ... тәрбие жұмысын ұйымдастырудың, жеке адамның ... ... әр ... ... ... ... ... іс- әрекеттің ең бастысы- тәрбие түрлерінің (дүниетаным, еңбек
мінез- құлық, эстетикалық және дене тәрбиесі) ... және ... ... ... жүргізілетін тәрбие жұмысының формалары көптеп
саналады. Олар: ата- ... ... ... жетекшілерінің және мұғалімнің
отбасымен жұмысы, сыныптан және мектептен тыс тәрбие жұмыстары. ... ... ... басшылық жасайды, көмектеседі, тиісті
адамдармен, ұйымдармен бірігіп, іске асыруды қамтамасыз ... ... ... жеке ... жоғары моральдық қасиеттерін
қалыптастыруда, адамгершілік сезімін, эстетикалық талғамын дамытуда
қоғамдық ... ... ... орны ерекше. Олардың ынтымақтасып
істейтін жұмыстарының негізгі бағыттары: ... ... ата- ... ... жұмысының жоспарын жасап, оны басшылыққа алады.
Мектеп оқу- тәрбие жұмысының мазмұнын ... ... ... ... ... жұрт ... ... пен отбасы ынтымақтастығының бірнеше формалары бар. Мектеп ... ... ... ... ата- ... ... Онда көптеген
мәселелер, мысалы күнделік өмір, еңбек, демалыс, оқушылардың бос ... ... оқу және ... ... т.б. ... ... одан ... жолдары қарастырылады.
Байланыс формаларының бірі- педагогтардың оқушылар үйіне баруы.
Мақсат: оқушылардың үй- ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі тақырыптарға ата- аналармен әңгіме
өткізу, пікір алмасу.
Мектеп пен отбасы ынтымақтастығының тағы бір ... ... ... ата- аналарға білім беру.
Қазір ата- аналар және қалың бұқара арасында психологиялық ... ... ... ... өте зор. ... ... оқыту
мен тәрбие міндеттерін шешуде болымды әсер етеді. Н. К. ... ... ата- ... ... ... қаруландырудың қажет
екенін бірнеше рет айтқан болатын.
Ата- аналардың тәрбие процесінде жеке адамның қалыптасуына ықпалы,
олардың ... және ... ... ... Осы ... ... ... негіздерімен ата- аналарды қаруландыру-
мектеп алдында тұрған басты міндеттердің бірі.
Мектептің ата- аналар комитеті мұғалімдерге, ата- аналарғакөмектеседі,
балалардың десалысын, қиын ... ... ... ... ... ... ... қатысады. Ата- аналар жиналыстарын,
олардың конференцияларын, пікірталастарды, балалар мерекелерін ... ... ... ... бүкіл халықтың және мемлекеттің негізгі мақсаты
қазіргі заманның талаптарына сәйкес балаларды және жастарды ... ... ... ... орта және ... оқу ... түсуге,
халық шаруашылығының салаларында еңбек етуге даярлау. Міне осы ... ... ... ісі болып отыр.
Мектеп жасындағы балаларды тәрбиелеуде және оқытуда мектеп шешуші роль
атқарады. Оның маман ... ... бар және ол ... жұмысын ең
алдыңғы қатарлы педагогикалық теория негізінде жүргізеді. Мемлекет балалар
тәрбиелеуде отбасына мектеп арқылы көмектесіп, ... ... ... ұйымдастыруларына әсер етіп отырады. Мектеп мемлекеттік мекеме ... ... ... балаларды, жасөспірімдер мен жастарды дұрыс
тәрбиелеуге, жәрдемдесуге ата- ... ... ... ... жүргізуге міндетті. Отбасы өз тарапынан оқу- тәрбие жұмысын
ұйымдастыруда мектепке ... ... және ... ... ... сынып
жетекшілері арқылы жүзеге асырылады. Төменгі сыныптарда мұғалімдер ата-
аналармен, ... ... ... ... болады. Жоғары сыныптарда
да әр мұғалім белгілі мөлшерде ата- ... ... ... олармен үзбей
байланыста болатын тек сынып жетекшілері ғана.
Қазақстан мектебі халықтың имандылық- ... ... ... ... ... қосуы тиіс. Бұл міндеттерді ол оқушыларға ғана емес,
олардың ата- аналарына да тәрбиелік әсер ету жолымен жете ... ... ... ... ... өр ... және
өзіне жоғары талап қоя білетін азамат етіп тәрбиелеуде мектеп пен ... ... ... да ... жаңа заман талабына сай ... ... мен ... қиын да жауапты ісіне көмектесуге үкімет ата-
аналарға зор талап қоюда.
Балалар мектеп қабырғасында ... ауыл ... ... ... ... ... ... Олар келешекте кім
болмасын, осы армандарына жетуге қәзірден бастап даярлануы ... ... ... ... бой ... білуге, өз бойында ерік пен ... ... ... ... тиісті.
Саналы тәртіпті қалай тәрбиелеу керек? Әлде- қандай бір күшпен
көндірме, әлде ... ету ... ма? Жоқ, бұл екі ... та ... ... ... ... тәрбие істерарқылы іске асырылады. Ал біз ... етіп ... ... ... ... және ... осы көптәрбие
әдісінің бірі.
Кейбір ата- ана баласының мінезіндегі ... ... тағы ... көргенде, жете түсінбей таңданады. Ондай ата- аналар ... бала ... ... ақ ... ... жетекшісімен
байланысып, дереу оларды болдырмаудың жолын бірлесе ... ... ... ол ... ... ... ... бар ма, болмаса он
не? ... ... ... жұмысында бір ізділік, бір бағыттылық, жүйелілік болуы шарт.
Сонда ол дұрыс нәтиже ... ... ата- ... ... шақырмаса
бармайды. Соның салдарынан баласының сабақтан басқа ... ... ... бар, неге құмар, нені жаратпайды, кіммен өзін қалай ... ... ... ... ... ... ... біліп,
баласының әрбір әрекетіне баға беріп бағыттап отырмайды.
Мектептің, отбасының және мемлекетіміздің достық және ынтымақтасу
идеясы ... ... ... ... ... ... даму қозғалысына сәйкес мектептің, отбасының және ... ... мен ... ... ... жеделдетудің негізгі
жолдарының бірі болады.
“Білім туралы” заңда мектеп пен отбасының және ... ... ... ... беру ісін ... ... асыратындығы атап айтылады.
(9)
Жеке адамның дамуы мен қалыптасуына ықпал жасайтын әр түрлі тәрбие
факторларды ... ... ... жөн. ... ... пен ... күш ... бірігуімен асырылатын тәрбиенің жүйесін
қарастырған жөн.
Мектептің ... ... ... ... ... тәрбие жүйесінде
отбасының алатын орны зор. Қазақстандық отбасы кішігірім ұжым, көп ұлтты
мемлекетіміздің негізі осы ... ... ... Осы тұрғыдан әрбір
отбасы өзін қоғамның бір бөлігі деп түсінеді. ... ... ... ... беру, жарқын нысананы нұсқау ата- ананың ардақты
борышы болып табылады. Бұл мәселені дұрыс шешу әке мен ... ... ... ... өмір ... іс- ... білім және
адамгершілік дәрежесіне байланысты.
Көптеген отбасылар балалар тәрбиесін өздерінің ардақты ... ... Оған ... ... ... мен ... батырлардың өскен
отбасыларын атауға болады. Мысалы, Мәншүк ... Әлия ... ... ... ... өз кезінде Кеңес үкіметінің жастарға тамаша үлгі
болатын отбасылық үлгі ... бұл ... ... ... ... идеалды, жақсы
өнегелерді сақтаушы. Осындай әдет- ғұрыптармен баланың жеке басы ... өмір ... және ... қалыптаса бастайды, морльдық
норманы игеруге тырысады. Сондықтан отбасы өмірі жеке ... ... ... ... болады.
Ата- аналар балаларды тәрбиелеу ісінде мектеппен қарым- қатынас,
тікелей байланыс жасауды ... ... деп ... ... ... өз ... ... жетістіктері сынып, мектеп ұжымдарының
оқу- ... ... ... ... Ал бұл
жағдай оқу- тәрбие процесінің мазмұнын, сапасын және тиімділігін ... ... мен ... ... ... ... қажет етеді.
Соңғы жылдары отбасылық тәрбиені одан әрі жетілдіруде ата- ... ... ... ... ... аса мән ... ... бала тәрбиесі ата- аналар алдында тұрған әрі күрделі, әрі жауапты ... ... ... ... ... алғашқы тәрбие мектебі, отбасылық
кезеңдегі баланың өмірі мен іс- ... оның ... ... ... ... бала үшін ешуақытта ұмытылмайтын орта болып қалады.
Әрине, бұдан ... ... бір ғана ... ... ... деп ... ... болмайды. Отбасылық тәрбие проблемасын шешу
отбасы мен мектептің тікелей міндеті. Олар білім мен ... ... ... ... ... күш салады, нәтижелі жұмыс ... ... дер ... жалпы орта және кәсіптік білім алуына қажетті жағдай
жасайды.
Сонымен балалар мен жеткіншектерді жан- жақты және ... ... ... ... ... ... ... принциптеріне
негізделеді. Олар: ата- аналардың ... ... жете ... білуі,
отбасындағы бірауыздылық, өзара сыйлаушылық пен түсінушілік, жылы шырай
отбасы мүшелерінің рухани күшінің ... ... ата- ... ... бала ... ... ... ұжымы үшін байыпты үлгі, ата- аналар ... ... ... ... қоя ... принциптерді жүзеге асыру мектеп пен отбасы ... ... ... ... формаларына байланысты. ... іс- ... ... ... пен ... ... ... ісінде әр түрлі жұмыс формаларын қолданады.
Ата-аналармен жеке кездесу. Сынып жетекшілерінің мұғалімдердің ... жеке ... ... өмірінде дәстүрге айналған. Оқушылардың
отбасына бару, ата- ... ... ... ... сынып жетекшілері
олармен кездеседі. Ата- аналармен ... ... ... ... ынтасы мен қабілеті, қызығушылығы мен бейімділігі, ... ... ... ... ... ... Сонымен
бірге сынып жетекшілері ата- аналарды балалардың үлгерімі, қоғамдық жұмысқа
белсенділігі, кейбір қылықтары ... ... ... күн ... оларды еңбекке баулу, үйге ... ... ... жайлы ата- аналарға педагогикалық кеңес береді.
Ата- аналарды мектепке шақырып сөйлесудің де маңызы өте зор. ... ... ... әр ... ... байланысты. Мәселен,
бала жақсы оқиды, тәртібі де жаман емес, бірақ қоғамдық ... ... ... жоқ. Бұл ... ата- ... күні бұрын ескету, оларға
дұрыс кеңес беру өте қажет. Ғылымның кейбір салаларына баланың ... ... ... ал ... ата- ... ... өрескел қылықтары
үшін де шақыруға тура келеді.
Міне осы жағдайларда ата-аталармен кездесіп, оларға педагогикалық
кеңес беру ... ... ... ... басшыларының борышы,
нақты көмегі. Мектепте кездесу үшін ата- аналар күні ... Осы ... ... ... ... оқу мәселелері жайлы пікір алмасады, қажетті
кеңестер (консультатциялар) алады.
Ата- аналар жиналысы мектеп бойынша ... екі рет, ... ... рет ... ... ... ұйымдастырып, өткізуге ата- аналар
комитеті мен ата- аналар активі мектеп басшылары және сынып жетекшілермен
бірдей ... ... Ата- ... ... оқу- ... жұмысы
қаралады, оның сапасын жақсартудың негізгі ... ... ... ... ... ... жайлы есеп береді.
Жиналыстарда сынып жетекшілері ата- аналарды сынып ұжымының оқу-
тәрбие жоспарымен, ал мектеп басшылары ... ... және ... ... ... ... және ата- ... комитетінің іс– жоспарларымен
таныстырады.
Мектеп өмірінде тақырыптық ата- аналар жиналыстарын ... ... ... мәні бар. ... ... ... ата- аналарды
психологиялық- педагогикалық білім мен тәжірибе жаңалықтарымен таныстыру.
Озат мектептердің тақырыптық жиналыстарында талқыланып ... ... ... ... ... жөнінде”, “Отбасы мен мектептің
ынтымақтастығы”, “Отбасылық тәрбиедегі кейбір ... ... ... ... қиын балалармен қалай жұмыс істеуге
болады”, “Оқушылардың үйге берілген оқу тапсырмаларын үнемі орындап отыруын
отыруын ата- ... ... мен ... ... ата- ... бақылауы
мен басшылығы”, “Отбасы мүшелерінің арасындағы өзара құрметтілік, достық
пен адалдық”, “Кәсіптік бағдар, мамандық таңдау”.
Селолық жерлерде ата- ... ... ... жер ... ... ... жерлеріне барып жиналыстар өткізуге болады. Ол бөлімшелерінде,
алыстағы мал шаруашылығы отарында ... ... ... ... ... ... мектеп ұжымы жыл басында жоспарға
енгізеді. Жоспар ... ... ... ... ... ... педагогикалық тақырыптарға дәрістер оқиды, әңгімелер
өткізеді. Мұндай жиналыстар ата- ... кең ... ... ... тиіс.
Мұғалімдердің басшылығымен оқушылар-көркем өнерпаздар үйірмесінің
мүшелері ата- аналар ... өнер ... үшін ... мен ... Педагогикалық жыне
психологиялық білімі бар ата- аналарға түрлі тақырыптарда ... ... ... Олардың мазмұны ата- аналардың білім ... мен ... сай ... ... ... ... ... жайлы
газет және журнал беттерінде жарияланған озат ... ... ... ... мән ... оның күн ... ... мәселе екендігі
ата- аналар арасында дұрыс насихатталуы керек.
Әңгімелер мен дәрістердің мазмұны балалардың жас және ... сай ... ... ... ... мектеп жасындағы
балалар тәрбиесінің ... ... ... ... ... мен ... іс- әрекеттерінің түрлері, әсіресе алты
жастағы балалар мен ұйымдастырылатын ... ... ... мен
тәсілдері жайлы. Сонымен бірге қиын балар мен жұмыс істеуде ... ... ... ... ... олардың таным
қабілетін, еңбекке деген ынтасын, қызығушылығын оятып, ... ... ... ... ... ... ... кеңес береді.
Жоғары сынып оқушыларымен ... ... ... ... ... бар. ... ... негіздерін игереді, адамгершілік,
еңбек тәрбиесінің барысында, олардың ... ... ... пайдалы және өнімді еңбекке тікелей қатысады, ... ... ... үшін мамандардан тұжырымды кеңестер алады. Демек өмірге,
еңбекке өзін-өзі даярлауға бет бұрады.
Тәрбие жұмыстарының осындай ... ... еске ... ... ауыл ... мамандары, инженерлер, дәрігерлер, заң
қызметкерлері балалардың ата- ... ... ... ... өткізу. Жанұялық тәрбиенің басты мәселелері жайлы пікір
алысу негізінде паралельді ... ... ата- ... ... ... ... және ... ұжымдарының
уәкілдері де қатысады. Конференцияда талқыланатын тақырыптарды күні бұрын,
яғни алдын-ала ұсынуға болады. Мысалы: “Балаларды ... ... ... ... ... тәрбиедегі жұртшылықтың ролі”,
“Интернационалдық және ... ... т.б. ... ... ... бала тәрбиесі жайлы тәжірбиелер еске алынып, конференцияларда
ата- аналардың: “Үйге берілген оқу тапсырмасын орындауда мен ... ... ... ... ... ... ... бала бос
уақытын қалай пайдалану керек” сияқты баяндамалары тыңдалады.
Әдетте конференцияны мектеп ... ... ... ата- ... ... я болмаса республикаға еңбегі сіңген озат ... ... ... ... ... кең ... ... алысу болады.
Конференция өз жұмысын қысқа әдістемелік ... ... ... ... ... ұйымдастырылып, жанұялық ... ... ... ... болады. Олар ата- аналардың
жанұядағы күн ... ... ... ... ... ... теле және ... тізімі, т.б. Конференция соңында бала
тәрбиесіне байланысты фильм көрсету т.б. болады.
Ата-аналар лекторийлері. Олар мектептердің, балалар ... ... мен ... ... ... ... жұмысы
бір немесе екі жылға жоспарланып, онда ... ... ... ата-
аналар үшін дәрістер оқылады.
Облыстық мұғалімдер білімін жетілдіру институттары мен ... ... ... ... ... ... өздерінің
біріккен кеңесінің мәжілісінде бекітеді. Мысалы, минимиум- бағдарламасында
мынадай тақырыптарды ұсынуға болады:
1. Саналы тәрбиенің мақсаты мен ... ... ... және ғылыми техникалық прогресс.
3. Жеке адамның дамуы мен қалыптасуына ортаның және тәрбиенің ролі.
4. Қоғамдық және ... ... ... ... ... психологиялық негіздері, принциптері мен жалпы әдістері.
6. Ақыл-ой және адамгершілік тәрбиесі.
7. ... мен ... ... ... ... ... ... мектепаралық өндіріс комбинаттарының, өнеркәсіп,
ауыл шаруашылық өндірістерінің тәрбиелік ролі.
8. Эстетикалық және дене тәрбиесі.
9. Интернационалдық тәрбие.
10. ... ... ... ... тәрбиесі, жастарды некелік- жанұялық өмірге дайындау.
12. Ғылыми- ... ... ... ... ... қалдырмаудың ғылыми-педагогикалық негіздері.
Университеттер. Ата- аналарға, жұртшылыққа жүйелі педагогикалық білім
беретін ата- ... ... және ... университеттерінің жанынан
педагогикалық факультеттер ұйымдастырады. Университеттерде оқу мерзімі ... Оқу ... ... ... ... ... түсетін адамдар
мектеп жанындағы ата-аналар ... ... ... ... ... ... психологиясы, жас ерекшелік ... ... ... және ... ... өнер, медицина,
құқық және заң тақырыптарында лекциялар тыңдайды, семинарларға қатысады,
рефераттар жазады.
Университетте тыңдаушылар ... оқу ... ... ... ... оқу ... соңында емтихан тапсырады. ... ... ... ... ... ... Актив мектептің барлық жұмысына қатысады, ата-
аналармен қарым- қатынас жасайды, пікір алысады, оларға көмек ... ата- ... ... және ... ... ... өткізуге көмектеседі, еңбек тәрбиесін қоғамдық пайдалы жұмысты
және өнімді ... ... өз ... ... ... үйін, спорт
алаңын жөндеу жұмысына қатысады. Жеке жанұямен жұмыс ... ... ... және ... ... ата- аналарға ықпал жасайды,
кейбір, әсіресе қиын балаларды шефтікке ... ... ... ... активі мұғалімдер ұжымының үлкен тірегі. Сондықтан мектеп
басшылары ата- аналар ... ... ... ... Олар ... ... ... тәрбие процесі мен принциптері,
әдістері мен тәсілдері, баланың жасына қарай дене және ... ... ... ... және ... біліммен актив мүшелерін
қаруландырады.
Жас ұрпаққа тәрбие беру ісінде бекіткен бағдарламаларда көрсетілген
негізгі міндеттермен ата- ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығына олардың көзін жеткізу мектеп
алдында ... ең ... ... бірі.
Жасөспірімдерді жан- жақты, жарасымды етіп тәрбиелеу ісінде бір ... пен ... ... ықпал жасау өрісімен шектелуге болмайды. Балалар
мен жетекшілерге ықпал жасаудың ... да ... ... жоғарыда
айтылды. Бұл барлық халықтың, өндірістер мен мекемелердегі, ауылдық
жерлердегі еңбек ... ... ... мен ... ... жұмыстардың
барлық түрлеріне қатысады. Осы үш күштің оқу- тәрбие процесін ... ... ... ... ... айналған. Мектеп пен жанұя
жұртшылықпен еңбек ұжымдарымен мақсаты мен ... ... ... ... ... ... жұмыстарының қорытындыларымен озат іс
тәжірибелері толық дәлел. Атақты ғалым педагогтар Н.К. ... ... В.С. ... Е.А. ... т.б. бұл ... ... ... зор үлес қосты. Ал 60-80 жылдары бірсыпыра кеңес педагогтары
С. Көбеев, Ю. ... А.Г. ... т.б. ... мектептің,
жанұяның және жұртшылықтың өзара ынтымақтасып, оқушылардың ... тыс ... ... ... жұмыстарының табиғи
байланыстылығы, формалар мен әдістері зерттеліп жинақталды. Бұл ... ... ... ... мен ата- ... ... ... тәрбие беру- жалпы мемлекеттік, жалпы халықтық іс. Мектеп
реформасында ... мен ... ... және ... ... ... негізгі формалары мен бағыттары көрсетіледі. Онда: “Тәрбиенің
тиімділігін арттыру көп дәрежеде ... ... ... ... ... күш ... ... және олардың оқушыларға
қоятын талабының бірыңғайлылығына байланысты. ... мен ... ... ... ... ... мен мектепке көмек жөніндегі
комиссияларының қызметін жандандыру, жалпы білім ... ... ... ... мен ... оқу- ... мекемелері жанындағы
ата- аналар комитеттері жұмысының пәрменділігін арттыру, үйірмелерде сабақ
өткізуге ата- аналарды ... ... ... деп ... ... ... жұртшылықтың көмегімен жүргізілетін
жұмыстардың мынау сияқты әр түрлі формалары бар: мектеп пен ... ... ... ... ... мен ... көмектесу
кеңестері, мөлтек аудандардағы кеңестер, ... ... ... ... ісі жөніндегі комитеттер.
Ата- аналар жұртшылығының тұрақты органы ата- ... ... ... ұжымымен бірге жұртшылықтың көмегін пайдалана ... оқу- ... ... ... ... ... ... оларды іске
асырудың барлық мүмкіндіктерін қарастырады. Ата- ... ... ... ... ... пен ... ... ата- аналар жиналыстарын,
конференцияларын, ... ... ... ... ата- ... тарту, қатысуларын бақылау;
- үлгермейтін және “қиын” балаларды шефке алу, сынып жетекшілеріне
көмектесу;
- үйірме жұмыстарын ... ... ... демалысын ұйымдастыру;
- топ серуендерді, таным жорықтарды өткізуге қатысу.
Біздің елімізде идеологиялық жұмысты, оның маңызды бөлімі- ата- аналар ... ... ... ... ... ... зор. Ол ... мектеппен бірігіп оқу- тәрбие мәселелерін ... ... сай ... ... ... ... ата-аналар арасында насихаттау мәселесіне
көрнекті педагогтар әр уақытта назар аударды.
Әрбір қоғам ... ... ... ... ... тәрбиелеу үшін ата- аналарға үлкен жауапкершілік ... ... ... ата- аналардың педагогикалық мәдениетін көтеруді талап етті.
Өйткені жанұя бала ... ... рет ... ... ... ... және ... орны екені бесенеден белгілі.
Бала тәрбиесі өте ұзақ және күрделі процесс, оны іске асыру әрбір
тәрбиешінің арнайы ... ... ... ... ... К. ... ата- ... өз бетімен білім алу ісіне көмектесу, оларды
педагогикалық минимуммен ... ... қам ... ... ... өз
еңбектерінде бірнеше рет атап көрсеткен.
Соңғы жылдары ата- аналардың педагогикалық мәдениетін ... ... мән ... отыр. “Білім туралы” Заңда, тәлім- ... ата- ... ... жаппай оқу жүйесін өрістету
отбасылық тәрбиені жақсартуда маңызды рөл атқаратынын, ... ... ... ... мен ... ауызша насихатты
кеңінен пайдалану керектігі айтылды. (9)
Осы жаңа талап тұрғысынан ата- аналардың педагогикалық ... ... ... ... ... ... мен ... қаулы, қарарлармен,
психологиялық-педагогикалық біліммен, тәрбиенің теорияларымен, озат
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... беру жолдарын жетілдірудің ұжымдық
топталған және дербес формалары кең өріс алуда.
Ата- аналардың педагогикалық білім ... ... еске ... ... ... көптеген жеке түрлерін іскерлікпен
ұйымдастыру, тиісті көмек көрсетіп отыру. Өйткені ата- ... ... ... ... ... ... беру факультеттеріне
немесе ата- аналар университеттеріне қатыса алмайды. Сондықтан мұндай ата-
аналар үшін ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып отырған жөн:
а) тәрбиенің теориясын өз бетінше оқитын ата- ... ... ... ... мен ... ... бала ... жайлы жазылған әдебиеттерді жанұяда кеңінен насихаттау,
ұсынылатын әдебиеттердің, кино, спектакльдердің тізімін ... беру ... ... ... ... ... ... кітапхана жасауға көмектесу;
в) мектепте және ... ... жері мен ... мекенінде ата- аналар
үшін ауық- ауық ... ... ... ... ... олардың өз
бетінше жұмыс істеу әдістері жайлы әңгімелер өткізу, дәрістер оқу.
Осылардың бәрі ата- ... мен ... ... ... ... үшін ... ... мен мұғалімдерді және ағарту
қызметкерлерін алдында тұрған міндеттерді орындауға жұмылдырады.
Ата- аналарға ... беру ісін одан әрі ... ... ... ... әр ... вариантта оқу жоспары мен бағдарламалар жасалынды.
Мысалы: “Ата- аналарға сынып ... ... беру ... ... ... педагогикалық курсының негізгі тақырыптары: “Жаңа ... ... ... ... жас ... ... еңбек, эстетикалық дене тәрбиелері”, “Шәкірттердің үйде
орындайтын оқу тапсырмалары” қамтылды. Бұл ата- ... ... ... формасы болды. Сонымен бірге ата- аналарға педагогикалық білім
берудің басқа да ... ... ... ... ... ... ... алмасу конференциялары, ата-аналар жиналыстары,
семинарлар, педагогикалық білім беру университеттері мен факультеттері ... ... ... мәні:
біріншіден, ата- аналарды бір мақсатқа біріктіріп, сынып ... ... ... мен ... ... ... ал ол ... және
қоғамдық тәрбиенің дамуына игі ықпал жасайды;
үшіншіден, ата- ... ... ... ... ... ... процесіндегі түрлі педагогикалық құбылыстармен және заңдылықтармен
танысады, оларды тиімді пайдаланудың ... ... ... ... ... ... беруде өте маңызды және
басты құжаттардың бірі 1995 жылы ... оқу ... мен ... ... сай ... одақ бойынша мектептерде психологиялық-
педагогикалық және қоғамдық- саяси білім беретін екі ... ... ... ... ... мен ... үш варианттан тұрады, бірінші вариант
бойынша барлық ... ... жылы ... ... ... ... екінші жылы тыңдаушылар үш топқа бөлініп, олар
балалардың жас ерекшеліктеріне сай оқу және ... ... ... топ кіші ... ... ... ... топ жоғары ... ... ... топ ... ... жасындағы балалар.
Екінші вариант бірінші вариантты жалғасы. Бұл вариант ... ... ... ... ... ... орта білім және жанұя
тәрбиесінен тәжірибесі бар тыңдаушыларға арналған.
Үшінші вариант пәндік принцип негізінде ... ... ... ... ... ... ... ше шуге
қажетті білім шеңберін меңгеріп алады.
Бағдарламада кейбір күрделі мәселелердің мектеп реформасы ... ... ... жөн. Ол үшін ата – ... ... кеңесі
бұл үшінші вариантта көрсетілген оқушылар гигиенасы, психология, жанұялық
педагогика пәндері бойынша оқылатын ... ... ... ... ... және ... ... принципі
негізінде балалардың жас ерекшеліктеріне сай іріктеп алуы ... ... ... ... пәні ... ... және ... оқу жылында
өткізілетін семинар сабақтарының сапасы жақсарту, сағат ... ... ... ... және ... ... ... етіп байланыстырып
отыруға, балалар қылықтарының себептері мен мотивтерін ата – ... ... ... мен ... ... ... Ал, ... – саяси
білім беру жүйесінде құқұқтық білім ... ата – ... ... ... ... өте ... ... азаматтық, жанұялық және қылмыстық
құқыққа байланысты ... олар жете біле ... ... ... ... және ... сабақ ата – аналардың
психалогиялық – педагогикалық және ...... ... ... формасына айналуы қажет.
Бағдарлама бойынша ата – аналардың жеке, топтық, ұжымдық ... ... етіп ... ... жас ... ... алу, жастарды жанұялық өмірге даярлау, акселерация сияқты актауальды
мәселелермен ата – ... ... оқу ... ... ... және жанұяда тәрбие процесін жетілдірудің басты ... ... ата – ... ... білім берудің әр түрлі
формалары пайда болды. Халыққа нақты педагогикалық білім беру ... ... ... және ... ... ... ... алынды.
Еліміз бойынша халықтар үшін жаппай педагогикалық оқу күні лекциялар,
консультациялар, әңгімелер, конференциялар, диспуттар, ауызшалар, ... теле және ... ... ... Осы ... ... ... белсенділікпен қатысады. Демек, педагогикалық білім
беру жұмыстарының бұл формалары да дәстүрге айналды.
Қазақстанда мектептермен жұртшылықтың ... ... ... ... ... ... ... кең өріс алды. Оның
негізгі бағыты-педагогикалық ... ... ... ... арасында саяси педагогикалық ... ... ... ... ... ... болды.Халықтың
педагогикалық мәдениетін көтерудің жоғары формасы-педагогикалық ... ... ... ... беру ... ... және практикалық
сабақтарды үйлесімді етіп өткізуде республика ... ... ... пайдалану, жанұяда балаларды тәрбиелеу мен оқыту
процесін жетілдірудің тиімді жолдарына айналды.
Университетте төрт курс-факультеттер ұйымдастырылған:
І-курс-факуьтет І-ІV ... ... ... V- VІ сыныптар оқушыларының ата-аналары үшін;
ІІІ-курс-факультет VІІ- VІІІ ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының ата-аналары үшін ;
Әрбір курс-факультеті университет кеңесі жасаған оқу жоспарымен жұмыс
жасайды. Мысалы, әрбір ... ... өту ... :
І ... ... сыныптарда оқушылар ұжымын тәрбиелеу проблемасы.
2. Ата-аналарды тәрбие мәселері бойынша жаңа оқулықтар және ... ... Кіші ... ... ... ... әрбиелеу.
Практикум. Жазу құралдары мен мектеп оқулықтары жайлы.
ІІ курс. 1. Сынып ұжымын құрудың педагогикалық және ... Орта ... ... ... ... ... ... педагогикалық практика жайлы мерзімді әдебиеттермен
таныстыру.
ІІІ курс.
1. оқушылардың сынып ... ... ... ... ... ... ... қажеттілік пен ынтаны дамыту.
Практикум. Оқушының дәптері мен оқулықтары.
ІV курс.
1. Азамат болу міндеттері.
2. ... ... ... ... мен икемділігін қалптастыру.
Практикум. Ата-аналарды оқу ... ... ... ... ... жүйесі ата-аналарды өз бетімен үй
тапсырмасын орындауға үйретеді, ... ... және ... ... ... ... ... насихаттаудың басқада
формалары; ата-аналар үшін жеке консультациялары қолданылады.
Сонымен ... ... үшін ... ... ... тиімді формалары, атап айтқанда, көрермендер конференциясы
эскурсия, ... ... ... ... Мысалы, практикалық
сабақты өткізу тәжірибесінен үзінді ... ... ... ... өмірінен тыңдаушылар үшін әртүрлі мына сияқты проблемалық
сұрақтар ұсынылады:
1. Сіз ... ... пен ... көмектесу кеңесінің төрағасысыз.
Баласын тәрбиелеуде өз міндеттерін орындамайтын жауапсыз, селқос ата-
аналар ... ... ... ... хат ... Сіз ... шара
қолданар едіңіз?
2. Сіздің қызметкеріңіздің баласы нашар оқиды, анасын сыйламайды деп
мектептен хат ... Ал ... ... ... ... ... тақтасында”
ілінген, баласы өзі тәрбиелейді, күйеуі жоқ. Бұл ... ... ... ... ... ... не ... едіңіз?
4. Зейіні нашар, шашыраңқы баламен қалай жұмыс істеу керек?
5. Жанұяда ата- ... мен ... ... ... қалай
шешуге болады? т.б.
Сұрақтарға жауаптар дайындау үшін ата- аналарға келесі кезекті ... ... ... Онда ... ... пікір алысады, ал сабақ
жетекшісі олардың пікірлерін жинақтайды, мәселенің шешілу жолдарын талдап,
оларға нақты ... ... ... ... өткізудің мұндай әдістері ата-
аналардың белсенділігін ... ... ... ... ... ... кеңейтеді.
Мектептерде ата- аналар мен халық арасында педагогикалық білімді
насихаттаудың көптеген формаларын ... ... ... ... ... ... ... көтеруде радиолекторияның маңызы өте
зор.
Мектеп бойынша аптасына бір рет ата- ... үшін ... ... ... ... ... ... жаңалықтарды
хабарлайды, тәрбиенің әр түрлі ... ... ... ... ... кеңесі бекіткен жоспар бойынша жұмыс істейді.
Жоспарда шамамен мынадай тақырыптарды ұсынуға болады:
Құқықтық тәрбие:
1. Құқықтық ... ... ... ... және ... ... заңдар.
3. Қазақстан жастарының құқықтары мен міндеттері.
4. Жеткіншектермен жүргізілетін тәрбие жұмыстарының кейбір ерекшеліктері.
5. Біз кімді және не үшін ... ... ... ... ... ... және ... тәрбиесінің өзара байланысы т.б.
Еңбекке тәрбиелеу, кәсіптік бағдар:
1. Балаларды мамандық таңдауға даярлауда ата- аналардың ролі.
2.Жаңұядағы еңбек тәрбиесі.
3. Еңбек, бақыт және байлық.
4. ... және ... ... еңбекке балаларды қалай
ынталандыруға болады?
5. Жастарды еңбекке баулуда экономикалық тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... әскери- патриоттық, эстетикалық
тәрбие және мектеп гигиенасы мәселелерін де ... ... бұл ... ... ... мәселелердің бірі. Сондықтан тереңдей түскен
демократия жағдайында ... ... беру ... ... факультеттерінің бағдарламасына саналы тәрбиенің құрамды
бөліктері, әсіресе ғылыми, ... ... ... және
интернационалдық, экономикалық және ... ... ... ... және практикалық сабақтардың барысында ата- аналар
үшін кең ... ... ... ... және интернационалдық тәрбиеге байланысты ата- аналар
Қазақстан халықтары ұлттық дәстүрлері мен ... ... ... ... ... халқымыздың шексіз достығын, Отан алдындағы
интернационалдық борышын жете түсінулері ... ... ... ... де ... мән ... отыр. Өйткені,
экология проблемасы бүкіл жер ... ... ... ... ... қорғау, оны халықтың мүддесі үшін пайдалану кезек
күттірмейтін ... ... ... осы ... ... ... көптеген қаулы- қарарларымен бүкіл дүниежүзілік
бірлестік ... ... ... ... ата- ... таныстыру
мәселелері педагогикалық білім беру университеттерінің бағдарламаларына
енгізіліуі керек.
Педагогикалық білім берудің мұндай формалары мен ... ... пен ... ... ... ... ... өмірге, еңбекке баулу,
мамандықты таңдауға бағдарлау мәселелерін және ... ... ... етіп шешуге әер етеді.
Халықты педагогикалық біліммен қаруландыру проблемасының саяси ... мәні өте зор. ... ... ... болашағы ата-аналардың
саяси-идеялық психологиялық-педагогикалық білім дәрежесіне және практикалық
дайындығына байланысты.
4. Оқу сапасын арттырудағы педагогикалық ұжым мен отбасының бірлескен
қызметі
Бүгінгі күні ... ... ... білім сапасын көтерудің өзекті
мәселесі тұр. Әлем тәжірбиесі көрсеткендей, ... озық ... ... ... ... білу елге, аймаққа тарту және оның гуманитарлық-
технологиялық құрылым жағынан алға ... алғы ... ... отыр.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев ... және ... ... (2001ж) ... мен ... өз ... елдер ғана әлемде дамудың алдында, озық күштің бұйда ұстар
тұсында ... деп ... ... 2030 ... ... ... ... даму
стратегиясын жүзеге асыратын болашақ ұрпаққа сапалы білім, саналы тәрбие
беру тек ұстаздар ... ... ... ... ғана ... бірге ата- аналардың әрекетіне де тікелей байланысты.
Қазіргі кезде біздің ... ... 15 ... ... ... әлеуметтік жағдайы нашар қамтылған отбасында өсіп жатыр. Міне көбіне
жиі ... ... де осы ... ... ... ... ... 12 мен 18 жас аралығындағы
оқушылардың 56,7 пайызында әр ... ... бар ... ... ... ... ... мен витаминдік сапасы нашар.
Осындай қанағатсыз тамақтан баланың асқазан ауруларына ... ... ... жиі ... ... ... ... Осының бәрі келіп,
оқушының оқу ... өз ... ... алмауына әкеліп
соқтырады.
Кешенді тексерудің нәтижелері ... ... ... ... ... Қанағаттанарлық емес баға алғандар үлесі 5 жыл бойы
өзгеріссіз қалып отыр және олар 28-30 ... ... 2006 ... ұлттық
бірыңғай тестілеудің (ҰБТ) қорытындылары мектеп бітірушілердің 24,2 пайызы
жинауға болатын 120 балдық 40 балдық өту ... ... ... тек 0,7 пайызы 101-120 балл жинап, ... ... ... ... ... ... ... мен тәрбие беру мәселесі болып, ал отбасы
қоғамның бастауыш ұйымы ретінде саналады. Мектеп пен ... ... ... ... ... оқу ... бұл ... іс- әрекет, үй
жағдайында мектепте алған ... ... Үйге ... оқу ... бала ... жинақтылығына, саналы күш салуына байланысты. Осыған
орай қатаң регламенттің, еңбекті демалыспен кезектестірудің және гигиеналық
талаптардың сақталғаны жөн.
Балалардың үйге ... оқу ... ата- ... ... ... ... ... балаңыздың үйге берілген оқу тапсырмасын ... ... ... 54 ата- ... 46 ... ... бақылаймын, 39 пайызы-
кездейсоқ, 15 пайызы- бақыламаймын деп жауап берді.
Социологиялық зеттеру ... ... ... ата- ... де өз ... үйге ... ... оқу тапсырмасын яғни оқу іс-
әрекетін бақыламайтындығы ... ... ... үйде ... дайындалуына толық жағдай жасауы қажет.
Бұл баланы жинақтылыққа, тәртіптілікке, ... ... ... құштарланады. Отбасы жағдайында ата- ана баланың үйде орындайтын оқу
тапсырмасын шебер басқаруы ... ... ... ... үйде ... ... ... өтеді. Онда ұру, балағаттау, жекіру сияқты теріс қылықтарды
қолдануға болмайды. ... бала ... оны үрей ... ... ... ... тарапына ұстамдылық, баламен қарым- қатынас
жасай білу, жауапкершілік сияқты қасиеттердің ... ... ... дамытуды, оның ынтасы көтеріңкі және ширақ болады. ең бастысы
баланы- өз бетімен, жүйелі еңбек етуге үйрету. Ата- ... ... ... үшін ... ... ... ... сапасы тек мұғалімдерге ғана емес, ата-анаға да байланысты.
Оқу ісі мектеп қабырғасымен ... оның бір ... үйге ... ... ... жас ерекшелігіне, қабілеттілігіне, білім
көлеміне, жақсы, орташа, нашар ... ... үйге ... ... ата – ... басшылығы қажет. Ең алдымен, баланың үйдегі оқу
жұмысына ... ... ... ... оқу ... ... ету,
оқу бұрышын жабдықтау керек. Оқу бұрышында стол, орындық, кітап қоятын
сөре, парта, шкаф ... ... ... ... ... желдетіліп,
жарық сәулесі мол түсуі керек, ... ... ... 5-10 ... ... нерв жүйесіне игі әсерін тигізеді. Балалардың күн режимі олардың
мектеп пен үйде орындайтын жұмыс ... ... ... ... және
мектептегі уақытын дұрыс және орынды пайдалана алуын мүмкіндік беретіндей
болуға тиіс. ... ... ... ... күн режимінің күн сайын
орындалуын қадағалап отыру қажет. Осының ... ғана бала ... бір ... сабағын әзірлеуге, ойнауға, үй ... ... ... ... ... ... ... туғызумен ғана шектелмеуі
тиіс. Ең ... үй ... ... ... Ата- ... оқу ... ... өзі түрліше, кейбіреулері баланың сабақ
әзірлеуіне ... ... Ал ... ... балаларына
“қамқорлығын” ерекше арттырып, үй ... ... ... ... ... ... оқушыларының үй тапсырмасын орындауында көбірек
кездеседі. Бұның екеуі де дұрыс емес.
Балалар үй ... ... ... ... ... ... ... оқиғалардың немесе құбылыстардың арасындағы
байланыстың заңдылықтарын айқындай алмайды. Осындайда ата- ана, үлкендердің
басқа біреуі оқушы іздеп таба алмай ... ... ... ... арқылы оқушының өзін шешімге керекті жауапты табуға ... ... ... үй тапсырмасының орындалуын тексеріп отыру түрінде ғана
іске ... ... ... ... үй тапсырмасын тексергендер
жаттаған тақпағын ... ... ... ... қайталап айтқызу, жазба
жұмысын тексеріп шығуға ... ... ... ... ... айтуына көңіл бөлу керек. Мысалы, 2 сыныптың ата- тілі ... ... ... ... ... ... үйде жаттауға берілген. Бірақ
оқушылардың көпшілігі жаттамай келіпті. Тапсырған тақпақ бір- ақ шумақ:
Кітапты орап тыстаймын,
Жыртылмасын,
Мұқабасы бүктеліп
Қырқылмасын.
Таза болсын ... кісі ... ... ... ... ... осы ... жаттатық. Жаттағанда
ойланбай әрбір сөзді бірнеше рет қайталап, олардың көп уақыт жіберетінін
байқадық.
Мұндай ... ... ... үшін, әуелі балаға тақпақтық мазмұны
мен жеке түсініксіз сөзді ... ... ... сөздерін буынға
бөлгізіп, тіпті қағазға жазып қойып, дауыстап немесе іштен (ойша) қайталап
жаттығу ... ... оған ... ... ... ... ... тексеру үшін ата- ананың терең
білімді болуы шарт емес. Мәселен, ана тілі, ... ... ... оқып ... ... ... одан ұққанын айтқызуға болады. кейде
сол мазмұннан туатын бірнеше сұрақты ата- анаға ... – ақ ... ... ... ана тіліндегі ”Ақшақар” деген тексті оқытып тыңдап: «Кәне одан
не ұқтың?, Ақшақар деген қандай қар?, ... ... не ... ... ... көмектесуге шын ықыласты әрбір ата- ана қоя алады.
Ал қазақ және орыс тілі ... ... ... үйге жиі ... осы ... жұмыстарын орындауда кейбір оқушы ойланудан қашып,
кейбірі жаттығудың ... ... ... ... тек ... ... ... үлкендер тарапынан қандай жаттығу беріледі. Оны орындаудың ... ... ... ... болмайды.
Мұнымен қатар ата-аналар оқушылардың табельдері мен күнделіктеріндегі
алған бағаларын ... жеті ... қол ... ... ... ... ... кешікпей баруын қадағалап отырулары ... ... ... баланы мадақтап отыру қажет. Бала қай ... үйге ... ... ... ... үйренуге тәрбиелеудің
педагогикалық маңызы зор.
Ата- аналар үй тапсырмасымен бірге баланың сыныптан тыс оқуын қадағалап,
оларға ... ... ... ... ... ... сатып әпергені
жөн. Радионы тыңдауға үйретудің де баланың ой- өрісінің ... ... ... ... ... ... үйір етіп, қызықтыру үшін, ата- аналары
немесе басқа жақын- туыстары оның елеулі бір ісі үшін, не ... күні ... ... ... ... ... ... орынды.
Қазір оқушылар емтихан тапсырады. Сондықтан ... ... ... мен ... ... түскен жөн. Әзірлену кезінде материал
пысықталып, бұрынғы түсініксіз болған сұрақтар анықталады, демек, жыл ... ... ... ... ... әзірлік кезінде үй ішінің
шаруасымен байланысты тапсырмаларды азайту керек. Әрине балаларды ... үй ... ... ... ... болмайды. Оқушылар үй
тапсырмасын орындағанда, емтиханға әзірлену кезінде ... ... ... ... дұрыс. Мұнын өзі жас өспірімдердің жұмысты
ұжымды болып істеуге, олардың жолдастық қарым- қатынас ... ... ... Бірлесіп оқуға үлгере алмайтындар мен дербес орташа өз
алдына жұмыс істеп, көпке әдеттенбеген оқушылар үшін де ... ... ... өз ... ... ... еш ... білмеймін”,
“Мен бүгін емтиханда құлаймын”- деген сөздерді жиі айтады. Бұл шынында нақ
солай емес. олардың еш ... ... және 9 ... ... ... бірден
еске түсіруі мүмкін емес. Сондықтан үйде баланың туыстары ақыл ... ... ... мән ... ... ... Ол- ... күйін көтеріп, өзіне сенімін арттырады.
Емтиханға билетпен ғана дайындалмай, жалпы материалды бір ... ... ... ... билетпен танысады. Емтихан билетін алғанда саспай,
білімін іштей ... бір ... ... ... ... ... балаларда, керісінше, өзіне- өзі шамадан тыс сенімділік пайда болады.
бұл дұрыс емес. ... ... ... тым ұшқалақтамай ойлану
керектігін ... жөн. ... ... ... ... ... ... Дұрыс тамақтанудың организмге қажетті заттарды жеткізіп
тұрудың пайдасы зор. Тамақ алуан түрлі (сүт, жас ... ... ... ... керек.
Қорыта келе айтатынымыз, тапсырманы мұқият, ұқыпты орындау баланың оқуға
деген ... ... ... ... ... ... ... ықыласымен адал істеуге үйретеді.
ІІ тарау. ... ... ... ... арттырудың
педагогикалық шарттарын тексеру бойынша тәжірибелік-эксперименттік жұмыс
мазмұны
2.1. Педагогикалық ұжым мен ... ... ... ... ... ... білімін арттыру бойынша жүргізілген жұмыстар
Қазіргі заман мектебі ата-аналарды да, балаларды да ... өз ... ... ... айналдыратын жетекшінің қызметінен
бас тартуда. Баланың жеке тұлғасының дара қасиеттерін қалыптастыруда отбасы
үлкен мүмкіндіктерге ие. Олар ... ... ... ... мен ... ұстанымдары, шежіресі мен тарихы, отбасы
мүшелерінің ортақ қызығуы мақсат-мүдделері ... іске ... ... ... мүмкіндіктерімен үйлестіру – табысты тәрбиенің
тағы бір негізі.
Педагогикалық ұжымның ... ... ... ... түрлері мен әдістеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... орынды.
Бірінші ереже. Мектеп пен сынып жетекшісінің отбасымен және
жұртшылықпен ... ... ... ата-аналардың беделін көтеру және
нығайтуға бағытталуы тиіс. Сынып жетекшісінің ақыл үйретушілік,көсемдік ... ... ... , ыңғайсыздыққа негіз болады. “Міндетті”,“қажетті”деген
үзілді-кесілді сөздерден соң ата-ананың ақыл-кеңес сұрауға ... ... ... өз ... ... ... бірақ тәрбие
тәжірибесінде өз білгенін көңілдегідей қолдана алмауы мүмкін. ... не ... ... ... ... ... істеу керектілігін білу де
маңызды.
Екінші ереже. Ата-ананың тәрбиелік мүмкіндіктеріне сенім арту, олардың
педагогикалық мәдениетінің деңгейін ... ... ... ... ... жағынан мектептің барлық бастамалары мен
талаптарын қолдауға ... ... ... ... білімі жоқ ата-
аналардың өзі бала ... ... ... және жауапкершілікпен
қарайды.
Үшінші ереже. Отбасының өміріне орынсыз араласуға жол ... ... ... ... ... Ол өз қызметі аясында көп
жағдайда қаласа да, ... да ... ... ... құпия
сырларына куә болуы мүмкін. Жақсы сынып жетекшісі отбасы үшін бөтен емес,
қайта ... одан ... ... ... сыр айтады, ақылдасады. Сондықтан
отбасы қандай болса да ... ... ... ... да мұғалім
барынша әдепті болуы ... Ол ... ... ... білімін ата-аналардың
тәрбие ісіне көмектесуге, ізгі ниетті орнықтыруға жұмсауы керек.
Төртінші ереже. Тәрбие мәселелерін ... ... ... ... күйді басшылыққа алу, жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің күшті жақтарына сүйену.
Тәрбиеленушінің мінезін қалыптастыру қиындықсыз, қайшылықсыз және ... іске ... ... бәрі даму ... ... қабылданса онда қиындық,
қайшылық және күтпеген нәтиже ... ... ... ... отбасымен байланыс орнату мұғалімнің ең басты
міндеті. Ондай байланыс орнатудың бір ... ... ... ... ... мұғалімдер мен ата-аналарға өте таныс болғандықтан оның екі кезеңіне
ғана тоқталған жөн.
Отбасында болу, шақыру арқылы іске ... жөн. ... ... ... ... ... әкесі де, шешесі де жұмыс істейтін
отбасыларда тәрбиеленеді. Демек кез келген ... үшін ... ... Мұғалімнің кенеттен үйге келуі ата-аналарды жұмыста қалдыруы; күн
тәртібін бұзуы, алаңдатуы мүмкін. Шақыру ... ... болу ... ... де ... ... ... жетекшісінің байланыс жасауының бір түрі ата-
аналардың педагогикалық тапсырмаларды ... ... ... ... ... түрлерін атауға болады.
Тапсырманың бірінші түрі–белсенді тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... бойынша құрылған
үйірмелерге жетекшілік жасау, дербес қамқорлыққа алу, ... және ... ... түрі - ... ... ұйымдастырушылыққа
көмек көрсетуден туындайды. Олар: Саяхат ұйымдастыруға ықпал жасау, қызықты
адамдармен кездесу ұйымдастыру, Сынып кітапханасын ... ... ... ... байланыс орнату отбасы тәрбиесін насихаттауға
ықпал ету.
Мектептің ата-аналармен жұмысын ұйымдастыру нысандары әр түрлі болуы
мүмкін. Жұмыстың бұл ... мен ... ... ... негізделгендігі және ынтымақтастық пен өзара іс-әрекеттің бір
тұтас жүйесінде бірін бірі толықтырып отыруы өте маңызды.
Ата-аналармен ... ... ...... және ... ата-аналар комитеттерінің іс-әрекетін
ұйымдастыру, ата-аналар қауымының ... ... ... ... ... ... жөніндегі кеңес, салауатты өмір ... ... ... ... – мектеп пен отбасының біріккен іс-қимылындағы
ең қажетті буын. Біз, ... ... ... және ... ... ... ... қатыстыру үшін жиі күресеміз.
Г.Фигдордың «Психоаналитическая педагогика» кітабында ата-аналар
жиналысының бейімделген нұсқасы төмендегідей болуы мүмкін.
– Сәлемдесу;
– Балалардың осы ... ... ... ... үшін ата-аналарға
алғыс білдіру;
– Педагогикалық мәселелерді еркін түрде атап ... ... ... жағдайлар кездеседі...», «Осы жастағы ... ... ... қиындықтар педагогтерге мәлім екендігі және
оларды жеңуге болатындығы көрсетіледі;
– Балалар сыныпта және ... ... ... ... ... «жеңілдетілген» түрде түсіндіру. Қарым-қатынас
қарқынды болған жерде егеске ... де көп ... ... Ең ... тәрбиелік қиындықтар әр ортада, әрқашан ... ... өз ... ... мен ... байланысты,
қиын жағдайларды ата-аналарға қарағанда неғұрлым дұрыс шеше алатындығын
айту қажет. Ата-аналар мектеп тарапынан шынайы кеңес пен ... ... ... ... ... ... серіктестердің кездесуі ретінде де өткізуге
болады: өткен оқу жылында атқарылған жұмыстар ... ... ... ... ... өту, ... жолдарын табу үшін ата-
аналардан көмек сұрау. Ата-аналарға оқу пәндері ... не ... ... ... ... ата-аналар өз балаларына немен
көмектесе алатыны туралы ақпарат беру де дұрыс. Сонымен бірге, жалпы
мектептік немесе ... ... ... ... жобаланғаны,
оларды өткзуде ата-аналар қалай қатыса алатыны туралы мәлімдеме ... ... ... ... жағдайда ата-аналар жиналысында жеке оқушыларға
қатысты мәселелерді көтермеу керек, олар педагогтің оқушының ата-
анасымен жеке кездесуінде ... ... ... беру ... ... психологиясын түсініп, ескеріп әрекет етуі
қажет.
Табысты диалогтың келесі шарты – мұғалімнің де, ата-ананың да баланы
және оның ... мен ... ... ... ... ... Бұл бала ... біртұтас дамуына қажетті тәрбие мен оқыту
тәсілдерін таңдауға көметеседі.
Сынып ... ... ... ... ... шағымданбау,
«тиісті шара» қолдануын талап етпеу керек. Ата-аналармен кездесу оқушы
мінезінің кейбір ... ... ... жолдастық және іскерлік
талқылау ретінде өтуі мүмкін. Сынып жетекшісі ... ... ... даму ... таныстырады. Бұл картада баланың оқуындағы,
шығармашылық өсуіндегі, тәртіптілік деңгейіндегі көрсеткіштердің ... ... балы ... ... жұмыс істеуге дайындығын төмендегі
фкторлар анықтайды:
– Теориялық білімі;
... ... ... ... ... ... ... ата-аналарға ғана емес, өзіне де, ата-
аналармен тілдесудегі өзінің іс-әрекеттеріне де сын көзбен ... ... ... байланыс орнату, оларды ... ... ... ... Ізгілік және педагогикалық мәдениеті.
Ата-аналармен қарым-қатынаста психологтардың ақыл-кеңесі пайдалы.
Мектептің психологиялық ... ... ... ... ... төлқұжат ашады. Ол оқушы туралы, сондай-ақ оның ақыл-ойының
өсу ... және ... ... ... ... ... бейімділіктері, мінез-құлқының ерекшеліктері туралы мәліметтерден
құралады.
Ақпараттық-әдістемелік жұмыс – ... ұжым мен ... ... ... орын ... Бұл ... ата-аналарға тәрбие
мәселелері бойынша әдістемелік көмек беру, ақпарат құралдарында мектеп
өмірі, отбасы тәрбиесі ... ... ... жариялау, ата-
аналар қауымына арналған ақпараттық және әдістемелік ... ... ... жұмыстың шығармашылық және үйлестіруші орталығы –
«Тәрбиенің жалпы мәселелері» кафедрасы (сынып ... ... Онда ... ... ... мен ... белгіленеді, педагогикалық материалдар жинақталады, ақпарат
құралдарына жіберілетін мақалалар мен қысқа жазбалар әзірленеді, ... ... ... ... ... жетістіктер», «Біздің сынып», «Ата-аналарға мектеп туралы»,
«Болашаққа сенімділік» сияқты мектептің немесе сыныптың ... ... өз ... ... тәрбие алып жатқан мектептің,
сыныптың өмірі туралы көбірек білуіне ... Ал, ... және ... ...... ... тартудың қосымша
мүмкіндігі.
Ата-аналарды педагогикалық ағарту үрдісі ата-аналар университетінің
дәрістері арқылы ұтымды іске асады. Бұл ... ... әр ... ... Тағы бір шарт – ... ... дәрістерді
және сыныптағы тақырыптық ата-аналар жиналыстарын ... ... ... ... түрлерін пайдалану арқылы өткізу. ... ... және ... ... ... ... тренингтер, т.б. Қызықты өткізілген дәріс – ата-аналардың
келесі дәріске толық қатысуының кепілі. Мектептің ... ... ... көп ... ... келеді. Кәсіби іс-әрекетті білім
мекемелерімен өзара іс-қимылды көздейтін маман – ... ... ... де, ата-аналарға да пайдалы. Мектеп әкімшілігі және
педагогтер жағынан сұраныс болса, ата-налар ... ... ... тәжірибе көрсетуде. Пайдалы дәріс немесе пікірталас, сұрақ-жауап
кешіп заңгер немесе дәрігер ата-ана ғана ... ... деу ... ... ... ... да, ... да кеңестері қызықты
болуы мүмкін.
Жалпы мектеп деңгейінде ата-аналар мен ... ... ... ... ... Клуб ... және ... қызметін атқармауы тиіс. Ол қызығуы ортақ ата-аналардың,
мұғалімдердің және оқушылардың бірлестігі. ... әр ... ... жасауға ұмтылады. Оларға өз ұстанымын қорғау үшін дәйектер
келтіруге қажетті мінбер бергеніміз ... ... ... ... ... ... ... әрі жауапты бағыты деуге болады. Онсыз педагогикалық ұжым мен
отбасы ... ... ... ... қолда ұстау мүмүкін
емес. Ата-аналардың пікірлерін зерттеу, ... ... ... ... ... мектепке, ондағы оқу-тәрбие үрдісіне,
педагогтердің жеке ... ... ... және жағымсыз көзқарасын
айқындайды. Ата-аналардың өзара ... ... ... ... ... ... қабылдап, соның негізінде ... ... ... ... ... сынып жетекшісін жақсы педагог деп
бағалауға болады.
Мұғалімнің мәртебесі мен кәсіби біліктілігі, іс-әрекетінің нәтижесі
көп жағдайда ата-аналардың пікірінсіз ... ... ... мен ... ... ... пікіріне тәуелді болғандығынан, әрқашан
объективті бола бермейді. Дегенмен, ... ... ... ... ... бейнесін тануда ата-ана ... ... ... және ... ... білім мекемесінің іс-әрекетіне қанағаттануын зерттеу
әдістемелері көп. Объективті себептерге байланысты, ... ... ... ... ... ... сынып жетекшісі өз
әдістемелерін жасауына болады. Бұндай жағдайда ... ... және ... ... ұқыпты әзірленген, ата-аналарды
жауап беруден бас тартуға итермелейтін, мейлінше әдепті әрі орынды ... Осы ... ... ... ... А.Роботованың сөздерін
келтіру жөн деп ойлаймын. «Мен жаңа ... ... ... жатқан ата-
аналар жиналысына келдім. Ата-аналарға, ең ... ... ... ... ... ... ... барлығы есімде
сақталған жоқ, бірақ ол жерде баланың кемшіліктері мен ... ... ... Мен бұл сұрақтарды үлкен күдікпен бірнеше рет қайталап оқып
шықтым. Жауап бергім келмеді. Сынып жетекшісіне бала ... ... ... ... ... қойылған сұрақтарға жауап беру мақсатында ... ... ... ең ... ... қасиеттері мен кемшіліктерін анық
айтып беруге болар ма еді?...».
Бұқаралық-мәдени ... ... ... және ... ... мен ... ... көбірек қатыстыруға бағытталды.
• Ата-аналар педагогтердың бөліп берген рөлдерін орындап ғана
қоймай, идея тудырды, оның ... ... ... жасап, оны
талқылады, өздерінің рөлдерін бөлді, жетістігі барлығы бөлісті;
• Өткізілген істің жүргізілуін және нәтижесін ... ... ... ... жоспарлады.
Ата-аналар әдеттегідей «Білім күніне» немесе «Соңғы қоңырауға» ғана
емес, басқа да іс-шараларға ... ... ... және ... өмірі
едәуір қанық әрі қызықты болатынына көз жетті.
2.2. Ата-аналардың педагогикалық білімін арттыру ... ... ... тәрбиесіне қатысты ғылыми-теориялык әдебиеттерді талдау, ата-
аналар арасында жүргізілген нақты тәжірибелік ... ... ... шарт - баланы жақсы ой, жайдары мінез, пайдалы iстepгe
жетелеп, ... ... ... жағдай деп ұйғардық. Демек, отбасы
тәрбиесінің педагогикалық ... ... ... ... ... ету
үшін ата-ана және басқа да отбасы ... ... ... ... Ол отбасының материалдық, рухани ахуалын қамтиды деп анықтама
бepiп, оларды төмендегідей сипаттамаға келтірдік:
Бірінші, ата-ана отбасы тәрбиесіндегі алға ... ... ... жөн. Бұны баланың болашақ кәсібімен ғана байланыстыру ... ... ... ... бepгі тәжірибесіне сүйенетін
болсақ, ол мақсат бүкіл адамзат үшін бipey ғана - ... ... ... ... бұл өте ... ... мақсатын айқындап алған соң, енді осы жақсылықтың
үлгі өнегесін көрсету ата-ананың жағымды ықпал етуінің екінші педагогикалық
шарты. Бұны болашақтан үміті бар әр ... ... ... ... ... ... ... асырудан бұрын, тәртіптің не екенін және тәртіпті
адам қандай болатынын мың ауыз «мыжың» сөзден гөpi ұрымтал ісінен ... соң ... ... және ... ... ... ... арнайы педагогикалық білімі жоқ адамдар, ... ... да, осы ... ... ... ... ... Бұл отбасы
тәрбиесінде баланың мінез-құлық ерекшеліктері, ішкі жан-дұниесі, қалауы мен
сұрау-талаптарын дұрыс пайымдап, оларды ... ... ... таңдап алуға көмектеседі. Бұл ретте, педагог ғалымдар, баланың сұрау-
талаптарын канағаттандырудың ... ... ... ... ... шығып кетсе, пайдадан зияны көп болады.
Төртінші, ата-ана беделін орынды пайдалану. ... ... ... ... А.С. ... мынадай бедел түрлерін белгілеген:
– аулақтық ... ... ... ... ... сүйіспеншілік, қайырымды, достық, сатып алу арқылы
балалар алдында өз беделін сақтауға, сол ... ... ... ... ең ... ... қуаттысы -
сүйіспеншілік, қайрымдылық, достық арқылы ... ... ... ... ... ... пен ... салт-дәстүрі. Жалпы
отбасы мүшелерінің қарым-қатынас сипаты. Ол сый-құрметке, не айқай-ұйқайға,
ұрыс-кepic пен балағат сөзге ... ба? Mінe, ... ... ... ... ... ... Егер, отбасының ересек мүшелері,
ата-ана ұлттық салт-дәстүрге құрылған тәрбие сипатын ұстанса қалт ... ... ... әр мүшеге тиісті болып, жағымды эмоциялық
қарым-қатыныс орнайды. Мұндай ата-аналардың болашағы нұрлы, ... ... ... шарт - ... ... бақытты болуына тура жол
көрсетеді. Ол - қуаныш сезімі. А.С.Макаренко «Хотите, чтобы были ... - ... ... ... ал, енді оның ... болу дегенін, қалай
ұғыну керек? Негізгі бақыт дегенді 6ipey - байлық, 6ipey - ... ... адам ... не жетпесе соған мол қолы жетсе, бакытты болар едім
дейді. Ғалым-педагог А.С.Макаренко өмірдің өзі ... ... Ал, ... басы ... ... ... риза болып, денсаулық пен ... өзі ... емес пе. ... ... ... ... да ... ата-ананың үлкен бip маңызды міндеті. Оның мазмұны мен өлшемдері 3-
кестеде келтірілді.
3-кесте. ... ... ... ... ... ... ... ... | | |
|1 ... ... |1. Бала ... ... |
|1 ... |2. Баланың дұрыс тәрбиелеуге ынтасы 3. |
| | ... ... ... |
|2 ... үлгі ... |4. ... ... беделінің болуы |
|2 |көрсету ... ... мен ... ... ... ... |
| | |6. ... арасында сыйластық, достық |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... болуы |
|3 |Ата-ананың |8.Балалардың жас ... ... мен |
| ... ... ... |
|3 ... ... ... ... меңгеруі |
| | |10. ... мен ... ... |
| | ... ... |
|4 ... беделін |11. Балаға сөзін тыңдата білуі |
| ... ... |12. ... ... ерте ... |
|4 ... |13. ... жақсыға еліктете алуы |
| | |14. ... ... ... ... бола ... |
|5 ... тәртібі |15. Отбасында тәртіп орнатуы |
| ... ... |16. ... ... балаға мойындатуы 17. Тәртіп |
|5 |іскерлігі /білігі/ |туралы білімі |
| | |18. Өзі ... ... ... |
|6 ... |19. ... ... ... арттыра білуі |
| ... |20. ... ... ... ... |
| ... |21. ... ... ... ... жасыра |
|6 | ... |
| | |22. ... ... ... ... ... |
| | ... білуі ... ... ... әрқайсысының өзі көптеген ... ... біз ... 3-кестеде келтірдік. Сонымен
эксперименттік тәжірибе жұмысымыздың ... ... ... ... ... мен ... арасындағы қарым-қатынастың сипатын
және отбасы тәрбиесіне қатысты педагогикалық білім деңгейін анықтау деп
белгілеп, оның ... ... ... ... педагогикалық, психологиялык сипаты,
қағидалары, әдістері-тәсілдері, мазмұны, ... т.б. ... ... ... бала ... ықпалын ата-аналардың
ұғынып, түciнy деңгейі;
3. Отбасындағы бала тәрбиесіне ықпал ... ... ... ата-аналардың ұғымы, түсініктерін, білім деңгейін анықтау.
Эксперимент жұмысымыздың моделін түзуде осы ... ... ... ... ... ... келіп шыққан қорытындылар мен практикалық жұмыс нәтижелеріне
табан тіредік.
Көрсетілген өлшемдер төңірегінде 1-кезеңде, ... ... Оған ... 41 ... ... соң ... жоғарыда берілген педагогикалық
шарттарды тексеруге арналган тест ... ... ... ... 4-
кестеде көрсеттік.
4-кесте. ... ... ... ... |Тест сұрақтары |Экспериментке дейін ... ... |
| | |- |+ |- |+ |
|1 ... түзу ... сөз |92 |8 |61 |39 |
| ... ... | | | | |
|2 ... шарт |89 |11 |53 |47 |
| ... ... не? | | | | |
|3 ... |87 |13 |71 |29 |
| ... шарт | | | | |
| ... ... не? | | | | |
|4 ... балаға |74 |26 |47 |53 |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
|5 ... ... |76 |24 |52 |48 |
| ... ... не? | | | | ... «-» - қате жауап, «+» - дұрыс жауап.
Сурет 1. Ата-аналардың педагогикалық білім деңгейінің ... және ... ... өсу ... өз тәжірибелік-эксперименттік жұмыстарымыздың барысында ата-
аналардың жалпы ... ... ... отырып, қалыптастыру
эксперименті кезеңінде ата-аналардың педагогикалық білім деңгейлерін көтеру
мақсатында олармен ... ... ... ... ... ... тақырыптарға дәрістер, жеке және топтық кеңес
беру, пікірталастар т.б. жұмыстар өткіздік. ... ... ... ... ... отбасы тәрбиесіндегі
педагогикалық шарттарды меңгеру ... ... ... ... үшін ... ... ... қоғам дамуының
талаптарына сай жас ұрпақты ... ... ... ... жүзеге
асыру үшін мүмкін нәрсенің бәрін пайдалануы қажет.
Елбасы және үкіметіміз қоғам өмірінің барлық салаларын жаңарту ... ... ... бірі ... ... ... ... болды. Еліміздегі реформа бойынша балалы отбасыларға көмекті
ұлғайту, әйелдердің еңбек және ... ... ... ... күту,
өсіру және тәрбиелуде ата- аналарға көмек көрсету, отбасыларға берілетін
барлық жеңілдіктер мен ... ... ... ... дейінгі
балалар мекемелерін салу сияқты нақты шаралар белгіленді.
Балаларды тәрбиелеуді ойдағыдай жүзеге ... ... ... ата-
аналар, өдіріс және еңбек ұжымдары, қоғамдық ұйымдар мен мекемелер ерекше
орын алады.
Қазақстанда мектептер мен ... ... ... ата-
аналардың педагогикмәдениетін көтеру, ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Ендігі
кезек оларды пайдалануды дәсүрге айналдыру.
Зерттеу жұмысының нәтижелері мынадай қорытындылар ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі
өзекті мәселе екендігі және оны мектеппен бірлікте ұйымдастыруға
болатыны анықталды.
2. Ата-аналарға ... ... ... жұмыстарын
ұйымдастырудың, әдістері, ... және ... біз ... формаларының тиімділігі дәлелденді.
3. Отбасында балаға ата-ананың ... ... ... негізінде жүргізілген жұмыстардың тиімділігі ата-аналардың
нақты білімдері мен ic-әрекет ... ... ... ... ... нәтижелеріне негіздей отырып мынадай
ұсыныстар әзірленді:
• бүгінгі жастар, болашақ ата-аналар болғандықтан, оларды ... ... ... ... ... ... ... педагогикасын барлық жоғары, орта арнайы оқу ... ... ... ... бүгінгі күн талаптарынан туындап
отыр.
• біздің зерттеу жұмысымыз отбасы тәрбиесіне байланысты барлық
мәселелерді шеше ... ... ... кiшi ... ... ... ... жолдарын қарастыру.
Әдебиеттер тізімі
І
1. Азаров Ю.П. Отбасы педагогикасы. М. 1985.
2. Алтынсарин Ы. Таңдамалы шығармалар. А.,1988.
3. Байтұрсынов А. Ақ жол. ... ... ... Н.И. ... жетекшісі. Алматы, 1980.
5. Дубровиной И.В. "Возвратные особенности ... ... М., ... Жарықбаев К. Қалиев С. Қазақтың тәлім тәрбиесі.Алматы. 995.
7. Ильина А.Т. ... ... ... ... Ж.Б, ... P.M. ... ... 2000.
9. Құрманалина Ш.Х., Мұқанова Р.Ж., ... А.У., ... ... Астана , 2004.
10. Қоянбаев Ж.Б . ... ... ... ... А.С. Работа воспитателей. Сочинения, 5 том, 88-бет.
12. Оразбекова К. Отбасы психологиясы. Алматы. 2000.
13. Пинт А.О. Ата-аналар, ... ... ... ... ... Е. ... Алматы. 1999.
15. Сухомлинский В.А. Ата-ана педагогикасы. Алматы,1983.
16. Сухомлинский В.А. Балаға жүрек жылуы. Алматы. 1976.
17. Қоянбаев Ж. Семья және ... мен ... ... ... ... Қ, Қалиев С. Қазақ тәлім - тәрбиесі. Алматы, 1995.
19. ... В.С. ... ... М.: ... ... Петровского А. В "Возвратная и педагогическая психология". М. 1979.
21. Ремшмидт X. "Подростковый и юношеский ... Мир ... ... Е.И. ... книга практического психолога в образовании"
М.: "Владос", 1996.
23. Романова Е.С., Потемкина О.Ф. "Графические методы в психологической
диагностике" М.: ... ... ... В. "Как ... себя и свою семью." М.: "Педагогика - Пресс",
1992г.
25. Соколова В.И., Юзефович Г.Я. ... и дети в ... ... М.:
"Просвещение", 1991.
26. Спиваковская А.С. "Как быть ...... М.: ... ... Спок Б. ... с ... СПб: Лениздат, 1992.
28. Степанов С.С. "Диагностика интеллекта методом рисуночного теста." М.:
"Академия", 1996. Эйдемиллер Э.Г.
29. ... ... ... и ... ... & Санкт-
Петербург: "Фолиум", 1996.
30. Эйдемиллер Э.Г., Юстицкий В.В. - "Семейная психотерапия" Л.: 1990.
31. ... Э. ... для ... Л., ... ... Г.Т. ... глазами ребенка". 1990.
33. "Учителям и родителям о психологии подростка" ' Под ... М.: ... ... 1990 ... Әбенбаев С.Ш. Сынып жетекшісі. Алматы,2004.
35. Берікбаев С. Баланың бас ... ... ... ... №3, ... ... Е. Мектептің отбасымен байланысы. Тәрбие құралы. №6, 2003.
37. Қожахметова Қ.Ж. ... ... ... ... ... А. ... және ... ынтымақтастығы. Қазақстан мектебі.
№11, 2004 .
39. Тәлім –тәрбие тұжырымдамасы.Қазақ мектебі. 5ақпан 1993
Қосымша
Бастауыш сынып оқушыларының анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктері
(баяндама мәтіндерінен үзінді)
Төменгі ... ... ... жүйесі қатая ... ... ... ... әлі де ... Қол ... ... 9-10 жаста
қалыптасады, табаны 10-11 жаста сүйектеніп бітеді. Осының нәтижесінде кіші
оқушының 10-11 жасқа толғанша жазуға тез ... ... ... ... жасындағыларды жазба жұмысымен көп айналыстыруға, әсіресе
бірдемені ... ... көп ... ... ... Кіші ... жүйесі әлі де болса толық ... ... ... ... ... ... ... шаршатып алмау керек.
Бастауыш мектеп оқушысының жоғарғы ... ... ... ... салыстырғанда айтарлықтай жоғарғы дәрежеде дамыған. Баланың
миының салмағы 7 ... соң ... ... ... миының салмағы
орта есеппен 7 толғанда 1200 ... ал 9 ... 1300 ... ... 7-11 ... ... әсіресе маңдай жағы бөлігінің көбірек
өсетіндігі байқалады. Ми ... қозу мен ... ... (оң және теріс индукцияларының өзара көлемі, ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе балада теріс
индукцияның негізінде болатын тежелу үстем алып, осының нәтижесінде ... ... ... ... ... бар. Тіпті ойланбай қолайсыз іс
жасап қоюы ықтимал. Сол себептен сабақ ... ... ... ... ... ... ... ұстағаны жөн.
Бастауыш сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктері
(баяндама мәтіндерінен үзінді)
Мектеп кезеңіне өту балалардың іс-әрекеті, басқа ... ... ... ... өгерістермен байланысты. Бұл кезде оқу ... ... ... жаңа ... пайда болады, айналадағы
адамдармен қарым-қатынасы өзгереді. ... ... ... ... ... ... мектеп
өмірінің нормаларына сәйкес өз мінез-құлқын реттей алмауы жатады. Мұндай
жағдай оқу жылының басында ... ... ... тән болғанымен,
бірінші сынып соңына қарай олардың ... ... ... ... ... байқалады. “Болмайды”, “керек”, “соңына дейін орында”
деген ересектердің қатаң бақылауымен қабылданады және ... ... ... ... ... өзгертетін, жұмсақ, гуманды қарым-
қатынасқа көшетін уақыт келгендігін көрсетеді.
Кіші оқушы өзін өзі бағалау ... өз ... ... ... Бұл жағдайда ол сол кемшіліктерді жою ... ... ... ... ... арттырады. Ал кейде бұл баланың
ішкі жан дүниесінде ішкі дау-жанжалдың пайда болуына алып келіп, ... ... ... ... мектеп оқушыларының бойында кейде эгрессивтік ... ... Бұл ... ... ... ... табады: қиын
тапсырмалардан, жауапты жұмыстардан қашу, бақылау болатын ... ... қалу ... ... ... оны ... ... баланың жас
ерекшелігі педагогтың тәрбиесіне көнбейді деуге болмайды. Кіші ... ... ... ... ... ... ... т.б.
талап етеді деу қате. Мұғалімнің жүргізген жұмысына ... ... орай ... ... ... біршама ұстамды, тәртіпті де
байсалды да бола ... ... оның ... ... деген
талабына ойлы айла-амал іздеген жөн. Ол үшін ... ... ... 5 ... дене ... ... үзіліс кезінде
жүріп-тұруына ... беру ... ... бәрі ... сынып
оқушысын, өзінің жас ерекшелігін жеңе біліп, өзін-өзі билей ... ... ... ... оқуға еркін, жан-тәнімен араласуында олардың
өзіндік психологиялық ерекшеліктерінің алатын орны ... ... ... бағасы адекватты, өзіне сенімді оқушылар өздерін еркін ұстап, оқуға
шын ниетімен араласа алады Егер ... ... ... мектепке
дейінгі жастағы балалармен ... ... мол ... ... ... ... кіші ... ... ... ... ... дейінгі даму жолынан ... ... үш ... ... ... ... ... өте көп өзгереді.
Бірінші сигналдық ... ... ... ... ... ... нақты, көрнекті көзбен көретін, ... ... ... ... етеді. Сондықтан да көрнекі ... ... өте ... ... ... сонымен қатар
бастауыш сыныпта оқыған кезде екінші сигналдық ... ... ... бірінші сыныптың өзінде-ақ кейбір нәрсеге талдау ... ... ... ... ... ... ... қабілетті болады.
Қазіргі мектеп баланың жас ерекшелігі ... ... ... ... ... ... етіп қоймайды. Қайта бұл
ерекшеліктерін ескере отырып, ... ... ... ... ... ... Осы тұста ескеретін жай ол акселерация, яғни
қазіргі ... ... жыл ... ... ... ... және денелік жағдайынан жедел дамиды. 6-10 жас арасын
қамтитын ... ... ... 4 жылы адам ... ең
маңызды кезең болып саналады. Мектеп, ... жеке ... да ең ... ... ... ... көрнекі қимылды ойлау және ойланып сөйлеу басым бола
бастайды. Мұнда ... мен ... ... ... ойлайды, ал
білетін сөздері қорытынды жасауға ... ... ... ... ... болады.
Мектеп оқуының ... ... ... ... ... жұмыс үрдісінде тиісті ұғымдарға сүйенген ұғымды ... ... ... Бастапқыда ол нақтылы заттар мен құбылыстармен тығыз
байланысты, бірақ ... ... ... ... ... ... қолы жетіп, пікір айтып ... ... ... ... ... ... ... едәуір мол, бірақ олар
ғылыми емес, күнделікті тұрмыстан алынған ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларына оңай
емес. Бірінші сыныптың оқушылары сөз бен ... ... ... ... ... Міне ... олар мақал-
мәтердерді, мысал, өлеңдерді әрдайым дұрыс түсіне бермейді.
Мұғалім балаларға ... ... ... ... ... тілін
жетілдіру арқылы олардың ойлауын да дамытады. Бірақ бұл әзірше ... ... ... ... оқу ... ... және
игеріп қана қоймай, қызықтыратын мәселелеріне өздері ... ... ... Мұны ... ... мұғалімнің көмегімен, содан кейін
өз бетінше ... ... ... ... күндерден бастап
балаларды ... ... ... ... ... ... оқушының
өзінің ойлауына мүмкіндік берген жөн. Ал ... ... өзі ... басы ашылмаған бірде-бір сұрақ қалмауы ... ... ... ... ... білудің де маңызы орасан зор.
Ойлауды ... ... ... ... бастап-ақ практика
жүзінде еркін және арнаулы ... ... ... ... оның оңай ... ... ... шығару сықылды т.б.
шығармашылық еңбектің маңызы зор.
Мектепке ... ... ... ... ... ... ... негізінен аяқталады. Бала іс жүзінде дыбыстың ... ... Оның ... қоры да ... көп. ... ... ... ана тілінің грамматикалық ... ... ... ... ... ... үйренгенде бірінші сыныптың
оқушысы дыбыстарды буынға ұластыра ... ... ... ... ... балада сөздің мағыналық жағы әлі де ... ... ... мәнін түсінуі көп жағдайда дәл болмайды, кей ... ... ... ... тым ... ... сынып оқушыларында ықтиярсыз немесе еріксіз зейін өте ... ... тез ... ... ... ... ... бұзылуы
мүмкін. Осыған орай мұғалім сабақты мейлінше тартымды етіп өткізуге тырысуы
керек. ... ... ... ... ... ... жұмыстар
жасалады. Мысалы, сабақтардың арасындағы үзілістер, көрнекіліктер қолдану,
сабақ кезінде қысқа ғана әзіл, шағын тақпақ оқу, ... ... ... ... ... ерік үрдістерін тәрбиелеуге мән беру
қажет. Өйткені ерік-жігері әлсіз ... ... ... қол ... аз ... ... орай оның оқу іс-әрекетіне мотивациясы да төмен
болуы мүмкін. Сократ бұл ... «Өз ... ... ... ... адам ... адамдарға тәуелділіктен арыла
алмайды, өз ... ... ... ... Сондықтан адам өз қажеттіліктерін
тек шын ... ... ... ... ғана ... ... жазады.
Бірінші сыныптың өзінде-ақ бала мектепке дейінгі жастағы кезінен
гөрі, үлкен бір ... ... ... ... оның
оқығысы келеді, үлкендер мен ересек балалар ... ... ... ... Жаңа ... ... орындауға ... оны ... ... ... ... ... сыныптың оқушысы
мектепте істелініп жатқан істің бәрінің ... ... және ... ... ... Бұл ... оқушысының тәртібін
тәрбиелеуге септігін тигізеді. ... ... ... ... ... бала соны істей алмаймын-ау деп қорқатыны да ... ... өз ... ... ... кейде тіпті асып-сасып қалады.
Сондықтан олармен қарым-қатынас кезінде бұл ерекшеліктерді есте ... ... ... ... ... ... оқушысы істің байыбына ... ... ... ... әлі ... оны тезірек орындауға
асығады, содан соң іске ... ... оны ... ... әзір
тұрады. Еріктің онша ... ... ... осы бір
ерекшеліктері, әсіресе бастауыш мектеп оқушыларында ... ... ... ... Бастауыш мектеп оқушыларының ерік ... ... ішкі және ... ... күресе
білмейтіндіктерінен көрінеді. Оқушының өз борышын ... ... ... ... да, ... ... ... да дұрыс
орындайды. Қатаң тәртіпке бағындырылған ... және ... ... күнбе-күн бақылау жасап отырумен мектептің бір
тіршілігінің өзі ... ... ... ... ... себепкер
болады. Бұл үшін оқу ... ... ... ... үшін ... ... ... тиіс, өйткені онсыз, ерікті
тәрбиелеу қиын. Оқу ... ... ... ... ... ... Егер оқу ... бәрі тек қызықты, ғана болып сәл ... ... ... ... ... келетін болса, мұндайда
баланың еркі тәрбиеленбейді. ... ... ... ... ... ... жұмысты тастайды, алда өз күшіне ... ... ... сөйтіп ісін аяғына дейін жеткізбеу ... әдет ... Бұл ... әкеп ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқыту үрдісін жетілдірудегі топтық, ұжымдық оқыту түрлетінің маңызы18 бет
Қазақ тілі сабағында ұжымдық, топтық, жұптық жұмыс түрлері24 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
АӨҚО инфрақұрылымы9 бет
ШЖБМ жағдайында оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері6 бет
"Ақпарат түсінігі мен түрлері"13 бет
«ҚазТрансОйл» АҚ9 бет
Азаматтық құқық бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері23 бет
Азаматтық құқық туралы мәлімет53 бет
Бірлескен кәсіпорын қызметінің тиімділігін арттыру жолдары» (БК «Транс - Сервис» ЖШС мысалында)92 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь