Қазақстан Республикасындағы осы кезеңдегі экономика жүйесі және оның ерекшеліктері


Жоспар

1. Қазақстан Республикасындағы осы кезеңдегі экономика жүйесі және оның ерекшеліктері

2. Аралас экономика

3. Аралас экономиканың мазмұны

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге


Жоспар
1. Қазақстан Республикасындағы осы кезеңдегі экономика жүйесі және оның
ерекшеліктері
2. Аралас экономика
3. Аралас экономиканың мазмұны
Қазақстан республикасындағы осы кезеңдегі экономика жүйесі және оның
ерекшеліктері
Республика экономикасы аса күшті дағдарысты жағдайда болып, әрбір
күн үсті- үстіне жаңа проблемаларды көлденең тартуда, ал бұл жағдайда
экономиканы тұрақтандыру мәселесін баған сайын қиындатып, оның өзі іс-
қимыл стртегиясында да, тактикасында даелеулі түзетулер енгізуді қажет етіп
отыр. Өндіріс одан әрі құлдырап, ұлттық табыс азайып бара жатқан
жағдайларда жұмыс істеуе тура клкді.
Экономиканың қазіргідей жағдайға тап болуының себептері көп, олар
жайында саясатшылар да, ғалымдар да жазып та, айтып та жүр. Солардың көбі
республиканың ондаған жылдар бойғы «Социалистік» дамуы кезеңінен бері
жалғасып келеді. Бірқатар факторлар республика экономикасының бурыңғы одақ
экономикасымен барынша байланысты, Ресейдегі экономикалық реформаның
бағыттары мен қарқындарына өте тәуелді болуына байланысты.
Сонымен қатар үкіметте экономиканы республикамыздың жағдайларына
сійкес түбегейлі реформалау жөніндегі ғылыми негізделген стратегия да,
бағдарлама да жоқ болды. Осы кезге дейін шалғай, көбінесе жергілікті мәні
бар шешімдер қабылданып, олар жағдайдыжақсартудың орнына көбінесе
нашарлататын, оған қоса кешіктірілетін, қабылданған шешімдерді жүзеге асыру
ісінде жасқаншақтық байқалатын.
Мемлекет жаңа экономикалық құрылымдар жасау, кәсіпкерлік
қызметтің барлық түрлерін кнңінен өрістету бағытында неғұрлым батыл күш-
жігер жұмсауға тиіс болды, өйткені, біз көз жеткізгеніміздей,
попополияндырылған экономика жағдайында бағаны ырықтандыру күткендегідей
нәтижелер бермейді. Бірақ біз бұл мәселеде шабындық көрсетіп, басқалар
қалай жасайды екен деп жалтақтаймыз. Негізінде заң актілері бар, олардың
орындалуын, басқарудың барлық буындарын тарапынан қолдау көрсетілуін
қамтамасыз етілуі қажет.кәсіпкерлікке қызмет көрсететін бүкіл жүйені, яғни
рынок инфрақұрылымын жеделдете дамыту керек. Қазіргі ең басты – рыноктың
ұсақ субъектілерінің қызметіне серпін беру, мұның өзі іскерлік
белсенділіктің күрт артуына себеп болады. Осыған орай, барлық деңгейде кіші
бизнеске үйрету орталықтарын құру, соған септігін тигізетін қорлар жасау
керек. Рынокқа өту жағдайларында Үкімет алдында тұрған басты проблема-
бүкіл дерлік ұлттық байлық мемлекет меншігінде болады. Дамыған елдердің
тәжірибесі халықтың белгілі бір бөлігі ғана белсенді меншік иелері-
кәсіпкерлікке айналатынын, ал басым көпшілігі компаниялар бірінің
акцияларын иеленіп, жалданып жұмыс істетінін көрсетті. Жекешелендіру
барысында мемлекеттік бөлу бізге де бәрі бірдей меншік иесі кәсіпкерге
айналуына себеп болмайды, рынок қаншама қажет етсе, соншама кәсіпкерлер
болады.
Банк және қаржы –несие жүйесінде капитал банктер, инвестициялар
және холдинг компаниялары, қор биржалары арқылы өтетін мемлекеттік емес
секторды едәір ұлғайту, кәсіпкерлер үшін қарж ресурстарының ашық болуын
қамтамасыз ету жолымен, шағын бизнестің қажеттерін ескере, кәсіпкерлік
қызметті қаржыландыру мен сақтандыру жүйесін мемлекеттің қатысынсыз
қаржыландыру, қалыптастыру іс жүзіндемүмкін емес. Кәсіпкерлік қызметті
ақпаратпен қамтамасыз ету жүйесі, заңдардағы өзгерістер туралы, қолда бар
тауадар, рыноктың жайы, банк несие саласы, қаржы институттары, бағалы
қағаздар рыногы туралы жұртты дер кезінде хабардар ету қажет. Сондықтан,
реформалардың қазіргі кезеіәндегі аса маңызды мәселе – меншік қатынастарын
өзгерту.бөліп беру жүйесін, соның ішінде оның соңғы тұтқасы – директивалы
баға беруді жойып, монополияға қарсы сипаттағы өзгерістерді тек меншік
қатынастарын өзгертумен бір мезгілде жүзеге асыруға болатынын көрдік.
Қазіргі бағыт кесек – кесегімен жекешелендіру
“номенклатуралық”жекешелендіру үшін барлық жағдайлар жасап отыр. Мұның
нәтижесінде қым- қиғаш еңбек рыногы пайда болып, онда жұмыс күшін
(жалдамалы жұмысшылар) сатушылар көп болып, оны сатп алушылар (өндіріс
құралдарының иелері) тым аз болды. Концепциялық көзқарастарға өзгерістер
енгізу, заңдардағы қайшылықтарды жою, осы мәселелермен шұғылданатын ұйымдық
құрылымдарды оңтайлы ету қажет. Монополизмге қрасы күрес жүргізудің тиімді
жолдарының бірі – шағын бизнесті дамыту. Нарықтық жүйеде оның өзін- өзі
бейімдеуі, көптеген шағын кәсіпорындардың тұтынушы қажеттерін барынша тез
және тиімді қанағаттандыру үшін өзара күреске түсіп отырғанына негізделген,
сондықтан шағын кәсіпорындар жүйесін дамыту мен көбейту қажет етіледі,
шағын кәсіпкерлікке мемлекеттің қолдау көрсетуі ерекше маңызды.
Көптеген мешеу елдердің даму процесі ауыл шаруашылығына көңіл
бөлместен өнеркәсіпті өркендетудің кең ауқымды жоьаларын жасаудан
басталады, оның өзі этно- әлеуметтік психологияға қайшы келіп, айтарлықтай
нәтиже бермеді. Орташа дамыған индустриалды елдерден өзінде өнеркәсіпті
дамыту саясаты осы замаңғы салалар мен мешеу аграрлық сектор арасында күшті
сәйкессіздіктер туғызды. Өнеркәсібі дамыған елдер экономиканы жаңа
технологиялар негізінде дамыту ісінде елеулі табыстарға жетті, сондықтан
басқалардың бәрі осы жолмен жүруі тиіс деген пікір бар. Кейбір елдер
индустриаландырумен әуестенді, ауылшаруашылығына тым аз көңіл бөледі. Оған
қоса, тұрақсыздық жағдайында билік құрылымдарына негізгі қауіп қала халқы
болып есептеледі, сондықтан капитал қалалардың дамытылуын қамтамасыз ететін
жобаларға бөлінеді, алайда селолық аудандарды дамыту басты назарда болуы
тиіс.
Үкіметтің, үкіметтік емес ұйымдардың, фермерлер топтарының, село
қауымдарының қатысуымен үлгі жобалар әзірлеу қажет. Ол жобаларға ауыл
шаруашылығында да селолық шағын индустрианы, денсаулық сақтауды, білім
беруді, бүкіл әлеуметтік инфрақұрылымдарды да дамыту мәселелерін енгізуге
болар еді. Ондай жобалардың артықшылығы мынада: олар жергілікті кадрларды
оқытуға, адамдарды еркін таңдауға, олардың мүдделеріне, белсене қатысуы мен
жауапкершілігіне негізделген жаңа даму моделіне көшу үшін қажетті селолық
қауымдар үлгісіндегі құрылымдар, фермерлердің қауымдастығы үлгісіндегі
құрылымдар құруға мүмкіндік берген болар еді. Жобалардың үлгілік сипаты
олардың тең мекендерде қайталап, бірінен соң бірін желісті жұмысқа
жұмылдыруға мүмкіндік берер еді. Селолық аудандарды ықшам бағдарламалар
көмегімен дамыту, мемлекеттік саясаттың ондай жобаларды көтермелеп,
ынталандыруын қажет етеді.
Экономиканы реформалардың нәтижелері көп жағынан алғанда, оны
басқару проблемасымен байланысты. Ал енді бұл мәселедегі жағдай бұрынғыдай
бетер қиындай түсті, жасалып жатқан нақты қадамдар жоқ. Осыған байланысты
басқаруды реформалау концепциясы қажет. Басқару проблемаларын процеске
қатысушылардың: партиялардың, кәсіподақтардың, үкіметтік емес ұйымдардың,
алуан түрлі бейрәсім топтардың көптігі қиындатып отыр. Басқару ендігі жерде
үкімет монополиясы болудан қалды, оның тиімділігі басқсрушы жүйенің
шешімдер қабылдау процесінде жаңа қатысушыларды іріктеп қосу қабілетіне
барған сайын байланысты болып келеді. Мәселелердің бірі – салалық
саясаттарды біріктіретін таңдаулы механизмнің қажеттілігі. Бүгінде көптеген
проблемалар көлбеу сипат алып, үкіметтің тік құрылымдары арқылы өтуде. Бұл
бұндай проблемаларды бөліктер, секторлар бойынша шешу тенденциясын туғызып
отыр. Жалпы саясат нәтижесінде салалық саясаттар жиынтығына айналады да,
кешенді, келісілген саясат болып табылмайды және оның мемлекеттік
мақсаттарды айқын бідіретін механизмі болмайды. Сонымен, өтпелі кезеіде
шоғырландырылуы қажет функцияларды белгілеп, басқару органы функцияны емес,
ал функция басқару органын туғызатынын естен шығармау керек. Реформаларды
кадрлармен қамтамасыз ету қажет, бұрыңғы кадрларды жаңа әдістерге қайта
үйрету қиын, сондықтан барлық деңгейлердегі кадрлар шындап және ұзақ уақыт
бойы бейімделу керек.
Кадрларды тынымсыз оқыту жүйесін жасау, және жиі-жиі
аттестациалау керек.
Аралас экономика
Аралас экономиканың алғашқы көрінісі – экономика реттеудің
мемлекеттің араласуы. Бүл ең алдымен мемлекеттің экономикалық қызметінің
күшеюінен көрінеді. Бұған сұранысты ынталандыру, салықты реттеу арқылы
инвестицияны ынталандыру, амортизацияны жылдамдату және т.б. шаралар
кіреді. Аралас экономикаға тән белгінің бірі- мемлекетпен бизнестің өзара
байланысы. Бірақ мұнда басқа да көптеген аралық буындар мен элементтер бар,
ол әртүрлі өнеркәсіп, сауда, саяси таптардың мүддесін білдіріп, қоғамдық
өндірісті біртұтас өзара байланыстың түрлері мен саяси лоббизм жолымен
реттеуге қатысады.
Аралас экономиканың басты белгісі- мемлекеттік меншік. Айталық,
жеке сектордың қорынан бәрі келе бермейді, бұл әсіресе темір жол
транспортына, атом энергетикасында, космостық техникада игеруде ерекше
білінеді.Қазіргі өндірістің бұл саласы тек үлкен көлемде ақша қаржыларын
талап етіп қана қоймай, сонымен қатар қоғамның барлық күш жігерін қажет
етеді. Олар өз кезегінде шаруашылықтың басқа салаларына айтарлықтай тікелей
ықпал жасайды.
Мемлекеттік меншіктің пайда болуы- тауар қатынастарында жаңа
лептің, ұжымдық меншіктің түрі олардың негізі болып, басқа түрлерінің пайда
болуына әсер етеді. Аралас экономиканың маңызды бір белгісі құндық және
жоспарлылық тұтқалар арқылы реттеу. Оларды қолдану басқарудың мемлекеттік
және басқа да органдарда жүреді, бұлар кеңістік және консультация немесе
зерттеу сипатында болады. өнеркәсіп органдарын сәйкестендіретін мемлекеттік
жоспарлау органдары Жапониядағы индустриялды құрылысының кеңесі сияқты
стратегиялық жоспарлау принципі негізінде “тұрақтандыру саясатына , салық,
ақша және сауда құралдары экономикалық белсенділікті реттеу үшін
қолданылуы”.
Жапония аталған шаралардан басқаларын да жүргізеді. Олар: “бүкіл
экономика үшін ұзақ мерзімді индустриалдық құрылымды жан-жақты жасайды. Бұл
құрылымдар әлем экономикасында әрекет ететін нарықтық күштермен
анықталады”. Жапонияның, мысалы, индустриялдық дамуы жоғары және
постиндустриалдық жағдайына көшуі анығырақ болған сайын экономикада
жоспарлылық та жоғары болады. Әр түрлі мемлекеттік құрылымдарда олар түрлі
көріністер табады .
Аралас экономиканыі мәнді бір сипаты- микро-макро деңгейіндегі
экономикалық процестерді ұйымдастырудың, басқарудың рөлінің артуы.
Ұйымдастыру қатынастары рөлінің артуы тек қана техникалық себептерден емес,
алдымен экономикалық процестердің салдарынан болады. Қарастырып отырған
аралас экономиканың белгілерінің тағы бір жағы жекешеленген кәсіпорындардың
трест, концернге, диверсификацияланған кәсіпорындарға, фирмаларға ауысуы.
Олар микро деңгейдегі ұйымдастыру мен басқару қызметін түбірінен өзгертеді.
Ірі кәсіпорындардың көлемі, олардың өндірістік тұтынуы, транспорттық және
ақпарат мүмкіндіктеріне қарап өкім шығаруы- бәрі баға белгілеуге,
сұранысты, ұсынысты бақылауға, нарықтық берекетсіздігін жоюға жағдай
жасайды, еркін бәсеке дәуіріне тән қиындықтарды жеңуге көмектеседі.
Аралас экономиканы қазіргі қоғамның индустриалдық даму
дәуіріндегі экономикалық жүйе сипаттайды, оған белгілі бір заңдылықтар тән.
Ол заңдылықтар тауарлы және ұжымдық өндірістің заңдарына тәуелді. Аралас
экоомика шаруашылықты жүргізу жүйесі ретінде пайда болып, тек қана ұжымдық
өндірісті дамытып қоймайды, ең алдымен тауарлы қатынастар жүйесін тереңдете
түседі. Бұл шеңбердің ұлғаюы тауарлы қатынастардың жер шарындағы көптеген
елдерде қамтуынан айқын білінеді. Олар тауар заңдылықтарының дамуынан, оның
заңдары әрекетінің күрделенуімен, элементтерінің жаңа түрлерінен көрінеді
және олар ұжымдық өндірістің тең заңдылықтары болып табылады.
Аралас экономиканың мазмұны
Қазіргі қоғам дамуының объективтік процестерін талдау мынаны
білдіреді: қазіргі экономикалық құрылыс-аралас экономиканы сипаттайды, ол
бұрынғының қойнауында туған қоғамдық шаруашылықты жүргізудің жаңа түрі. Тек
сыртқы көрініс түрі тауарлы ұжымдық қатынастардың бар екенін көрсетті,
сөйтіп экономист ғалымдарды аралас экономика туралы айтуға мәжбүр етті,
содан кейін теория жасауға кірісті. Қоғамдық шаруашылықты жүргізудің екі
түрі, аралас экономиканың тарихи алғы шарттары еді. Сондықтан аралас
экономикашын өмірдегі қатынастардың бер жағын емес, ең терендігішын нақты
қатынастарды айқындайды. Аралас экономика өзінің бойына мемлекет пен
кәсіпкерлердің арасындағы қатынастарды емес, тіпті формациялар мен өндіріс
арасындағы қатынастарды емес, ол бір қоғамдық өндіріс түрінің екіншісімен
ауысу қатынастарын жинақтайды. Аралас экономикада ешкімді, ештеңені
ешқандай қыстау, қинау, шындау жок. Мұнда табиғи эволюция табиғи жолмен,
бірелері жаңадан, бұрынғылары қоғамдық өндіріс элементтерінің
«ескертуімен» өзгерін, жүріп отырады. Оның отпелілігі мүндағы жаңа өндіріс
әдісінің пісіпжетілуінде, бірак бұл бір өндіріс әдісінің екіншісіне өту
кезеңі емес. Мұндағы процестер өте күрделі, өткен жаңа заңдылықтарды
қалыптастыру бұрынғылардың модификациялануы мен жаңалануы, мәңдік
қатынастарының өзгерген түрлері түралы сөз болып отыр. Бұлар жөнінде өтпелі
кезенде айтуға болмайды, өйткені ол бұрынғы түрдегі процестерді өзіне
қабылдамайды және адекватты материалдық –техникалық база жасалған кезге
дейіндігіні қамтымайды.
Шаруашылықты жүргізудің жаңа түрінің қалыптасуын айтқанда
мынаны атап өту керек: жаңаның бәрі емес жаңаның жоғары дәрежелі,қоғамдық
өндіріс түрінің біреуін басқасының ауыстыруы бұл тауарлы өндірістің заңы.
Өндірістің жаңа ұжымдық түрінің ену процесі-аралас экономика. Аралас
экономиканың өтпелі экономикадан айырмашылығы мынада: өтпелі экономика
формациялық даму деңгейін және қайта өзгерісті ұйымдастыруды көрсетеді.
Аралас экономиканың белгілері
Ірі өнеркәсіпті бір сатысынан басқасына ауыстырғын өндіргіш
күштердің өсуі адамзат қоғамының әлеуметтік-экономикалық дамуының
қатпарларында да терең өзгерістер туғызады. Бұл процестердің белгілері
Ресей ғалымдарын мынадай қорытындыға итермеледі:” Мүмкін соғыстан кейінгі
тарихқа тән жалпы адамзаттық құрылымның интенсивті күшеюі, өркениеттің жаңа
түріне өтудің куәсі болар. Ол экономикалық тиімділікті терең түсінгені
ізгілікпен қосуға бағытталған”. Мәселенің бұл қойылысында қазіргі дүниедегі
өзгерісті мәнді мойындау бар.
Екінші жағынан, болып жатқан өзгерістерді айтқанда қоғамдық
өндіріс түріндегі өзгерістерді көшіруге болмайды. Олар, жай ғана
модификация емес, басқа да мазмұнға, жағдайға өту. Бұл өзгерістер
машиналарды енгізу, ірі өнеркәсіптің нәтижесі, содан кейінгі қоғамдық
өндірістің индустриялануы капитализм шеңберінде ұжымдық өндірістің өмірге
объективті келуін қамтамасыз етті. Нәтижесінде қоғамдық өндіріс машинаға
сүйеніп өз бойында қарама-қарсы екі тенденцияны қосады, кәсіпорындар мен
өндіріс салаларының оқшаулануы және өзара байланыстылығы. Тауарлы
өндірістегі ұжымдық қатынастарды немесе ұжымдық өндірестегі тауарлы
қатынастардың қоғамдық өндірістің бір түрінен екіншісіне ауысып өтпелі
жағдайы нарықтық қатынас дамуының жаңа сатысы-аралас экономиканы туғызады.
Тауарлы өндіріс- аралас экономика, өйткені мұнда ұжымдық
өндіріс қалыптасады, біреуінің заңдылықтары басқасына айналады. Аралас
экономика қызметінің ерекшелігі, тауарлы өндіріс заңдылықтарына негізделген
ұжымдық өндірістің заңдылықтарының әрекеті сипатымен байланысты.
Экономикалық қатынастар дамуының табиғи-тарихи процесі меншіктің түрлі
формаларының басын қосады. Шаруашылықты жүргізудің бір тәсілі табиғи жолмен
басқа тәсіліне ауысып отырады.
Аралас экономиканы түрлі өндіріс әдістері арасындағы кедергі,
ол мемлекеттік жеке кәсіпкерлік ісіне араласуынан болады деп қарамаау
керек. Аралас экономиканы көп укладтылықпен теңестіруде қате көзқарас. әр
түрлі укладтар түрлі дамыған өндіріс әдістерінде болды. Айталық, дамыған
капитализмде феодалдық жер пайдалану, ұсақ тауарлық шаруашылықтың
қалдықтары болды; бірақ осының себебінен капиталистік өндірістік
қатынастардың негізіне аралас экономиканы кіргізу, тауарлы өндірістің
капитализмді туғызғанымен бірдей, керісінше емес. Аралас экономиканы
формациялық емес деп қарауда күмәнді. Мұндай көзқарас азиаттық өндіріспен
ұштасады, оған маркстік-лениндік формация жүйесінде орын табылмағаны
белгілі. Шын мәнінде бұл көзқарас қоғамдық қатынастарға үстіртін қараудан
шығады. Егер бұл құбылыс капитализмде емес, социализмде емес десек, онда ол
информациялық құбылыс бола алмайды. Мұндай көзқарас қоғамдық даму
барысындағы процестерді көрсете алмайды.
Қазақстандағы аралас экономика
Аралас экономика ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде өнеркәсіпті
шоғырландыру процесі нәтижесінде күрделі корпорациялар; монополистік
ұйымдар арқылы пайда болды. ХХ ғасырдың 30- жылдарында аралас экономика
теориясында Д. М. Кейнс өз үлесін қосты. Кейнс мемлекеттік күрделі қаржылар
басқармасын құру қажет деп санады. Сонымен бірге жекеменшік капиталы да
керек деген пікір айтты.
Аралас экономиканың бірнеше белгілері бар. Бірінші белгісі-
мемлекеттік меншіктің экономикада белгілі үлес салмағының сақталуы. Екінші
белгісі- бұл экономика құн және жоспарлық қатынастар арқылы реттеледі. Осы
тұтқаларды қолдануды мемлекеттік жоспарлау орындары жүзеге асырады. Аралас
экономиканың елеулі сипаты макро және микроэкономикалық дәрежеде
ұйымдастыру, басқарудағы экономикалық тұтқаларды кеңінен пайдалану.
Аралас экономикада нарықты жарнама, маркетинг, жоспарлау т.б.
ұйымдастыру шаралары арқылы күрделі, орташа және ұсақ кәсіпкерлік
тиімділігін, жолдарын реттеуге болады. Бірақ аралас экономикада өндірілетін
өнім көлемін мемлекет жоспар арқылы белгілемейді, қайда қанша, және қандай
тауар өндіріп, қызмет көрсету қажеттілігін нарық өзі анықтайды.
Жоғарыда көрсетілген аралас экономиканың негізгі белгілері
қоғамның қазіргі индустриялық даму дәрежесіне тән экономикалық жүйенің
ерекше заңдылықтарына бағынышты. Бұл заңдылықтар дегеніміз жеке меншікке
негізделген тауар өндірісі мен мемлекеттік меншіктегі тауар- ақша
қатынастарының көрінісі. Тауар өндірісінің негізгі заңы – құн заңы. Бұл
заңның басты талабы нарықта тауардың бағасын белгілегенде оны өндіруге
жұмсалған еңбек шығыны еске алынады. Баға дегеніміз құнның ақшалай
көрінісі. Еркін бәсеке үстемдік ететін капиталистік қоғамда жеке тауар
өндірушілер өз тауарына баға тағайындағанда оған жұмсалған еңбегіне сай
өзіне қажет заттар алуды көздейді. Осыған орай тауарлы ақша қатынастарына
нарықтық экономика қажет болатынына тоқтау керек.
Қазақстанның нарыққа өтуі
Қазақстан республикасы ұлттық тәуелсіздік алумен қоса қабат нарықтық
экономикаға, нарықтық шаруашылық механизміне көшудің қырлы меселелерін
шешуге мәжбүр болып отыр. Кеңес одағымен бірге әкімшілік- әміршілдік
жүйенің тұтас дәуірі аяқталды да, ХХғасыр соңындағы дамудың жалпы әлемдік
деңгейіне сай келетін өркениетті шаруашылық нарық құрудың мүмкіндігі
әлемдік қауымдастықтың толыққанды мүшесі ретінде қатарға қосылуы үшін бізге
жаңалық болып отырған нарықтық экономиканы мемлекет, кәсіпорын, ұйымдар
деңгейінде ғана емес, өмірге келген әрбір адамға дейін жақсы меңгеруі тиіс.
Нарықтық экономика мәселелері мен басты принциптерін білмей тұрып, бүгінгі
күнде өзіңді білімді, өз қоғамыңның шынайы экономикалық өміріне аяқ басқан
адам ретінде елестету қиын.
Жеке меншік
Жек меншік - өндіріс құрал жабдықтарына, оның нәтижесінде жеке бір
адамдардардың – меншік иесінің иелік етуі. Ол екі нысанда болады: еңбекке
негізделген және өз еңбегіне негізделмеген. Еңбекке негізделген меншіктің
субъектілері бір мезгілде әрі қызметкер (өзі еңбек етеді ), әрі меншік иесі
болуы мүмкін, ол еңбек өніміне тек өзі иелік етеді, қанаудың қандайда
болсын түрін қолданбайды. Еңбекке негізделмеген жеке меншік, басқа біреудің
еңбегіне, жалдамалы еңбекке сүйенеді. Жұмыс күшінің өндіріс құрал –
жабдықтарымен қосылуы, меншік табиғатын ажырата білу, нарықтық қатынасқы
еніп келе жатқан біздің республика үшін өте маңызды.
Меншіктің тағы бір түрі – аралас меншік. Мұнда жеке және қоғамдық
меншіктің әр қилы ұштасуы орын алады. Мысалы, кооперативтік, акционерлік,
мемлекеттік меншік.
Жекешелендіру
Жекешелендіру – нарықтық қатынасқа өтудің түбірлі мәселесі. Ол жеке меншік
секторы мен акционерлік қоғамдардың және бірлескен кәсіпорындардың алдыңғы
позицияларды алуын көрсететін қозғалысты анықтайды. Оның жүргізулі нарықтық
қатынастық пәрменділігіне байланысты болады. Жекешелендіру – меншіктің
барлық түріне – мемлекеттік, ұжымдық және жеке меншіктің теңдігі мен
құқығына қалыпты жағдай жасайды. Адамдарға меншікті қайтарумен байланысты
өндірушілерден бәсекелесуге жарамды өнім түрлерін өндіруге деген ынтасының
арта түсетініне сенім білдіруге болады.
Мемлекет иелігінен алу және жекешелендірудің қазақстандық үлгісі
Нарықтық экономикаға көшу мен меншік қатынастарын түбірімен
өзгертуді талап етеді. Өйткені, шаруашылық субъектілер (иелері) нарықта өз
жұмыстарына өздері жауап беретіндей, соған әрдайым мүдделі, жұмыс
нәтижесінде толығымен иелік ететіндей болуы керек. Мұндай талаптар
дәрежесінен көріну үшін нарықта меншік иелері бәсеке жағдайында әрекет
етіп, жұмысты тиімді ұйымдастыруы шарт. Дәлірек айтқанда, қазіргі нарық көп
меншіктілік жағдайда ғана өз қызметін ойдағыдай атқара алады. Меншікті
мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру нарыққа көшу барысындағы аса
маңызды мәселе. Біріншіден, қазіргі күрделі де, қиын жағдайда қалыпты
әлеуметтік ахуалды жасауға еңбекшілерді әлеуметтік қорғауға, олардың тұрмыс
жағдайын жақсартуға мемлекеттің күші жетпей, әлсіздік көрсетуде. Міне,
осындай жағдайда меншіктің бірқатар бөлігін ортақ мүдделерге сай пайдалана
білетіндерге беру тиімді болары даусыз. Екіншіден, өндірісті дамыту,
бағаның өсуін тоқтатып, өндіріс шығындарын кеміту, тек бәсеке механизмі
әрекет еткенде ғана мүмкін болады. Бәсеке – нарықтың қозғаушы күші ретінде
әрекет ете бастағанға дейін, халық шаруашылығын тұрақтандырып, инфляция
құбылысын реттеу үшін, қаржы-несие қатынастарын берік қолда ұстау қажет.
Сондықтан, жоғары салық ставкасы мен банк процентін енгізу керек болды.
Әрине, мұндай жағдайда экономика ойдағыдай, тиімді дами алмайды, оның
халыққа ауыртпалық келтіретіні де белгілі. Ал нарықтың қалыпты қызмет етуі
үшін монополиялық үстемдікті жою және жекешелендіру өте қажетті.
Мемлекет иелігінен алудың мәні мынада. Орталықтандырылған
мемлекеттік экономиканы көп түрлі аралас экономикаға көшіру мәселесі
мемлекеттік тікелей басқарудан құтылу,көп меншікті басқару формасына өтуді
қарастырады. Мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің формалары әр қилы.
Олай дейтініміз біріншіден, мемлекет иелігінен алуды меншік иесін
ауыстырмай-ақ, тек орталықтан басқаруды өзгерту жолымен жүргізуге де
болады. Мысалы, аренда кезінде негізгі қорлар иесі өзгермейді, алайда оның
өніміне, айналым қорларына арендатор иелік етеді, соған байланысты меншік
қатынасы да өзгеше сипатқа ие болады. Ал мемлекеттік кәсіпорынды
акционерлік қоғамға айналдырғанда бүкіл акциялар мемлекет пен акционеолер
арасында бөлінеді. Осы екі жағдайдың екеуінде де мемлекеттік органдар
тікелей әкімшілік басқару қызметінен айырылады.
Жекешелендірудің ең қарапайым түрі өнім шығаратын
кәсіпорындарды (өндірістік кешен ретінде) сату. Бұл жағдайда сатып алушы
толық меншік иесі болады. Тағы бір қарапайым формасы кәсіпорын мүліктерін
түгелімен бөліп беру. Бұлардың күрделі формасы мемлекеттік кәсіпорындарды
акционерлік қоғамға және жауапкершілігі шектеулі қоғамға (серіктестікке)
айналдыру.
Жекешелендірудің субъектісі физикалық мағынада- жеке
азаматтарды, заңдық мағынада – кәсіпорындар мен ұйымдар. Бірінші жағдайда
мемлекет меншігі жеке меншікке ауысады. Дамыған елдерде жеке меншік негізгі
өндірістік қорлардың 5-13 процентіне иелік етеді. Ал акционерлік қоғамдар
меншіктің басым бөлігіне ие болып отыр. Жекешелендіру субъектісі еңбекшілер
ұжымы болуы да мүмкін. Мұндай жағдайда ұжымдық (халықтық) кәсіпорын идеясы
орын алады.
Мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің объектісі мемлекеттік
мүлік, оның ішінде өндірістік, материалдық айналым қорлары, мемлекеттік
кәсіпорындардың қаржы активтері, тұрғын үй қоры т.б. Мемлекет иелігінен алу
мен жекешелендіру бағдарламасын жүзеге асыру кезінде мемлекеттік меншіктің
басым көпшілігі жаңа ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
: көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы5 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
Жарақатты санақ әдісімен талдау21 бет
Кедендік одақтың Қазақстан Республикасының экономикасына әсері4 бет
Кеңестік дәуірдегі дамуына орыс тілінің тигізген әсері16 бет
Неміс классикалық философиясы5 бет
Фридрих Энгельс3 бет
Христиан діні жайында14 бет
Қазақ тіліндегі туыстық атаулардың мағыналық құрылымы мен лексикографиялану ерекшеліктері24 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің алтынвалюта активтерін басқару жөніндегі инвестициялық стратегия4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь