Мектеп пен университет арасындағы сабақтастықтың оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы маңызы
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Қазақстан Республикасының әлемдік білім кеңістігіне өтуіне байланысты білімдендіру дәрежесінің жаңа сапалы деңгейге көтеру қажеттігі соңғы жылдардағы білім беруді дамытуға арналған мемлекет тарапынан қабылданған “Білім туралы заңында”, “Қазақстан Республикасы азаматтарының жаңа әлеуметтік мінез-құлқын қалыптастыру”, “Қазақстан Республикасы мәдени-этникалық білім беру”, “Білім мазмұнын гуманитарландыру” тұжырымдамаларында және тағы басқа ресми құжаттарында ашып көрсетілген.
Қазіргі замандағы ғылым мен техниканың даму жағдайындағы ғылымның әр саласында білім мазмұны мен көлемінің қауырт өсуіне байланысты жоғары оқу орындары мен мектеп арасындағы сабақтастық оқушылардың танымдық қызығушылығының қалыптасуына тікелей әсер етеді.
Сондықтан да заман талабына сай маман дайындау жоғары сыныптарда басталып, студенттік кезеңмен ұштасып отырады.
Қазіргі кезеңде тәуелсіз еліміздің ертеңі – жастар өз білімінің тереңдігімен, кәсіби білгірлігімен бағаланады. Білімді, жан-жақты қабілетті ұрпақ- ұлтымыздың баға жетпес қазынасы. Бүгінгі таңда педагогика ғылымының өзекті мәселелерінің бірі жеке тұлғаны жетілдіруде, жан-жақты дамытуда, білім беруде, ғылымның соңғы жетістіктерін қолданып, шығармашылық жұмыстар істеуге қабілетті, дүниетанымдық көзқарасы кең, рухани бай жоғары мәдениетті азамат дайындау.
Біздің байқауымызша оқушылардың басым көпшілігі кәсіп таңдау кезінде өз қалауынан гөрі ата-аналарының ақыл-кеңесіне көбірек сүйенетін, немесе талапкерлердің мамандықтарды таңдаудағы білімсіздігі, олардың өзінің көңілі қаламаған мамандықты таңдауына жол береді. Осы себептер олардың оқуды тастап кетулеріне, болашақта мамандықтары бойынша жұмыс істемеулеріне негіз болады. Сондай-ақ, оқушыларды кәсіптік бағдарлау жұмыстарының мектеп қабырғасында соңғы сыныптарда ғана қолға алынатынын ескерсек, танымдық қызығушылықты қалыптастыру жүйелі түрде мектеп пен жоғары оқу орындары арасындағы үйлесімділік негізінде ұдайы іске асыруды талап етеді.
Жоғары сынып оқушылары болашақ кәсіби, өзінің алдағы атқаратын ісі туралы көп ойланады. Осы тұста оның өмір жолын таңдауына игі әсер ететін факторлардың бірі оның танымдық қызығушылығы. Оқушы тұлғасында танымдық қызығушылықтың қалыптасып дамуына ұзақ уақыт мерзімі қажет.
Сол себептен оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастыруда мектеп пен университет арасында сабақтастықтың мәні зор. Өйткені оқушының бойындағы оқуға, білімге деген қызығушылығы әрі қарай дамып болашақ мамандығына деген қызығушылығына ұштасу үшін мектеп қабырғасында атқарылған жұмыстар жоғары оқу орнында әрі қарай жаңа деңгейде жалғасын табуы керек. Оның ішінде баса назар аударатын мәселе мектеп оқушылары мен университет студенттерінің танымдық қызығушылықтарын сабақтан тыс жұмыстар арқылы қалыптастыру.
Зерттеу барысында айқындағанымыздай бұл мәселе бүгінгі күнге дейін өз шешімін толық таппаған, оқушының танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы сабақтастықтың өз дәрежесінде іске асырылмауы мен аталмыш мәселенің бүгінгі сұранысқа ие болуы арасындағы қарама-қайшылық туындап отырғанын көрдік.
Қазіргі замандағы ғылым мен техниканың даму жағдайындағы ғылымның әр саласында білім мазмұны мен көлемінің қауырт өсуіне байланысты жоғары оқу орындары мен мектеп арасындағы сабақтастық оқушылардың танымдық қызығушылығының қалыптасуына тікелей әсер етеді.
Сондықтан да заман талабына сай маман дайындау жоғары сыныптарда басталып, студенттік кезеңмен ұштасып отырады.
Қазіргі кезеңде тәуелсіз еліміздің ертеңі – жастар өз білімінің тереңдігімен, кәсіби білгірлігімен бағаланады. Білімді, жан-жақты қабілетті ұрпақ- ұлтымыздың баға жетпес қазынасы. Бүгінгі таңда педагогика ғылымының өзекті мәселелерінің бірі жеке тұлғаны жетілдіруде, жан-жақты дамытуда, білім беруде, ғылымның соңғы жетістіктерін қолданып, шығармашылық жұмыстар істеуге қабілетті, дүниетанымдық көзқарасы кең, рухани бай жоғары мәдениетті азамат дайындау.
Біздің байқауымызша оқушылардың басым көпшілігі кәсіп таңдау кезінде өз қалауынан гөрі ата-аналарының ақыл-кеңесіне көбірек сүйенетін, немесе талапкерлердің мамандықтарды таңдаудағы білімсіздігі, олардың өзінің көңілі қаламаған мамандықты таңдауына жол береді. Осы себептер олардың оқуды тастап кетулеріне, болашақта мамандықтары бойынша жұмыс істемеулеріне негіз болады. Сондай-ақ, оқушыларды кәсіптік бағдарлау жұмыстарының мектеп қабырғасында соңғы сыныптарда ғана қолға алынатынын ескерсек, танымдық қызығушылықты қалыптастыру жүйелі түрде мектеп пен жоғары оқу орындары арасындағы үйлесімділік негізінде ұдайы іске асыруды талап етеді.
Жоғары сынып оқушылары болашақ кәсіби, өзінің алдағы атқаратын ісі туралы көп ойланады. Осы тұста оның өмір жолын таңдауына игі әсер ететін факторлардың бірі оның танымдық қызығушылығы. Оқушы тұлғасында танымдық қызығушылықтың қалыптасып дамуына ұзақ уақыт мерзімі қажет.
Сол себептен оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастыруда мектеп пен университет арасында сабақтастықтың мәні зор. Өйткені оқушының бойындағы оқуға, білімге деген қызығушылығы әрі қарай дамып болашақ мамандығына деген қызығушылығына ұштасу үшін мектеп қабырғасында атқарылған жұмыстар жоғары оқу орнында әрі қарай жаңа деңгейде жалғасын табуы керек. Оның ішінде баса назар аударатын мәселе мектеп оқушылары мен университет студенттерінің танымдық қызығушылықтарын сабақтан тыс жұмыстар арқылы қалыптастыру.
Зерттеу барысында айқындағанымыздай бұл мәселе бүгінгі күнге дейін өз шешімін толық таппаған, оқушының танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы сабақтастықтың өз дәрежесінде іске асырылмауы мен аталмыш мәселенің бүгінгі сұранысқа ие болуы арасындағы қарама-қайшылық туындап отырғанын көрдік.
1. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы // Егемен Қазақстан, 1999, 1 маусым.
2. Қазақстан Республикасы азамат тарихының жаңа әлеуметтік-экономикалық мінез-құлқын қалыптастыру тұжырымдамасы. –Алматы; 1999, 40 б.
3. Қазақстан Республикасы этникалық-мәдени білім беру тұжырымдамасы. //Егемен Қазақстан, 7 тамыз, 1996
4. Васильева Э.К. Самостоятельная работа студентов. Ленинград, 1989, 120с.
5. Кухарев Н.В. Как формировать и диагностировать познавательные интересы и умственную самостоятельность учащихся. Методические рекомендации. Алматы, 1991, 13 с.
6. Баширова Ж.Р. Методологические аспекты преемственности в
системе непрерывного образования //ҚазҰУ хабаршысы. Педагогика ғылымдар сериясы, №4. Б. 33-39
7. Баллер Э.А. Социальный прогресс и культурное наследие. Москва.:Наука, 225 с.
2. Қазақстан Республикасы азамат тарихының жаңа әлеуметтік-экономикалық мінез-құлқын қалыптастыру тұжырымдамасы. –Алматы; 1999, 40 б.
3. Қазақстан Республикасы этникалық-мәдени білім беру тұжырымдамасы. //Егемен Қазақстан, 7 тамыз, 1996
4. Васильева Э.К. Самостоятельная работа студентов. Ленинград, 1989, 120с.
5. Кухарев Н.В. Как формировать и диагностировать познавательные интересы и умственную самостоятельность учащихся. Методические рекомендации. Алматы, 1991, 13 с.
6. Баширова Ж.Р. Методологические аспекты преемственности в
системе непрерывного образования //ҚазҰУ хабаршысы. Педагогика ғылымдар сериясы, №4. Б. 33-39
7. Баллер Э.А. Социальный прогресс и культурное наследие. Москва.:Наука, 225 с.
Ж.Р. Бәшірова, Ұ.Б. Төлешева
Мектеп пен университет арасындағы сабақтастықтың оқушылардың танымдық
қызығушылығын қалыптастырудағы маңызы
Қазақстан Республикасының әлемдік білім кеңістігіне өтуіне байланысты
білімдендіру дәрежесінің жаңа сапалы деңгейге көтеру қажеттігі соңғы
жылдардағы білім беруді дамытуға арналған мемлекет тарапынан қабылданған
“Білім туралы заңында”, “Қазақстан Республикасы азаматтарының жаңа
әлеуметтік мінез-құлқын қалыптастыру”, “Қазақстан Республикасы мәдени-
этникалық білім беру”, “Білім мазмұнын гуманитарландыру” тұжырымдамаларында
және тағы басқа ресми құжаттарында ашып көрсетілген.
Қазіргі замандағы ғылым мен техниканың даму жағдайындағы ғылымның әр
саласында білім мазмұны мен көлемінің қауырт өсуіне байланысты жоғары оқу
орындары мен мектеп арасындағы сабақтастық оқушылардың танымдық
қызығушылығының қалыптасуына тікелей әсер етеді.
Сондықтан да заман талабына сай маман дайындау жоғары сыныптарда
басталып, студенттік кезеңмен ұштасып отырады.
Қазіргі кезеңде тәуелсіз еліміздің ертеңі – жастар өз білімінің
тереңдігімен, кәсіби білгірлігімен бағаланады. Білімді, жан-жақты қабілетті
ұрпақ- ұлтымыздың баға жетпес қазынасы. Бүгінгі таңда педагогика ғылымының
өзекті мәселелерінің бірі жеке тұлғаны жетілдіруде, жан-жақты дамытуда,
білім беруде, ғылымның соңғы жетістіктерін қолданып, шығармашылық жұмыстар
істеуге қабілетті, дүниетанымдық көзқарасы кең, рухани бай жоғары
мәдениетті азамат дайындау.
Біздің байқауымызша оқушылардың басым көпшілігі кәсіп таңдау кезінде
өз қалауынан гөрі ата-аналарының ақыл-кеңесіне көбірек сүйенетін, немесе
талапкерлердің мамандықтарды таңдаудағы білімсіздігі, олардың өзінің
көңілі қаламаған мамандықты таңдауына жол береді. Осы себептер олардың
оқуды тастап кетулеріне, болашақта мамандықтары бойынша жұмыс істемеулеріне
негіз болады. Сондай-ақ, оқушыларды кәсіптік бағдарлау жұмыстарының мектеп
қабырғасында соңғы сыныптарда ғана қолға алынатынын ескерсек, танымдық
қызығушылықты қалыптастыру жүйелі түрде мектеп пен жоғары оқу орындары
арасындағы үйлесімділік негізінде ұдайы іске асыруды талап етеді.
Жоғары сынып оқушылары болашақ кәсіби, өзінің алдағы атқаратын ісі
туралы көп ойланады. Осы тұста оның өмір жолын таңдауына игі әсер ететін
факторлардың бірі оның танымдық қызығушылығы. Оқушы тұлғасында танымдық
қызығушылықтың қалыптасып дамуына ұзақ уақыт мерзімі қажет.
Сол себептен оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастыруда
мектеп пен университет арасында сабақтастықтың мәні зор. Өйткені оқушының
бойындағы оқуға, білімге деген қызығушылығы әрі қарай дамып болашақ
мамандығына деген қызығушылығына ұштасу үшін мектеп қабырғасында атқарылған
жұмыстар жоғары оқу орнында әрі қарай жаңа деңгейде жалғасын табуы керек.
Оның ішінде баса назар аударатын мәселе мектеп оқушылары мен университет
студенттерінің танымдық қызығушылықтарын сабақтан тыс жұмыстар арқылы
қалыптастыру.
Зерттеу барысында айқындағанымыздай бұл мәселе бүгінгі күнге дейін өз
шешімін толық таппаған, оқушының танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы
мектеп пен университет арасындағы сабақтастықтың өз дәрежесінде іске
асырылмауы мен аталмыш мәселенің бүгінгі сұранысқа ие болуы арасындағы
қарама-қайшылық туындап отырғанын көрдік. Осыған орай
Зерттеу мақсаты. Оқушылардың танымдық қызығушылығын сабақтан тыс тәрбие
жұмыстары арқылы қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы
сабақтастықты теориялық тұрғыда негіздеп, оны оқу-тәрбие үрдісінде
пайдаланудың әдістемелік кешенін жасау деп анықтадық.
Адамда сан алуан қызығушылықтардың болуы мүмкін. Бірақ бұлардың ішінде
ең негізгі қызығушылығы болады. Мұндай қызығушылықтар әсіресе оқу
әрекетіне аса қажет. Оқуға қызығуының әсерлі, күшті, тұрақты, мазмұнды
болуы оқушының сабақты үлгеруіне ықпал етеді де, терең білім алуына көп
жәрдем тигізеді. Қызығушылықтар оқушылардың оқу түрткілерінің дамуына
байланысты қалыптасып отырады. Оқушы жастарда қызығушылықтың нақты
көрінбеуі, олардың өмірін мазмұнсыз етеді. Мұндайда олар енжар болып,
зерігіп берекесі кетеді. Қызығушылықтың мазмұнды, әрі кең өрісті болуы,
оның басты ерекшеліктеріне байланысты және мұнсыз адамның өмірі дамымайды.
Қызығушылығы тұрақты қасиетке айналған адам ғана іс-әрекеттен жақсы нәтиже
шығара алады және ісі әр уақытта да берекелі, табысты болады.
Адамның қызығушылығы әртүрлі істерді орындауға ұмтылудан туады. Ал,
түрткі сол істерге итермелейтін күш, яғни, адамның белгілі қажеттіліктерді
қанағаттандырудағы іс-әрекетіне байланысты психологиялық көңіл-күйі.
Қажеттілік адамның белсенді әрекетін тудыратын қозғаушы күш болса, білімге,
оқуға мәжбүрлейтін оқушының танымдық қызығушылығын қалыптастыруда
түрткілердің маңызы зор.
Белгілі бір зат, оқиғалар, жағдайлар немесе іс-әрекет адамның
айқындалған белсенділігінің негіздерімен байланысты болғандықтан, іс-
әрекеттің себептеріне айналады және оны үш категорияларға бөлуге болады:
1. Ішкі негіздер. Олар адамның қажеттіліктерімен анықталып, ағзаның туа
біткен немесе қоғам қалыптастыратын әлеуметтік қажеттіліктерді
білдіретін жүре біткен сипатта болуы мүмкін.
2. ыртқы негіздер. Олар адамның іс-әрекетінің қоғамдық жағдайларымен
анықталады. Мұндай негіздерге талаптану, үміт күту сияқты мүмкіндіктері
жатады.
Жеке түпкі негіздер. Олар адамның мүдделері, ұмтылыстары,
бағдарламалары, сенімімен, дүниеге, қоғамға көзқарастарымен, өзі туралы
түсінігімен анықталады.
Оқушылардың өзін қоршаған әлемге деген танымдық қызығушылығының дамуы 1
суретте бейнеленген. Мұнда танымдық қызығушылыққа әсер ететін факторларды
үш топқа бөлдік. Сондай-ақ танымдық қызығушылықтың дамуы үш кезеңнен
тұратынын көреміз. Қажеттіліктен туындайтын қызығушылықтар бірте-бірте
тұрақты сипатқа ие болады да даму нәтижесінде олар қызығушылықтың іс-
әрекеттегі көрнісіне ұласады.
Демек, танымға деген қажеттілік адамның ішкі қасиетіне тән бола отырып,
жылдан жылға дамуына ие болып отырады.
Осы орайда мектеп бітірген оқушы қалыптасқан тұлға ретінде
адамгершілігі, құндылық қасиеттері, білімі белгілі деңгейде басқа ықпалдар
арқылы қалыптасады да, жоғары оқу орнына түскенде оқушының бойында кейбір
қасиеттері сақталып, кәсіби, шығармашылық, мінез-құлық т.б қасиеттерінің
дамуы әрі қарай жалғаса береді. Осындай мәселелерді талқылай келе төмендегі
сызбада оқушылардың танымдық қызығушылықтарының даму жолдарын (1 суретте)
ұсынамыз.
Әсер ететін факторлар
макро меза микро
-жеке дара -белсенділігі -ұнайтын мамандығы
қасиеттері -қоршаған орта -ата-анасының кәсібі
-ниет - білім
-тілек
-ынта
-ықылас
-себеп
Танымдық қызығушылықтың даму кезеңдері
қажеттіліктен ұнайтын іс-әрекетке тұлғаның
туындайтын қызығушылығын қалыптасуының
қызығушылықтың тұрақтандыру бағыт-бағдарына,
алғашқы кезеңде өмірлік мақсаттары
туындауы мен жоспарына
сәйкестендіру
жүйесіне айналуы
қажеттіліктен туындайтын
қызығушылықтың сипаты
Оқушылардың танымдық қызығушылығының дамуы
Осы суреттен: - танымдық қызығушылықты тек қана оқыту, балаларды
сабаққа тарту, қызықтыру құралы деп қарамай, сонымен қатар баланың ішкі
психологиялық жан-тебреністері, жекелік ішкі үрдістерін қалыптастыруда
маңызы ерекше әсер деп түсінеміз;
- оқушының өзінің көңілі қалаған сабағын оқуына жағдай жасау немесе сабақты
ішкі сезіммен ұнату, ұнатпауын қадағалап сол арқылы ықпал ету қажеттілігін
көреміз.
Сонымен, “қызығушылық” түсінігі күнделікті қолданыста да ғылыми
түсіндірмеде де, адам өмірінде де шешуші роль атқаратын, басқа да ішкі
сезімдермен, рухани қажеттіліктермен, кәсіби ұштасушылықпен тығыз
байланысады. Қызығушылық оқушылардың танымдық еңбектеріндегі жеке қоғамдағы
іскерліктерінің негізі, тұрақты факторы және ол тұлғаның ішкі сезімдерінің
белсенділігінің артуына ықпал ететін күш. Сондықтан да, іскерліктің
тұрақтылық стимулына айналуы үшін қызығушылық қолдауды, бекітуді,
ұштастыруды қажет етеді.
Қазіргі заманға сай еңбек адамына қажет, жеке адамның қасиеттерін
қалыптастырады. Бұл қасиеттерді қалыптастыруда мектеп пен жоғары оқу
орындары арасындағы байланыстың болуы, бірден-бір маңызды жағдай.
Еңбекке белсенді көзқарас жеке адамның көзқарасынан, сенімінен, мінез-
құлқының адамгершілік сипатынан, мотивациясынан және іс-әрекеттің туындау
себептерінен көрінеді. Адам бойындағы қажет, түрткі, ниет, тілек, ынта,
ықылас т.б. қасиеттер танымдық қызығушылықты құрайды. Яғни танымдық
қызығушылық адамды білімге, кәсіпке, іскерлікке, іс-әрекетілікке т.б.
бағытайды. Танымдық қызығушылықтың себептері мен құрылымын, 2-суреттен
көруге болады. Мұнда танымдық қызығушылықтың туындауының себептеріне
танымдық үрдістер (қажет,түрткі, ниет, тілек, ынта, ықылас т.б) жатады. Ал,
танымдық қызығушылықтың негізгі компоненттеріне:
- мотивациялық құндылықтары;
- мазмұндық;
- технологиялық;
- шығармашылық іс-әрекеттерді жатқыздық. Бұл аталған компоненттердің
әсерінен білім, ... жалғасы
Мектеп пен университет арасындағы сабақтастықтың оқушылардың танымдық
қызығушылығын қалыптастырудағы маңызы
Қазақстан Республикасының әлемдік білім кеңістігіне өтуіне байланысты
білімдендіру дәрежесінің жаңа сапалы деңгейге көтеру қажеттігі соңғы
жылдардағы білім беруді дамытуға арналған мемлекет тарапынан қабылданған
“Білім туралы заңында”, “Қазақстан Республикасы азаматтарының жаңа
әлеуметтік мінез-құлқын қалыптастыру”, “Қазақстан Республикасы мәдени-
этникалық білім беру”, “Білім мазмұнын гуманитарландыру” тұжырымдамаларында
және тағы басқа ресми құжаттарында ашып көрсетілген.
Қазіргі замандағы ғылым мен техниканың даму жағдайындағы ғылымның әр
саласында білім мазмұны мен көлемінің қауырт өсуіне байланысты жоғары оқу
орындары мен мектеп арасындағы сабақтастық оқушылардың танымдық
қызығушылығының қалыптасуына тікелей әсер етеді.
Сондықтан да заман талабына сай маман дайындау жоғары сыныптарда
басталып, студенттік кезеңмен ұштасып отырады.
Қазіргі кезеңде тәуелсіз еліміздің ертеңі – жастар өз білімінің
тереңдігімен, кәсіби білгірлігімен бағаланады. Білімді, жан-жақты қабілетті
ұрпақ- ұлтымыздың баға жетпес қазынасы. Бүгінгі таңда педагогика ғылымының
өзекті мәселелерінің бірі жеке тұлғаны жетілдіруде, жан-жақты дамытуда,
білім беруде, ғылымның соңғы жетістіктерін қолданып, шығармашылық жұмыстар
істеуге қабілетті, дүниетанымдық көзқарасы кең, рухани бай жоғары
мәдениетті азамат дайындау.
Біздің байқауымызша оқушылардың басым көпшілігі кәсіп таңдау кезінде
өз қалауынан гөрі ата-аналарының ақыл-кеңесіне көбірек сүйенетін, немесе
талапкерлердің мамандықтарды таңдаудағы білімсіздігі, олардың өзінің
көңілі қаламаған мамандықты таңдауына жол береді. Осы себептер олардың
оқуды тастап кетулеріне, болашақта мамандықтары бойынша жұмыс істемеулеріне
негіз болады. Сондай-ақ, оқушыларды кәсіптік бағдарлау жұмыстарының мектеп
қабырғасында соңғы сыныптарда ғана қолға алынатынын ескерсек, танымдық
қызығушылықты қалыптастыру жүйелі түрде мектеп пен жоғары оқу орындары
арасындағы үйлесімділік негізінде ұдайы іске асыруды талап етеді.
Жоғары сынып оқушылары болашақ кәсіби, өзінің алдағы атқаратын ісі
туралы көп ойланады. Осы тұста оның өмір жолын таңдауына игі әсер ететін
факторлардың бірі оның танымдық қызығушылығы. Оқушы тұлғасында танымдық
қызығушылықтың қалыптасып дамуына ұзақ уақыт мерзімі қажет.
Сол себептен оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастыруда
мектеп пен университет арасында сабақтастықтың мәні зор. Өйткені оқушының
бойындағы оқуға, білімге деген қызығушылығы әрі қарай дамып болашақ
мамандығына деген қызығушылығына ұштасу үшін мектеп қабырғасында атқарылған
жұмыстар жоғары оқу орнында әрі қарай жаңа деңгейде жалғасын табуы керек.
Оның ішінде баса назар аударатын мәселе мектеп оқушылары мен университет
студенттерінің танымдық қызығушылықтарын сабақтан тыс жұмыстар арқылы
қалыптастыру.
Зерттеу барысында айқындағанымыздай бұл мәселе бүгінгі күнге дейін өз
шешімін толық таппаған, оқушының танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы
мектеп пен университет арасындағы сабақтастықтың өз дәрежесінде іске
асырылмауы мен аталмыш мәселенің бүгінгі сұранысқа ие болуы арасындағы
қарама-қайшылық туындап отырғанын көрдік. Осыған орай
Зерттеу мақсаты. Оқушылардың танымдық қызығушылығын сабақтан тыс тәрбие
жұмыстары арқылы қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы
сабақтастықты теориялық тұрғыда негіздеп, оны оқу-тәрбие үрдісінде
пайдаланудың әдістемелік кешенін жасау деп анықтадық.
Адамда сан алуан қызығушылықтардың болуы мүмкін. Бірақ бұлардың ішінде
ең негізгі қызығушылығы болады. Мұндай қызығушылықтар әсіресе оқу
әрекетіне аса қажет. Оқуға қызығуының әсерлі, күшті, тұрақты, мазмұнды
болуы оқушының сабақты үлгеруіне ықпал етеді де, терең білім алуына көп
жәрдем тигізеді. Қызығушылықтар оқушылардың оқу түрткілерінің дамуына
байланысты қалыптасып отырады. Оқушы жастарда қызығушылықтың нақты
көрінбеуі, олардың өмірін мазмұнсыз етеді. Мұндайда олар енжар болып,
зерігіп берекесі кетеді. Қызығушылықтың мазмұнды, әрі кең өрісті болуы,
оның басты ерекшеліктеріне байланысты және мұнсыз адамның өмірі дамымайды.
Қызығушылығы тұрақты қасиетке айналған адам ғана іс-әрекеттен жақсы нәтиже
шығара алады және ісі әр уақытта да берекелі, табысты болады.
Адамның қызығушылығы әртүрлі істерді орындауға ұмтылудан туады. Ал,
түрткі сол істерге итермелейтін күш, яғни, адамның белгілі қажеттіліктерді
қанағаттандырудағы іс-әрекетіне байланысты психологиялық көңіл-күйі.
Қажеттілік адамның белсенді әрекетін тудыратын қозғаушы күш болса, білімге,
оқуға мәжбүрлейтін оқушының танымдық қызығушылығын қалыптастыруда
түрткілердің маңызы зор.
Белгілі бір зат, оқиғалар, жағдайлар немесе іс-әрекет адамның
айқындалған белсенділігінің негіздерімен байланысты болғандықтан, іс-
әрекеттің себептеріне айналады және оны үш категорияларға бөлуге болады:
1. Ішкі негіздер. Олар адамның қажеттіліктерімен анықталып, ағзаның туа
біткен немесе қоғам қалыптастыратын әлеуметтік қажеттіліктерді
білдіретін жүре біткен сипатта болуы мүмкін.
2. ыртқы негіздер. Олар адамның іс-әрекетінің қоғамдық жағдайларымен
анықталады. Мұндай негіздерге талаптану, үміт күту сияқты мүмкіндіктері
жатады.
Жеке түпкі негіздер. Олар адамның мүдделері, ұмтылыстары,
бағдарламалары, сенімімен, дүниеге, қоғамға көзқарастарымен, өзі туралы
түсінігімен анықталады.
Оқушылардың өзін қоршаған әлемге деген танымдық қызығушылығының дамуы 1
суретте бейнеленген. Мұнда танымдық қызығушылыққа әсер ететін факторларды
үш топқа бөлдік. Сондай-ақ танымдық қызығушылықтың дамуы үш кезеңнен
тұратынын көреміз. Қажеттіліктен туындайтын қызығушылықтар бірте-бірте
тұрақты сипатқа ие болады да даму нәтижесінде олар қызығушылықтың іс-
әрекеттегі көрнісіне ұласады.
Демек, танымға деген қажеттілік адамның ішкі қасиетіне тән бола отырып,
жылдан жылға дамуына ие болып отырады.
Осы орайда мектеп бітірген оқушы қалыптасқан тұлға ретінде
адамгершілігі, құндылық қасиеттері, білімі белгілі деңгейде басқа ықпалдар
арқылы қалыптасады да, жоғары оқу орнына түскенде оқушының бойында кейбір
қасиеттері сақталып, кәсіби, шығармашылық, мінез-құлық т.б қасиеттерінің
дамуы әрі қарай жалғаса береді. Осындай мәселелерді талқылай келе төмендегі
сызбада оқушылардың танымдық қызығушылықтарының даму жолдарын (1 суретте)
ұсынамыз.
Әсер ететін факторлар
макро меза микро
-жеке дара -белсенділігі -ұнайтын мамандығы
қасиеттері -қоршаған орта -ата-анасының кәсібі
-ниет - білім
-тілек
-ынта
-ықылас
-себеп
Танымдық қызығушылықтың даму кезеңдері
қажеттіліктен ұнайтын іс-әрекетке тұлғаның
туындайтын қызығушылығын қалыптасуының
қызығушылықтың тұрақтандыру бағыт-бағдарына,
алғашқы кезеңде өмірлік мақсаттары
туындауы мен жоспарына
сәйкестендіру
жүйесіне айналуы
қажеттіліктен туындайтын
қызығушылықтың сипаты
Оқушылардың танымдық қызығушылығының дамуы
Осы суреттен: - танымдық қызығушылықты тек қана оқыту, балаларды
сабаққа тарту, қызықтыру құралы деп қарамай, сонымен қатар баланың ішкі
психологиялық жан-тебреністері, жекелік ішкі үрдістерін қалыптастыруда
маңызы ерекше әсер деп түсінеміз;
- оқушының өзінің көңілі қалаған сабағын оқуына жағдай жасау немесе сабақты
ішкі сезіммен ұнату, ұнатпауын қадағалап сол арқылы ықпал ету қажеттілігін
көреміз.
Сонымен, “қызығушылық” түсінігі күнделікті қолданыста да ғылыми
түсіндірмеде де, адам өмірінде де шешуші роль атқаратын, басқа да ішкі
сезімдермен, рухани қажеттіліктермен, кәсіби ұштасушылықпен тығыз
байланысады. Қызығушылық оқушылардың танымдық еңбектеріндегі жеке қоғамдағы
іскерліктерінің негізі, тұрақты факторы және ол тұлғаның ішкі сезімдерінің
белсенділігінің артуына ықпал ететін күш. Сондықтан да, іскерліктің
тұрақтылық стимулына айналуы үшін қызығушылық қолдауды, бекітуді,
ұштастыруды қажет етеді.
Қазіргі заманға сай еңбек адамына қажет, жеке адамның қасиеттерін
қалыптастырады. Бұл қасиеттерді қалыптастыруда мектеп пен жоғары оқу
орындары арасындағы байланыстың болуы, бірден-бір маңызды жағдай.
Еңбекке белсенді көзқарас жеке адамның көзқарасынан, сенімінен, мінез-
құлқының адамгершілік сипатынан, мотивациясынан және іс-әрекеттің туындау
себептерінен көрінеді. Адам бойындағы қажет, түрткі, ниет, тілек, ынта,
ықылас т.б. қасиеттер танымдық қызығушылықты құрайды. Яғни танымдық
қызығушылық адамды білімге, кәсіпке, іскерлікке, іс-әрекетілікке т.б.
бағытайды. Танымдық қызығушылықтың себептері мен құрылымын, 2-суреттен
көруге болады. Мұнда танымдық қызығушылықтың туындауының себептеріне
танымдық үрдістер (қажет,түрткі, ниет, тілек, ынта, ықылас т.б) жатады. Ал,
танымдық қызығушылықтың негізгі компоненттеріне:
- мотивациялық құндылықтары;
- мазмұндық;
- технологиялық;
- шығармашылық іс-әрекеттерді жатқыздық. Бұл аталған компоненттердің
әсерінен білім, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz