Салықтық құқық бұзушылық: түсінігі, ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

Тарау 1. Салықтық құқық бұзушылықтың теориялық негіздері және салық санкцияларын қолдану
1.1 Салық құқық бұзушылықтар және салық санкциаларының экономикалық мазмұны, алыптау ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Салық бақылауы салық әкімшілігінің негізі ретінде қолданылуы ... ... ...15

Тарау 2. Қазақстан Республикасында салықтық құқық бұзушылықтар және салық санкцияларын қолдану аясы
2.1 Қазақстан Республикасында салық санкцияларын қолдану механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
2.2 Қазақстан Республикасының экономикалық реформаларындағы салықтық құқық бұзушылыққа салық санкцияларының қолдану тиімділігіне баға беру және оны талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39

Тарау 2. Салықтық құқық бұзушылыққа салық санкцияларының қолдану механизмін жетілдіру
3.1 Салық санкцияларын қолданудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... 48 3.2 Қазақстан Республикасында салықтық құқық бұзушылыққа қолданылытын салық санкцияларының орын алған кемшіліктері мен оларды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .69

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71
КІРІСПЕ

Қоғам даму тарихында еш бір мемлекет салықсыз өмір сүрген емес. Себебі, қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін мемлекетке белгілі бір ақшалай қаражат көзі қажет, ал олар тек қана салықтар арқылы ғана жүзеге асырылады. Салықтар мемлекеттік бюджеттің негізгі кіріс көзі болғандықтан, оның уақытында және толығымен мемлекет қазынасына түсіп отыруы қазіргі нарықтық экономикадағы күрделі де өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Сондықтанда, ондағы салық санкцияларын қолданудың маңызы өте зор.
Еліміз бұрынғы әкімшілік-жоспарлы эканомикадан нарықтық эканомикаға өткен кезде мемлекет алдында көптеген эканомикалық қиыншылықтар кездескен. Солардың ішіндегі ең өзекті мәселелердің бірі - салық және салық салу мәселесі болды.
Cалық мемлекеттің ірге тасы болғандықтан, тиімді салық жүйесін құру біз үшін өте қажет. Өйткені қазіргі кезде еліміздің мемлекеттік бюджетінің 80-85 %-ын салық және салықтық түсімдер құрайды, яғни бюджет кірістерінің негізгі қайнар көзі болып отыр. Салық салуды барынша жетілдірмегенше қазірге кездерде орын алып отырған қаржы тапшылығын және бюджетті толықтыру мәселесін шешу мүмкін емес. Салық заңының орындалуын қамтамассыз ететін механизмді мемлекеттің ең басты мақсаттарының бірі болып отыр. Бүгінгі таңда қағамдағы көптеген келеңсіз жағдайлармен бірге салықтан жалтару да үлкен орын алып отыр. Әрине салықтан жалтарудың макроэкономикалық зардаптары мемлекетке едәуір зиян келтіруде. Сондықтанда салық санкцияларын қолдану - салықтан жалтаруға қарсы күресудің алғы шарты негізінде туындап отыр. Менің дипломдық жұмысымның тақырыбы да осы мәселеге байланысты “Салықтық құқық бұзушылық: түсінігі ерекшеліктері мен түрлері” деп аталады.
Бұл дипломдық жұмысты жазудағы негізгі мақсатым - салықтық құқық бұзушылықтың мәнін ашу, олардың Қазақстандағы қолданылу механизмін зерттеу, шетелдер тәжірибесінде салық санкцияларын жетілдіру жолдарын қарастыру болып табылады. Жалпы салық санкциялары туралы түсінік, салықтан жалтарудың басты себептерін, салықтық құқық бұзушылықтың мәнін, теориялық аспектілерін бірінші бөлімде қарастырып өтеміз. Ал екінші бөлімде салық санкцияларының Қазақстан Республикасындағы қолдану механизмін қарастырып, салық санкцияларының макро деңгейдегі экономикалық талдауын жүргізе отырып, олардың Қазақстанда қалай жүзеге асырылатынын зерттейміз. Салық санкцияларын қолданудың шетелдік тәжірибесін, Қазақстан Республикасында салық санкцияларын қолдану механизмін жетілдіру жолдарын үшінші бөлімде қарастырып, талдау жасаймыз.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Ò.Ô.Þòêèíà “Íàëîãè è Íàëîãîîáëîæåíèå”. Ìîñêâà. “ÈÍÔÐÀ–Ì”,1999æ.
2. Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы” Кодексі. 2005ж. 12 маусым
3. Мельников В.Д., Ильясов К.К. “Финансы”. Алматы-2001ж.
4. Инструкция N43 “Об административных положениях по налогам и другим обязательным платежам в бюджет” от
5. Ô.Ñ.Ñåéäàõìåòîâà “Íàëîãè â Êàçàõñòàíå”. Àëìàòû,2002æ.
6. К.А.Аттапханов “Фискальная система государства”. Алматы “Ғылым”,1999ж
7. ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» ²ûëìûñòûº Êîäåêñi. 2006 æ.
8. Қазақстан Республикасының “Әкімшілік құқық бұзушылық туралы”Кодекс.2005ж. 30 қаңтар.
9. А.И.Худяков“Налоговое право Республики Казахстан”. Алматы, “Жеті Жарғы”,1998ж
10. Налоги и налогообложение” под ред. В.Г.Князева, Д.Г.Черника Москва-“ЮНИТИ”,1997ж.
11. Қазақстан Республикасы Салық кодексінің негізгі ережелерін түсіндіру жөніндегі жинақ. ( Жалпы бөлім) 2002ж
12. Б.Аимаков “Становление и развитие налоговой системы Казахстана”//Вестник по налогам и инвестициям 2001ж.N3-4
13. Материалы периодических изданий «Бюллетень бухгалтера», «Налогоплательщик».
14. Қазақстан Республикасы Президентінің “Салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы” Заң күші бар Жарлығы. 1997ж. 1 маусым.
15. М.Т. Оспанов“Налоговая реформа и гармонизация налоговых отношений”.Санкт-Петербург, 1997ж.
16. В.М. Пушкарева “История финансовой мысли и политики налогов”. Москва-“ИНФРА”, 1996ж.
17. Г.С. Сапаргалиев “Основы государства и права Республики Казахстан”. Алматы. “Жеті Жарғы”,1997ж.
18. Н.И.Тургенев “Опыт теории налогов”. Москва,1937ж.
19. “Финансовое право” под ред.проф. О.Н.Горбуновой Москва. “Юрист”,1996ж.
20. “Налоги и налогообложение” под ред. В.Г.Князева, Д.Г.Черника Москва-“ЮНИТИ”,1997ж.
21. “Налоги и налогообложение”под ред. И.Г. Русаковой Москва- “ЮНИТИ”,1997ж.
22. Б.Аимаков “Становление и развитие налоговой системы Казахстана”//Вестник по налогам и инвестициям 2001ж.N3-4
23. З.Атыгаева “Налоговые апеляции как показатель качества работы налоговых оргонов”//Вестник МГД РК 2002ж. N3.
24. А.Тян “Некоторые вапросы принудительного взыскания налоговой задолженности” //Вестник МГД РК 2002ж. N.8
25. З.Атыгаева “О рассмотрении жалоб по итогам проверки” //Вестник МГД РК 2000ж. N4.
26. А.Молдабеков“Салық-бюджет бастауы”//Қаржы-Қаражат 1996ж. N5.
27. К.К.Кусаинов “Механизмы налогового администри-рования” //Қаржы-Қаражат 2001ж. N3.
28. А.А.Нурумов “О становлении налоговой службы Респулики
29. Казахстан” //Вестник по налогам и инвестициям 2005ж.N5-6.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
«Қаржы және есеп» факультеті
«Қаржы» кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:«Салықтық құқық бұзушылық: түсінігі, ерекшеліктері
және түрлері»
| | |
| | |
| | ... 1. ... ... ... теориялық негіздері және салық
санкцияларын қолдану
1. ... ... ... және ... ... ... ... Салық бақылауы салық әкімшілігінің негізі ретінде ... 2. ... ... ... ... бұзушылықтар және салық
санкцияларын қолдану аясы
2.1 Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... реформаларындағы салықтық құқық
бұзушылыққа салық санкцияларының қолдану тиімділігіне баға беру және ... 2. ... ... ... салық санкцияларының қолдану механизмін
жетілдіру
3.1 Салық санкцияларын қолданудың шетелдік тәжірибесі................48
3.2 ... ... ... ... бұзушылыққа
қолданылытын салық санкцияларының орын алған кемшіліктері мен ... даму ... еш бір ... ... өмір ... ... ... қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін мемлекетке белгілі бір
ақшалай қаражат көзі қажет, ал олар тек қана ... ... ғана ... ... ... бюджеттің негізгі кіріс көзі болғандықтан,
оның уақытында және ... ... ... түсіп отыруы қазіргі
нарықтық экономикадағы күрделі де өзекті мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ... ... өте зор.
Еліміз бұрынғы әкімшілік-жоспарлы эканомикадан нарықтық эканомикаға
өткен кезде мемлекет алдында көптеген эканомикалық ... ... ... ең ... ... бірі - ... және ... салу
мәселесі болды.
Cалық мемлекеттің ірге тасы болғандықтан, тиімді салық жүйесін ... үшін өте ... ... ... ... еліміздің мемлекеттік бюджетінің
80-85 %-ын салық және салықтық түсімдер құрайды, яғни бюджет ... ... көзі ... ... ... салуды барынша жетілдірмегенше
қазірге кездерде орын алып отырған қаржы тапшылығын және ... ... шешу ... емес. Салық заңының орындалуын қамтамассыз ететін
механизмді мемлекеттің ең басты мақсаттарының бірі ... ... ... ... ... ... жағдайлармен бірге салықтан жалтару да
үлкен орын алып ... ... ... ... макроэкономикалық
зардаптары мемлекетке едәуір зиян келтіруде. Сондықтанда салық санкцияларын
қолдану - салықтан жалтаруға қарсы ... алғы ... ... ... ... ... ... тақырыбы да осы мәселеге байланысты
“Салықтық құқық бұзушылық: түсінігі ... мен ... деп ... ... ... ... ... мақсатым - салықтық ... ... ашу, ... ... қолданылу механизмін зерттеу,
шетелдер тәжірибесінде салық санкцияларын жетілдіру жолдарын қарастыру
болып табылады. Жалпы ... ... ... ... салықтан жалтарудың
басты себептерін, салықтық құқық бұзушылықтың мәнін, теориялық аспектілерін
бірінші бөлімде қарастырып өтеміз. Ал екінші бөлімде ... ... ... ... механизмін қарастырып, салық
санкцияларының макро деңгейдегі экономикалық талдауын ... ... ... қалай жүзеге асырылатынын ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында
салық санкцияларын қолдану механизмін жетілдіру жолдарын үшінші ... ... ... 1. ... ... бұзушылықтың теориялық негіздері және салық
санкцияларын қолдану
1. Салықтық құқық бұзушылықтыр және салық ... ... ... ... - бұл ... заңды түрде белгілі бір мөлшерде және
белгілі бір мерзімде төленетін ... ... ... ... ... төленұі екі жағдайда байқалады. Бірін-шіден, салық
мәжбүрлі түрде, яғни, міндетті ... ... ... ... қарсы
енгізіледі. Екіншіден, егер салық төлеуші өз ... өз ... онда ... одан ақшаны күшпен тартып ... Осы ... ... ... ... ... ... әр түрлі қайырымдылық
жасаулардан ерекшелендіреді. Жалпы, салықты өндіріпалу мемлекеттік қазына-
шылықтың ... ... ... ... ... ... ... халықтың қалтасынан оған ауырпалық тигізбейтіндей алыну керек.
Едәуір жоғары салық мемлекеттегі ... ... ... ... ... ... салаларынан ажыратады. Осылайша, ауыр
салық ... өмір ... ... ... ... кейбір көздерін
азайтады, тіпті жойып жібереді. Ауыр ... ... ... салықтан
жалтаруға сеп-тігін тигізеді. Ауыр салықты ... ... өзі ... ... ... ... ал одан кейін оған баруға
мәжбүр болған салық төлеушілерді ... ... ... ... мынандай қорытындыға келді:
“Мемлект ауыр салық салудан гөрі, салық ауыртпалығын ... ... ... ... ... ұтады; босатылған қаражаттар
қосымша табыс табуға мүмкіндік береді, ал одан қазынаға салық түседі. ... ... еш ... өз ... бұл ... ... ... мемлекетті жазалаумен, еріксіз өндіріп алумен байланысты
салықтарды жинауға кететін қосымша ... ... ... ... ... ... алу ... іскерлік белсенділігін төмендетеді
және салық базасының төмендетуіне ... ... ... қашуға жағдай
жасайды[1].
Соныменен, салықтық қатынастар міндетті қарым-қатынас ... ... ... мәні ... төлеуінде жатыр: «Әрбір салық төлеуші
заңмен бекітілген салықтармен алымдарды төлеуге міндетті.
Салық ... ... ... ... мемлекет алдында туындаған
міндеттемесі салық ... деп ... оған ... салық төлеуші:
1) салық міндеттемелерін дер кезінде және толық көлемінде орындауға;
2) салық қызметі органдарының анықталған салық ... ... ... ... ... ... соңдай-ақ қызметтік міндеттерін
атқаруы кезіндегі заңды қызметіне кедергі жасамауға;
3) нұсқама негізінде салық қызметі органдары ... ... ... ... және салық салумен байланысты объект болып табылатын мүлікті
тексеруіне жол ... ... ... мен құжаттарды заңда көзделген тәртіппен табыс етуге;
5) заңға сәйкес ... ... ... банк ... ... операцияларын жасаған немесе қызметтер көрсеткен кезде
тұтынушылармен ақшалай есеп айырысуды ... ... бар ... ... ... пайдалана отырып және тұтынушының қолына бақылау
чегін бере отырып ... ... ... міндеттемелері ішіндегі ең негізгі мақсаты - ол ... және ... ... ... ... ... ... органы арқылы салық төлеушінің өз салық
міндеттемелерін толық көлемінде орындауын талап етуге, ал олар ... ... ... ету ... ... және Қазақстан
Республикасының Салық Кодексінде ... ... ... ... ... ... міндеттемені орындамауы - салық заңын бұзуы деген сөз.
«Салықтық құқық бұзушылық - бұл мемлекетпен бекітілген ... мен ... ... төлеуден салық төлеушінің бас тартуы болып
табылады.
«Салық төлеуден жалтару - мемлекеттің кірісіне ақшалай қаражаттарды
төлеу ... ... ол ... ... ... бола ... ... экономисі А.Лаффер бұл жайында былай деген: «Салық
ставкаларының неғұрлым жоғары болуы, ... ... кері әсер ... бұл өз ... ... ... тиімсіз болады. Яғни, салық
ауыртпалығы жоғары болған сайын, салық төлеушілер салықты төлеудің ... ... ... ... ... ... басты себебі - өте
жоғары салық ставкасы кәсіпкерліктің дамуын ... ... ... істеу
ьштасын жойып жібередің.[2]
Салықтан жалтару түсінігі - ... ... ... ... төлеушінің
заңсыз іс-әрекеті болып табылады.Салықтан ... ... ... салықтық тексеруяерге кедергі жасау, тиісті құжаттарды бермеу
сиякты ... ... бар. ... ... ... көбінесе мынадай
жағдайларда көп туындайды. ... ... ... сауаты аздығынан,
салық заңын дұрыс білмегендіктен ... өте ... ... ... ... ... механизмдері жұмыс істемегендіктен және т.б.
жағдайлардан туындайды.
Салықтарды төлеуден жалтарудың макроэкономикалық ... ... зиян ... ... ... - ... ... экономикалық
қныншылықтарының негізінде жатыр және оны жою ... ... ... басты мақсаты болып табылады. Сондықтан, бұл
жағдайларда ... ... ... ... көп ... бөлінеді.
Салық салудан жалтару кез-келген қоғамға едәуір қауіп төндоретіні туралы
айтып кеткен жөн. Ол төмендегі ... ... егер ... тиісті бюджеттік қаражаттар түспесе, онда мемлекеттік
бағдарламаларды ... ... ... ... ... ... тәртіпті төлеушілерге
қарағанда ұтымды жағдайда ... ал ... ... басқа
субъектілерді қызықтырады;
3. салық қылмыстарының көбеюі, таралуы бюджеттің ... ... ... ал ... ... жетіспеушілігін жаңа саяық
түрін енгізу және салықтардың ставкасын жоғарлату арқылы толтыруға ... да, ... пен ... ... салықтардың
толығыменен және уақтылы төленуіне бақылау жүргізу ... ... ... - бұл ... ... ... басқару жүйесі. Салық бақылауы
салық әкімшілігін жүргізудің қажетті ... ... ... ... - ... ... ... салық заңдарының
орындалуын, жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті ... ... және ... ... ... ... ... тек салық заңдарының
орындалуын, жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарналарының
толық және уақтылы аударылуын ... ғана ... ... ... ... және
бюджетке төленетін басқада міндетті төлемдердің дұрыс есептелуі мен уактылы
төленуін тексеріп, сондай-ақ, Қазақстан Республикасы заңдарының бұзылмауын
қадағалайды. ... ... ... мен ... ... Басты міндеті -
салықтан жалтаруға ... ... ... ... бөлігіне түсетін
кірістерді қамтамасыз ету, Қазақстан Республикасы заңдарының ... ... ... ... төлеушілерді тіркеу есебі;
- салық салу объектілері мен салық салуға байланысты объектілерді есепке
алу;
- бюджетке түсімдерді ... ... ... құн ... төлеушілерді есепке алу;
- салық тексерістері;
- камералдық бақылау;
- салық төлеушілердің қаржы-шаруашылық қызметі мониторингі;
- фискалдық жады бар бақылау-касса машиналарын қолдану ережелері;
- ... ... ... түрлерін таңбалау және ... ... ... ... айналдырылған мүлікті есепке алу, бағалау және сату
тәртібін сақтауды тексеру;
- уәкілетті органдарға ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарының бірі - салықтан жалтаруға жол
бермеу. Бұл құбылыс бұрынғы уақыттан бері салық салумен бірге ... ... және ... зандылық қалпына ие болды. Тәжірибеден дәлелденгендей,
салық салудан жалтару қаржы нарығындағы ... ... ... ... кездеседі.
Салық теориясы мен тәжірибесінде салықтан жалтарудың төрт ... ... ... ... ... ... Көптеген азаматтар қазынадан ұрлауды ұрлау деп ... ... ... ... ... органдарында жемқорлықтың бар екені және
олардың мемлекеттік қаражаттарды жеке қажеттіліктеріне пайдаланатыны туралы
бәрімізге ... ... да ... ... ... ... ешбір
моралді жауапкершілікті сезбейді. Көптеген салық ... ... ... ... тым ауыртпалығына қарай қарсы тұруына құқылы
деп есептейді. Мемлекет өзінің қаржы ресурстарының көп бөлігін салықтар ... ... ... қамтамасыз етуі - салық төлеушілерді салықтан
жалтаруға итермелейді.
2. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... де бар. Егер де мемлекет экономикалық саясатын жүргізу
барысында жеке топ мүдделерін ешбір себепсіз ... ... ... етіп қарастырса, онда өздерін ұтылған деп санайтын салық төлеушілер
салықтық төлемдерін төмендетудің ... ... ... ... ... ... мен ... жасыруға дейін барады.
3. Салықтан жалтаруға өте жиі әсер ... ... ... ... жағдайы және жалпы экономикалық конъюнктура. ... ... ... ... ... жалтаруды көбірек ынталандырады.
Төлеушінің қаржылық ... ... ... ... ... кщцу ойы ... ... құлдырау кезінде үкіметтің нарықты реттеуі салықтан
жалтарудың көбеюіне апарады. ... ... ... пайда болуына
әкеледі.
4. Капиталдардың халықаралық қозғалысыньщ бақылаусыз, еркін болуы -
салықтан жалтаруға жағдай жасайды. ... ... ... ... ... шеңберінде ғана шектеледі, ол ... ... ... ... ... ... ... Ол трансұлттық
компаниялардың, біріккен кәсіпорындардың алдында әлсіз болып қалады. ... ... ... жақсы жағдай жасайды. Салықтан жалтарудың
тағы бір ... ... ... - ол ... ... ... ... болып табылады. Салық салудың ... ... ... ... ... ... ... кашуға мүмкндік
береді. Бұл әрине салықтық бақылаудың тәжірибесін қнындатады.
Осыған байланысты ... ... ... жағдай жасайтын
қазіргі кездегі ең манызды мәселелердің бірі - салық ... ... ... ... Бұл ... ... пікірін айтып кеткен
жөн. Ол ... ... ... ... ... арналып жазылады,
сондықтан олар салауатты мәндегі қарапайым ережелерге негізделуі ... ... ... ... ... ... ... артық көлемімен және
күрделілітімен еркшеленеді. ... ... ... ... жаңа қныншылықтар тудырып отыр. Қазақстанда бүгінгі күні салық
заңының нормаларын ... 60% ... ... ... ... ... бюджетке толығыменен және уақытында түсетін салық сомаларының
60 %-ы ғана қазнаға түсіп отыр. Алдыңғы қатардағы елдерінде бұл ... % ... ... ... ... бойынша қабілеттілігі
“Үлкен Жетілік” елдерінің ... ғана ... ... бірге
Африка, Оңтүстік-Шығыс Азия және Латын Америка елдерінің көрсеткіштерінен
де едәуір ... ... ... ... ... ... ... сақтау денгейі өте төмен
болып отыр ?” деген сұрақ туындайды. Оның ең ... ... - ол ... мемлекеттің өнеркәсіптік саясатының талаптарына сай ... салу ... өте ... болуы және олардың елдегі өндірістің
мүмкіндіктерін, өнеркәсіптің экономикалық-әлеуметтік жағдайын ... ... ... ... ... және ... болуы мүмкін. Егер де
тұтынушы оның тұтынатын ... ... ... ... немесе акцизді
көтергеннен кейін сол тауарды сатып алуды тоқтатса немесе оны аз ... ... ... онда мұндай жағдайды заңды салықтан жалтаруға жатқызуға
болады. Ал егерде ... ... ... ... ... ... жасыратын
болса, мысалы, кеден бажын төлемеу мақсатында шекарадан жасырын түрде ... аз ... ... ... ... ... табысын төмендетіп
көрсететін болса, онда заңсыз салық төлеуден жалтаруға ... ... ... ... тек ... ... пайдалана отырып күресу
мүмкін, яғни, салық ... ... ... ... кезде акцизді
төмендету, акциздік өндірістің техникасы ұлғайған ... - ... ... ... ... ... ... жалтарумен тек қаржы аішаратын жетілдіру
арқылы күресу керек, яғни, ... ... ... ... ... ... оларды тиісті жазалауға қабілетті болу керек.
Қазіргі кезде ... ... ... жолдары бар. Олар мына
төмендегі нысандарда кездеседі:
- заңдар мен нормативті-құқыктық актілердің келіспеушілігі, ... ... ... емес ... ... ... ... жоктығы,
экономикалық және салықтық өзара қарым-қатынастар тәжірибесіне сүйене
отырып жасалынатын заңдардың жоктыгы. Бұл ... ... ... ... ... ... салық органдарының талаптарын орындайды,
бірақ та нормативтік-құқықтық актілеріндегі кемшіліктерге ... ... екі ... ... ... Бұл жағдайда салық төлеуші ... ... ... ... ... бірақ та, салық
органдарының қарсы ... аса ... ... ... есеп ... сату ... және ... табыстарын төмендетіп
көрсетуге мүмкіндік туады. Екі жақты жазу ресми органдар үшін және өзінде
жүргізеді. ... - тек ... ... минимадді мүмкіндіктері,
қызметінің минималді нәтижелері көрсетіледі. Екіншісінде - ... ... ... ... ... ... жазылады.
- салық органдарында тіркеусіз кәсіпкерлік қызметпен айналысу. Бұндай
жағдайда кәсіпкерлер контрактілерде, келісім-шарттарда, ... ... және т.б. ... ... ... ... СТН
(салық төлеушінің тіркеу нөмірі) қояды да салық органдарында есеп бермейді
және ... олар ұзақ өмір ... ... төлейтін төлем қарыздары
жинақталуы бойынша «салық ... ... ... ... өту. Салық төлеуші жұмыс істейді, салық бойынша есеп береді,
бірақ бюджетке төлейтін төлемдерді төлемейді және ... ... өз ... ... ... органдарымен байланысын жоғалтады.
Әдетте, олар жалған адрестер мен жалған тұлға ... ... ... ... жеке ... салығын төлемеу немесе
толығыменен төлемеу. Бұл ... түрі - ... ... ... түрде, яғни кәсіпорынның өзі шығаратын немесе бартер
арқылы алынған өнімдермен төлеуімен ... ... ... ... жағдайда
натуралды түрде төленген еңбекақыны аныктау қиынға түседі.
табыс жасыру ... ... ... нарядтарды жазып беру
арқылы еңбекақыны төлеуге кететін шығындарды көбейтіп көрсету; шегерістерді
көбейту арқылы табыстарды жасыру
- ... ... ... ... ... ... шығьғадарын енгізу жолымен жүзеге асырылады. Бұндай әдіс әлеуметтік
және табыс салықтарды төлеуін үнемдеуге мүмкіндік береді. Фирманың ... ... ... ... ... ... ... тұрмыстық техника сатып алынады, газеттер мен журналдарға жазылу
жүзеге асырылады. «Фирмалық киімң деген атпен өз ... ... ... киімдерді сатып алуды жасыруға болады;
- жалған банкроттылық. ... ... ... құрылтайшылар ашады да,
біраз уақыттан кейін активтерді бір фирмадан екінші ... ... ал ... кейін біріншісін банкрот деп жариялайды;
- жасалмаған операцияларға ... ... ... етіп ... ... ... Бұл экономиканың кезкелген саласына тен нәрсе
және ол жалған бағаларды қолдану арқылы ... ... ... ... Бұл ... қаржылық-шаруашылық қызметінен тапқан ... ... ... ... ... ... ... үшін
жөнелтпе қүжаттары жазылады. Бұндай жалтарудың түрі ерекше қауіп келтіреді
және оны кейбір жагдайларда ... ... ... ... егер ... ... ... әсіресе, белгілі бір мемлекеттерде (офшорлы),
онда оны анықтау өте қнын ... ... ... ... ... Бүл ... ... қызмет ресми
түрде бір тұлғаның атынан жасалынада да, іс жүзінде басқа ... ... жеке ... ... ... мен ... ... Салықтан
жалтарудың бүл нысаны едәуір кең таралған және оны алдын-ала болдырмау өте
қнын. Ол ... ... ... ... кездеседі. Жеке
тұлғалармен тікелей байланыс - ... ... ... ... ... ... өткізуге, қызметтер көрсетуге мүмкіндік
береді. Бұндай жалтарудың ... ... бар, ... ... ... әкелінеді. Бұл жағдайда екіжакты салықтан жалтару көрінеді. Біреуі
- импорт сатысында, екіншісі - сату ... ... ... іс ... құны оның ... құнынан біршама өзгеше болады.
Салық төлемдерін азайтуға баіъпталған құқықбүзушылықтар өте кең таралған
құбылыс. Дамыған капиталистік елдерінде олар ... ... ... орын ... ... ... төлеушілердің бұндай заңға қарсы іс-әрекеттері тек салықтардың
жоғары болуынан емес, сондай-ақ, салық ... ... ... ... ... туындайды.
Осы жағдайлардың барлығы «көлеңкелі экономиканың тудырады. Шаруашылық
субъектілердің көбісі белгілі бір ережелерді бұзу арқылы ғана өмір ... ... ... ... ... ... бұл құбылыстарды
толығыменен бақылап отырған жоқ, ол ... ... ... ... ... ... салық қызметкерлерінің
жалақының төмен болуын және т.б.-ны жатқызуға ... ... ... ... ... сайын кәсіпкерлердің заңды қызметі ... ... ... ... ... көзімізді жеткізуте болады.
«Көлеңкелі экономиканың үлкен көлемі, ақша қаражаттарын ... банк ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің
нақты көлемін төмендету бойынша тырысуы, мүлік құнының жоғары ... ... ... ... алмауына әкеледі.
«Көлеңкелі бизнес - табыс ... және ... ... ... түрде бақыланбайтын кез-келген қызмет ... Бұл ... ... төлемеуге, қосымша табыстарды табу
мақсатында мемлекеттік мүлікті ... ... ... ... ... кызмет - көлеңкелі экономика мемлекетке мүлдем кіріс
әкелмейді. Қаражаттардың көлеңкелі жаққа өтіп кетуі, экономикаға, әсіресе
бюджеттің кіріс жағына ... ... ... ... деректер бойынша,
көлеңкелі жиынтық өнім Қазақстанның жалпы ЖІӨ-нің 40 %-ын құрайды.
Салықтық тәжірибе салықтық ... ... ... екі ... ... ... ескерту (превентивті шаралар);
2. жазалау (репрессивті шаралар).
Салық бұзушылықтар санын азайту үшін маңызды ... - ол ... ... ... ... ... табылады. Алдын-ала ескерту
шараларының кешеш өзіне ... ... ... ... ... ... беру ... салық заңының өзгерістері туралы уақытында
баспаларда шығарып ... ... жиі ... және ауыр ... ... ... отыру және т.б.
1.2 Салық бақылауы салық әкімшілігінің негізі ретінде қолданыуы
Салық бақылауы – салық ... ... ... ... ... зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарналарының
толық және уақытылы аударылуын бақылауы.
Салық бақылауында мынадай әдістер ... ... ... тіркеу есебі;
▪ Салық салу объектілері мен салық салуға ... ... ... ... түсімдерді есепке алу;
▪ Қосылған құн салығын төлеушілерді есепке алу;
▪ Салық тексерулері;
▪ Камералдық бақылау;
▪ Салық төлеушілердің ... ... ... ... жады бар ... ... ... ережелері;
▪ Акцизделетін тауарлардың кейбір түрлерін таңбалау және ... ... ... меншігіне айналдырылған мүлікті есепке алу, бағалау және сату
тәртібін сақтауды ... ... ... ... ... ... ... асырылады;
Кеден органдары өз құзыреті шегінде Қазақстан ... ... ... тауарлардың өтуімен байланысты төленуге тиіс салықты ... ... ... да ... ... алу жөніндегі салық
бақылауын осы ... және ... ... ... ... ... ... осы жоғарыда аталған әдістерге тоқталып өтелік.
Салық төлеушілерді мемлекеттік тіркеу
1. Қазақстан Республикасында мыналар:
▪ орналасқан немесе қызметін жүзеге асыру орны бойынша – ... ... ... ... оның ішінде қызметін Қазақстан
Республикасында жүзеге асыратын резидент еместер;
▪ тұрғылықты жері бойынша – ... және ... ... басқа да
міндетті төлемдерді төлеушілер болып табылатын жеке тұлғалар;
▪ Қазақстан ... ... орны ... – тұрақты мекеме
арқылы жеке ... ... ... ... ... емес ... ... салу объектілері орналасқан жері бойынша және (немесе) ... ... – ҚР ... салу ... иелентін резидент еместер салық
төлеушілер ретінде тіркелуі тиіс.
Салық ... ... ... уәкілетті мемлекеттік
орган жүргізеді.
Салық төлеушілердің мемлекеттік тізілімін жасау және ... ҚР ... ... ... ... ... бірінші рет тіркеу есебіне қою
кезінде жүргізілуі мүмкін және ... ... ... үшін ... ... ... асырылады.[4]
Салық төлеушілерді тіркеу есебі.
1. Салық төлеушілерді тіркеу есебі салық төлеуші салық органдарында
салық ... ... ... рәсімінен өткеннен кейін жүзеге
асырылады.
Салық төлеушілердің ... ... және ... есебінің
тәртібін уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Салық төлеушілерді мемлекеттік тізілімінен шығарып тастау.
▪ Салық төлеушіні Салық төлеушілердің ... ... ... осы Кодектсің 57,58 баптары негізінде салық міндеттемелерінің
тоқтатылуына байланысты ... ... ... төлеушіні Салық төлеушілердің мемлекеттік тізілімінен шартты
түрде шығарып тастау ... ... ҚР заң ... ... ... тұлға мен жеке кәсіпкер белгілеріне сәйкес келген және
салық берешегі жоқ ... ... ... сақтала отырып жүргізіледі.
Банктердің немесе банк оперцияларының жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардың міндеттері.
Банктер ... банк ... ... түрлерін жүзеге
асыратын үйымдар:
1) Салық төлеушіге (резиден емес жеке ... мен ... ... банк ... ашу ... салық төлеушінің
тіркеу нөмірін ескеруге, салық ... ... ... мен жеке кәсіпкерге
аталған шоттарды ашу туралы үш ... күні ... ... ... хабардар
етуге;
2) Вексельді және банктің резидент емес жеке ... ... ... ақшаны қабылдауы мен беруі негізінде жүргізілетін
төлем құжаттарын қоспағанда, ... ... ... ... ... ... банк шоты бойынша операцияларды жүргізбеуге;
3) Салық төлеушінің банк ... ... және ... ... ... міндетті төлемдерді төлеуге арналған төлем ... ... ... ... ... ... ... кезектегі тәртіппен
орныдауға міндетті. Белгіленген мерзімде енгізілмеген салық және бюджетке
төленетін басқа да ... ... ... ... мен
айыппұлдарды салық органдары ... ... ... бастап бір
операциялық күннен кешіктірмей алуға ... ... ... өкімдерін осындай тәртіппен орындауға;
4) Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер сомаларын
ҚР Қаржы министрлігі ... ... ... ... банк ... есептен шығару бойынша операциялар жасалған күні аударуға;
5) Нұсқамасы болған ретте, тексерілетін ... ... мен ... банк ... ... ... ... осы шоттарда
ақша бар–жоқтығын тексеруге салық органдары қызметкерлерін жіберуге;
Уәкілетті органдардың салық ... ... ... асыру
кезіндегі өзара әс-әрекеті.
Салық төлеушілерді тіркеу есебін ... ... ... ... қызметі
органдары мынадай:
1. Заңды түлғаларды мемлекеттік тіркеуді, қайта тіркеуді және таратуды
жүзеге асыратын;
2. Статистика жүргізетін;
3. Салық салумен байланысты ... және ... салу ... алу және ... ... жүзеге асыратын;
4. Лицензиялар, куәліктер немесе рұқсат беру мен тіркеу сипатындағы
өзге де құжаттарды беретін;
5. Жеке тұлғаларды ... ... ... жері ... ... Азаматтық хал актілерін тіркеуді жүзеге асыратын;
7. Нотариаттық іс-әрекеттер жасауды жүзеге асыратын;
8. ... пен ... ... ... уәкілетті орындармен;
9. Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін басқа да уәкілетті
органдармен өзара ... ... ...... ... органдары жүзеге асыратын, Қазақстан
Республикасы салық ... ... ... ... көрсетілген
салық қызметі органдарының лауазымды адамдары мен салық төлеуші ... ... ... ... ... ... ... қызметі
органдары ғана жүзеге асырады.
Салық тексеруі мынадай түрлерге ... ... ... ... тексеру;
3) Хронометраждық;
Құжаттық тексеру мынадай түрлерге бөлінеді:
▪ Кешенді тексеру – салықтың және бюджетке ... ... да ... ... ... бойынша салық міндеттемелерінің орындалуын
тексеру;
▪ Тақырыптық тексеру – салықтың және бюджетке төленетін басқа да ... жеке ... ... ... ... ... ... тексеру – егер салықты тексеруді жүргізу кезінде салық органында
аталған ... ... ... ... ... ... ... дұрыс көрсетілуі туралы қосымша ақпарат
алу қажеттігі туындаған жайғдайда үшінші бір ... ... ... ... ... ... органдары жекелеген салық төлеушілерге
қатысты олардың Қазақстан Республикасының заңдарының жекелеген талаптарын,
атап айтқанда:
1) ... ... ... органдарында тіркеу есебіне қойылуы;
2) Фискальдық жады бар бақылау-касса машиналарын қолданудың
дұрыстығы;
3) ... және өзге де ... ету ... ... ... өнімді өндіру, сақтау және сату ережесін сақтауы
талаптарын орындауы мәселелері бойынша жүргізеді.
Хронометраждық зерттеуді салық органдары салық төлушінің нақты ... ... ... ... ... ... ... мақсатымен жүргізді.
Хронометраждық зерттеу уәкілетті мемлекеттік орган бекіткен тәртіппен
жүргізіледі.
Салық тексеруін ... ... ... заң ... ... ... салық төлеушінің қызметін тоқтатпауға
тиіс.
Салық органы заңды тұлғаның ... ... ... жүргізілуіне
қарамастан заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшелерін тексеруге құқылы.
Салық тексерулері мынадай ... ... ... – жылына бір реттен жиі емес;
▪ Тақырыптық – салықтың және бюджеткке төленетін ... да ... ... бір түрі ... жарты жылда бір реттен жиі емес.
▪ Осы баптың бірінші тармағында ... ... ... жағдайларда
қолданылмайды:
▪ Заңды тұлғаны қайта ұйымдастыруға немесе таратуға және жеке кәсіпкердің
қызметін тоқтатуға байланысты жүзеге ... ... ... кезінде, сондай-ақ салық төлеушінің өтініші негізінде қосылған
құнға салынатын ... ... ... алып ... ... Бұл ... ... төлеушінің өтінішін алғаннан кейін отыз күнтізбелік күннен
кешіктірмей жүргізілуге тиіс;
▪ Жер қойынауы пайдалануға арналған ... ... ... ... ... ... ... тексеруді жүргізе кезінде ;
▪ Қарсы тексеруді жүргізу кезінде;
▪ Қайтарылуға қойылған қосылған құн ... ... ... ... ... ... ... тексеру жүргізу кезінде;
▪ Салық тексеруі актісі бойынша ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетін қосымша тексерулер
кезінде;
▪ Нақты салық төлеушіге қатысты ... ... ... басшысының
бұйрығына сәйкес жүргізілетін кезектен тыс құжаттық ... ... ... ... ... іс жүргізу заңдарында
көзделген негіздер бойынша.
Берілетін нұсқамаларда көрсетілетін салық ... ... егер осы ... ... көзделмесе, нұсқама тапсырылған кезден
бастап отыз ... ... ... ... ... бар заңды тұлғаға салық тексеруін жүргізген
кезде салық тексеруін жүргізудің мерзімін салық органы ... ... ... ... ... ... ... тексеру кезінде салық тексеруін жүргізудің
мерзімін салық қызметінің жоғары ... ... ... ... ... ... үшін елу ... күніне дейін, құрылымдық бөлімшесі бар заңды
тұлға үшін сексен жүмыс күніне ... ... ... ... ... ... қызметінің жоғары тұрған органының салық ... ... ... ... расталады.
Салық тексеруін жүргізу мерзімі құжаттарды тапсыру туралы салық
органының ... ... ... беру кезі мен ... тексеруін жүргізу
кезінде сұралатын құжаттарды салық төлеушінің табыс етуі аралығындағы уақыт
кезеңінде, сондай-ақ салық органының мәліметтер мен ... ... ... ... ... ... жүргізу мерзімі уәкілетті мемлекеттік
орган бекіткен хронометраждық зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... тексеруін жүргізу үшін мынадай деректемелерді:
1) Нұсқаманың салық органында тіркелген күні мен нөмірін;
2) ... ... ... ... ... Салық төлеушінің толық атауын;
4) Салық төлеушінің тіркеу нөмірін;
5) Тексеру түрін;
6) ... ... ... ... атын, әкесінің атын;
7) Тексеру жүргізілетін мерзімін;
8) Құжаттық тексерулер кезіндегі тексерілетін салық ... ... ... ... ... ... тексеру тағайындалған кездегі ... ... ... ... барысында анықталуға жататын мәселелер,
көрсетілуге тиіс.
3. Тақырыптық, қарсы тексерулер тағайындалған кезде нұсқамада ... ... ... ... да міндетті төлемдердің тексерілетін түрі
көрсетіледі.
4. Нұсқамаға салық ... ... ... немесе оны ауыстыратын
адам қол қоюға, ол ... ... ... ... ... ... ... орган белгілеген тәртіпке сәйкес арнаулы журналда
тіркелуге тиіс.
5. Тексеру мерзімі ұзартылған ... ... ... ... ... бұрынғы нұсқаманың нөмірі мен тіркелген күні көрсетіледі.
6. Бір ұйғарым негізінде бір ғана ... ... ... ... ... жүргізудің басталуы.
Салық төлеушіге (салық агентіне) нұсқама берілген кез салық тексеруін
жүргізудің басталуы ... ... ... органының салық тексеруін
жүргізуші лауазымды адамдарды ... ... ... ... ... көрсетуге міндетті. Салық органының салық тексеруін ... ... ... ... ... ... төлеушіге нұсқаманың
түпнұсқасын табыс етеді. Нұсқаманың көшірмесіне ... ... ... ... ... және оны ... ... белгі қояды.
Рейдтік тексеру жүргізілген кезде салық ... ... ... ... ... және оның көшірмесі табыс етіледі.
Нұсқамамен таныстырылғаны және оның көшірмесін ... ... ... ... ... (салық агентінің) нұсқаманы алудан бас тартуы салық
тексеруін жүргізудің күшін жоюға негіз болып табылмайды.
Салық тексерулерін ... ... ... ... салық
кезеңіндегі салық есептілігіне салық төлеушінің ... ... ... жол ... ... ... соң салық қызметі органының лауазымды адамы
мыналарды:
▪ салық тексеруінің жүргізілген орнын, акті ... ... ... ... ... қызметі органының салық тексеруін жүргізген лауазымды ... ... ... ... ... ... төлушінің (салық агентінің) тегін, атын, әкесінің атын не толық
атауын;
... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оның тіркеу нөмірін;
▪ салық төлеушінің (салық ... ... ... мен ... салықты және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді
төлеуге тексеру жүргізуге жауапты ... мен ... ... ... әкесінің атын;
▪ алдыңғы жүргізілген тексеру мен бұрын анықталған ... ... жою ... қолданылған шаралар туралы мәліметтерді;
▪ тексерілетін салық кезеңін және ... ... үшін ... ... ... ... ... құжаттар туралы жалпы мәліметтерді;
▪ Қазақстан Республикасының салық ... ... ... ... отырып, салық бұзушылығын егжей-тегжейлі жазылған сипаттамасын;
▪ салық тексеруінің нәтижелерін көрсете ... ... ... актісін
жасайды;
Салық тексеруінің актісі салық төлеушіге тапсырылған күн салық тексеруі
мерзімінің аяқталуы болып есептеледі. Салық тексеруінің ... ... ... ... ... жағдайда, онда бұл ... ... ... ... ... ... Салық тексеру актісіне қажетті
құжаттардың көшірмелері, салық қызметі органының лауазымды адамы жүргізген
есеп-қисаптар және ... ... ... ... ... да ... тіркеледі. Салық тексеруі актісі кем дегенде екі дана етіп ... оған ... ... ... ... қызметі органының лауазымды
адамдары қол қояды. Салық тексеруі актісі салық тексеруі ... ... ... ... ... тіркеледі, ол нөмірленуге, бау
өткізілуге және ... ... ... ... ... ... ... актісінің бір данасы салық төлеушіге (салық агентіне)
тапсырылады. Салық төлеуші салық ... ... ... ... оны ... ... ... міндетті.
Камералдық бақылау .
1. Камералдық бақылау – салық төлушілер берген салық ... ... да ... ... мен ... негізінде тікелей салық органы
жүзеге асыратын бақылау.
2. Камералдық бақылау тікелей салық органының орналасқан жері ... ... ... салық есептлігін қателіктер тапқан, салық ... ... ... ... ... ... ... субъектілері үшін көзделген шарттарды асыра ... ... ... ... ... салық төлеушіге жіберілген қателіктерді ... жоюы ... ... ... ... ... ... белгіленген
тәртібіне көшуі үшін хабарлама жіберіледі.
Салық төлеушілер мониторингі .
1. Салық ... ... ... төлеушілердің нақты салық
салынатын базасын анықтау және ... ... ... өзіндік құнын қалыптастырудың негізділігіне талдау жүргізу,
қаржы, валюта заңдарын, қолданылатын нарықтық бағаларды ... ... ... ... ... ... жүйесін қолдану
жолымен жүзеге асырылады.
2. Электронды мониторинг – осы ... ... ... қол ... расталып, электрондық құжат нысанында ақпарат беретін
мониторинг түрі.
3. Салық төлеушілердің мониторингі республикалық және ... ... ... ... ... ... төлушілердің тізбесін
Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Аймақтық мониторингке жататын салық төлушілердің тізбесін уәкілетті
мемлекеттік орган белгілейді.
Мониторингке ... ... ... уәкілетті мемлекеттік орган
бекіткен тәртіппен салық есептілігін тапсырады.
Фискальдық жадысы бар бақылау-касса машиналарын қолдану.
1. Қазақстан ... ... ... ... жүзеге асыру
кезінде немесе қолма-қол ақша, банктік төлем карточкалары, ... ... ... ... ... есеп ... міндетті түрде
фискальдық жады бар бақылау-касса ... ... және ... ... чегін беру арқылы жүргізіледі.
Осы аталған ереже:
▪ жеке кәсіпкерлердің (акцизделетін ... ... ... ... ... ... арналған арнаулы салық режимі
шеңберінде бір жолғы талон ... ... ... ... егер ... ... жеке кәсіпкер ретінде мемлекеттік
тіркеуден өткен ... бері алты ай ... ... ... ... ... ... арнаулы салық режимі шеңберінде жүзеге
асыратындарының;
▪ салық ... ... осы ... ... ... ... ... шеңберінде жүзеге асыратындарының;
квитанцияларды, билеттерді, талондарды, пошта төлемі белгілерін немесе ҚР
Қаржы министрлігі бекіткен нысан бойынша есептесу чектеріне теңестірілген
қатаң ... ... да ... бере ... ... қызмет
көрсету бөлігінде жүзеге асыратындарының;
▪ Адвокаттардың ақшалай есеп айырысуларына қолданылмайды.
Фискальдық жадысы бар бақылау-касса машиналарын қолдану мен ... ҚР ... ... ... жадысы бар бақылау-касса
машиналары – тауарлар сату мен ... ... ... ... есеп ... ... үшін ... ақпараттың ауысым сайын
түзетілмей тіркелуін және ... ... ұзақ ... сақталуын
қамтамасыз ететін, фискальдық жады блогы бар электронды құрылғылар және
(немесе) банктік ... ... ... ... ... ... пайдалануға рұқсат етілген Фискальдық жады бар бақылау-касса
машиналарының мемлекеттік тізілімін бекітеді.
Фискальдық жадысы бар ... ... ... ... мынадай
талаптар қойылады:
1. қызмет басталғанға дейін фискальдық жадысы бар ... ... ... жүзеге асыру орны бойынша салық
органдарында жүргізіледі;
2. техникалық қызмет ... ... ... бар ... қою ... ... фискальдық жадысы бар бақылау-касса машиналарының чегін беру жүзеге
асырылады;
4. фискальдық жадысы бар бақылау-касса машиналарына салық органдарының
енуі қамтамасыз ... 2. ... ... ... ... және ... ... қолдану аясы
1. Қазақстан Республикасында салық санкцияларын қолдану механизмі
Салық санкцияларын қолдану мемлекет үшін өте маңызды роль ... ... ... және мемлекеттің қызмет етуінің ... ... ... ... байланысты болады. Сондықтан мемлекет
салықтардың тиімді қызмет етуіне, барлық салық төлеушілердің салықтық ... ... ... ... ... отырады. Осындай мақсатты көздей
отырып мемлекет ... ... ... ... үшін ... ... ... бекітіп, құқық қорғаушы нормалар арқылы салықтық
қатынастардың қозғалуын қамтамасыз етеді.
Салық заңын бұзу үшін ... ... ... ... (диспозиция) және осы бұзушылық үшін жауапкершілік өлшемінен
(санкция) құралады. Салық заңын ... ... ... мен ... ... санкциялар қолданылады. Олар мынадай:
- Жедел түрде шаралар қолдану: банк шоттары бойынша ... ... - ... мекемелеріндегі қаржы қаражаттарына шектеу қою;
- Қаржылық - ... ... ... ... ... сомасын
өндіріп алу, табысын жасырғаны үшін, қаржы және салықтық ... үшін ... ... ... ... ... үшін өсімақы,
сондай-ақ жасырылған салық салу объектісін тартып алу;
- ... ... ... ... ... ... үшін және
тұлғалармен кәсіпорындардың лауазымды тұлғаларға айыппұл белгілеу және т.б.
- Қылмыстық ... ... ... ... ... бас ... айыру, түзету жұмыстары, салық төлеушілердің
мүлкін тәркілеу.
Ал енді осы санкциялардың әрбіреуіне жеке-жеке тоқталып өтеміз.
Қаржылық-құқықтық жауапкершілік Қазақстан ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер ... ... бар ... ... Қаржылық-құқықтық жауапкершілік төлем
көзінен салық ... ... ... белгіленген мерзімнен кеш
төлегені үшін, декларацияларды уақытында тапсырмағаны ... ... ... ... ... және ... салу ... көрсеткені үшін белгіленеді.
а) төлем көзінен ұсталынбаған табыс салығы сомалары табысты төлеген ... жеке ... ... ... ... ... ... кеш төлегені үшін өсімақы. Мерзімі
өткен салық міндеттемесінің сомасына ... ... ... ... ... ... және ... төленетін баска да міндетті төлемдер
төлеу мерзімі күнінен ... ... ... өткен әрбір күн үшін Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ресми
ставкасының 2 еселенген мөлшерінде ... ... ... қоса алғанда,
мерзімі өткен әрбір күн үшін есептеледі. Қайта қаржыландыру ... ... ... ай сайын жарияланып отырады. Мысалы, ұлттық
Банктің ... ... ... 20%-ды ... ... онда оны ... 365 ... бөлеміз. Яғни, (20*2)/365күн 0,11% бір күнге ... ... ... ... ... 30000 тт ... 5-ші ... төлеу мерзімі 1-ші шілде. Өсімпұл 5 күнге ... ... ... ... ... ... ... Декларацияны уақытында тапсырмағаны үшін айыппұл белгілеу.
Заңды және жеке тұлға ... бір ... ... ... тапсырмаса, онда декларацияда көрсетілген төленуге тиіс, бірақ
төленбеген соманың 5 % мөлшерінде ... ... ... айыппұл
салынады.
Салық декларациясын тапсыру мерзімін салық органының басшысы ... ... бір ... ... ... ұзартуы мүмкін.
Бірақ та, декларацияны тапсыру мерзімін ұзарту салықты төлеу мерзімін
өзгертпейді.
г) ... ... және ... ... салық салу объектілерін
төмендеткені үшін айыппұл.
- Декларацияда салық мөлшерін төмендетіп көрсеткені үшін ... ... 100 % ... ... ... Егер де ... ... салықтың төленбеуіне әкелмесе, онда ... ... құн ... ... ... есептелінген таза салық
сомасы 250000 тг, ал тексерудің нәтижесінде 300000 тт белгіленді, онда 100
% мөлшерінде 50000 тг-ге айыппұл ... ... ... ... ... ... үшін бір айға ... 100 % мөлшерінде айыппұл салынады.
- Тауарларды (жұмыстар, қызметтер) өткізу бойынша жүргізген операцияларды
есеп беру құжаттарында бейнеленбегені үшін сол ... ... 100 ... ... ... Бір жылға нақты есептелінген табыс салығы жыл бойы төленген аванстық
төлемінен жоғары болса:
1) 10 %-дан асып ... ... ... ... ... табысынан 2 %
мөлшерінде айыппұл салынады.
2) 25 %-дан асса, ... ... ... 5 % ... айыппұл
салынады.
- ҚҚС бойынша есепке тұрмаған түлға ҚҚС-ғының есебімен шот-фактура жазып
берсе, онда оған салық шот-фактурасында ... ҚҚС ... 100 ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыратын банктер және ... ... ... ... ... қолданылады:
1) Өз талаптарын орындамаған жеке және заңды тұлғалардың банктік шоттары
бойынша жасаған шығыс операциялардың сомасынан 5 % ... ... ... ... ... ... банк шоттарынан
өндіріп алу кезектілігін ... ... ... ... ... ... аударымдар жасауды кешіктіргені үшін өсімпұл.
е) Сондай-ақ банктерге ... ... ... ... ... ... ... ұлттық Банк белгілейтін қайта қаржыландыру
ставканың 2 еселенген мөлшерінде өсімақы ... ... ... ... және оны ... үшін ... ... мойнына жүктеледі. Ол жауапкершіліктің өлшемі - әртүрлі салықтық
санкциялар ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтарың” туралы Кодекспен
белгіленеді. Онда ... ... ... бұзу ... ... ... Салықтың есепке тұру мерзімін бұзу;
2. Салық салу объектісіне ... ... ... оны ... ... отырып жүргізу;
3. Салық салу объектісін жасыру;
4. Салық декларациясын тапсырмау немесе уақытында ... ... ... ... енгізу;
5. Салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептемеу;
6. Заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... дұрыс емес ұстау;
7. Салық сомаларын толық және уақытында төлемеу;
8. Салық ... ... мен ... да ... ... ... ... байланысты құжаттарды тексеруге жібермеу немесе ... ... ... ... ... ... ... орындамау және т.б.
Әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін жеке адамға мынадай әюмшілік
жазалар қолданылуы ... ... ... ... ... салу;
- Әкімшілік құқық бұзушылықты жасау құралы немесе оның тікелей объектісі
болған затты өтемін төлеп алып қою;
- Әкімшілк құқық бұзушылықты ... ... ... оның ... объектісі
болған затты, әкімшілік құқық ... ... ... ... акдіаны немесе бағалы қағаздарды тәркілеу;
- Арнаулы құқықтан айыру;
- Лицензиядан, арнаулы рұқсаттан, біліктілік аттестатынан айыру ... ... бір ... не ... бір іс - ... ... оның
қолданылуын тоқтата тұру;
- Жеке кәсіпкердің қызметін тоқтата тұру ... оған ... ... Өз ... ... ... ... салынған құрылысты мәжбүрлеп бұзып
тастау;
- Әкімшілік қамауға алу;
- Шетел азаматын немесе азаматтығы жоқ ... ... ... өюмшілік жолмен кетіру.
Әкімшілік құқық бұзушылық ... үшін ... ... ... ... ... алты ... сондай - ақ заңды тұлғаның қызме-
тін тоқтата тұру немесе оған тыйым салу қолданылуы мүмкін.
Солардың ... ... ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылық үшін ... жаза ... ... жүрген заңдарға сәйкес белгіленетін айлық есептік көрсеткіштің
белгілі бір мөлшеріне сай келетін дәрежеде салынатын ... ... ... салынатын айыппұлдың мөлшерін екі жүз айлық есептік көр-сеткіштен,
лауазымды тұлғаға - төрт жүз ... ... ... заңды тұлғаға -
екі мың айлық есептік көрсеткіштен асыруға болмайды.
Айыппұл зацдарда белгіленген тәртіппен ... ... ... ... өндіріп алу әділетті, яғни құқықбұзушылық сипатына, оны
жасау жағдайына және әкімшілік ... ... ... сай ... Жоғарыда қарастырып өткен әкімшілік құқықбұзушылықтар ... ... ... ... ... ал ... айыппұлдарды
бедгілеуге Қазақстан Республикасының ... ... ... ... құқылы.
Қазақстан Реслубликасында қылмыстық жауапкершілік - ... ... ... салықтар мен баска да міндетті төлемдерді төлеуден
жалтарута белгіленеді. Ол ... ... ... ... ... - ... қаржы жүйесі, салықтарды ... ... алу ... ... ... тәртібі, сондай-ақ, мемлекетке
салықтардан түспей калған табысы ... ... ... болып
табылады.
Қылмыстьщ субъектісі - Қазақстан Республикасынъщ азаматтары, шетел
азаматтары, азаматтығы жоқ ... он алты ... ... ... ... ... деп танылған адамдарға мынадай негізгі жазалар:
- айыппұл салу;
- белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір ... ... ... ... жұмыстарға тарту;
- түзеу жұмыстары;
- әскери қызмет бойынша шектеу;
- бас бостандығын шектеу;
- қамау;
- тәртіптік әскери бөлімде ұстау;
- бас ... ... өлім ... ... ... Сотталғандарға негізгі жазалардан басқа
мынадай қосымша жазалар:
1) арнаулы, әскери ... ... ... ... ... ... біліктілік сыныбынан және мемлекеттік
наградаларынан айыру;
2) мүлкін тәркілеу ... ... ... кодексі белгіленген мерзімдерде салық міндеттемесін
орындауды көздейді. Белгіленген ... ... ... жағдайында
салық органы мерзімінде ... ... ... ... ... ... ... қолдануға міндетті:
1. Төленбеген салықтар мен бюджетке міндетті басқа да ... ... ... Банк ... ... ... ... тоқтата тұру;
3. Салық төлеушінің салық берешегі есебіне ... ... ... ... ... ... ... орындауды қамтамасыз
етудің аталған тәсілдерін қолданудан кейін салық міндеттемесін орындамау
жағдайында, салық ... ... ... ... ... ... өндіріп
алудың шарасын қолдануға міндетті.
Салықты еріксіз өндіріп алу ... ... ... ... (аванстық, ағымдағы), сонымен бірге, айыппұлдармен өсімдер
бойынша пайда болатын ... ... ... ... ... ... алу болып табылады.
Салық төлеуші салық қызметі органдарының тсксеру ... ... ... алымдармен басқа да міндетті төлемдер ... ... ... осы ... төлеу мерзімдері 60 күнге
ұзартылады және салық төлеуші салық органымен келісілген графикке сәйкес,
салық ... осы ... ... ... 15 күн ... ... ... отыруға тиісті. Салық төлеуші тексеру актісі бойынша есептелінген
салықтарды, алымдарды, басқа да ... ... ... ... төлеудің өтеу графигінде белгіленген мерзімдерін бұзған кезде
өтеу графигінің қолданысы тоқтатылады және салық ... ... ... ... акт бойынша есептелінген және төленбеген сомаларды
өндіріп алады.
Тексеру актісі бойынша анықталған және ... ... ... басқа
да міндетті төлемдер, айыппұлдармен өсім сомасына ... ... ... ... ... төлеуші келіспеген жағдайда салық
қызметінің бөлімшелеріне оны әкімшілік тәртіппен қайта қарау жайында 5 банк
күні ішінде ... ... ... ... ... ... ... негіздейтін
дәлелдерін баяндап, кұжаттарын көрсету керек.
Салық қызметінің салық ... ... ... ... ... шығарады және бұл жайда салық төлеушіні 10 күн ... ... ... қызметі органдарының шешіміне салық қызметінің жоғары тұрған
органына немесе сотқа шағым жасауға ... бұл ... 10 күн ... жауап бермесе, онда салық қызметінің
жоғары тұрған органына өтініш бере алады.
Егер ... ... ... ... ... ... салық, алым,
басқа да міндетті төлемдер, айыппұлдар мен өсім туралы хабарланған күннен
30 банк күні ішінде ... ... ... ... ... ... сотқа шағымдалмаса, аумақтық салық органының салық төлеушінің
келісімінсіз оның банктегі шоттарынан тиісті соманы өндіріп алуға құқылы.
Егер 30 күн ішінде салық ... ... ... органдарының шешіміне
байланысты сотқа шағымдалса және сот шешімімен дұрыс (заңды) деп ... ... ... ... да ... төлемдер, өсім сомалары
хабарланған күннен бастап өсімді ... ... ... ... құқылы.
Соттың шешімі бойынша негізсіз өндіріп алынған сома салық төлеушіге оларды
салық ... ... ... ... ... ... әр күн үшін ... төленген күнгі ұлттық Банктің қайта каржыландырудың 2 еселенген ... ... өсім ... ... 3 күн ... ... ... төлеушінің банктегі шоттарында каражат болмаған жағдайда
немесе олардың дебиторларының шотында қаражат болмаған ... ... ... ... ... ... ... етуді шектеу туралы
шешім шығаруға құқылы.
Салық міндеттемесінің мерзімінде орындалмағанын ... ... ... ... ... салық органы мынадай салық берешектерін
мәжбүрлі өндіріп алу шараларын ... ... ... ... табылатын ақша есебі үшін өндіріп алу;
2. қолма - қол ақша есебі үшін өндіріп алу;
3. дебиторлар есебі үшін ... ... ... ... мүлікті сату есебіне өндіріп алу;
5. қосымша акция эмиссияларын мәжбүрлі шығару.1
Салық кодексіне сәйкес жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... алу жөніндегі шаралардағы жалғыз
жаңашылдық кезең ... ... ... Яғни, бірінші кезекте,
банктік шоттармен, екіншіден - қолма - қол ... ... ... - ... ... өткізу, бесішігіден -акциялардың қосымша
эмиссиясының шығуы және соңғы кезекте -банкроттыкты қолдану. Бұл ... ... ... берешегін мәжбүрлі өндіріп алу шараларын қолдану
туралы салық төлеушіге хабарлайды. Осылайша, салық төлеуші салық ... ала ... ... ... ... өндіріп алу шараларын салық
органы ... ... ... салық берешегін тағы бір рет өтеуге
мүмкіндігі бар.
Салық төлеуші ... ... алу ... ... ... ... кейін салық берешегін өтеген жағдайда, ... ... ... -
кезеңімен салық төлеушінің келісімінсіз мәжбүрлі өндіріп алу шараларын
қолдануды бастайды.
Салық берешегін мәжбүрлі өндіріп алу ... ... ... ... ... ... болып табылатын ақша есебінен жүргізіледі.
Декларация және (немесе) есеп бойынша, ... ақ ... ... (шағым жасалмаған) салық төлеушіге есептелген салық берешегінің
сомасын төлемеген ... ... ... ... салық төлеушіге оныц
банктік есебіне инкассолық өкім қояды.
Салық төлеушінің банк шотында теңгедегі ақша жоқ ... ... ... ... алу ... ... ... қойған инкассалық иелік
ету негізінде салық төлеушінің валюталық банк ... ... ... ... ... банк ... ақша есебінен салық
төлеушінің салық берешегін мәжбүрлеп ... ... ... ... банк
операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын банк немесе ұйымға
қойылған инкассолық ... ету үшін есеп ... ... ... Салық
кодексі бір банкте ашылған басқа банк шоттарына салық органдары ... ... ... ... ... банк ... жеке ... асыратын банк немесе ұйым қызметін шектейді. Бұдан әрі, практикада
салық органдарына ... ... ... алу ... ... ... ... етуді қоюға жол беріледі. Қойылған инкассалық иелік етулер
үшін есеп жүргізу мен бақылауды жүзеге асыру салық органдарына бір ... ... ... ... өндіріп алуға жол бермеуге, ал салық
төлеушіге ... ... ... оның ... ... ... ... береді.
Күштеп өндіріп алу шарасының екінші кезеңі ... ... ... ... ... жүргізіледі. Қолма - қол ақша есебінен салық
берешегінің сомасын ... алу банк ... ақша жоқ ... ... Бұл жағдайда, салық органы салық төлеушіге ... ... ... алу ... ... ... яғни қолма - қол ақша
есебінен салық берешегінің сомасын өндіріп алу туралы хабарламаны ... ... ... жүргізу кезінде салық берешегін өтеу есебіне қолма
- қол ақшаны алып қою туралы актіге ... ... ... ... ... валютасында) бойынша көрсетілген қолма - қол ақша алып
қойылады. Салық берешегін өтеу есебіне қолма - қол ... алып қою ... ... ... ... ... яғни ... Республикасының
Мемлекеттік кіріс министрлігі бекітеді. Алып қою ... ... ... ... берешегінің сомасы мен салықтар және бюджетке төленетін
басқа да ... ... ... түрлерін көрсете отырып, оны ... ... ... алып ... сома ... алудың үшінші кезеңі ... ... ... банк ... ақшасы және қолма - қол ... ... ... ... ... ... ... берешегі шегінде салық
төлеушіге берешегі бар үшінші бір тұлғалардың банк шоттарындағы ақшадан
өндіріп алуға ... бар. ... ... мен оның ... ... есеп айырысуды салыстыру актісінде мынадай мәліметтер болуға тиіс:
1. салық ... мен оның ... ... ... ... ... салық төлеуші мен оның дебиторы тіркеу есебінде тұрған салық органының
атауы;
3. салық төлеуші мен оның дебиторының банк ... ... ... салық төлеушіге берешек сомасы;
Салық төлеуші хабарлама алған күннен бастап ... ... ... өзара есеп айырысудың салыстыру актісін табыс еткен жағдайда,
салық органы салық төлеушінің ... ... ... ... алу ... өкімді дебитордың банк шотына ұсынады. ... ... ... төлеуші мен оның дебиторы қол қойған салық төлеуші мен оның дебиторы
арасындағы өзара есеп айырысудың салыстыру ... ... қалу ... мүмкін. Бұл жағдайда салық органы дебитордың банк ... ... алу ... ... алған кезден бастап жиырма жұмыс
күні өткен соң, салық төлеушіге мәжбүрлеп ... ... ... ... яғни ... ... ... етуі шектелген мүлкін өткізу есебінен
салық берешегі есебінен өндіріп алуды жүргізеді.
Мәжбүрлеп ... алу ... ... ... ... етуіндегі
шектелген мүлікті сату есебінен жүргізіледі.
Салық органдары салық төлеуші заңды тұлғаның және жеке ... оның ... ... есептерінде ақша болмаған
жағдайларда, салық берешегінің сомасы шегінде салық төлеушінің ... ... ... ... алуға құқығы бар. Бұл ретте, салық төлеушінің
иелік ету шектелген ... сату ... ... ... ... ... ... салық төлеушінің иелік ету шектелген
мүлкін сату ... ... ... ... Республикасы үкіметінің
уәкілетті үйымы болып табылады. Мамандандырылған аукционда ... ... ... ... ... оның заңды немесе ... ... ... ... ... ... ету ... мүлікке сату
жүргізу тәртібін Қазақстан ... ... ... ... ... асырылады.[8]
2. Қазақстан Республикасының экономикалық реформаларындағы салықтық құқық
бұзушылыққа салық санкцияларының қолдану тиімділігіне баға беру және
оны талдау
Салық төлеушілердің салықтар, алымдар мен ... ... ... ... ... ... ... салықты төлеуден жалтаруы экономикаға
үлкен мөлшерде зиян келтіреді. Біздің елімізде қалыптасқан қазіргі жағдайды
қарастырсақ, тәуелсіздігімізді алған ... ... ... ... ... ... жеттік. Соның ішінде, салықтың жиналуын қамтамасыз
ететін, ... ... ... ... полициясьшың кұрылғаны
жөнінде айтып кетуге болады. Өйткені, қолданылатын салық ... ... ... осы ... полицияның, қазіргі кезде қаржы
полицияның және салық комитеттерінің жүргізетін ... ... ... ... органдары Мемлекеттік Кірістер Министрлігіне ... ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады.26
Қаржы полицияның негізгі мақсаттары мынадай:
- экономикалық қылмыстар мен ... ... ... ... ... бар қылмыстарды анықтау, ескерту және жазалау;
- салықтық қылмыстары мен құқық ... ... ашу, ... ... ... ... ... айналымымен күресу;
- экономикалық қылмыстармен күресу ... ... ... құру мен ... ... қатысу;
- экономикалық қылмыстармен күресу саласында халықаралық
ынтымактастықта болу.
Ең өзекті мәселе - ол салықтан жалтарудың экономикаға ірі ... ... ... ... Ол ... салықтық түсімдердің жеткілікті
түрде түспеген жағдайда, бюджет тапшылығын тудыруы болып табылады.
2003 жылдан бері біздің елімізде бюджет ... ... ... ... ... ... ... |2003 |2004 |2005 ... |624058 |735792 |850777 ... | | | ... |-3278 |-12998 |+991 ... | | | ... құрастыруымен
Жалпы, 2004 және 2005 жылдардағы салықтық түсімдердің белсенді түрде
көбейіп, бюджет ... ... ... ... болады. Бұнымен
қоймай, 2004 жылы бюджет табыстары 2003 ... ... 18%-ға ... ... ... қатар бюджет тапшылығы азайып, оң дәрежеге
көтерілді. Мемлекет бюджетінің табыстарының ұлғаюына ... ... ... ... ... жетілдірілуі;
- салықтардың әкімшілік етуінің жақсартылуы, оған өткен жылдардағы салық
бересі сомасының азаюы ... бола ... ... органдарының экономикалық бақылау қызметінің жақсаруы. Өндіріп
алу коэффициенті (тексеру нәтижелері ... ... ... ... ... ... үлес ... өткен жылдарға қарағанда
біршама көтерілді;
- кәсіпорындардың қаржылық жағдайының жақсаруы және т.б.факторлар.
Міндетті төлемдерді өтеу ... ... ... ... күні орын алып ... ... тапшылығын және
бюджетті толықтыру мәселесін шешу мүмкін емес.
Мерзімінде төленбеген төлемдерді ... ... - ... және ... кезектегі міндет болып саналады.Экономика саласында
жасалған ... ... ... ... зиян ... отыр. Оның
салық саласында жасалған бөлігі аз емес. 2003-2004 жылдар аралығында
экономика ... ... ... ... ... ... көруге болады:
Кесте-2.
Келтірілген залал мен Өтелген залал мөлшері
|Жылдар ... ... ... ... |4094,7 |5445,9 ... | | ... залал (млн.тг) |2252,1 |3267,5 ... ... ... жасалған қылмыстарының келтірген залалының
өтелу динамикасын қарастырамыз.
Диаграмма-1. Экономика саласында жасалған қылмыстарының келтірген залалының
өтелу ... ... ... жөніндегі агенттіктің мәліметтері 2004-2005жж.
Бұл жағдай кейде салық органдарының жіберген қателерімен
байланысты болуы ... Ол ... ... ... салық заңы
нормаларын сақтай отырып жүргізуге байланысты болады. Көптеген жағдайларда
салық тексерушілер салық органдарының шешімімен келіспей ... ... ... 2004 ... ... залалдың /4094,7 млн.тг/ 55%-ы ... Ал 2005 ... ... ... 60%-ы ... Яғни ... ... экономикалық қылмыстармен және олардың экономикаға келтірген
залалына қарсы күресін күшейтуде. Осы ... ... ... ... ... ... сомаларын мемлекет соғыс
ардагерлеріне, зейнеткерлерге, мүгедектерге, яғни ... ... ... ... ... ... ... ішімдік және
темекі өнімдеріне байланысты көлеңкелі бизнеспен күресуін күшейтуде. Сондай-
ақ, жалған ... және ... да заң ... ... ... кең көлемде жүргізіліп жатыр.
Сол жылдардағы салық комитеттерінің жасаған жұмыстарының нәтижелері
туралы айтып ... ... |2003 жыл |2004 жыл |2005 жыл ... |14930 |16559 |18214 ... | | | ... | | | ... ... түрлері бойынша жасалған салық бұзушылықтарына келсек, ... ол ... ... ... көріп отырғанымыз: салық бұзушылықтарының едәуір көп бөлігін
бюджеттің екі негізгі ... көзі ... ... ... ... ... ... 53 %-ды, заңды тұлғалардан алынатын табыс салығы
- 35 %-ды ... ... ... ... ... осы екі ... ... көңіл бөлу керек.
Салық бересін қысқарту мақсатында салық органдары келесі
шараларды қолданады:
1. Бюджет ... ... өтеу ... салық төлеушілердің
дебиторларынан өнімдер шығару арқылы қаражат өндіріп алу;
2. Мерзімінде міндетті төлемдерін өтемеген заңды тұлғалардың ... ... ... ашық аукцион арқылы тұтынушыларға сату әдісі. Мұндай
арнайы ұйымдастырылған ашық аукцион мерзімінде ... ... ... ... ... отыр. Бұндағы орын алып отырған кемшілік:
тізімге алынған мүліктің өте ... ... және оны ... ... ... ... жылдардағы қалыптасқан жағдайды макро деңгейде зерттейік.
Кесте-4.
2003-2005 жылдар аралығындағы ... мен ... ... ... |2003 | 2004 |2005 ... ... |524058 |635792 |750777 ... мен ... ... ... |2615 |2621 |3137 ... | | | ... ... ... ... ... |176 |570 | 875 ... салатын әкімшілік айыппұлдар мен | | | ... | | | ... ... айықтырғыштарға орналастырылған |116 |122 |119 ... ... ... | | | ... ... мен ... ... |1,8 |1,2 |1,8 ... ... ... өнімдерді, | | | ... және ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... және ойын ... |34 |90 |129 ... ... ... ... оған | | | ... ... ... ... | | | ... ... түскен кірістерді алудан | | | ... | | | ... ... лицензиясыз әкеткені үшін айыппұлдар |210 |0,6 |106 |
| ... ... | | | ... санкция |129 |94 | 2 ... ... ... ... Банкі |4 |5 |0,1 ... ... ... және | | | ... ... ... ... | | | ... үшін ... ... ... | | | ... санкция сомаларының түсімі | | | ... ... ... ... ... уақтылы |0,0 |0,2 |3 ... үшін ... ... ... | | | ... санкция сомаларының түсімі | | | ... ... ... ... ... ... бұзғаны|158 |184 |317 ... ... ... | | | ... ... ... ... ... |1717 |1437 |1471 ... ... мен ... | | | ... ... ... ... |12 |104 | 97 ... мекемелермен алынатын басқа да | | | ... мен ... | | | ... ... ... ... |59 |13 |15 ... мекемелермен алынатын басқа да | | | ... мен ... | | | ... Оған ... ... ... |- |0,3 |0,1 ... ... және ойын ... | | | ... ... ... ... алу | | | ... ... ... ... агенттіктің мәліметтері 2003-2005жж.
Бұл мәліметтер бойынша айыппұлдар мен ... ... ... ... түсімдерінің ішіндегі үлес салмағы аз %-ды ... ... ... ... 2002 жылы 0,5 %-ды, 2003 жылы ... жылы 0,4 %-ды ... ... ... ... төлеушілердің берген өтініштерінің динамикасын
қарастырып өтейік.
Кесте 5.
Әкімшілік және қылмыстық құқық ... ... ... | 2003 жыл | 2004 жыл | 2005 жыл |
| ... ... |Қарал-ға|Салық |
| |н ... ... ... ... |өтініш-т|інің |өтініш-т|нің |
| |ер саны ... саны ... |ер саны ... |
| | ... | ... деп| ... деп |
| | |деп | ... | ... |
| | ... | | | | ... |53 |23 |68 |39 |59 |38 ... |33 |15 |47 |16 |44 |17 ... |9 |5 |33 |17 |29 |16 ... |11 |5 |24 |14 |28 |17 ... ... |177 |47 |182 |52 |193 |63 ... |17 |13 |31 |15 |35 |18 ... ... |49 |19 |41 |12 |35 |11 ... |162 |74 |162 |52 |170 |50 ... |54 |26 |32 |12 |48 |15 ... |11 |4 |17 |4 |15 |5 ... |16 |6 |17 |4 |19 |7 ... |116 |30 |166 |48 |174 |53 ... |90 |33 |101 |58 |109 |55 ... |43 |31 |42 |25 |44 |29 ... ... |343 |152 |238 |81 |203 |79 ... ... |17 |10 |34 |13 |29 |15 ... |1201 |493 |1235 |462 |1234 |488 ... ... ... жөніндегі агенттіктің мәліметтері 2003-2005жж.
Өтініштердің түсу ... ... ... ... - ... ... ... түсіндіру бойынша жеткіліксіз түрде жұмыс істеуі,
салық төлеушілерді салық ... ... ... ... ... және т.б. ... ... болуы мүмкін. Былтырғы жылы Республика
бойынша қарастырылған өтініштердің 36%-ында салық органдарының салық заңы
нормаларын дұрыс пайдаланбауы ... Бұл ... ... органдарының
ұқыпты, дұрыс жұмыс істеуін, тексерулерді ... ... ... ... ... ... ... 2003 жылы 493 өтініштер, яғни 41 %-ы
дұрыс емес деп табылса, 2004 жылы 462 өтініш, яғни, 37 %-ы ... ... 40 %-ы ... ... емес деп ... ... Бұл көрсеткіштің әлі
де жоғары деңгейде болуы салық органдарының әлі де жеткілікті ... ... ... істемеуін білдіреді.
Өтініштердің саны салық тексерулерінің ... ... бірі ... ... Ол үшін ... жыл ... санының динамикасын қарастырайық.
Диаграмма 2. Әкімшілік және қылмыстық құқық бұзушылықтардың берген
өтініштерінің саны.
Алыну көзі: Статистика жөніндегі агенттіктің мәліметтері 2003-2005жж.
Диаграммадан көріп отырғанымыздай, соңғы ... ... көп ... ... ... ішінен өтініштер саны аса ... ... 7%-ы). ... та, біз ... ... ... керек
екендігін ескеруіміз керек. Сондықтан, тексерулер салық органдарымен өте
үқыпты және ... ... ... ... Сонда ғана, ол қажетті дүрыс
нәтиже береді.
Тарау 3. Салықтық құқық бұзушылыққа салық санкцияларының қолдану механизмін
жетілдіру.
1 ... ... ... ... тәжірибесі
Салық қызметінің ең басты функцияларының бірі - ол ... және ... ... ... болып табылады.
Дамыған, алдыңғы қатарлы елдердің мысалында салық заңын бұзу үшін
қолданатын салық ... ... ... ... салық төлеушілерге әртүрлі қиыншылықтардың себебінен
өздерінің салықтық берешегін ... ... ... ... ... Бұл кезде салық биліктеріне кең өкілеттік беріледі. ... ... ... жаңа ... ... Біріккен Королдіктер
және Америка Құрама Штаттарында салық берешегін төмендетуге немесе
толығымен ... ... ... Ал, ... ... ... үшін
жазалаудың деңгейі мен дәрежесі көбінесе салық ... ... ... ... ... ... басқа).
Дүниежүзілік тәжірибе дәлелдеп отырғандай, салық органдары ... ... ету үшін ... ... мен оның ... каражат жоқ болған жағдайда мүлкіне тиым салуға құқылы. Әлемдік
тәжірибеде тағы бір ксңінен қолданылатьш ... ... ету ... - ... ... ... бас бостандығынан айыру және салық төлеушінің мүлкін
тәркілеу болып табылады. Кейбір ... ... ... ... ... тек сот ... ... ғана жүргізілуі мүмкін. Мысалы, Жаңа
Зеландияда ол ... ... Сот ... ... және ... ... ... ғана қолданылады. Басқа елдерде мүлкін
тәркілеу шарасы барлық салық төлеушілерге қолданылады.
Бірақ та, ... ... ... ... тек ... ... болғанда ғана пайдаланылады. Салық төлеушілерге алдын-ала бірнеше
хабарламалар жіберіледі. ... ... ... ... өз ... мүмкіндіктері болады.
Мүлікті төркілеуден басқа көптеген ... ... ... ... басқа да шаралар қолданылуы мүмкін. Олар төмендегідей
болуы ықтимал:
- Салық ... ... ... ... ... және ... ... Яғни, салық төлеушіге мемлекет тарапынан қарызын өтеуге талап ету
және тұлғалардан сомасын тәркілеу. Мысалы, Норвегия.;
- ... ... ... ... болдырмау;
- Борышкерді мәжбүрлі түрде банкрот деп жариялау;
- ... ... ... ... ... ... төлеуші тұлғаның салық берешегіне оның мұрагерін
толық материалдық жауапкершілікке тарту.;
- Салықтарды ... ... ... ... ... ... төленуі үшін өсімпұл -салық
тәжірибесінде кеңінен қолданылатын мәжбүрлеу шарасы болып табылады. Барлық
дамыған елдерде салық уақытында ... үшін ... ... ... алған төлемдер үшін пайыздар ... ... ... ... Әдетте, олар жылына Австрия және Германияда 6%-дан
Австралия, Ирландия, Португалия, Грецияда 20% және одан да ... ... ... елдерде айыппұлдар мен өсімпұлдар тек бір ғана ... ... ... ал ... ... ... пайыз
мөлшерлемесі қолданады. Мысалы, Ирландияда ... ... ... байланысты ставкалар жүйесін пайдаланады немесе Жапония, Түркияда
телем ... ... ... ... ... жүйесі
қолданылады.
Көптеген елдерде белгілі бір ... атап ... ... ... кешіктіру, салық заңын қатаң бүзу, салықты ... ... тағы ... ... ... ... қосымша айыппұлдар салынуы
мүмкін. Әртүрлі елдерде айыппұл мөлшері салық берешегі ... ... ... ... тиіс:
Греция-15%;
Жапония-40%;
Голландия -100 %;
Финляндия -100 %;
Франция- 150%;
Ирландия - 200 %;
Австралия - 200 %;
Австрия-200%;
Португалия - 300 ... ... ... ... және айыппұлдардан басқа
көптеген елдерде салық ережесін бұзушыларды абақтыға қамау ... ... ... ... ... өте қауіпті , ақырғы жағдайларда
ғана қолданылады. Сондыктан, бұндай шараларды ... ... ... ... ... ... қамаудың максималді мерзімі Бельгия,
Франция, Ирландия, Голландия, ... ... ... жене ... Штаттары сияқты мемлекеттерде 4-10 жылға дейін белгіленеді.
Көптеген елдерде салық заңы ерекше жазалауларды қарастырады:
- салық заңын ... ... ... ... ... ... тіркелу сертификатынан уақытша айыру (Австралия,
Бельгия, Италия);
- кәсіпкерлік ... ... ... ... құқығынан айыру
(Франция, АҚШ).
Біріккен Королдікте ... мен ... ... ... ... ... ... хабарлау қарастырылған. Ол әдетте, ... ... ... айырылуға әкеп соғады.
Жалпы айтқанда, барлық елдерде салық ... ... ... ... ... ... тырысады.
Салық берешегін мәжбүрлі өндіріп алу ... ... ... ... барлық өркениетті мемлекеттерде қолданьшатынын атап
айтқымыз келеді. Канада, Финляндия, Греция, ... ... ... ... ... ... Түркия, Бірлескен Корольдіктер, АҚШ
сияқты кейбір мемлекеттерде салық ... ... ... ... бар
теріс пиғылды салық төлеушінің меншігін тартып алуға құқығы бар. ... ... ... өтеу ... басқа да шаралар қолданылады: үшінші
жақтан өндіріп алу, активтерді ... жол ... ... және басқа да
шаралар. АҚШ-та салық ... ... ... ... салу ... алынуы мүмкін, мысалы, үшінші тараптағы жалақы, банктік шоттар,
меншік, Жапонияда салықты өндіріп алуда басқа да ... ... ... бар, ... қайтыс болғанның салық берешегі үшін толық жауап
береді, салықтарды төлеумен қамтамасыз ету мақсатында алдын-ала ... ... ... салу қолданылады.
Осындай шараларды қолдану нәтижесінде салық төлеушілерді хабарлау
бойынша ... ... ... мен ... ... ... ... болады. Мысалы, бірқатар елдерде (Финляндия, Ирландия,
Бірлескен Королдіктер) салық ... ... ... ... ... ... ... беруі тиіс. Басқа елдерде (мысалы, ... ... тек ... бір ... ғана ... ... және ... сиякты елдерінде салық органдары белгілі бір салық
төлеушілер туралы ақпараттарды шетел үкіметтері талап еткен ... ... ... ... ... төлеушілерін хабардар етуі керек. Сонымен
қатар, дамыған елдерінің заңдарында өте ... ... де ... ... ... кіру ... ... ішінде белгілі
бір тергеулер ... ... және т.б. ... ... ... ... ... Мысалы, Канада, Норвегия және Португалияда ... ... ... ... ... ... сипаттағы берілетін өкілеттіліктермен қатар салықтардың дұрыс
есептелінуі мен төленуіне тексеру ... үшін ... ... ... ақпаратты үшінші тұлғалардан талап етуге, салық ... ... ... ... талап етуге құқылы және
т.б. қосымша құқыктарға ие болады.
Кейбір өркениетті дамыған мемелекеттердегі ... ... ... ... ... ... ... қадағалау қызметі қаржы министрлігінің
құрамындағы Ішкі Кірістер Қызметі ... ... Бұл ... жыл ... салық
төлеушілердің салық төлеуге байланысты құжаттарын қатаң тексеріп ... ... ... бұзушылыққа байланысты салықтық жазалауларды ... ... ... ... ... мүлкін (қозғалмайтын
мүлікті қоса алғанда) тәркілеуді қолдану жазасы көп кездеседі. Әрине, ... ... ... жазалауға байланысты іс шаралары сот ... ... ... ... арнайы салықтық сот жұмыс
істейді. Егер қасақана салық заңын бұзған ... ... ... ірі
көлемде айыппұл төлеттіледі. Салық заңын бұзушылық ірі мөлшерде залал
келтірген деп ... ... ... 5 ... ... бас бостандығынан
айырылады. 80-ші жылдары АҚШ үкіметтік бюджетке түсуге тиісті көптеген
салық ... ... оның ... ... ... ... мазасыздандырды.
Осыған байланысты жүргізілген көптеген есептеулер бойынша бұл жасырылған
соманың мөлшері жыл сайын 100 млрд. ... ... Осы ... ... көптеген жылдар бойы Ішкі Кірістер Қызметінің өкілеттігін кеңейтіп
отырды. ... келе Ішкі ... ... ... ... наразылығын тудырды.
Жыл сайын Ішкі Кірістер Қызметіне 100 млн.-нан ... жеке ... мен ... салықтық есеп берулері тапсырылады.
Әрбір тапсырылған декларация компьютерлік жүйе ... ... ... ... ... ... осы декларациялардың 1 %-на ғана таңдап алу
ревизиясы жүргізіледі. Салық төлеушілердің табысы жоғары болған ... ... ... де арта ... тәжірибеде АҚШ-тағы салық заңын бұзғаны үшін ... өте ... ... жазалаулар қатарына жатады. Мысалы, салық
төлеуші ... ... ... ... бұл ... іс ... ... жасалған іс-әрекет деп танылса, кінәләнуші адам бір жылға
дейін мерзімге бас бостандығынан ... ... Ал ... ... ... ... ... арқылы салықтан жалтару
әрекеті өте ауыр қылмыс деп ... ... ... бес ... ... ... айырумен жазалайды.
АҚШ-тағы салық заңын бұзуға байланысты салықтық жазалаулар заң бұзушы
салық ... ... ... және ... шығын келтіруге
бағытталған. Мысалға, салықты толық төлемегені үшін ... ... ... айыппұлдар салынады, яғни, төленбеген салық сомасының 50
%-ы мөлшерінде айыппұл салына отырып және салық төлеуші егер сол ... ... ... одан ... ... 50 %-ы мөлшерінде айыппұл
салынады.Қытайда салықтан жалтаруды болдырмау үшін ... ... емес ... айналысатын барлық салық төлеушілер жергілікті
салық органдарында тіркеуге тұруға заңмен ... ... ... ... ... ... ... (декларация, бухгалтерлік
кітабы, түбіртек және т.б.) дұрыс, толық және уақтылы ... ... ... ... ... ... ... органында тіркелмесе,
декларацияны дұрыс толтырмаса, түбіртектерді сактау немесе пайдалану сияқты
көптеген жағдайларда 5 мың юаньға (602,4 АҚШ ... ... ... ... Салық заңын жөнді білмегендіктен салық төленбесе, салық
органдарымен салық төлеушіге шектеулі ... ... ... ... Ал егер осы ... ... ... әрбір өткен күнге салық
сомасының 0,5 % мөлшерінде өсімпұл салынады. Салық төлеуді алдау ... ... ... ... ... ... төленбеген соманың 6 есе
мөлшерінде айыппұл салынып, ал осыған тікелей жауапты ... бір ... ... ... салынады. Салық төлеуден бас тартқан жағдайда қосымша
50 мың юаньға(6024 АҚШ долларына) дейін айыппұл салынады. Бұдан ары ... ... ... ... ... ... қайтарып алу сияқты
жазалаулар жүзеге асырылады. Ал егер ... ... ... ... ... ұштасьш жатса іс сотқа ... ары ... ... ... ... еріксіз өндіріп алу төмендегі түрде жүргізіледі:
- бюджетке салықтарды тікелей ... ... ... ... ... ... ұстау;
- салықтық реестр арқылы салықтарды өндіріп алу.20
Ал ... ... ... ... ... ... - салықтық реестр
арқылы салықтарды өндіріп алуға тоқталып кетейік. Салықтарды ... ... ... алу ... ... ... сомасын тікелей аудармаған
немесе салық сомаларын төлеу ... ... ... ... ... ... реестр арқылы салық төлеушілердің үнемі хабарлануын
және салықтарды ... ... ... ... ... ... ... қосымша алымдар, ақшалай айыппұлдар өндіріліп алынады.
Егер де салық ерікті түрде төленбесе салық ... ... ... ... ... хабарлама жіберіледі де, ... ... ... үшін ... ... Бұндай жағдайда салық органдары
салық төлеушінің мүлкіне тиым салады. Тиым ... ... ... одан ... қаржы төленбеген салық сомасының есебіне жатқызылады.
Салықтық жазалауға байланысты бұдан басқа да Италия ... ... бар ... ... ... органдары мынадай ірі
салық заңын бұзушылықтар үшін табысын жасырған тұлғалардың ізіне түсуге
құқылы ... ... 50 млн. ... жоғары болған жағдайда декларацияны толтырмауы;
- бухгалтерлік жазуларды жүргізу тәргібінің болмауы;
- жалған операцияларға шоттарды жазу мен пайдалану;
- саналы түрде табысын төмендету.
Бұндай ... ... ... ... ... ... табылады.
Қытайда накты өмірде салықтан жалтарушылық кең етек ... ... ... ... ... күш ... арқылы мәжбүрлі түрде жүзеге
асырылады. Мемлекеттік және өндірістік емес сипаттағы ... ... ... ... ... жақсы төлегенмен кейбір кезде ... ... ... 50 %-ға ... ... Ал ... ... олардың 70-80 %-ға жуығы салық төлеуден ... ... ... ... мен ... бопсалау, қорқыту
мақсатында өрекеттер жасалған оқиғаларда кездеседі.
Салықтан жалтару жоғарғы табысты өнер ... да кең етек ... ... ... ... ... ... да жиі кездеседі. Мысалы, француз бизнесмендері бірнеше рет салық
салынуға тиісті кірісінің 70-80 %-ға ... ... ... ... ... бұзу ... ... кезде Қытайда салық органдары қажет болған жағдайда дербес
өздері заңды іс ... ... ... Ал ... ведомостволармен, яғни
темір жол , байланыс, пошта, банк мекемелерімен ... ... ... ... ... ... Бұл ... төлеумен оны бақылау
жұмысын жақсартуға мүмкіндік береді. Қазір Қытайда салықтан жалтару және
онымен күресуге ... іс ... ... ... ... ... ... айынан 1993 жыддың ақпан айына дейін жалпы Қытай бойынша
жүргізілген осындай шараларға 520 мың ... ... ... 820
мың өндіріс орындарына тексеру жүргізу арқылы ... ... ... юань салық сомасын аныктаған.
Сонымен салық заңын айтарлықтай бұзған жағдайда салық төлеушінің ісі
сотқа ... ... ... ... ... бұзушыларға жеңіл түрде жазалаулар қолдануды
қарастырумен ерекшеленеді. Соңғы кездері Еуропада бірқатар салықтық құқық
бұзушылықтарының қылмыстық құқық ... ... ... байқалады.
Көбінесе, санкциялар әкімшілік органдары белгілейтін салықтарға әртүрлі
қосымша төлемдер ... ... ... ... ... Францияда
салықтық санкциялар тек салық билік органдарының ... ... ... ... әкімшілігінен басқа ешкімнің салық заңын бұзушылардың ізіне
түсіп кудалауға құқығы жоқ. Францияда табыстарын салық ... ... ... ... түрде жауапкершілікке тартылады. Егер де салық
төлеуші білмегендіктен абайсыздан табыстарын жасырса, яғни ... ... ... жіберетін болса, онда одан салық сомасы
толығыменен өндіріп алынады және ... ... ... ... ... 0,75 %-ы ... ... жылына 9 % мөлшерінде ... Ал егер ... ... жасырған болып табылса, онда жасырылған
салық сомасы екі есе ... ... ... ... ... ... қатаң
бұзған жағдайда қылмыстық ... ... бас ... ... ... ... қорытынды жасауға болады: көптеген елдер салық төлеуден
жалтаратын занды және жеке тұлғаларға ... ... ... ... салық төлеушілердің құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін арналған
превентивті шаралардың ... ... және ол ... ... ... ... жетілдіру құқық бұзушылықтарды аныктау мен ... ... ... ... ... тәжірибелерінде алдын-ала
бақылаудың рөлі күшейе түсті. Жекелеген елдерде ... ... ... ... ... салық міндеттемесінің көлемін
аныктайтын қаржы бақылау ... ... ... ... Бұл ... ... төлеушінің мәмле жасалмас бұрын қабылданған
шешіміне келіспеген жағдайда сотқа шағым беруге құқылы.
Салық төлеуші оны төлейтін салық ... және ... да ... ... ... ... Заңды тұлғаларға олар тіркелген
кезде беріледі де, ал жеке ... ... ... ... Салық декларациялары осы салықтың этикеткаларымен бірге
тапсырылады. Салық этикеткаларын ... ... ... толтыруда
жіберілетін қателердің қысқаруына әкелді. Сондай-ақ, әрбір салық төлеушіге
салықтық вектор, ... ... ... ... салықтар туралы жадынамасы
беріледі.
Жалпы, салықтардың жиналуын жақсарту үшін салық төлеушілердің оларға
жүктелген салық міндеттемелерін өз еріктерімен орындау ... ... ... екі ... бағыт туындап отыр. Біріншіден, салық төлеушілерге
салық төлеуді жеңілдету, екіншіден, ... ... ... ... болып табылады. 1992-ші жылы Испанияда Экономика және Қаржы
министрлігі ... ... ... ... Оның ... ... болды :[10]
- салық төлеушіге көмек көрсету мен ақпаратпен қамтамасыз етуді кеңейту.
Ақпаратпен қамтамасыз ету көмегімен телефон арқылы салықтық ... ... - ІNFORMA ... тез ... ... ... ... шешім қабылдау жүргізілді, салық төлеу мерзімін кейінге қалдыру
бойынша шағымдану екі есе қысқартылды.;
3.2 ... ... ... ... ... ... салық
санкцияларының орын алған кемшіліктері мен оларды жетілдіру жолдары
Мемлекеттің ірге тасы ... және ... ... ... ... ... ... және салық салуға аса мән берілмеді. Салық және
салықтық ... ... ... бюджетінің түсімдерінің 80 %-ын
құрауда. Осы қаржы бюджетке дұрыс түсу үшін салық ... ... ... ... қадағалау қажет. Бұрыннан кележатқан адамзат қоғамына ... заң ... тағы ... да ... ... орын ... Шыңғысхан: «Жазаланбаған кінә - қайта бір кінә тууына себепкер болады
,- дегендей, заң бұзған адамдарын бұрыннан бері жазалап ... Ал ... ... деп - ... заңын бұзғандарды, бюджетке төлеуге тиісті
міндетті төлемдерін уақтылы , толық, дұрыс ... ... ... ... әртүрлі әкімшілік жазалауларды
қолдануды айтамыз.
Көптеген мамандардың пікірінше, мемлекетте салықтар мен ... ... тек ... ... ... қатаң бақылауына ғана
емес, сонымен бірге, сәйкесінше заңды жетілдіруге сүйене отырып көтеруге
болады. ... ... ... салық төлеушіге қысым жасамайтын салық салуға
бағытталуы керек.
Қазақстан Республикасының ... ... ... кемшіліктердің
болуына мынадай жағдайлар әсер етті:
1) салық заңының жиі өзгертілуі, бұл өз кезекте салық
органдарымен салық ... ... ... ... заң ... ... ... жасайтын жаппы
халықтық сипаттағы қосымша ақпараттардың жоқтығы.
Салық қызметі - өте жеңіл тілмен ... және ... ... заңы ... ... ... жағдай жасайтын түсіндірме
ақпараттарды құрумен оны таратуды өз міндеті ретінде есептеу керек.
Кез келген салық жүйесіне тән ... - ол ... ... ... ... Экономист М.Оспановтың ұсынған оңайлатылған ... ... ... ... ... ... ... арқылы
Қазақстанда бұл көрсеткіштің өте ... ... ... көзімізді
жеткізуге болады. Бұндай ауыр салық ... ... - ... ... және ... ... ... кедергі
жасайды.
Бірақ та, капитал салымдарына бағытталған кезкелген ... ... ... - бұл ... ... ... ... табылмайды.
Инвестициялық кешенінің нақты мүмкіндіктерін ескере отырып, ... саны ... ... және ... бір ... мен ... ... ғана құйылатын инвестицияларға қолдау көрсетілуі тиіс.
Жалпы, экономиканың дағдарыстық жағдайынан ... ... ... саясатының мынадай бағыттарын атап көрсеткен жөн:
- салық заңы мен ... есеп ... ... бойынша жасалатын
шаралар;
- сауда мен қызмет көрсету саласында, кіші кәсіпорындарға ... ... беру ... ... ... - ... ... тиімді өзара іс-қимылы, несие мекемелері мен
инвестициялық мақсатында ұзақ ... ... ... ... беру;
- шығындар деңгейіне, өнімнің өзіндік құнына ... ... ірі ... ... ... ... нәтижелеріне
бақылау орнату (мониторинг);
- басым салалардағы кәсіпорындар мен ... ... беру ... ... алып ... ... салықтардың үлесін біртіндеп шектеу;
- экономика салаларында қосылған құн ... ... ... ... ... ... іске ... біздің ойымызша, мемлекеттің қаржы
ағындарында салық саясатының реттеуші және бақылаушы рөлін арттырады.
Салық қызмет органдарымен жүргізілетін экономикалық - ... ... ... ... ... ... орындамауын, салықты төлеуден қасақана
жалтаруын ... ... ... ... және ... ... ету үшін салық органдарымен ... ... мен ... ... ... алу жағынан үнемі жұмыс жүргізіліп отырады. Бұл
мәселені шешу мақсатында мынадай іс-әрекеттер жасалынып отыр:
- әрбір ірі ... ... ... ... ... ... ... шығаратын әрбір жеке кәсіпорында акциздік постылар
құрылған;
- бюджетке ... ... ... бар ... ... әрбір есеп айырысу шотына бақылау орнатылған;
- қаскүнемдік салық төлеушілердің мүлкінің тізімдемесі жүргізіледі;
- берешектің өтелу есебіне тізімдемеге жазылған мүлікті сату;
- ... ... ... есеп ... шоттарына өкімдер
пшғару;
- қолма-қол айналымы бар кәсіпорындардың қолма-қол ақша ... ... оның ... ... ... ... ету жүйесін қайта кұру мен реформалау бүгінгі күні
фискалды саясатының басгы мақсаттарьшьщ бірі болып ... Бұл ... өте ... болып табылады, сондыктан, оған жету үшін ... ... ... ... ету ... болу ... ... аппаратқа мынадай
міндеттер жүктелу керек:
1) Стратегияны жасау, оны орындау тәртібін құру және ... ... ... ... бағытталып, онымен бақылануы керек. Іс жүзінде ол бір
жағынан, стратегиялық ... ... ... ... ол ... ... іс-әрекеттерді жасауды білдіреді. Төмен деңгейдегі қызмет
ететін бөлімшелерге үнемі бақылау ... ... Бұл ... ... уақытында түзетулерді енгізіп отыруына мүмкіндік береді.
2) Декларацияларды, түсіндірме материалдарды ... ... ... ... ... органдарының ең басты мақсаттарының бірі - ол
салық төлеушілерді жеткілікті түсіндірме ақпаратпен қамтамасыз ету ... ... жай, ... ... ... ... және
көптеген нақты өмірдегі мысадцармен жазылған қосымшалармен біріге отырып
толтырылса, онда салық төлеушінің салық ... ... жол ... ... ... туындаған белгілі бір сұрақтарын түсінуге
көмектесетін әртүрлі ... ... ... ... керек. Бірақ,
өкінішке орай, біздің елімізде бұндай шаралар әлі қолданылып жүрген жоқ.
Неліктен алдыңғы ... ... ... ... ... ... төлеушіге
осындай ақпаратты құруға, салық заңының нормаларын орындауын жеңілдетуге
көп көңіл бөледі. ... ... ... ... ... қажетті
деңгейде болу үшін, осындай бағыттағы жұмыстар көп ... ... ... салық түсімдерінің өсуін береді.[11]
3) Нормативтік және нұсқаулық материалдарын ... ... ... ... ... ... және бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... да салық мәселелері
бойышпа көптеген ережелер мен нұсқаулықтар жасалынады, бірақ та ... ... не ... ... ... ... бұл ... біздің ұсынатынымыз - ол бұндай материалдарды дайындап шығаруына
көптеген білікті мамандарды ... ... және олар ... ... және ... ... ... керек.
4) Оқытуды ұйымдастыру. Жаңа заманның талабына сай ескі жүйе бойынша
жұмыс істеп келе жатқан ... ... ... ... ... ғана ... жетуге болады. Жаңа өзгерістер енгізілген сайын, кадрларды
кәсіпке даярлау керек. Кадрларды қайта ... - ол ... ... ... ... ... табылады.
Соныменен, әкімшілік ету сапасына айыппұл санкцияларының сомасымен
көлемі байланысты ... ... ... ... санкциялары туралы
мәселесі өте даулы мәселе болып табылады. Әртүрлі себептерге байланысты,
көп жағдайда ... ... ... ... ... ... жоқ ... айыппұлдар мен өсімақыларды есептеу
- кәсіпорындардың бюджет алдындағы берешектерін одан ары ... Және ... ... ... үдерісіне жағдай жасайды.
Бюджеттің кіріс жағын толтыру мақсатында кәсіпорынның қызметін талдау
мәселесіне аса көп ... ... ... жоқ. ... ... не бір ... қолдана бастады. Сондықтан, біздің елімізде АҚШ-
тың салық төлеуге ... ... ... ... ... ақша
айналысына талдау жасау, мүлікке, ақша ағындарына талдау жүргізу.
Салықтық ... ету ... ... ... ... ... басқа органдармен бірлесе отырып белсенді түрде өзара іс-
қимыл жасауы керек. Атап айтқанда, салық ... ... ... ... жол ... ... органдарымен,
банктік жүйемен және т.б.-ларымен өзара әрекеттесуі керек.
Біздің ойымызша, банктер салық комитеті органдарын ірі мөлшердегі
ақша ... ... ... ... операциялардың тіркелуі
туралы хабарлап отыру керек.
Салықтық даулардың ерекшелігі ... ... ... талап етеді.
көптеген дамыған елдерінде қаржылық, салықтық ... бар. ... ... ... ... ... ... мәселелердің дұрыс
талқылануына, салық заңының механизмін дұрыс қарастыруға мүмкіндік береді.
Бұл ... ... ... ... қол ... -ол ... бүгінгі күні экономикалық соттың құрылғаны жөнінде айтып кетуге
болады. Біздің ұсынатынымыз - экономикалық ... ... ... ... құру ... ... жаңа салық кодексіне тоқталатын болсақ: ол салық
органдарының ... ары ... ... олардың жүргізетін
жұмыстарының ашық болуына, салық төлеушілер мен ... ... ... ... ... салық салуының оңайлатылуына, салық
мәдениетінің көтерілуіне және салықтық тәртіптіліктщ күшеюіне жағдай жасауы
керек. Әзірше, ол ... ... ... ... отырған жоқ. Ол үшін
оны ... ... ... ... отырғанымыз: салық ставкаларын
төмендету, салықтар түрлерін қысқарту, салықтардың жиналуына қатаң бакылау
орнату. Бүл ... ... ... жағын толтыру - тек ... үшін ... ... ... жолымен ғана шешіледі деген
пікір қалыптаспауы керек.
Сондықтан, біздің ойымызша, салық салу заңын ... екі ... ... Қаржы ресурстарының бюджетке түспеу себептерін анықтап жою, салықтар мен
алымдардың құрылымын жеңілдету;
2) Салықтан жалтарудың тиімсіздігін ... ... ... ... бір ... ... - ол салық органдарының салықты телеу
мерзімін ұзарту болып табылады. Бұл мәселе қайта ... ... ... бұл уақыт аралығында кәсіпорын өз мүлкін
елден шығарып алуға үлгірсді, ал одан кейін оньщ ізіне түсу ... ... ... ... шығарып алуға көмектесетін салық кызметкерлерінің
жауапкерпшгігін күшсйту керск, ... ... ... алдын-
ала болдырмау керек. Салық ... ... ... ... ... бағалауы және ол мүліктің тез арада сатылуында қызығушылық
білдіруі тиіс.
Мынадай қорытындыға ... ... ... ... - ол ... ... және оны ... жою мүмкін емес, бірақ та белгілі бір деңгейге
көлемін кысқартута ... ... ... өсу ықтималын
төмендетуді - салық ауыртпалығын твмендету арқылы, бәсекелестікке қабілетті
өнім шығаратын отандық тауар ... ... ... ... ... ... ... Бюджеттік кірісінің жетіспеушілігін мынадай
жолдармен жабуға болады:
Біріншіден, өндірістік емес сипаттағы мемелекеттік шығындарын бірден
қыскарту;
Екіншіден, ... ... ... ... оларды шетел
банктерініц шоттарына аударғаны үшін жауапқа тартуды күшейту.
Яғни, бюджеттің дұрыс жұмыс атқаруы - салықтар, ... және ... ... ... үнемі және уақтылы түеуіне байланысты.
Біздің ойымызша, салық бересін қысқартудың ... ... ... ... Мыеалға, салықтар мен төлемдердің уақтылы ... ... ... жасап отыру, салық бересінің пайда ... ... ... оларды жою, кең түрде түсіндірме жұмысын жүргізіп
отыру шараларын келтіруге болады.
Әртүрлі әдістерді пайдалана отырып, ... ... ең ... ... Және бұл шараларды біртіндеп қолдануымыз қажет.
Бүгінгі күні салық органдарының ... ... ... жаңа ... ... - ірі кәсіпорындарға мониторинг ... - ол ... ... ... уақытында анықталуын
және жоюлуын қамтамасыз ету үшін жыл ... ірі ... ... ... ірі ... ақпаратты жинау және оларды электронды
түрде Мемлекеттік Кірістер Министрлігіне жіберу арқылы ... ... ... ... негізгі экономикалық, бухгалтерлік және салықтық
көрсеткіштері бойынша деректер базасы құрылады. Мониторинг ... ... ... ... ... ... ... телеушілері туралы айқын
ақпарат алуға мүмюндік береді.
Әрбір салық төлеуші құқығының ... ... үшін ... ... ... ... салық қызметі органы шешімін сотқа
шағьшдануға құқылы:
1) салық тексеруі актісі бойышпа, хабарламаға салъщтық, ... ... ... ... бөлігінде ;
2) салық тексеруі хабарламасы мен актілеріне салық қызметі органдары
лауазымды адамдарының ... ... ... ... үшін ... мемлекеттік баж төлейді.
Мемлекеттік баж - ... ... ... ... немесе
лауазымды адамдарының заңдық іс-әрекет жасағаны үшін ... ... үшін ... ... ... баж мөлшері Салық Кодексінде анықталып, сотқа берген
талаптармен анықталады:
1) - мемлекеттік органдардың және ... ... ... жеке
тұлғалардың құқықтарына нұқсан келтіретін заңсыз іс-әрекетіне шағымдардан ... 30 ... ... ... және ... ... ... заңды
тұлғалардың құқықтарына нұқсан келтіретін заңсыз іс-әрекетіне шағымдардан -
аек-тің 500 %-ы;
2) мүліктік сшіаттағы талап арыздардан:
жеке тұлғалар үшін - ... қою ... 1 %-ы; ... ... үшін -
талап қою сомасының 3 %-ы;
3) салық тексеруі актілері бойынша, хабарламаларға дауласу туралы ... жеке ... мен ... ... қожалықтары үшін - есептелген салық
пен бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ... және хабарламада көрсетілген айыгшұлдардың 0,1 %-ы;
- заңды ... үшін - ... ... пен бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер ... ... ... және ... айыппұлдардың 1 %-
Мемлекеттік баждың бұндай ставкалары салық төлеушінің сотқа шағымдану
ниетінен, шағымдану құқыгын пайдалануынан айыруы ... ... ... ... ... - заңды тұлғаға 1 млн. сомаға хабарлама жіберілді
делік. Салық төлеуші сот тәртібімен өз құқығын қорғау ... ... беру үшін ... бажды 10000 тенге мөлшерінде төлеуі
тиіс.(1000000*1%)
Яғни, ... ... ... ... сомалар жоғары
болған сайын, салық төлеушінің қорғаусыз қалу қауіптігі өседі. Сондыктан,
мемлекеттік баж ... ... ... ... ... ... ... қарастырып өткендей, біздің елімізде
репрессивті шараларын емес, превентивті шараларын ... ... ... ... ... ... көтеру қажет.
Қазақстанда бұл мәселелерді шешудің әдістерінің бірі - ол ... ... ... ... ... қызмет көрсетуді енгізу, сондай-ақ,
салықтық ақпаратты таратудың басқа да арналарын құру.
Кесте ... ... ... ... ... ... арналары.
| | Ақпаратты тарату арналары | ... |
|1 ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... мен |
| | ... ... ... |
|2 ... және радиодағы |Салық органдарының талсырысы |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... мемлекеттік |
| | ... ... және ... |
| | ... ... ашық ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
|3 ... ... жегкізілуі |Құжаттарды барлық пошта |
| | ... ... және ... |
| | ... төлеушілерге жеткізу. |
|4 ... ... ... ... |Барлық елді мекендерде салықтар |
| | ... ... ... алу |
| | ... арнайы кодты |
| | ... ... |
| | ... ... алу үшін |
| | ... ... ... |
| | ... ашу. ... ... ... | ... пошта жөшігіне жедел |
|5 |Үй ... ... ... ... |
| | ... компьютері арқылы қажетті |
| | ... ... алу, ... ... | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... |
* ... ... ... ... телефон қызметі арқылы тапсырудың шетелдік тәжірибесі
мынадай артықшылықтарын көрсетеді:
- қарапайымдылығы, қол жеткізулігі және ... ... ... ... он ... ... бұл жүйе аптасына 6-7 күн істейді,
күніне 24 сағат істейді);
- ... аз ... және ... ... ... етпеуі (жол жүру
ақысы, пошталық шығындар және т.б.);
- салық сомаларын төлеу, қайтару ... ... ... алу ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету, яғни салық төлеушіге арнайы кодын беру.
Бұндай жүйемен жұмыс істеуге тек өзін адал ... ... ... ... ... ... ... ретінде бекіткен салық төлеушілер
шақырылады.
Бұл жәйттар Қазақстан Республикасындағы шешілмеген салықтық
мәселелерге жаңа ... ... ... ... айтқанда, ол салық қызметкерлері арасында лауазымдық қылмыстарын
және жемқорлыққа ... ... ... мақсатында құрылған қаржы
полицияның қол астындағы ішкі қауіпсіздік бөлімшелерінің жұмысын ... Бүл ... ... тәжірибедегі мамандардың «өтеушілігің туралы
айтып ... ... онда ... ... - аппараттағы салық
жұмыскерлерінің санының жұмыс басты ... ... ... ... ... ... ара қатынасымен анықталады. Салық қызмет
органдары сонғы 3-5 жыл аралығында барлық салық ... ... ... ... төлеген силы да құрметті азаматтардың ішінен таңдалынады.
Қазақстанда әлемдік тәжірибеде кеңінен ... ... ... ... ... елімізде көбінесе салық берешектері салық
заңын толығыменен білмегендіктен, ... ... ... ... Сондықтан, салық төлеушілерге жақсы жағдайлар жасалу ... ... елін ... ... ... да телефон арқылы салық
төлеушілерге ... ... ... ... ... беретін арнайы
бағдарламаны құруға болады.Көптеген дамыған ... ... ... ... ... ... дамытуымыз керек және де салық
органдарының құзыретін көтеріп, ... ... ... жағдайларды
жасау керек.[13]
Сондықтан, менің ұсынатыным ол салық төлеушіге тиімді, түсінікті салық
заңын құру, негізінен ... ... ... ... ... жинау бойынша қызметін жетілдіру, оларға еңбекақыны көтеру
арқылы жемқорлыққа ... ... және т.б. ... ... асыру керек.
Осы ұсынылған шаралардың барлығын ... ... ... ... ... жүйесін құрып, еліміздегі эконо-микалық ... ... ... “Қазақстан-2030”-ға бір қадам жақындай түсеміз.
Қорытынды
Салықтар - мемлекеттің өмір ... және ... ... ... алғы ... бірі болып табылады. Қоғамның даму
тарихында ешбір ... ... өмір ... ... ... ... ... өз функцияларын атқару үшін
мемлекетке ... бір ... ... қажет, ал олар тек салықтар
арқылы жиналады. Салық және ... ... ... ... ... 80%-ын құрауда. Осы қаржы бюджетке дұрыс түсу үшін
салық заңының бүзылмауын, оның дұрыс орындалуын қадағалау қажет.
Кез ... ... ... тән ... - ол ... ... ауыртпалығы
болып табылады. Бұндай салық ауыртпалығының болуы - кәсіпкерліктің іскерлік
белсенділігін төмендетеді және ... ... ... ... жасайды.
Салықтық құқық бүзушылықтармен күресудің әдісі - ол салық ... ... ... ... ... ... дегеніміз ол салық
ауыртпалығынан салықты төлеуден жалтаруға қарсы ... алғы ... ... отыр.
Салық қызметінің ең басты функцияларының бірі - ол салықтардың
уақтылы және ... ... ... ... табылады. Яғни, салық
санкциялары салықтардың толық және уақтылы түсуін қамтамасыз ететін ... ... ... пікірінше, мемлекетте салықтарды жинау деңгейін
тек фискалды органдардың жүргізетін қатаң бақылауына ғана ... ... ... ... ... ... ... көтеруге болады. Салық
заңын жетілдіру ... ... ... ... ... салынуына бағытталу
керек.
Қазақстанда алемдік тәжірибеде кеңінен ... ... ... ... ... ... ... салық берешектері салық заңын
толығымен білмегендіктен, ... ... ... ... ... ... ұсынатыным салық төлеушіге тиімді, әрі түсінікті салық
заңын құру, негізінен превентивті ... ... ... ... жинау бойынша қзметін жақсарту, оларға еңбекақыны көбейту арқылы
жемқорлыққа жағдай жасамау сияқты шараларды қолдану керек. Осы ... ... ... ... ... жағдайда, тиімді салық жүйесін құрып,
еліміздегі экономиканы көтеру мәселесін біршама шеше ... ... ... ... è Íàëîãîîáëîæåíèå”. Ìîñêâà. “ÈÍÔÐÀ–Ì”,1999æ.
2. Қазақстан Республикасының “Салық және ... ... ... ... ... ... ... 2005ж. 12 маусым
3. Мельников В.Д., Ильясов К.К. “Финансы”. Алматы-2001ж.
4. Инструкция N43 “Об ... ... по ... и ... ... в ... от
5. Ô.Ñ.Ñåéäàõìåòîâà “Íàëîãè â Êàçàõñòàíå”. Àëìàòû,2002æ.
6. К.А.Аттапханов “Фискальная система ... ... ... ... ... ²ûëìûñòûº Êîäåêñi. 2006 æ.
8. Қазақстан Республикасының “Әкімшілік ... ... 30 ... ... ... ... ... Алматы, “Жеті
Жарғы”,1998ж
10. Налоги и налогообложение” под ред. В.Г.Князева, Д.Г.Черника Москва-
“ЮНИТИ”,1997ж.
11. Қазақстан Республикасы Салық кодексінің негізгі ... ... ... ( Жалпы бөлім) 2002ж
12. Б.Аимаков “Становление и ... ... ... по ... и ... ... ... периодических изданий «Бюллетень бухгалтера»,
«Налогоплательщик».
14. ... ... ... “Салықтар мен ... ... да ... ... ... Заң күші бар ... 1 ... М.Т. Оспанов“Налоговая реформа и ... ... ... В.М. Пушкарева “История финансовой мысли и политики налогов”. Москва-
“ИНФРА”, ... Г.С. ... ... ... и ... Республики Казахстан”.
Алматы. “Жеті Жарғы”,1997ж.
18. Н.И.Тургенев “Опыт теории налогов”. Москва,1937ж.
19. ... ... под ... ... ... “Налоги и налогообложение” под ред. В.Г.Князева, Д.Г.Черника Москва-
“ЮНИТИ”,1997ж.
21. “Налоги и налогообложение”под ред. И.Г. ... ... ... ... и развитие налоговой системы
Казахстана”//Вестник по налогам и инвестициям ... ... ... ... как показатель качества работы
налоговых оргонов”//Вестник МГД РК 2002ж. N3.
24. А.Тян “Некоторые ... ... ... ... ... МГД РК 2002ж. ... ... “О рассмотрении жалоб по итогам проверки” //Вестник МГД РК
2000ж. N4.
26. А.Молдабеков“Салық-бюджет бастауы”//Қаржы-Қаражат 1996ж. N5.
27. ... ... ... ... ... 2001ж. N3.
28. А.А.Нурумов “О становлении налоговой службы Респулики
29. Казахстан” //Вестник по налогам и инвестициям ... ... è ... ... ... ... ... “Салық және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы” Кодексі. 2005ж. 12 маусым
[3]Мельников В.Д., ... К.К. ... ... ... N43 “Об административных положениях по ... и ... ... в ... ... ... “Íàëîãè â Êàçàõñòàíå”. Àëìàòû,2002æ.
[6] К.А.Аттапханов “Фискальная система государства”. Алматы “Ғылым”,1999ж
[7] ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» ... ... 2006 ... ... ... ... ... бұзушылық
туралы”Кодекс.2005ж. 30 қаңтар.
[9]А.И.Худяков“Налоговое право Республики Казахстан”. Алматы, “Жеті
Жарғы”,1998ж
[10] Налоги и налогообложение” под ред. ... ... ... ... ... ... ... негізгі ережелерін түсіндіру
жөніндегі жинақ. ( ... ... ... ... ... и ... налоговой системы
Казахстана”//Вестник по налогам и ... ... ... ... ... ... ... басылым
-----------------------

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық - құқықтық жауапкершіліктің шарты және негіздері56 бет
Заңды жауапкершілік ұғымы, белгілері және олардың түрлері56 бет
Кеден ісі аясындағы құқық бұзушылықтар36 бет
Қоршаған ортаны радиациялық ластанудан қорғау42 бет
Қылмыс құқықтың пәні,түсінігі,міндеттері мен принциптері18 бет
Құқық бұзушылық және заң алдындағы жауаптылық26 бет
Құқық бұзушылықты сипаттайтын белгі-нышандар37 бет
Әкімшілік жауапкершіліктің түсінігі53 бет
Броконьерлікке, аңшылық және балық аулау ережелерін бұзушылықтарға қарсы күрес бойынша ішкі істер органдарының жұмысын ұйымдастыру29 бет
Бұрғылау сұйығын дұрыс пайдаланбаудан немесе технологиялық қасиеттерді бұзудан пайда болатын қиындықтар35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь