Наполеон кеңес трихшыларының көзқарасымен

М а з м ұ н ы

Кіріспе

І.тарау Наполеон Бонапарт Е.В.Тарле және А.З. Манфредтің еңбектерінде
1.1. Е.В.Тарленің “Наполеон” және “Нашествие Наполеона на Россию” еңбектеріндегі Наполеон туралы көзқарастары
1.2. А.В.Манфредтің “Наполеон Бонапарт” атты еңбегіне шолу

ІІ.тарау Е.В. Тарле және А.З. Манфредтің Наполеон туралы көзқарастарының арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар
2.1. Е.В. Тарле мен А.З. Манфредтің еңбектеріндегі ұқсастықтар
2.2. Е.В. Тарле мен А.З. Манфредтің еңбектеріндегі айырмашылықтар

Қорытынды

Сілтемелер тізімі

Пайдаланылған әдебиеттер
Кiрiспе
ХVІІ –ѓасырдыњ соњы мен ХІХ ѓасырдыњ басында µмір с‰рген,
Францияныњ саяси сахнасына келіп, µзініњ жаулаушылыќ соѓыстарымен б‰кіл єєлемге танымал болѓан, феодализмніњ капитализмге µтетін шешуші кезењде мањызды роль атќарып , жауллллап аллынѓан елдерде осы процццесті тездетуге µз ‰лесін ќосќан Наполеон Бонапарт жайлы кµптеген ењбектер жазылѓан еді. Кейййбір тарихшылар оны єскербасшы ретінде ќарастырса, енді біреулер оныњ Жозефинямен ќарым-ќатынасын жырлады. Не де болса Наполеон туралы жазылѓан ењбектер аз емес.
Біздіњ ќарастырайын деп жатќан мєселеміз Наполеон туралы жазылѓан шетел тарихшы -жазушылардыњ шыѓармалары емес, µзіндік идеологясы болѓан жетпіс жыл µмір с‰рген Кењес Одаѓында Наполеон жайлы жазылѓан екі кµлемді ењбектіњ авторлары Е.В. Тарле мен А.З.Манфффрредтіњ ж±ыстарын зерттеп талдау болып таабылады. Кењестік идеологияныњ осы екі тарихшыныњ шыѓармаларына тигізген єсерін баќылау , себебі екі автор Кењес Одаѓыныњ єрт‰рлі кезењінде µмір с‰рген болатын.Сонымен бірге Наполеонныњ 1812 жылы Ресейге соѓыс ашып, оныњ Отан соѓысына ±ласќанын ескеретін болсаќ б±л екі автор шыѓармаларын шовинистік кµзќараста жазѓан болу керек деген пікір тууы м‰мкін .Алайда екі тарихшыныњ ењбектерін т‰пкілікті зерттеу бізге жоѓарыда айтылѓан пікірдіњ жансаќ екендігін кµрсетеді. Соныымен екі тарихшы ењбектерін ќандай кµзќараста жазды, м‰мкін бір-бірін ќайталаѓан шыѓар , екі шыѓарманыњ бір-бірінен ерекшелігі неде , бєлкім екі ењбек бір-бірін толыќтырып єрќайсысыныњ µзіндік ќ±ндылыѓы бар шыѓар ? Міне, осы с±раќтарѓа жауап беру зерттеу ж±мысымыздыњ алѓа ќойѓан міндетіміз болып табылады.
Зерттеу ж±мыстыњ ќ±рылымы: Ж±мыс кіріспеден, екі тараудан, ќорытындыдан т±рады.Кµлемі …. Бет
Зерттеу ж±мыстыњ негізгі нысаны:Кењес тарихшылары Е.В.Тарленіњ
“Наполеон” жєне “ Нашествие Наполеона на Росию” ењбектері мен
А.З.Манфредтіњ “Наполеон Бонапарт” атты ењбектеріндегі екі автордыњ Наполеон туралы ±станѓан кµзќарастары талдап, ашылѓан.
Зерттеу єдістері: Ж±мысты жазу барысында жинаќтау,ж‰йелеу, салыстыру, талдау, сараптау т.б. ѓылыми- зерттеу єдістері пайдаланылды.
Маќсаты:Тарихи ењбектерді жазуда марксистік методологияны ѓана ќ±птаѓан Кењес Одаѓында µмір с‰ріп, Наполеон жайлы жазѓан екі тарихшыныњ шыѓармаларыныњ арасындаѓы айырмашылыќтар мен ±ќсастыќтарын, жетістіктері мен кемшіліктерін аныќтау.
Екі тарихшы Е.В.Тарле мен А.З. Манфредтіњ ењбектерініњ жарыќќа шыќќан уаќыттарыныњ арасын отыз бес жыл бµліп отыр. Сондыќтан біз олардыњ ењбектерін талдап, зерттеп салыстыру арќылы жалпы кењестік идеологияныњ, кењестік тарихнаманыњ баѓытыныњ даму процесін аныќтай аламыз.
¤зектілігі: Ќайтып оралмас, тарихта ќалѓан кењестік дєуірдіњ тарихнамасыныњ тарихи процестерге атап айтќанда тарихта із ќалдырѓан Наполеон т±лѓасына деген кµзќарасын талдау, яѓни Марксистік методологияны ±станѓан екі тарихшыныњ д±рыс не болмаса б±рыс т±старын аныќтау, бір сµзбен айтќанда олардыњ шыѓармашылыѓына б‰гінгі тањдаѓы сыншыныњ кµзімен ќарап, єділ баѓа беру. Таќырыптыњ µзектілігі де осында.
Тарихнамасы: Негізінен Кењес тарихшыларыныњ ішінде Наполеонныњ µмірі жайлы кµлемді енбек жазѓан Е.В.Тарле мен А.З.Манфредті атай аламыз. Е.В.Тарленіњ “Наполеон” жєне “Нашествие Наполеона на Россию”1812 ж атты кµлемді ењбектері марксистік методология т±рѓыысынан жазылѓан еді. Тарле Наполеонныњ µмірбаянныњ наќты деректермен байланыстырып, оныњ бойындаѓы ќабілеттерін асыра сілтеп маќтамайды, тіпті автордыњ б±л ењбекті жазуда салќын ќандылыќ танытќаны байќалады. Тарихшы екі шыѓармасында да халыќаралыќ жаѓдайды сипаттауѓа, тарихи т±лѓалардыњ ойларын баяндауѓа кµбірек назар аударѓан. Наполеонныњ ішкі жєне сыртќы саясатындаѓы іс-єрекеттерін Е.В.Тарле наќты фактілермен т‰сіндіреді. Єсіресе Наполеонныњ жаулап алынѓан елдерге кµрсеткен зомбылыѓын сµз бостандыѓын шектегендігін Тарле аямай сипаттады. Жалпы автордыњ µз кейіпкерлерінеберген с‰йіспеншілік не болмаса ішкі жан д‰ниесіне ‰њілуіне деген ќ±штарлыќты байќау ќиын. Єрине билік басына келген соњ республиканы империяѓа айналдырып, ал µзі император – дикторѓа айналѓан Наполеон жайлы Кењес Одаѓыныњ 1936 ж мадаќтап жазу м‰мкін емес еді. Тарихшы Наполеонныњ сыртќы саясаты Ватерлоодаѓы шайќастыќ соњѓы мезетіне дейін француз буржуазиясыныњ м‰ддесіне баѓынышты болѓандыѓын жазды. Маќсат, Наполеонды француз буржуазиясыныњ µкілі ретінде кµрсету. Кењес заманында б±л т‰сінікті жєйт. Сонымен бірге В.Г.Сироткин µзініњ "Дуэль двух дипломатий" атты ењбегінде Наполеонныњ сыртќы саясатына терењ талдау жасайды. Оныњ Ресейге не ‰шін соѓыс ашќанын, 1810-1812 жж соѓыс ашудаѓы т‰пкі себептерін т‰пдеректерге, б±йрыќтарѓа с‰йеніп т‰сірдіреді. В.Г.Сироткин Францияныњ соѓыс ашуыныњ себебін Наполеонныњ мына сµзімен т‰сіндіреді: "Мен Ресеймен жасаѓан одаќтастыќ маѓан пайдалы болуын ќалаймын. Алайда Ресей µз порттарына бейтарап кемелерін кіргізгеннен бері б±л одаќтыњ пайдалы болуы тоќтады. Бейбітшіліктіњ болуы жєне ±заќќа созылуы ‰шін Англия ќ±рлыќта жаќтаушылардыњ жоќтыѓына кµзі жету керек жєне орыстар Оњт‰стікке ешќандай ќауіп тµндірмеу керек". В.Г.Сироткин Наполеонныњ орыстардыњ жењетіндігіне к‰манданбаѓанын жазады. Жалпы б±л ењбегінде В.Г.Сироткин Наполеонныњ диаломатиясына сипаттама бере отырып, Наполеонныњ "Меніњ дипломатиям меніњ ойлаѓан жобамныњ жартысын орындау керек еді, ал оны ойлаѓан да жоќ" "Француз дипломатиясы ќиындыќтардыњ арќасында µзін д±рыс ±стамай оќшаулаѓан к‰йде болды" – деп µз дипломатиясын µзі осылай баѓалаѓандыѓын келтіреді.
В.Бабкин "Народное ополчение в Отечественный войне 1812 года" ењбегінде Энгельстіњ Наполеон туралы жазѓан пікірлеріне (мысалы
Пайдаланѓан єдебиеттер
1..Е.В.Тарле Сочинения, Т III, М; Издательство Академии наук СССР-1956 г

2.Нарочницкий А.В. “Об историческом значении континентальной блокады” Новая и Новейшая история, 1965г; № 6 58с
3. “Русское богатство” 333с
4.Е.И.Чапкевич “Евгений Викторович Тарле” М, “Наука” 1977г
5.“Сборник русского исторического общества” Т VII 128с
6 . В.В. Баженов “ Биогрофический метод в научном творчестве академика Е.В. Тарле в книге” История и Историки М; 1973г
7. Е.В.Тарле Сочинение Т VIII М; Издательство Академий наук СССР 1959г
8.Е В.Тарле Сочинения Т VII “Нашествие Наполеона на Россию”
9. М.Н. Покровский “ Дипломатии и Войны Царской России в XIX столетии” М; 1923г
10. Л.Г. Бескровный “Отечественная война 1812г и контрнаступление Кутузова” М; 1951г
11. М.Нечкина, П.Жимен “Бессмертная эпопея,К 150 летию Отечественной войны 1812года-“Камунист”; 1962г №12
12.И.М.Майский “Воспоминания советского дипломата” М; 1971г
13. “Большивик” 1951г №19
14. К.Маркс Ф.Харкевич “ 1812 года в дневниках” Т II 637 бет
15. А.Герцен “Былое и думы”
16.В.Харкевич “1812 год в дневниках” Т II
17. А.З.Манфред “ Наполеон Бонапарт” М; “Мысль” 1989г
18. Дуржовцев В.И. Некоторое вопросы формирования мировоззрение Е.В.Тарле –“ Труды МГИАИ;1974, Т30, выпуска 1
19. Е.В.Тарле “Падение обсолитизма в ЗападнойЕвропе. Историческое очерки-Сочинения, Т IV
        
        Таќырыбы: “ Наполеон кењес трихшыларыныњ кµзќарасымен”
М а з м ± н ы
Кіріспе ………………………………………………………………………..
3І-тарау Наполеон Бонапарт Е.В.Тарле жєне А.З. ... ... жєне ... на ... ... Наполеон туралы
кµзќарастары. 71.2.А.В.Манфредтіњ “Наполеон
Бонапарт” атты ењбегіне шолу 34
ІІ-тарау Е.В. Тарле жєне А.З. Манфредтіњ Наполеон ... ... ... ... ... ... мен ... ењбектеріндегі ±ќсастыќтар522.2.Е.В. Тарле
мен А.З. Манфредтіњ ењбектеріндегі айырмашылыќтар55Ќорытынды
Сілтемелер тізімі
Пайдаланылѓан ... ... соњы мен ХІХ ... ... µмір ... ... ... келіп, µзініњ жаулаушылыќ
соѓыстарымен б‰кіл єєлемге танымал болѓан,
феодализмніњ капитализмге µтетін шешуші кезењде
мањызды роль атќарып , жауллллап аллынѓан ... ... ... µз ‰лесін ќосќан Наполеон Бонапарт
жайлы кµптеген ењбектер ... еді. ... ... ... ... ... енді ... оныњ
Жозефинямен ќарым-ќатынасын жырлады. Не де болса
Наполеон туралы жазылѓан ењбектер аз емес.
Біздіњ ќарастырайын деп жатќан мєселеміз Наполеон туралы
жазылѓан шетел тарихшы ... ... ... ... ... ... жыл µмір ... Кењес
Одаѓында Наполеон жайлы жазылѓан екі кµлемді ењбектіњ
авторлары Е.В. Тарле мен ... ... ... ... таабылады. Кењестік идеологияныњ осы екі
тарихшыныњ шыѓармаларына тигізген єсерін баќылау ,
себебі екі автор Кењес Одаѓыныњ єрт‰рлі кезењінде µмір
с‰рген болатын.Сонымен ... ... 1812 ... ... ашып, оныњ Отан соѓысына ±ласќанын
ескеретін болсаќ б±л екі ... ... ... ... болу ... деген пікір тууы м‰мкін .Алайда
екі тарихшыныњ ењбектерін т‰пкілікті зерттеу бізге жоѓарыда
айтылѓан пікірдіњ жансаќ екендігін кµрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... ќайталаѓан шыѓар , екі шыѓарманыњ бір-бірінен
ерекшелігі неде , бєлкім екі ењбек бір-бірін толыќтырып
єрќайсысыныњ µзіндік ќ±ндылыѓы бар шыѓар ? ... ... ... беру зерттеу ж±мысымыздыњ алѓа ќойѓан
міндетіміз болып табылады.
Зерттеу ж±мыстыњ ќ±рылымы: Ж±мыс кіріспеден, екі тараудан,
ќорытындыдан т±рады.Кµлемі …. ... ... ... нысаны:Кењес тарихшылары Е.В.Тарленіњ
“Наполеон” жєне “ Нашествие Наполеона на Росию” ... ... ... Бонапарт” атты ењбектеріндегі екі
автордыњ Наполеон туралы ±станѓан кµзќарастары талдап,
ашылѓан.
Зерттеу єдістері: Ж±мысты жазу барысында жинаќтау,ж‰йелеу,
салыстыру, талдау, сараптау т.б. ѓылыми- зерттеу ... ... ... ... ... ... Кењес Одаѓында µмір с‰ріп, Наполеон жайлы жазѓан екі
тарихшыныњ шыѓармаларыныњ арасындаѓы айырмашылыќтар мен
±ќсастыќтарын, ... мен ... ... ... Е.В.Тарле мен А.З. Манфредтіњ ењбектерініњ жарыќќа
шыќќан уаќыттарыныњ арасын отыз бес жыл ... ... ... олардыњ ењбектерін талдап, зерттеп салыстыру арќылы жалпы
кењестік идеологияныњ, кењестік тарихнаманыњ баѓытыныњ даму
процесін аныќтай аламыз.
¤зектілігі: Ќайтып оралмас, тарихта ќалѓан кењестік дєуірдіњ
тарихнамасыныњ ... ... атап ... ... ... Наполеон т±лѓасына деген кµзќарасын талдау, яѓни
Марксистік методологияны ±станѓан екі тарихшыныњ д±рыс ... ... ... аныќтау, бір сµзбен айтќанда олардыњ
шыѓармашылыѓына б‰гінгі тањдаѓы ... ... ... єділ
баѓа беру. Таќырыптыњ µзектілігі де осында.
Тарихнамасы: Негізінен ... ... ... ... ... ... ... жазѓан Е.В.Тарле мен А.З.Манфредті
атай аламыз. Е.В.Тарленіњ “Наполеон” жєне “Нашествие
Наполеона на ... ж атты ... ... ... ... ... еді. ... µмірбаянныњ наќты деректермен байланыстырып,
оныњ бойындаѓы ќабілеттерін асыра ... ... ... б±л ... ... ... ... танытќаны
байќалады. Тарихшы екі шыѓармасында да халыќаралыќ
жаѓдайды сипаттауѓа, тарихи т±лѓалардыњ ойларын баяндауѓа
кµбірек назар аударѓан. Наполеонныњ ішкі жєне ... ... ... ... т‰сіндіреді. Єсіресе Наполеонныњ жаулап
алынѓан елдерге кµрсеткен зомбылыѓын сµз бостандыѓын
шектегендігін ... ... ... ... ... µз
кейіпкерлерінеберген с‰йіспеншілік не болмаса ішкі жан
д‰ниесіне ‰њілуіне деген ќ±штарлыќты байќау ќиын.
Єрине билік басына келген соњ ... ... ал µзі ...... айналѓан
Наполеон жайлы Кењес Одаѓыныњ 1936 ж мадаќтап жазу
м‰мкін емес еді. Тарихшы Наполеонныњ сыртќы саясаты
Ватерлоодаѓы шайќастыќ ... ... ... ... ... ... болѓандыѓын жазды.
Маќсат, Наполеонды француз буржуазиясыныњ µкілі ретінде
кµрсету. Кењес заманында б±л т‰сінікті жєйт. Сонымен бірге
В.Г.Сироткин µзініњ "Дуэль двух дипломатий" атты ... ... ... терењ талдау жасайды. Оныњ
Ресейге не ‰шін соѓыс ашќанын, 1810-1812 жж ... ... ... ... ... ... ... Францияныњ соѓыс ашуыныњ
себебін Наполеонныњ мына сµзімен т‰сіндіреді: "Мен Ресеймен
жасаѓан одаќтастыќ маѓан пайдалы болуын ќалаймын. Алайда Ресей
µз порттарына бейтарап ... ... бері б±л ... ... ... ... болуы жєне ±заќќа
созылуы ‰шін Англия ќ±рлыќта жаќтаушылардыњ жоќтыѓына
кµзі жету керек жєне ... ... ... ... ... ... Наполеонныњ орыстардыњ
жењетіндігіне к‰манданбаѓанын жазады. Жалпы б±л ењбегінде
В.Г.Сироткин Наполеонныњ диаломатиясына сипаттама бере отырып,
Наполеонныњ "Меніњ дипломатиям меніњ ойлаѓан жобамныњ жартысын
орындау керек еді, ал оны ... да жоќ" ... ... ... µзін ... оќшаулаѓан к‰йде болды" – деп µз дипломатиясын µзі
осылай баѓалаѓандыѓын келтіреді.
В.Бабкин "Народное ополчение в Отечественный ... 1812 ... ... ... туралы жазѓан пікірлеріне
(мысалы: Наполеон Мєскеуге баруымен орыстарды Парижге
єкелді т.б.) сілтеме жасайды. В.Бабкин Отан ... ... ашып ... ... ... и войны царской России"
ењбегінде реакцияшыл – дворияндыќ таихнама µкілдері
Н.М.Каролинді , Д.И.Иловойскийдіњ – концепцияларын сынайды
Алайда М.Н.Покровский Наполеонныњ ... ... ... Отан ... ... ... "Нашествие Наполеона на
Россию", Кутузов – полководец и дипломат",
Л.Н.Бычковтыњ"Война 1812 года и крестьянство
России", "Крестьянское ... ... ... в ... в ... ... партизанское
движение в Отечественном войне 1812года “ П. Г.Андревтіњ
“Народая война в Смоленской губернии в1812 “ П. ...... ... ... ... ... русской армии 1812 г” Н.Ф. Гарничтіњ
“1812 г” ењбектердіњ бєрінде негізінен Наполеонныњ єскери
ќимылдарын сипаттаумен шектеледі. С.Б. Окунь история ССР
1812-1825 трмында ... 34-ші ...... ... ... ... ќорѓанушы емес жаулаушылыќ соѓыстарѓа
айналдырды” деген сµзіне сілтеме ... ... ... ... ... бєрі бір ... ... деп
жазды.
Наполеон жайлы ењбектердіњ ішінен А.З.Манфредтіњ туындысын
ерекше атап кµрсетеміз. Єдеби, жењіл єрі тартымды тілмен
жазылѓан б±л ењбекте б±л ... біз ... ... жаѓынан
танимыз. Б±л кітап жарыќќа шыќќанѓа дейін µз маќсатынан
ќайтпайтын диктатор ретінде сипатталѓан осы бір ... ... ... бір ... ... ... А.З. ... µз
кейіпкерлерініњ ішкі жан д‰ниесіне ‰њіліп, єсіресе оныњ сол
кездегі ... ... ... ... ... ... ... дамыѓандыѓын білгісі келетіндігі, Наполеонныњ
к‰нделігіндегі єрбір жазуын зерделегендігін байќаймыз. А.З.
Манфредтіњ Наполеон жайлы жазѓанда тарихи т±лѓаѓа деген аса
бір ќызыѓушылыѓы сезіледі. ... А. З. ... б±л ... оќырмандардыњ сын –ескертепелері мен тілектерін
назарѓа алып екінші рет баспадан шыѓарады. Б±л ењбек Е.В.
Тарленіњ ... ... ... ... єрі ... ж±мсарѓандыѓын кµрсетеді. А.З. Манфред б±л ењбекті
жазѓанда ќосымша кµптеген т‰пдеректерді пайдаланѓан.
I-тарау Наполеон Бонапарт Е.В. Тарле жєне А.З.Манфредтіњ
ењбектерінде
1.1. Е.В. Тарленіњ “Наполеон ” жєне ... ... ... ... ... ... ... Викторович Тарле алѓаш рет Наполеон жайлы µзініњ
"Континентальная Блокада" атты ... ... ... ... ‰стемдік ќ±рѓан
дєуіріндегі европалыќ мемлекеттердіњ экономикалыќ
тарихына, осы елдердіњ “ескі Франциямен” жасаѓан
экономикалыќ ќарым-ќатынастардыњ табиѓатына аса
ќызыѓушылыќ білдірген Тарле француз, неміс, итальян,
голланд ... ... ... ... ќ±жаттарды талдаудыњ негізінде ол континенттік болкаданыњ
Европа мен отар елдердегі рыноктарында аѓылшын-француз
антогонизмініњ яѓни ќарама-ќайшылыќтыњ нєтижесінде пайда
болѓан деген ќорытынды жасайды.
Континенттік ... ... ... саясатыныњ ажырамас
бµлігі ретінде ќарастырѓан Тарле императордыњ жасаѓан саяси
іс-шараларыныњ бєрі Францияныњ ірі µнеркєсіп буржуазиясыныњ
м‰ддесі ‰шін іске асырылды деп жазады. “Континенттік
блокаданыњ ” ењ ... ... ... ... - деп
жазады Тарле, - оныњ бір уаќытша ... ... ... ... ... ... ... еді./а/
Континенттік блокада ж‰йесін ќолдаудаѓы Наполеон саясатындаѓы
сєтсіздіктерді Тарле Францияѓа тєуелді мемлекеттердіњ блокада
шарттарын б±зуынан кµрмей, аѓылшын товарларыныњ кіргізілуіне
Наполеонныњ р±ќсат ќаѓаз ... ... ... ... ретіндегі жетістігі оныњ Наполеонныњ сыртќы
саясатындаѓы континенттік болкаданыњ алатын орнын
аныќтаѓандыѓы ѓана емес, сонымен ќатар ... ... ... ... тигізген єсерін бірінші болып
зерттеуінде еді. Ќ±жаттарды зерттеудіњ негізінде Тарле
Наполеонѓа тєуелді болып ќалѓан елдердіњ ... ... ... ... тигізгенін кµз
жеткізеді. А.Л.Нарочницкий осы жаѓдайдыњ вассалды-тєуелді
мемлекеттердіњ µздерініњ саяси ±станымдарын µзгертіп, ел
ішінде Наполеонѓа ќарсы ±лт-азаттыќ к‰рестіњ µрбуіне єсер
еткенін жазады./ ... ... б±л ... сипаттама беріп, былай
жазѓан еді. “Наполеон режиміндегі Францияныњ экономикалыќ
ќатынастардыњ, экономикалыќ саясатыныњ, ... ... ... ... µзініњ алдында жазѓан тарихшылардыњ
континенттік блокада жайлы б±рыс пікірлерін артта
ќалдырды.”/ В/ Мазм±ны жаѓынан “Континенттік блокада”
ењбегіне жаќын ... ... І ... ... ... µмірі ” атты ењбегі Наполеон
заманындаѓы Италия тарихы жайлы жазылѓан ... ... ... ... ... болып табылады. Б±л ењбегі
француз тарихшыларыныњ арасында талќыланып, ... Сэ мен ... ... ... алды /Г/
1912 жылы Ресей 1812 жылѓы Отан соѓысында Наполеонды ... жыл толу ... ... дайындалып жатќан кезде “Отан
соѓысы мен орыс ќоѓамы” атты жеті томдыќ ењбекті баспадан
шыѓару жоспарланѓан еді. Авторлардыњ ќ±рамына ... ... 1812 ... ... ... ... ќатысты
деректерді зерттеген Тарле “Наполеонныњ оралуы” (“Ж‰з к‰н”)
яѓни Наполеонныњ империяны ќалпына келтіруге тырысќандыѓы
жайлы тарауды жазады.
1912 жылы ... ... І ... Франция мен Ресейдіњ
экнономикалыќ карым-ќатынастары ” атты маќаласы шыѓады.
Соѓыстыњ шыѓу себептерін Наполеонныњ жеке ... ... ... ... ... гµрі ... ... ќаќтыѓысыныњ
т‰бінде континенттік блокададан туындаѓан экономикалыќ
ќайшылыќтардыњ жатќандыѓын кµрсетеді. Орыс ... ... ... ... жасаѓан жоќ. А.Н.Попов,
Ю.С.Карцов, К.А.Военский сияќты тарихшылар да осындай
пікірде еді. Тарле Отан ... ... ... алушылыќ соѓыстар тізбегініњ бір буыны ретінде
ќарастырады. Алайда ... шыѓу ... ... ... ... ... экономикалыќ материализм
т±рѓысынан қарастырѓан еді./д/
Капитализм енді ќалыптасќан дєуірініњ атаќты єскербасшысы єрі
мемлекет ... ... ... мен ... баяндап
оныњ тарихтаѓы орны мен рµлін кµрсету ‰шін Тарле
тарихи-биографиялыќ жанрды пайдаланды./Е/ 1934 жылы
ол “Жизнь замечательных людей” сериясы ‰шін Наполеон жайлы
кітап жазды. Б±л ... 1936 жылы ... де ... ... ... Наполеонныњ ќызметін сол кездегі
наќты бір тарихи жаѓдайдан бµлек ќарастырса, Тарле француз
императорыныњ ... ... ... жєне ... сонымен бірге Европа єлемін д‰р сілкіндірген сол
кездегі халыќаралыќ дипломатиялыќ жєне єскери к‰ресті
баяндай отырып сипаттайды. ¤зініњ континенттік блокада
жайлы жазѓан ... ... ... ... Тарле тарихи-
биографиялыќ жанрдыњ тамаша ‰лгісі болѓан ењбегін жазды. ¤з
ењбегіне Тарле былай баѓа берді: “Б±л дербес зерттеудіњ
нєтижесі, баспадан ... ... мен ... ќ±жаттарын
зетттеуден туындаѓан ќорытындылардыњ жиынтыѓы”/а/
“Наполеон” ењбегініњ ѓылыми мањыздылыѓына сипаттама берген
М.В.Нечкина былай жазды: Е.В.Тарленіњ Наполеон жайлы
монографиясы ѓылымѓа зор ‰лес ќосты: м±нда бірінші ... ... ... єсер ... ... ... зерттеліп, д‰ние ж‰зі сахнасында Францияныњ ірі
µнеркєсіп буржуазиясыныњ м‰ддесін ќорѓаѓан, єлемдік ‰стемдік
орнатуѓа ±мтылѓан диктатордыњ шынайы бет-бейнесі ашылѓан еді ... ... б±л ... ... ... ѓана ... шет
елдерде де оќырман ќауым арасында кењ танымал болды.
Д.М.Петрушевский б±л ењбекке “Тарихи ѓылым мен µнердіњ ѓажайып
туындысы” деп сипаттама берсе, А.М.Борщаговский ... ... сµз ... мен ... ... ... ... тарихнаманыњ Наполеон
жайлы ќалыптастырѓан жалѓан ањыздарѓа соќќы беріп, оѓан
объективті баѓа ... ... ... де дєріптеушілік
сипаттаудан толыќ арылѓан жоќ еді.
Наполеонныњ мемлекеттік, єскери, зањ шыѓарушы жєне
дипломатиялыќ ќызметіндегі ќол жеткен табыстарын
Тарле бір кездері ешкімге белгісіз артиллерия ... ... ... ... ... ... шайќалтќан сол кез ‰шін алдыњѓы ќатардаѓы
тап-буржуазияныњ м‰ддесін ќорѓай білуінде деп
т‰сіндіреді. “Наполеонныњ, - деп жазады Тарле, -
ќызметініњ ... ... єсер ... сол кездегі тарихи
жаѓдай, оныњ Францияныњ тарихында, соныњ ішінде єсіресе µзі
баѓындырѓан елдердіњ тарихында ±заќ уаќыт бойы прогресивті
рольге ие болуын ... ... ... Наполеонныњ Франция
тарихында прогресивті рольге ие болуын оныњ Францияда
буржуазиялыќ мемлекеттік ... ... ... ... тарапынан
туындаѓан реставрациялау іс-єрекетінен буржуазиялыќ
ќ±рылысыты ќорѓап єрі саќтап ќалуымен, ортаѓасырлыќ
тєртіптерді жоюымен т‰сіндіреді. Тарле сонымен бірге
Наполеон мен Гитлердіњ арасында ... ... ... -деп ... Тарле,- Наполеон енді
шарыќтап жатќан тап-буржуазияныњ баласы болса, Гитлер-
шiриiн деп жатќан реакшылдыќ империализмніњ сарќыншаѓы еді”.
Наполеонды басќа саяси ќайраткерлермен салыстырѓысы келіп,
±ќсастыќтарды ... ... ... ... ... ... былай жазады: “Наполеон тарихи
ќайраткер ретінде енді ешќашан жєне еш жерде
ќайталанбайтын ќ±былыс. Себебі ХVIII ... ... ХІХ ... ... ... мен ... ќалыптасќан
жаѓдай енді єлем тарихында ешќашан жєне еш жерде
ќайталанбайды ”/а/
Наполеонныњ т±сындаѓы Францияныњ ж‰ргізген соѓыстарына талдау
жасай отырып Тарле, ... ... ... ... соѓыстар мен кейінгі кезењніњ жаулаушылыќ жорыќтарыныњ
арасын наќты бµліп кµрсетеді.//
Тарле Напалеон ... ... жас ... ... кєрі єрі тєжірибелі
буржуазиясымен ж‰ргізген экономикалыќ бєсекелестіњ
жатќанын дєлелдеп берді.
Осы ќайшылыќтар тарихшыныњ пікірінше Англия мен Францияныњ
Европадаѓы ‰стемдік ‰шін к‰ресіндегі негізгі мањызѓа ие
болды. ... - деп ... ... - француз буржуазиясы
Наполеон диктатурасын “жаулаушылыќ соѓыстарды ж‰ргізуге
бейімі бар, єрі ... ... ... ... ... ... ќолдады.
Тарле µзініњ ењбегінде Наполеонныњ сыртќы саясаты Ватерлоо
даласындаѓы µткен шайќастыњ соњѓы мезетіне дейін француз
буржуазиясыныњ м‰ддесіне толыѓымен баѓынышты болѓандыѓын
бірнеше рет ќайталайды.
“Наполеонныњ ... ... ... ќозѓаушы к‰штері,
– деп жазды Тарле,- француз µнеркєсібіне д‰ниеж‰зілік ... жєне осы ... ... ... ... ќуып шыѓу ќ±штарлыѓы еді”.
Сондыќтан Наполеонныњ ќызметініњ прогрессивті жаќтарын айта
отырып ... ... ... оныњ ... ... ... ‰шін феодалдыќ тєртіптерден азат етуші ѓана болып
ќойѓан жоќ, сонымен ... ... ... болѓандыѓын, француз
‰стем етуші таптардыњ рахат µмірін баѓынѓан елдерде тонау
арќылы ќамтамасыз ... ... ... ... ... ... ењбектеріне караѓанда Тарле
Наполеонды банапартизмніњ таптыќ мєні мен Францияныњ
сыртќы саясатын марксистік методологиясы т±рѓысынан баѓалады.
Алайда дєст‰рлі буржуазиялыќ тарихнаманыњ ыќпалымен Наполеонныњ
жеке басыныњ ќабілеттерін ... ... ... ... мањызын тµмендетеді. Наполеонныњ дєуірін
сипаттап талдауѓа Тарленіњ таѓы бір “Нашествие Наполеона
на Россию” атты ењбегі арналѓан еді /8/. Б±л ... ... ењ ... орыс ... ... ... ... да ерж‰рек к‰ресі орын алды. Кењес
тарихнамасында Тарленіњ ... ... ... осы ... ... ... ... жоќ
еді. М.Н. Покровскийдіњ маќалаларында бірќатар қателіктер
мен б±рыс талдаулар болѓан еді. М.Н. Покровский патша
‰кіметініњ жаулаушылыќ саясатын єшкерелеуге басты ... ... І-њ ... ... ... ... – буржуаздыќ тарихнамасын сынай отырып, 1812 жылѓы
соѓыстыњ орыс ... ... ... сипатта болѓандыѓын
теріске шыѓарды, тіпті б±л соѓыс Ресей мен ... ... ... ... ... ... деп, ... берілген “Отан соѓысы” деген атауын ќ±птамады.
Сондыќтан ол “1812 ... ... ... ... ... ... бос сµз” деп санады /9/.
Отан соѓысыныњ шыѓу себебін жаулап алушы Наполеон мен
“бейбітс‰йгіш” Александр І ... ... ...... ... мен 1812 жылѓы соѓысты алдыњѓы ќатарлы
буржуаздыќ ќ±рылыстыњ ... ... ... ... ... ... либералдыќ – буржуаздыќ
тарихнаманыњ т±жырымдарына ќарама – ќарсы Тарле Ресей мен
Францияныњ арасындаѓы ќарулы к‰рестіњ т‰бінде жатќан ... ... ... ... ... ... ... ењбектердіњ µзінде-аќ Тарле
континенттік блокаданыњ шарттары тудырѓан екі ел
арасындаѓы экономикалыќ ќарама-ќайшылыќтар соѓыстыњ басты
себебі болѓандыѓына кµзі жетеді. Біраќ ол кезде экономикалыќ
материализм ±станымда ... ... екі елді ... ... ... кµлењкеде ќалдырѓан еді. “Нашествие
Наполеона на Россию” атты ењбегінде автор осы экономикалыќ
ќайшылыќтардыњ франко – орыс ...... ... ... ... ќарастырып, Отан соѓысыныњ саяси
себептерін талдауѓа кµњіл аударды. Ол Наполеон мен
патшалы ... ... µз ... ... ... ќалай дамыѓандыѓын, Францияныњ
Ресейге соѓыс ашуѓа плацдармѓа айналдырылѓан ¦лы Варшава
герцогствосыныњ таѓдырына байланысты келіспеушіліктер мен
талас – тартыстыњ ќалай µршігендігін, Таяу Шыѓыс пен ... орыс – ... ... ... µріс ... ќайшылыќтардыњ бєрі Тарленіњ ойынша Наполеонныњ 1810 жылдан
бастап Ресейге ќарсы соѓысуѓа дайындыќќа кірісуіне себеп болды.
“Ресейді ірі француз ... ... ... ... ету, - деп ... тарихшы, - француздарѓа
толыѓымен тєуелді Польшаныњ келбетінде Ресейге ќарсы мєњгі
ќауіп тµндіру жєне оѓан ... мен ... ќосу – ... ... 1812 ... ... ... маќсаты” /1/.
Тарле Наполеонныњ Ресейге жорыѓыныњ жаулаушылыќ мєнін аша
отырып, б±л жорыќтыњ француз императорыныњ алдында
ж‰ргізген саясаты- мен ... атап ... А. ... жєне ... да француз тарихшылардыњ
Наполеонныњ феодалдыќ Ресейге ќарсы соѓыстыњ
прогрессивті сипатта болѓандыѓын, себебі Наполеонныњ
территориялыќ жаулаушылыќты ... ... ... феодалдыќ ќанаудан азатттыќ єкелгендігін
дєлелдегісі келген талпыныстарын теріске шыѓарды. Тарле
Наполеонныњ ... ... ... ... ... ... ойына да алмаѓандыѓын кµрсетеді. Автор француз
армиясыныњ Ресейде жергілікті халыќќа к‰ш кµрсетіп,
µздерін бұзаќылар мен тонаушылар ... ... ... деректерді келтіреді.
“Наполеон армиясы, - деп жазды Тарле,- еш жерде, тіпті
Египетте де Сирияда да µздерін м±ншалыќты ж‰генсіз
±стап, бетімен кеткен жоќ еді, ... дєл ... жєне ... ... ... жоќ ... /1/. ... пен ќорлыќты кµрген халыќтыњ патриоттыќ,
отанс‰йгіштік сезімі оянып, соѓыстыњ Отандыќ сипат
алуына т‰рткі болды” - деп ... ... ... - деп ... Тарле, - б±л шапќыншылыќќа ќарсы
к‰рес µзініњ экономикалыќ жєне саяси дербестігін саќтап
ќалудыњ бірден – бір амалы еді. Осындай жаѓдайдаѓы 1812 ...... ... µмір с‰ру ‰шін к‰ресу жєне империалистік
жауыздан ќорѓану соѓысы ... ... ...... ... ... іс-ќимылдардыњ
барысын талдауѓа басты назар аударып, Наполеонды
талќандауда б±ќара халыќтыњ тигізген мањызын ашып
кµрсетуге тиісті кµњіл ... ... ... ... ... ... б±л мєселені алѓа ќойып, шешті.
Революцияѓа дейінгі орыс тарихшылардыњ шыѓармаларын ќатал
сынады, себебі олар соѓыс кезіндегі халыќтыњ µрлеуін
“патша мен ... ... ... ... ... орыс ... єрбір таптыњ жаудыњ шапќыншылыѓына
ќарым-ќатынасын бµліп кµрсетті. Осылай автор Наполеонды
талќандауда патша мен ... ... ... к‰шейтуге
тырысќан монархиялыќ тарихнаманыњ “ањызына” соќќы берді.
1812 жылѓы соѓыс туралы Тарленіњ концепциясы дворяндыќ
буржуаздыќ тарихнамамен ... алѓа ... ... ... ... ... Наполеон шапќыншылыѓына
тойтарыс беруде атќарѓан мањызын д±рыс кµрсете білді. 1812
жылѓы соѓыста Тарле орыс шаруалары батырлыќ, ќаћармандыќ
жасады деп санады. Тарленіњ артыќшылыѓы да ... ... ... ... ... партизан мен
солдаттардыњ ерліктерін кµрсете білді, партизан
соѓысыныњ кµсемдері мен ... орыс ... ... ... ... ... ... ќарсы к‰ресін Тарле
т±раќты армияныњ єскери ќимылдарымен байланыстырды. Терењ
патриоттыќ сезіммен Тарле орыс армиясыныњ ауыр шайќастарын,
Смоленск ќаласын ќорѓаѓандыѓын, тарихтаѓы ±лы ... ... ... орыс ... ... ... ... шайќасын автор Наполеонмен
ж‰ргізген б‰кіл соѓысындаѓы шешуші бетб±рыс ... . ... - деп ... ... - ... ... ... алдындаѓы ±лы рухани
жењісі еді. Дєл осы Бородино далаларында Наполеонды
ќ±латуѓа баѓытталѓан ќиын да ауыр іс басталып ... ... ‰ш ... ... ... ... еді
/1/.
Алайда “Нашествие Наполеона на Россию” ењбегінде Тарле
революцияѓа дейінгі орыс тарихшылары сияќты Бородино
шайќасын Кутузов ... ... ... бір жамандыќ сияќты
санады. Біраќ кейін µзіне айтылѓан сын ескертулердіњ
єсерінен ол Бородино шайќасы мен Кутузовтыњ
контршабуылыныњ мањыздылыѓын д±рыс баѓаламауда
жіберген ќателіктерін ... ... ... соњ ол ... ... ... 1812 г. и ... кітабында былай жазды: “Кењес тарихшыларыныњ
кµзќарастары (соныњ ішінде меніњ µзімніњ кµзќарастарым
1812 жылѓы соѓыс барысы жайлы мєселелер туралы) жан – ... ... ... ... ... /10/. ... “Михаил Илларионович Кутузов полководец и дипломат” атты
маќаласында ол 1812 жылѓы соѓыста Бородино шайќасыныњ ... ... ... айќын кµрсету µзініњ міндеті
деп санады. “Орыс бородиндік жењісініњ стратегиялыќ ... ... - деп ... ... 1952 ... - ... шабуылыныњ µзін - µзі сарќылтќандыѓын жєне ‰мітсіз
тоќтап ќалѓандыѓында ... ... ... ... ... Бородиноныњ тікелей нєтижесі болды” /1/.
Сонымен ќатар тарихшы М. И. Кутузовтыњ ќызметі ... ... ... с‰йене отырып, оныњ Бородино
даласында орыс армиясыныњ жењуін ±йымдастырудаѓы
ќызметін айќындап берді. Мєскеудегі µрттіњ шыѓуы жайлы
мєселені ќарастырѓан кезде Тарле орыс мемлекетініњ ... ... ... ... ... ... деп ... Тарихшыныњ ќорытындысы мынандай т±жырымнан
шыѓады:“Наполеон кетіп бара жатќан кезде, толыѓымен б±зылѓан
жєне аман ќалѓан ‰йлердіњ µртенуі оѓан жаѓып, оныњ залым
кекшіл сезімін ќанаѓаттандырѓан болу ... Оныњ ... ... ... ... ... ... жабайы єрі
маѓынасыз б±йрыѓын еске т‰сірейік. Біраќ, басында Мєскеуге
кірген шаѓында оныњ ќалжыраѓан армиясы мен µзі ‰шін б±л ... ... ... ... ... ... жайлы
осындай кµзќарасты µз маќалаларында М.В. Нечкина мен П.А.
Жилин ±станды, олар сау ... ... ... ќ±рту жайлы
б±йрыќты Наполеон ќаладан кетер кезде ѓана беруі м‰мкін деген
ойѓа келеді /11/. “Нашествие Наполеона на Россию” ... ... ... тєн ... ... ... ќ±ртудаѓы роліне деген б±рынѓы кµзќарастарын ќайта
ќарады. Алайда Ресейдегі Наполеон армиясыныњ жењілуінде ‰лкен
мањызѓа ие болѓан “стихиялыќ факторлар ” теориясыныњ
белгілері б±л кітабында да ... ... ... ... ... ... орыс армиясыныњ шетелге
жорыѓын іске асыруѓа ќарсы болып, осы ісімен Наполеонѓа
аман ќалуы ‰шін “алтын кµпірге” жол ... ... ... Біраќ Л.Г. Бескровныйдыњ кітабыныњ сµз соњында б±л
ойын ќайта ... /11/. Ал ... ... и ... ... ... ... “Кутузов императорлыќ Франциядан болатын єскери
ќауіпті Неманда емес Сенада т‰бірімен жоюѓа болатындыѓын
Александрден кем білген жоќ. ... ... ... ... єњгімесінен байќауѓа болады, біраќ
ол б±л жењістіњ жеткілікті єскери жєне ењ ... ... ... ... ... емес сонымен бірге “одаќтас”
мемлекеттердіњ тарапынан ќанды ќ±рбандардыњ болуын ќалады. ”
/1/.
“Нашествие Наполеона на ... ... ¦лы Отан ... ... ... ... ... шетелдегі оќырман ќауым
арасында атаѓы жайыла бастады.
Аѓылшындардыњ арасында б±л кітаптыњ ... ... ... сол ... ... кењес елшісі
ќызметінде болѓан академик И.М. Майскийдіњ
естеліктерін келтіреді:
“Л.Н. Толстойдыњ ... пен ... ... бір уаќытта
баспадан шыќќан Тарленіњ “Нашествие Наполеона на Россию” ењбегі
єрине Толстойдыњ ењбегіндей кењ аудиторияѓа ие болѓан жоќ. Оныњ
шыѓармасын ... ... ... - ... ... єскерилер оќыды. М±ќият оќып,
еріксіз екінші д‰ниеж‰зілік соѓыстыњ оќиѓаларымен
салыстырып отырды. Оќырман ќауымныњ б±л ... ... ... ... ... ,
флотта т‰рлі мемлекеттік ±йымдарда ‰лкен мањызѓа ие
болѓандыќтан, Тарленіњ ... ... ... Николаевичтыњ ±лы эпопеясыныњ єсерінен кем болѓан жоќ”
(12).
“Тайм” журналы 12 – мамыр 1942 ж. кітаптыњ американ ... ... ... байќап, былай жазды: “Тарленіњ
Наполеонныњ орыс кампаниясын дарынды єрі ... ... ... ... ±ѓымдарды тµњкеріп
жібереді”.
Егер соѓыс кезінде батыс сыншылары “Наполеон” мен “Нашествие
Наполеона на Россию” шыѓармаларына жылы ќабаќ ... ... ... басталѓан кезден-аќ кењес
тарихшылары мен Тарленіњ ењбектерінен шетелдегі
буржуаздыќ тарихшылар ±лтшылдыќ пен шовинистік белгілерді
“таба” бастады.
Тарле ±заќ уаќыт бойы марксистік методологиялыќ єдістемені
игерудіњ ... ... ... ... ... кµшті. Сонымен Тарленіњ 30-шы жылдардыњ
екінші жартысында жазылѓан “Наполеоны” мен “Нашествие
Наполеона на Россию” ењбектері терењ ѓылыми ењбектер болып
табылады. ... б±л ... ... ... ќ±жаттар мен
єдебиеттерді зерттеудіњ негізінде пайда болды /4/.
Осы екі ењбек француз, аѓылшын, неміс итальян жєне басќа да шет
тілдерге аударылѓан еді. ... ... ... шыѓуы
кењес тарихи ѓылымында мањызды оќиѓа болды. Себебі
Тарленіњ б±л шыѓармалары партия ‰кіметініњ
Покровскийдіњ “мектебін” сынап, ... ... ... ... Б±л ... ... сынына жауап берген алѓашќы монографиялардыњ
ќатарынан орын тапты. Жања, дарынды т‰пдеректердіњ
негізінде ќ±растырылѓан, д±рыс талдау – ќорытындыларѓа
бай, сµз шеберініњ ... ... б±л ... ... ... ірі ... мањызы бар жања саланы ашып
берді. Кітап туындыларында єлемде ‰стемдік орнату пиѓылыныњ
оянѓан халыќтардыњ ќарсыласуына ... ... ... мєселесі кµтерілді. Осы ±лы
тарихи оќиѓалар ХІХ ѓасырдыњ алѓашќы онжылдыќтарында
таптыќ ... ... ... ... ... ... ... бейнеленген.
1812 жыл туралы ењбек ыстыќ отанс‰йгіш сезімге толы болды,
сондыќтан алѓашќы рецензенттер оны орыс халќыныњ ерлігі
жайлы кітап деп єділ баѓалады. Оќырманныњ кµз ... ... тірі ... µтіп ... – Наполеонныњ єлемде
‰стемдік орнатќысы келген пиѓылыныњ пайда болуыныњ
к‰рделі жаѓдайы, екі ... ... ... ... ... ... экономикалыќ бєсекелестік,
буржуаздыќ диктатордыњ єлемде билік орнатуѓа соњѓы ќарсылық
ретінде Ресейдіњ кµтерілуі, ... ... ... ... ... ... артќа шегінудіњ ауыр жылдары келесі
кезењніњ оќиѓаларымен алмасты, Кутузовтыњ т±лѓасы ірі
єскербасшы ретінде ... орыс ... ... ... шегіне бастауы сипатталады (1).
/бет керек/
Е.В.Тарле ешуаќытта µз ењбектерiн Наполеонныњ Ресейге жорыѓы
жайлы ењбегін айтылып жатќан мєселені толыѓымен сарќылтќан
жєне ... ... ... ... ... моногарфия
ретінде ќарамаѓан еді. Оныњ сергек зетттеуші ойы єрдайым алѓа
жылжудыњ жања ойларын іздеді. 1951 ж оныњ ењбектерін санаѓан
кезде ... ...... ... ... ... кµлемін ±лѓайту ќажеттілігі, Бородино
шайќасыныњ алдындаѓы Кутузовтыњ стратегиялыќ жоспарларына
терењ анализ беру керектігі, шайќастыњ µзі басќаша талдап
кµруін, орыс армиясыныњ конршабуылѓа ... ... ... ... ... ... Наполеон т±лѓасы жайлы жазѓан ой пікірін
сынаѓан жоќ еді. ... ... ... ... ... ... ... оныњ жалпы
халыќтыќ маќсаттарынан алыстай бастаѓандыѓын Француз
революциясыныњ ќол жеткен табыстарынан жања ќанаушы
тапќа тиімді жаќтарын саќтап ќалѓысы келген ірі ... ... ... ... ... ... білді. ¤ткен ѓасырдыњ ќарќынды саяси ќ±былыстардыњ
экономикалыќ алѓышарттардыњ ерекшеліктерін ашып кµрсетуге
Е.В.Тарлеге жоѓарыда айтылѓан континентін блокада тарихы
жайлы ... ... ... ... атты ењбегі он жеті тараудан жєне
ќорытындыдан т±рады.
“Наполеон Бонапарттыњ жастыќ шаѓы ” тарауында автор Бонапарт
туылѓаннан Жозефинамен отау тіккенге дейінгі кезењді ... ... ... тєн сипаттама, т‰сіндірме мен суреттеулерді кµп
ќолданбай-аќ, Е.В.Тарле Бонапарттыњ мінезін ... аша ... ... ... єрі н±сќа келтіреді. Ењ бастысы,
оќырман ќауым – біз Наполеонныњ кім екенін, мінезініњ
ќандай екенін жетік біліп, кейіпкерімізді ... ... ... ... єрі оныњ тікелей ќатысуымен
ж‰ргізілген аѓылшындардыњ ќолдауына с‰йеніп,
Республикадан бµлінгісі келген Тулон бекінісіне ќарсы
шайќастыњ сєтті аяќталуынан ... ... ... алуы ... ... ... Осы ... кейінгі
Францияда кµп ±замай орын алѓан 9 термидор оќиѓасы ,
француз ... ... ... ... ... ... кездегі саяси ахуал терењ єрі бай тілмен сипатталѓан.
1795 жылы ... ... ... басу ... ... µз ... тµрт есе кµп ќаруланѓан
адамдарды жењу ‰шін зењбіректерді пайдаланѓан.
Наполеонныњ жалпы билікке келуіне єсер еткен жеке ... ... ... ±станымын байќаймыз: жењіске
жету ‰шін
керек кезде жылдам, д±рыс шешім ќабылдау жєне аяушылыќ
білдіртпей ќатыгез болу .
Шынында да осы ±станымсыз ол ... ... те еді ... ... ... кµзге т‰сіп, кµтерілмес еді.(Т-1)
Келесі “ 1796-1797 ж.ж. Итальян компаниясы”, “ Египетті жаулап
алу жєне Сирияѓа жорыќ 1798-1799 ... ... ... ... ... ... басќарып ќана ќоймай,
µзіне баѓындыруды , µзін єскербасшы ретінде мойындату алѓашќы
кезде оњай болмай, єскерлермен ќаќтыѓыстарѓа єкеліп, к‰шті
пайдалануѓа ... ... ... Жас ... аз сµйлеп
, кітап оќумен айналысќан. Наполеонныњ сµзге шешен екенін, аз
сµйлеп саз сµйлейтіндігін автордыњ келтірген мысалдарынан
байќай аламыз. “Солдаттар сендер нашар ... ... ... Мен ... ... ењ жаќсы, бай
елдерге апарѓым келеді” --деп ,солдаттарына ‰ндеу айтќан.
Наполеон соѓыс µзін µзі ... ... ... ... , єрбір єскерін алдаѓы соѓысќа ќызыќтыра білу
ќажеттігін т‰сінді.
Сириядан ... ... ... ... ... оба ... , ... к‰нніњ астында жараланѓан ауру єскерлермен
ж‰ру оњай болѓан жоќ.Сонда да Наполеон арбаларды жараланѓан
єскерлеріне беріп , µзі бірінші болып жаяу ... , ... ... ... ... салып кеп жіберді. Б±л Наполеонныњ
єскерлерімен бірге ќиындыќ кµруден ќашпай , оларѓа єділ
ќараѓандыѓын кµрсетеді.
“Єскерлері ,-деп жазды Тарпе ,- ... ... ... ... жерлері ‰шін емес , дєл осы істері ‰шін
жаќсы кµретін жєне кейін де еске алып ... Осы ... ... кейбір істері жасанды болѓандыѓын ,
кейіпкерініњ ±лы актер иесі екендігін ескереді.
Египетте ж‰ргенде Суворовтыњ Италияда француздарды
талќандаѓанын естіп , дереу еліне ќайтуѓа ... ... ... ... ... Директорияны ќ±латып, мемлекеттегі
жоѓарѓы билікті µз ќолына алу ниетімен Францияѓа
оралады.” деген сµзбен Тарле жања “ Он ... ... ж.” атты ... бастайды. Бонапарттыњ астыртын
ќастандыќтыњ нєтижесінде билік басына келудіњ
шытырман оќиѓаларын баяндайды.
“ Диктатордыњ алѓашќы ќадамдары 1799-1800ж.ж.” атты ... ... ... ... басына келгеннен кейін
атќарѓан іс-шараларын: жања конституцияны ќ±растыруѓа
басшылыќ жасау , сµз бостандыѓын шектеу , Оњт‰стік
Франциядаѓы б±заќылар бандасымен ... жою; ... ... ; экономикадаѓы бірќатар µзгерістер: тікелей
салыќтарды жойып , кµптеген жанама ... ... ... , ... ... ету мен ... , жемќорлыќты ќатањ
жазалау;
Єкімшілік ж‰йеде: жергілікті басќару органдарды жою , ... ... ... ќ±ру , ... Бір ... айтќанда
Наполеон µзініњ шексіз билігін к‰шейтетін орталыќтандырылѓан
бюрократтыќ мемлекет ќ±рды. Наполеон алдына екі басты маќсат
ќойды: т‰рлі єдістерді ... ( ... ... ... ... ) роялистермен к‰ресу, жєне Англияѓа ќарсы
соѓыс ашу.
Ол ‰шін Англия одаќтастарына ќарсы соѓысты ... ... ... ... ... ... консулдыњ
зањшыѓарушылыќ ќызметі. 1800-1803 ж.ж.” атты
келесі тарауда Тарле ... ... ... ... ... ... Италияны µзіне ќайтарып алу ниетімен
австриялыќтарѓа соѓыс ашќанын, б±л шайќаста оныњ єріптесі ... ... ... ... жас ... ... Наполеонныњ єскери єріптестері оныњ шайќастан кейін екі-аќ
рет кµзіне жас алѓанын кµрді. Екінші рет біраз жылдан кейін
маршал Ланн ќаза ... деп ... ... ... ... ... ... ‰шін Маренго т‰біндегі
жењіс єперген ірі шайќаспен аяќталды.
Тарле одан єрі Наполеонныњ ішкі жєне сыртќы саясатын
сипаттайды. Ол Ресеймен жаќындасып, єскери одаќ ќ±ру
ниетініњ ... ... ... ... ... ... ... дипломатиялыќ істерде
µзініњ сыртќы істер министрі Талейраннан кем білмейтінін
айта кетіп, оныњ сыртќы ... ќол ... ... ... ... ... ... наќты баяндап
берді.
Сонымен ќатар, Наполеонныњ басып алѓан елдердегі ж‰ргізген
басќыншылыќ ... ... бен ... ... ... ... мен республиканы
жаќтау, маќтауларѓа тыйым салѓандыѓын жан – жаќты
сипаттады.
“Наполеон кодексін” шыѓару арќылы Бонапарт “тењдікті” ... ... ... ... ... ... жойып тастады. “Б±л зањ жинаѓы, - деп жазды
Тарле, - Европа континентіндегі сол кездегі зањдармен
салыстырѓанда прогрессивті болѓанымен, Француз
буржуазиялыќ революциясыныњ зањ ... ... ... ... еді.” Уаќыт µткен соњ кодекске ж±мысшы
табын одан сайын ... ... ... Ол ... ... ...... (Т-4)
“ Англияѓа ќарсы жања соѓыстыњ басталуы жєне Наполеонныњ ... ... ... ... ...... ... 1805-1806 ж.ж.”, “ Пруссияныњ
к‰йреуі жєне Германияныњ толыќ баѓынуы 1806-1807 ж.ж.”, “
Тильзиттен Ваграмѓа дейін 1807-1809 ж.ж.”, “ Император
мен ... к‰ш ... асып ... ... 1810-1811 ж.ж.”
атты таруларда Тарле Наполеонныњ ж‰ргізген соѓыстарын
баяндамай ... ... ... ... ... келтіреді:
“ ¦лттыќ соѓыс империалистік соѓысќа айнала алады, жєне
керісінше. Мысал: ¦лы француз революциясыныњ ... ... ... жєне ... ... Б±л ... еді: ±лы революция контрреволюциялыќ
монархиялардыњ коалициясына ќарсы ќорѓанды. Ал Наполеон
француз империясын ќ±рып, Европаныњ бірќатар б±рыннан
ќалыптасќан, ірі , ±лттыќ ... ... ... ... ... ... ... Соњѓылар µз кезегінде Наполеон империализміне ќарсы
±лттыќ – азаттыќ соѓыстарды тудырды.”
Англия мен Франция арасында ... , ... кµп ... Амьен (1802 ж.) бейбіт келісімшарты ±заќќа
созылмады. Англияны ќорќыту арќылы соѓысты болдыртпау,
сонымен ... ... µзін ... ... ... – міне ... ... тастамады. Англия болса, Наполеоггыњ Европа
континентінде ‰стемдігініњ к‰шеюіне ќол ќусырып ќарай
алмады. 1803 жылы Наполеонныњ Англияѓа ќарсы ... оныњ ... ету ... ... дейін
толастаѓан жоќ.
Тарле одан єрі аѓылшындардыњ Наполеонѓа ќарсы ±йымдастырѓан
ќ±пия ќастандыѓы сєтсіз аяќталѓаннан кейін, Наполеон
император тєжін киіп, Францияны империя деп
жариялаѓандыѓын жєне б±л ісі ... ... ... ... мен кейіпкерімізге
“Ерлік симфониясын” арнаѓан Бетховенге ±намаѓандыѓын атап
µтеді.
Тарле Наполеонныњ ‰шінші коалицияѓа ќарсы ж‰ргізген соѓысын
сипаттай келе, Наполеонныњ армиясын ... ... ... ... єдісін, єскерлерін
Басќару жолдары мен енгізіп ќойѓан єскери тєртіппен
таныстырады. Осы ... ... ... маршалдары
Даву, Бернадотт, -----, Ланн, Мюрат, Мармон т.с.с- єскери
ќабілеттеріне тоќталады. “ Наполеонныњ, - деп ... - ... ... берген аныќтамалардыњ ішінен ол
єскери µнердіњ иєн” армияны ќ±раѓан кезде оныњ “ бµлек
тіршілік етіп, бірге шайќасу ... ... ... еді.”
“ Єр солдаттыњ дорбасында маршалдыњ асатаяѓы жатыр” деген
Наполеон µз солдаттарына µзі олар сияќты µз ... мен ... ... ќорѓаушы, Франция
‰шін бірінші солдат болып ќала беретіндігіне сендіре білді.
Тарле Наполеонныњ шайќас даласындаѓы ж‰ргізген єскери
ќимылдарын бас ... ... ... алыс ... ... де ... етіп ... шайќасында Наполеон ‰шінші коалицияѓа н‰кте ќойды.
Аустерлиц шайќасы жалпы тарихта мањызы жаѓынан орасан,
наполеон эпопеясындаѓы тањданарлыќ шайќастардыњ бірі еді.
Тарле осы ... ... ... кейінгі жењіс єперген
шайќастарын, ( Тильзит, Вогран) тиімді келісімшарттарын ... , ... ... империя территориясыныњ
±лѓайып, император мен империяныњ к‰шейгенін жазады.
Алайда, Англия єлі берілмеді, ал Испаниядаѓы ќарсыласу
ќозѓалысы тоќтамады.(Т-5) “ Шенбрундаѓы µзіне ... ... ... ... ... ... µзініњ
Франция ‰шін жасаѓандарыныњ бєрі бір к‰нде ѓайып
болатындыѓын, µзі тірі болѓан ... ... ... ... ... ... туралы мєсєле мањызды болды.
Жозефинаныњ оѓан м±рагер сыйлай алмайтыны белгілі болѓан
соњ, Наполеон бірінші єйелімен ажырасып, µзіне Европадаѓы
билеуші єулеттердіњ тарапынан ќалыњдыќ ... ... ... ... – княгиня Анна Павловнаныњ
ќолын ағасы Александр I- ден ... ... ... сылтауратып, жауаптан
б±лтартты. Екінші рет шенеуніктермен кењескен соњ,
Наполеон Австрияныњ ... ... ќызы ... ќ±да ... ... мен Наполеонныњ некелесуі Европада ‰лкен єсер
ќалдырады. Енді ... ... ... ... тепе ... ќол ... ... кезењ басталады, - деп
Ганзейлік кµпестер ќуанса бір ќызыѓы кейбір
державалардыњ емшілері шындыќќа ... ... “Ол - ... бірнеше жылдан соњ µзіне бірден
ќалыњдыќ екі елдіњ бірімен соѓысады”.
Торле Нополеонныњ экономикалыќ саясатына тоќтала келе, Маркстіњ
“Ќасиетті отбасыныњ” ењбегіндегі ±лы ... ... ... ... ... ... – ші брюмерде Нополенныњ олжасына ревалюциялыќ ќозѓалыс
емес, либералды бружуазия айналѓан еді.
“Наполен – деп жазды торе, - ірі буржуазияныњ ... ... ... да ... ... ... ... ќазіргі
тањда - ±рлыќ пен тонаудыњ жемісі” деп жиі ќайталайтын” .
Нополенныњ аѓымдарѓа ќарсы ж‰ргізген континентальды блокадасы
келе - келе француз µнеркєсіпшілері мен ... ... яѓни ... экономикасыныњ µзіне пайда єкеледі.
Осындай жаѓдайда 1810 жылы сауда - µнеркєсіп даѓдарысы
басталды.
“Наполеонныњ Ресейге жорыѓы 1812 ж” тарауда торпе Нополенныњ
Ресейге келіп ж‰ргізген ... ... ... ... ... ... былай баяндады:
15 ќырк‰йекте Нополен Кремльге кіреді. Сол к‰ні кешке алѓаш
µрттер лап ете т‰сті. 17 – ... ... ... отты ... ... ... ... деді:
“Ќандай ќорќышта кµрініс! олар µздері µртеп жатыр... Ќандай
батылдыќ! Ќандай халыќ! Олар – скистер!
Наполеонда , - деп ... ... - ... шыѓу ... жайлы
ешќандай к‰мєн болѓан жоќ: орыстардыњ µздері ќаланы µртеді,
ќала жаулаушыѓа тимес ‰шін. Ростопчинніњ µрт сµндіретін
ќ±ралдардыњ бєрін µзімен ... ... ... ... факелдермен ж‰ргенін кµргендері жєне сол
сияќты к‰мєн тудырѓа ... ... ... ... ... ... ... шыѓу себептеріне аса назар аудармай, негізінен осы
µрттіњ Наполеонныњ кµњіл – к‰йі мен осыдан кейін жалѓасќан
оќиѓалардыњ дамуынга тигізген єсеріне ... µрт ... соњ ... сарайы мен Кремльде ауыр
уайымныњ к‰ндерін бастан кешірді. ¦заќ уаќыт бойы ‰ндемей
ж‰рді. ... ... ... ... ... ... ,
марапаттау ќаѓаздарына ќол ќойып , ±шан – тењіз империясын
басќаруды жалѓастырды. Ењ ќызыѓы осы уаќытќа дейін µмір с‰ріп
келе жатќан ... ... ... ... бекітетін
жєне “мєскеуік декрет” деп аталѓан ќ±жатќа Наполеон дєл сол
кезде ќол ќойѓан болатын. /1 – 3/.
Мєскеудегі µрт, Наполеонныњ ... ... ... ... ... ж‰рген кездегі ќала жєне
ауыл халыќтарыныњ оны ќарсы ... ... ... ... ... ... ... халќыныњ т‰сініксіз, ж±мбаќ
кетуі, Наполенныњ µмірініњ мойындаѓандай µзі берген
шайќастардыњ ... ењ ... ... ... - ... бєрі орыс ... µмір ... емес µлім ‰шін
к‰ресі жалѓастыратындыѓын кµрсетті.
Енді бір ѓана амал ќолды амал ... ... ... ... баруѓа дайын екендігін білдірту. Осы
орайда Торле А. гененніњ ењбегініњ Наполенныњ оныњ єскесі
Аковлевпен ж‰ргізген єњгімесін жєне ол ... ... !
- ге хат ... ... ... ... ... жауап бермейді.
Наполен енді шегінуге мєжб‰р болады.
Наполенныњ µзі, оныњ шаралары жєне кµптеген єскери тарихшылар
жаќалары да кейінгілері де Наполенныњ Березинадаѓы аман ... ... ... ... ... Наполендыќ
жетістіктерініњ тамаша ‰лгісі ретінде ќарастырады.
“¤ткен кез жєне ойлар”. Басќалары б±л оќиѓаныњ орыс
єскербасшылары Чичалов пен Витпенштейнніњ
ќателіктері мен не істерін білмей, ... ... І- њ ... ... ... ... ... басќа генералдарѓа
жіберу арќылы енгізуі арќылы бєрін шатастырып жіберуінен
болады деп ... 1894 ж. орыс ... ... ... отты ... ... ж±мысы жарыќќа шыќты. Б±л ењ
‰лгілі болып саналады. Харкевич Кутузовтыњ єдейі
Александрдыњ жоспарын орындамаѓандыѓы себебі онсызда
ол жерге µз уаќытысында жетім деген ойдады деп ... ... ... Чичалов, Ермалов , Денис Давыдатан
туындайтын ќ±жаттарды зерттеудіњ нєтижесінде
“Харкевичтіњ б±л ойын теріске шыѓару ќиын” - ... ... ... ... ... Витпенштейнніњ
Наполенныњ алдындаѓы ќорќыныш сезімініњ оларды билеп алѓандыѓы
ќорќыныш сезімніњ оларды билеп ... ... ... ... істеу керек нєрсені істемейді деп санайды.
Ал Наполенныњ істері µз маќсатына сай деп ойлайды, Харкевич.
Ќалай дейін, те, ... ... ... ... ... ... осы ... атаќты портизан Денис Довыдовтыњ
сµздерін келтіреді: Міне енді ескі гвардия да жаќындап
ќалды оныњ ќаќ ортасында Наполенныњ µзі болды. Біз
орнымыздан атып ... ... ... ... ... ... шулаѓан топтарымызды кµріп, ќаруын ататын ќалыпќа
келетіріп, бір ќадам ќоспай наќ басып ары ќарай ж‰ре
береді. Біз осы ќатардан жєне болмаса бір ... ... ... ... та, олар біздіњ б±л єрекеттерімізге міз
баќпай аман ќала берді.
Мен ешќашан µлімніњ т‰р – т‰рін бастап кешірген б±л
сарбаздардыњ ... ... мен ... , наќ ... аюдыњ терісінен тігілген биік келген ќалпаќ тоќќан
‰стеріне аќ бел белдемишімен аралѓан кµк мундир киген ќызыл
с±лтандарымен олар аппаќ ќарлы ... ... ... ... ... Біз б‰кіл азиаттыќ шабуылдарымыз
т±йыќталѓан европалыќ ќатарѓа ешќандай єсер
етпейді... Ќатарлар бірініњ соњынан бірі т‰ріп ... ... ... ... ... ... ... бойы ж‰ріп біз бір генералды, кµптеген
арбаларды жєне 700 т±тќынды ќолѓа т‰сірдік , ... ... ... ... , ... ... ... ќайыќтарынан арасынан µткендей т‰к
болмаѓандай ж‰ріп µтті.
осы мысалды келтіру арќылы Торленніњ Наполенныњ жєне оныњ
єскерініњ батылдыѓы мен жауынгерге сай ... ... ... дереу жинаќтау ‰шін Наполен армиясын Мюраттыњ
басшылыѓына ќалдырып µзі Коленкур , Дюрок Любо жєне поляк
офицері ... ... ... ... ... µзі ... µзі ... тапќан соѓысты
ќателік емес табиѓат , ауа райыныњ кесіренен болѓан
баќытсыздыќ ретінде санаѓанын ... ... кµп ... ... ... ... ... кµрді.
Наполенныњ ќасында еріп ж‰рген єскербасшылары оныњ осы ќауіпті
сапарда ќорќып – ... ... ... µзін ерекше
бірќалыпты ±станѓанын айтады. “Мен ќателестім, - деп
айтты Наполен Коленнурге – біраќ осы ... ашу ... ... ... ... оны ж‰ргізу єдісінде ќателесетін.
Витебскіде ќалѓанымда , Александр меніњ аяѓымныњ алдында болар
еді.
мен ж‰ргізіп жатќан ...... ... . Мен оныњ ... ќас ойме ... , мен Ресейді оныњ µзіне µзі
жасаѓан зиянкестен арылтќым келді. Мен халќыныњ біраз бµлігін
оѓан ќарсы ќаруландырып шаруалардыњ бостандыѓын ... ... ... ... ... ... µтінді, біраќ мен
мыњдаѓан отбасыларды µлімге душар ететін іс – шарадан ... деп ... ... ... соњ ... ... µз ... патшаѓа Александр І – ге орнап / 1 – 7 ... ... ... ... ... жєне “халыќтар
шайќасы” , “¦лы империяныњ” ќ±лдырауыныњ басы 1813 ж” атты
тарауда ... ... ... екі ... ... ... ... мен Пруссияныњ бейтараптылыѓын ќамтамасыз ету жазады
Б±л кезде мария – Луизадан туылѓан ±лы бір ... ... ... ... алѓа ... маќсатќа тез орындалды. Біраќ жања
армиясы жап – жас бозбалалардан ќ±рылѓан еді. Ал екінші
мєселеде пруссия королі Александрмен одаќ ќ±рады.
Саксания, Бавария, Вюртемберг , ... ... ... болып
ќала берді.
Торле Наполенныњ Пруссия, Ресей , Англияныњ біріккен одаѓымен
соѓысып , Лютцен, Бауцен Дрездендегі жењіс єперген
шайќастарын, халыќаралыќ жаѓдайды , колекцияѓа ... ... ... соѓыс жєне Наполенныњ таќтан бірінші бас тартуы.
1814 ж. атты ... ... ... ... ... 1813 ж. 19 ... сенаттыњ алдында
айтќан сµзімен оќырманныњ кµзін жеткізеді.
Мен, - деп айта император жиналѓан ... , - ... ... ... Мен ... ќ±дым, Францияныњ д‰ние ж‰зіндегі
‰стемдігін ќамтамасыз еткім келеді. Мен ќателестім,
меніњ б±л жобаларым халќымыздыњ сандыќ к‰шіне сєйкес ... ... ќару ... шаќыру керек еді, біраќ ќоѓамдыќ
т±рмыстыќ процесс єдептіњ ж±мсаруы б‰гіп ±лтты єскерге
айналдыруѓа ±ќсат бермейтіндігін мойындаймын. Ќателескен
мен ... мен ... ... Франция к‰нє жасамады. Ол
маѓан алмай µз ќанын берді.
Б±л сµздерді Наполен 1814 ж. ... ... ... боѓан кезде айтќан еді.
Наполенныњ – деп жазды Торпе - Толейронныњ сатќын екендігінде
к‰мєні ќалмады. Ол ... де ... ... да ... Тек ... ќол ... ... єскерлерге сенді.
Біраќ олар аз ќалды. Кµпшіліктіњ с‰йектері Рим , Мадрид ,
Ирусали, Мєскеу мен Березинаныњ арасында, Лейпцитіњ
ќасында ќалды.
Ол аѓыс т‰рде Испания, ... ... аман ... солдаттарын шаќырып алды. Сонда да ол Наполен
бейбіт келісімшарттарында емес, ... ... ... ... ... ќойѓан
талаптары мен шарттарын жаќтырмай ќабылдамаѓанын жазды.
Тарле Наполенныњ µзініњ ‰ш ѓасыр баюсын жанындай жаќсы
кµргенін де жазды.
Наполенныњ таптан бас ... ... ... ... ... ... ... єскерлеріне айтќан сµздерін келтіреді.
“Єскерилер, сендер меніњ ќару бойынша ескі жолдастарымсыњдар,
сендермен мен єрќашан арды аттаймай ж‰рдім, енді сендермен
ќоштасуымыз керекпіз. мен ... ... таѓы да ... ... ол ‰шін аяусыз к‰ресті жалѓастыру керек еді,
шетелдіктерге ќарсы соѓысќа ішкі ... ... ... ... ... меніњ Францияныњ кµкірегені одан єрі
ж±луѓа батылым жетпеді. Тыныш, бейбіт µмір с‰ріп баќытты
болыњдар, себебі сендер оған лайыќсыњдар . Мен ... ... ... борышымды орындауым керекпін, сол ‰шін
µмір с‰руге келісемін. Мен ±рпаќтарыма біздер бірге жасаѓан
±лы істерді айтып беруім керкек. Мен ... ... ... ... мен одан да ... ... мына туды
с‰йейін” деп Наполеон туды с‰йіп жєне оны ±стап ... ... ... ќоштасып жылдам атарбасына
отырады. Єскерлері “ Жасасын император” деп айќайлап, жас
баладай жылады.
Иє Наполеонныњ б±л сµздері оѓан деген еріксіз силастыќ, ќ±рмет
сезімін ... ... к‰н 1815” “ ... ... аралы
1815-1825жж” тарауларда Е.В. Тарле Наполеон Эльба аралына
кеткеннен кейін билік басына келген Бурбондардыњ елді
басќара алмай, Наполеонныњ “ т±рѓызып кеткен ќ±рылысына”
т‰к істей ... ... ... жаѓдайын єлсіреткенін
баяндайды. Бурбондар кµп офицерлерді оларды ±стау
ќажеттілігін кµрмей отставкіге не болмаса демалысќа
шыѓарды.
Ауылда єскери ... “Ол ... ... ќайтадан келеді?
Деген Наполеон туралы с±раќтартуындай бастады деп жазды
Е.В.Тарле.
Автор Наполеонныњ б±ны ... жєне ... ... ... рет ... ... ... айтќанын баяндайды.
Осыдан кейін Наполеон Бонопарттыњ 1100 єскерімен Францияѓа
келгенін, кароль ќарамаѓындаѓы армияныњ оѓан ќосылѓанын жазып
сол кездегі осы ... ... ... ‰кіметке жаќын Париж
баспасµзініњ баспасµз беттеріне жариялаѓан хабарларын
келтіреді: Корсикалыќ ќ±быжыќ Жуан ... ... ... ... ... Наполеон жаѓдайыныњ к‰шейген сайын
µзгеріп “Бонапарт Лионды басып алды” “Наполеон
Фонтенблоѓа жаќындады” “Аса мєртебелі императорды
µзіне адал Париж ... ... ... ... ... оралѓан Наполеон- деп жазды Е.В. Тарле енді Францияѓа
еркіндік пен бейбітшілікті беретіндігіне уєде етті, себебі
µзініњ бірінші билік ќ±рѓан кезінде Францияѓа бостандыќты
да ... ... ... ... ... ... ... оралуында халыќ пен єскерлерге ќарыздар
екендігін бірнеше рет ќайталап айтќандыѓын ќасында
болѓан Флери де Шабулон куєландырады. Е.В. ... жања ... ... ... ... , зањ шыѓарушы корпусты жањадан
сайланѓанын баяндап Францияѓа бет алѓан Европалыќ
коалициямен соѓысуѓа дайындалѓанын жазады.
Наполеонныњ µміріндегі соњѓы соѓысы ... Е.В. ... ... ... ... Наполеон Ватерлоодаѓы шайќасты жењсе
де, бєрі бір соѓыстыњ нєтижесі тура ... ... ... еді, ... ... енді ѓана µзініњ к‰штерін іске
ќоса бастаѓан болса, Наполеон µзініњ барлыќ к‰штері мен
єскери резервтерін сарќылтќан еді. ... ... ... ... жењілісін кµркем жєне
ѓылыми єдебиеттердіњ авторлары сияќты кездейсоќ оќиѓалармен
байланыстырмайды.
Ќассиетті ... ... ... ... ... ... ... Тарле б±л ќ±рлыќтан алыс орналасќан аралдыњ
кейіпкеріміздіњ енді ќайтып билік басына оралу ќаупін
тудырмау ... ... ... ... ... ... ќолайлы болѓандыѓын айта кетеді. Наполеон µзініњ
естеліктерін ќызметшісі Лас-Казасќа оќып жаздыртты. Ол
Бородинода не Кремльде µлтірілмегеніне µкінсе, “ Ж‰з
к‰ндігін” маќтанышпен еске ... ... ... µзіне
деген с‰йіспеншілігін кµрді.
Тарле Наполеонныњ µмірініњ соњѓы сєтінде баласына ешќашан
Францияѓа ќарсы келиеуін жєне “Бєрі Франция ‰шін” деген
±ранын ±мытпауды ... етіп ... ... ... ... Бонапарт” атты ењбегіне шолу
Альберт Захарович Манфредтіњ “Наполеон Бонапарт” атты
монографиясы алѓаш рет. 1971 жылы ... ... ... ... ... жєне шетел ѓылыми мерзімді баспасµз
беттероінде, оќырмандардыњ арнайы конференцияларында
б±л ењбек єбден талданып, баѓаланѓан еді.
Талќылау барысында кµптеген ќ±нды жєне ... ... ... ... кітапќа жалпы жаќсы баѓа бере отырып, оны ... ... ... еді деген пікір-тілектер айтты. Шыѓармада
империяныњ соњѓы жылдарына, атап айтќанда 1812 жылѓы Ресейге
жорыѓынан кейінгі империяныњ ќ±лдырауы мен Наполеонныњ жеке
басыныњ ... ... аз ... ... єділ
ескертілді. Сонымен бірге Наполеонныњ єскербасшы
ретінде ќайраткерлік ќызметіне кµбірек назар аударылу
ќажеттілігі, мен сол дєуірдіњ єскери тарихын ... да ... ... ... жєне жењіліс тапќан шайќастарын
т‰бегейлі талдаудан µткізу керектігі айтылды. Оќырман ... ... ... ... ... мемлекеттік
ќайраткерлік ќызметінен гµрі, адамныњ жеке таѓдыры деп
айтуѓа болатын оныњ ойлары мен сезімдерініњ,
ќызыѓушылыќтарыныњ, µзініњ айналасындаѓы
адамдар мен µзіне ... ... ... ... ... ... ... оќырман ќауымныњ ой-т±жырымдары мен ескертулеріне ‰лкен
назар аударды. Єрине барлыќ пікір-тілектерді ќанаѓаттандыру
м‰мкін емес еді. êМ1 ... ... єр бір ... ... ... мен
маќсаттарына сай келетіндей етіп автор айтылѓан
пікір тілектерді екскеруге тырысты. Монография мєтіні
жанадан жазылып ќысќартулар, мен т‰зетулерден µтті,
кейббір бµлімдер, ... ... ... оќырман ќауымныњ ќ‰нды да пайдалы
ой-пікірлерініњ арќасында жµнделіп толыќтырылѓан
А.З. Манфредтіњ ... ... ... ... ... ... жазылѓан д‰ние ж‰зі кітапханасына µз ‰лесін
ќосуѓа яѓни оныњ ... ... таѓы бір ... ... осы бір ... жайлы жазылѓан ењбектердіњ
тізбегін жалѓастыру оњай болѓан жоќ. Осы туралы тарихшыныњ
µзініњ айтќан ой толѓауына ќ±лаќ ... ... ... ѓылыми айналымда деректер мен ќ±жаттардыњ,
хаттар мен естеліктердіњ, замандастарыныњ куєландыратын
айѓаќтарыныњ кµлемініњ к‰ннен-к‰нге артуы, Наполеон
туралы єдебиеттіњ кµз ... ... ... ... ... жазу жылдан – жылѓа ќиындай т‰сті. Наполеон дєуірі
жайлы кітаптар аѓымыныњ кењеюімен байланысты пайда болѓан
жетістіктер енді кемшіліктеріне айнала ... ... ... ... ... ... т±жырымдар,
мызѓымайтын догмалар бірініњ-‰стіне бірі ќабатталып тарихи
процестердіњ тірі пердесіне жаќындауѓа ќиындыќ туѓызатын
жасанды кедергілерді ќ±растырды. Б±л ... ... ... жања зерттеуші µзініњ алдындаѓы ізашарынан беттер ќиын
жаѓдайѓа душар болатын. êМ2 ê”. ¤з ... жєне ... ... ќалу ... ... ... концепциялар мен ж‰йелердіњ ќысымын жење
отырып, т‰гдеректердіњ жандандыратын ќойнауына жол ашып,
оныњ ќайнар кµзінен саѓасына дейінгі барлыќ ... ... ... ... Б±л ... ... ... басынан бастауды білдіретін.
Біздіњ елде академик Е.В. Тарленіњ “Наполеоны” жалпыѓа ќадірі
µткен ењбек екені ... Мен ±заќ ... бойы ... ш±ѓылдансам да осы мєселе бойынша бір нєрсені
баспадан шыѓаруѓа х±ќым бар деп санамадым. Алайда ... ... ... жарыќќа шыќќаннан бері орасан
тарихи оќиѓаларѓа толы отыз бес жыл µтті. Осы ... ... ... єлем µзгерді, ХХ ѓасырдыњ 70-шы
жылдарындаѓы ±рпаќ 30-шы жылдарда µмір ... гµрі кµп ... ... ... ... ... соњѓы 30-40 жыл ішінде Наполеондыќ дєуірге
ќатысты т‰рлі мєселелер бойынша кµптеген жања ќ±нды
деректер жарияланды, мањызды ... бар ... ... ... ... Луи ... он алты ... жалпылайтыњ
шыѓырмасы мен арнайы мєселелер бойынша зерттелген кµптеген
монографиялар жарыќ кµрді.
Осындай ... ... ... ... ... ... “тыйымымды” алып тастауѓа итермеледі.
Осы кезде маѓан Евгений ... ... б±л ... ... ... ... ... еске т‰сті:
- Ќандай ізашарлар (немесе бастаушылар)! Вальтер Скотт,
Стендаль, Толстой ... Ойлануѓа т±рарлыќ. Біраќ мен бел
будым! êМ3 ... ... ... ... ... єр ... ‰шін
ізашарлардыњ тізімі ‰лкейіп бара жатыр. Аталѓан
есімдерге таѓы да жања есімдерді ќосуѓа болады – Е.В.
Тарле, Жорж Лефевр, Андре Моруа, ... ... ... т.б.
Єрине тізімі айбатты болѓан сайын осындай атаќты ізашарлардыњ
ж‰рген ... ... µту ... ... ... соѓады.
Алайда кµптеген себептермен наполеондыќ мєселеге ќоѓамдыќ
ќызыѓушылыќ µшпейді, єрбір жања ±рпаќ б±л ескірген біраќ
ќартаймаѓан таќырыпты µзінше талдап, ±ѓынуѓа тырысады”.
Манфред Наполеон туралы ... ... ... ... ... ... ... оныњ хаттарын, б±йрыќтарын
т.б., оныыњ айналасындаѓы адамдардан ќалѓан деректі
ќ±жаттарын, оныњ єріптестері мен замандастарыныњ
арасындаѓы хаттары мен естеліктерін бір ... ... – бір ... ќасынан назар аудармай µте алмайтын
сол дєуірдіњ барлыќ ескерткіштерін пайдаланѓандыѓын
баяндайды. “Осы б±рыннан белгілі деректерге ... - деп ... ... - мен ... ... ... ... соњындаѓы тарихшы – марксист ретінде танып оќыѓым
келді”. êМ4 ... ... ... ... ... ... ... ‰шін
жоѓарыда айтылѓан ескі біраќ тењдесі жоќ деректерді т‰рлі
себептермен жеткіліксіз немесе м‰лдем зерттелмеген ќ±жаттармен
салыстырѓандыѓын жазады. Сµз КСРО сыртќы ... ... ... ... ... болып отыр. Атап айтќанда
Европаныњ т‰рлі шетаймақтарынан патша дипломаттарыныњ
Коллегияѓа жеткізген мєлімдемелері туралы, жєне 1801
жылдан бастап Ресейдіњ сыртќы істер ... ... ... Салтыков – Щедрин
атындаѓы Ленинград ќоѓамдыќ кітапханада саќталѓан сол
кездегі ќолжазбалардыњ бай жиынтыѓы туралы, Париждіњ ¦лттыќ
архив материалдары мен сол жылдардаѓы орыс, француз ... ... сµз ... отыр.
Автор архив ќызметкерлеріне, мєскеулік жєне Ленинградтыќ
кітапханашылары мен ѓылыми ±йымдарѓа осы ... ... ... ... ... ‰шін алѓысын білдірді.
Енді осынау ќ±нды єрі бай деректерді пайдаланып ... µз ... ... ... ... он сегіз
тараудан жєне эпилогтан т±рады.
“Аѓартушылыќ идеялар туыныњ астында” (Под знаменем идей
просвещения) деп аталатын бірінші тарауда автор ... ... ... негізін ќалаѓан
аѓартушылар жайлы сµз ќозѓап жєне сол кездегі
халыќаралыќ жаѓдайды баяндай келіп Наполеонныњ жастыќ
шаѓын сипаттай бастады. Наполеонныњ µзініњ ќ±рдастарымен
салыстыртанда єскери істе ... кµп ... ... б±л ... ... атап айтатын
болсаќ, 1788 жылы барон Жан-Пьер дю Тейльдіњ Бонапартты ењ жас
лейтенантѓардыњ ішінен осы ќабілеті ‰шін жарылѓыш заттарды
лаќтырудыњ ‰здік єдістерін аныќтайтын ... ... етіп ... ... ... ... ... Наполеонныњ сыртќы келбетін суреттей келе, оныњ
ішкі мінезіне де баѓа берді. Оныњ туѓан жері Корсикаѓа деген
патриоттыќ сезімін, бейнелей отырып ж‰регіне ыстыќ ... бір ... ... ќол ... кµп ±замай
француздардыњ ќол астына баѓынѓандыѓына іштей
ќынжылѓандыѓын сипаттайды êМ5 ê.
“Адамдардыњ арасында µзімді жалѓыз сезініп, µз ... µзін ... ... ѓана ... деген Наполеонныњ
он жеті жасында жазѓан сµз тіркестерін келтірген Манфредтіњ
оныњ ішкі жан д‰ниесіне ... ... ... ... ... ... ой-±станымдарын яѓни
кµзќарастарыныњ ж‰йесін, революцияныњ алдындаѓы
жєне революция кезіндегі саяси жєне ќоѓамдыќ іс-ќимылдарѓа
деген ќатынасыныњ ќандай болѓандыѓын ... ... ... ... ... ... ... кіргенге дейін
ќандай адам болѓандыѓын кім болѓандыѓы туралы с±раќќа жауап
бергісі келеді.
¤зіне дейін ... ... ... ... б±л ... ... ма, жоќ па ... жауап бермеген болса бір
жаѓынан оларды сынаса екінші жаѓынан аќтауѓа да тырысты.
Мысалы Стендальдыњ шыѓармашылыѓын. Манфередті Наполеонныњ
µмір ... жас ... ...... µте аз назар аударѓандыѓы тањ ќалдырды.
М±нда ол ‰ш томдыќ ењбектіњ авторы Артюр Шюке мен он алты
томдыќ ењбектіњ ... Луи ... ... ... ... ... ... жеке басыныњ
ќабілеттерін баяндаудан еш тайынбайды. Алайда оныњ
єлсіз жерлері мен кемшіліктерін, ќ±рдастарынан оќшау
ќалатындыѓын да назордан тыс ќалдырмайды. ... ... ... ретінде автор оныњ ерекше ењбекќорлыѓы мен
сирек кездесетін шыдамдылыѓын алѓа ... ... ... ... ... келе, кейбір
µмірбаян шыларыныњ айтуы бойынша тарих ѓылымыњ оныњ
жастыќ шаѓындаѓы басты орын ... ... ... ойѓа
ќасылмайды Автор Бонапорттыњ бізге беймєлім єдебиеттегі
шыѓармашылыѓын де Мазимен ж‰ргізген єњгімесін “Махаббат жайлы
диалог” (1791 ж.) атты ењбегін ... ... ... біз жас ... ... ... таптардыњ
єлеуметтік ќорым-ќатынасына деген ќµзќарасын байќаймыз.
êМ6 ê.
Жас Бонапарт, - деп ... ... - ... ѓана ... жоќ, ол
µз заманыныњ перзенті болды. Яѓни ол айналасында ќоршаѓан
з±лымдыќтан ќорѓанудыњ жолын аќылдыњ к‰шінде ескі ... ... алу ... табуѓа болады деп санады. Яѓни Аѓартушы
дєуірдіњ азаттыќ идеяларын ±стану керек деп білді. Екінші
империяныњ ... ... ... ... Бонапорттыњ
µмірбаянында єдебиет саласында атќарѓан ќызметін баяндайтын
беттердіњ ±мытылѓандыѓына ... ... ... ... ... ... ... жазѓан µлењін мысал келтіру арќылы, аќындыќ
ќабілетінен ж±рдай еместігін н±сќайды. Сонымен ќатар
кейіпкердіњ “Маттео Буттафуакоѓа хат”, “Бокердегі кешкі
ас”, “Глиссон мен Эжени”, “Эссекс ... ... ... аяќталмай ќалѓан “Паль-Рояльдаѓы шытырман оќиѓалар”,
новелласы, “Атаќќа деген махаббат пен отанѓа деген махаббат”,
“Лион академиясы ‰шін ... атты ... ... сµз ќозѓайды. Б±л ењбектердіњ бєрі 1788-1791 ж.ж.
аралыѓында жарыќ кµрді. Манфред Бонапарттыњ жастыќ ... осы ... ... ... ... француздардыњ
императоры ретінде тарихќа енген т±лѓадан м‰лден бµлек жас
Бонапарттыњ келбетін кµрсете білді.
Манфред Наполеон єскербасшы болѓан кезде оныњ ... жєне ... ... ... ... – бір ... ... айналмаѓандыѓана назар аударады. êМ7 ê.
4 бет
Наполеонныњ курстарыныњ ... ... ... мен
ой-т±жырымдары м‰лде басќаша еді. Наполеон оларды
т‰сінбейтін. Ењ ќызыѓы, оныњ µмірбаянын зерттеуші
Фредрик Массон мен Шюкеніњ зерттеуіне с‰йенетін ... ... ... ... ... бір-бірімен жауласып
ќалѓан Бонопарт пен Ле Пикар де Фелиппо кейін, уаќыт µткен соњ
талай шайќастарда кездеседі. Сирияда Сен-Жан д Арк ...... ... ... ... Ле ... ... – Француздарѓа ќарсы соѓысќан аѓылшын армиясыныњ
полковнигі ретінде.
Революция басталѓаннан кейін ... кµп ... ... аударды. Австриялыќ армияда ќызмет кµрсетіп µз
отандарына ќарсы шайќасќан Пико де Пикадо деген
курстаѓы 1805 жылѓы компанияда жењіліп, µзініњ б±рынѓы
курстасы Бонопарттыњ ... ... рет ... ... ... австриялыќ армияныњ полковнигі ретінде француздарѓа ќарсы
соѓысып ќайтадан енді Давудыњ ќолына ... ... рет ... Пикадю бєрібір µмірініњ соњына
дейін отандастарына ќарсы Австрияныњ жаѓында соѓысады.
Осылай француз дворянынан австриялыќ боронѓа айналып µз отанына
ќарсы соѓысќан ... ... ... µзін ... сезіну
керек еді?
″Адамдардыњ арасында ардайым жањѓыз″ деген 1786 жылѓы ќолжазба
дєптеріндегі сµз тіркесін мысал келтіру ... ... ... ... ... ... жатќандыѓын кµрсетеді./м8/
Єрине, µзініњ халќыныњ ќиналѓандыѓын, анасыныњ
іні-ќарындастарыныњ м‰шкіл жаѓдайын ойлап,
ќарапайым киініп ж‰рген, ќызмет бабымен µсуге ... жоќ ... ... жоќ ... ... болу ... емес еді. ″Оныњ єлемі, - деп жазды
Манфред, - б±л Вольтер, Монтескье, Гельвщий, Руссо,
Рейналь, Мабли, Вольнейдіњ єлемі – ... ... ... ... ... єлемі.″
Аѓартушылардыњ идеяларын µзініњ бойына
сіњіргендігін, революциялыќ ойлардыњ онда ... ... ... ... – аќ пайда болѓандыѓын
Бонопарттыњ 1788 ж корольдіњ ќарамаѓында єскери ќызметін
атќарѓан кездегі дєптеріне жазѓан жазуларын алѓа ... ... ... ... ... клорольдердіњ саны
азайып бара жатыр″ деп жазѓан еді. ... ... ... ... ... ... толыќ х±ќысы барын Бонопарт 17
жасында жазѓан ″Корсика туралы″ атты ќолжазбасында – ... ... еді деп ... Манфред.
″Революция солдаты″ деген екінші тарауын Манфред 1789 ж 14
шілдедегі ¦лы Француз революциясыныњ ... жєне ... ... ... ... ... б±л ... батыс тарихшылардыњ Бонопарт жайлы
жазѓан ењбеккктерін талдайды. Мысалы Жак Бенвилдіњ
революция кезінде Бонопартттыњ тебіренбегендігін, ... ... ... ... ал Луи ... ... ... жаќтаушысы жєне
ќолдаушысы болѓанын, оныњ т‰бінде єскери ќызметшініњ
кµтерілуіне шек ќойѓан, жоѓарѓы дворянѓа жатпайтын
офицерлерге арналѓан 1780 ж ... ... ... ... ... ... ... 20 жасар жас жігіттіњ кім болѓандыѓын, ќандай роль
атќарады деген с±раќќа Манфредтіњ µзі жауап ... ... 1789 ж 9шы ... ... ... ... Корсикаѓа барып ќайтуѓа рапорт жазып с±ранѓан соњ, ... ... ... ... ... ... ... ќарастыруды, µтінетін ќала азаматтары
ќол ќойѓан ххххат жіберетіндігін баяндайды. ... ... ... тєуелсіздігінен гќµрі, елініњ француз
революцияясымен бірігуін, рефолюциялыќ Францияѓа
сіњісіп кетуін ќалаѓандыѓын оныњ ой – ... ... ... ... жиналысыныњ 30
шы ќарашадаѓы декретінен кейін Бонапарттыњ аралда ¦лттыќ
гвардияныњ ќ±рылуына, жергілікті деректорияны сайлауѓа
дайындыќќа ќатысќандыѓын баяндап сол кездері ... ... ... ... ...
ќатынаста болѓандыѓын µзініњ де солшыл саяси баѓытты
±станѓандыѓын мењзейді.
Корсиканыњ ″єкесі″ болып саналѓан Паоли Паскуалимен жаќындасу
єрекетімен т‰к ... ... 1791 жылы ... алты ... ... ќызметінен кейін
лейтенант дєрежесіне кµтеріп, Валанс ќаласына
жіберілгенне кейінгі µміріне тоќталады. М±ндаѓы
Бонапарттыњ жаќын араласќан Монталиве, Эдувилль, Суси
бєрі корольді жаќтап, революцияѓа ќарсы еді. ... ... ... ... ... ... ... алѓашќылардыњ бірі болып кірді, кµп ±замай оныњ
хатшысы болып ... ... ... б±л ... кіруде
ќызмет бабымен кµтерілуін ойламаѓандыѓын атын сызып айтады…
″Бонопарт µзініњ ой – т±жырымымен ж‰реді. Оныњ ... ... єлде ... ... ... ... ењбектерінде айќын кµрінеді деп жазды тарихшы/М10/
″Бонопарт революциядан кµп ... ... Ењ ... іс ... ... ... ... т‰сінді″ деп
т±жырымдайды Манфред.
Паоли Паскуалидіњ басшылыѓымен тєуелсіздік ‰шін к‰рескен
Корсиканыњ сепаратистік топтары революцияны жаќтаушы
Бонапарттар отбасымен бір ауызѓа келе алмады. Нєтижесінде,
туѓан жері ... ... ... мен ... алып ... ... ... Наполеон анасына
“Дайын бол, Корсика біз ‰шін емес,” (немесе бізге
арналмаѓан) деп хат жазады.
Осыныњ алдында ѓана ... ... ... ерікті єскерлердіњ
полковнигі дєрежесіне ќол жеткізген Наполеон єрине ... ... ... ... ... ... ... демалыс алып, с±раныс ж‰ргендегі маќсаты алаќандай
туѓан аралынды кµп ‰міт ... еді. ... ... ... ... ќызметініњ алѓа жылжуына да ат салысќандыѓын,
Паолиге жаќындасќысы келгендігін, б±л єрекеттерініњ сєтсіз
аяќталѓандыѓын баяндап, кейіпкерлермен ... ... ... бес жыл! ... шаќтыњ ењ жаќсы жылдары
артта ќалды! ¦лы революцияныњ бес ... ... ... ... ... ... ... Б±л Корсикадан ары асып ойламады, біраќ Корсика жері
б±ѓан ешнєрсе бермеді” деп Манфред Наполеонныњ ойларын
тебіреніспен ... ... ... Корсикадан Конвенте депутаттыќ ќызмет
атќарѓан Кристофор депутаттыќ ќызмет атќарѓан ... ... кµп ... ... ќарсы
Тулондаѓы шайќаста бір колоннаны басќаратын болды. Сальичетте
лауазымы бар Наполеонды 2а ... ... ... болды. Оныњ
ќолдауы Наполеон ‰шін мањызды еді. Сальичетти Наполеонды
генерал Картомен, Конвет депутаты Гаспаренмен жєне кіші
Робеспьермен таныстырады. Бонопарт “Бокердегі ... ... ... ... ... ... шайќаста бекіністі алуда жењіске жеткізген
µзініњ жоспарын ±сынѓан Наполеонныњ осыдан ... аты ... ... осы ... ... ... ... µмірініњ соњына дейін бірге болѓан Андош Жюно,
Жан-Батист де Мюирон, Огюст-Фредерик-Луи Виес де Мармон,
Дюрок сияќты ... ... ... ... ... ... атаѓын алѓан Наполеонныњ енуі
Италияѓа жорыќ жасаудыњ жоспарын ... ... ... ... ... ... ... “Директория
генералы”, “1796-1797 жж. Италия жорыѓы”, “Египет пен Сирия”
тарауларда Манфред Наполеонныњ ... ... ... ... б‰гей-ш‰гейіне дейін сипаттап
жазѓан. Єсіресе Египеттегі 1798 ж 21 шілдедегі Мурад бей
басќарѓан мамлюктерге ќарсы шайќастыњ алдында Наполеонныњ
єскерлеріне ... ... ... ... ѓасыр
ќарап т±р!” деген атаќты ќанатты сµзін келтіреді. (М/12)
“Брюмердіњ алдында”, “18-19 брюмер” тарауларда тарихшы
Францияныњ 1799 жылѓы саяси жаѓдайын, даѓдарыс ... ... ... ... ... ... ойлап ж‰рген
кµптеген генералдар наќты к‰ніне дейін жоспарлаѓан еді. ... ... ... ... ... ... ... м‰лдем ойламаѓан еді. Алайда
астанада т‰рлі адамдармен кездесіп жаѓдайды сезе алатын
ќабілетімен Наполеон даѓдарыстыњ болмай ќоймайтындыѓын
байќап, ж±ртты мазалап жатќан ойларды ... ... бір ... ... ... ... оныњ ... жоспарлап жатќандыѓын біліп,
кімніњ жаѓына шыѓу керектігін шеше алмады. Сол ... ... ... ... Сиейеспен кездессе де оѓан жаѓынуды
м‰лдем ойламаѓандыѓын жазды Манфред. “Бонапартќа, - деп
жазды Манфред, - ешнєрсені ±сынудыњ немесе ойдан шыѓарудыњ
ќажеті жоқ елі, ол ... ... ... ... алды” (М13)
Сонымен бiрге Манфред Альбер Вандальдыњ “ Бонапарттыњ кµтерілуі
” атты ењбегінде “ ... ... ... ... ... ниетімен оралѓан еді ” деген сµзімен
келіспейді.Вандальдыњ б±л ойын ,-деп жазды
Манфред, - ... де , Луи ... де ... Андре Кастело
да ќайталаѓан еді.Алайда мєселені т‰пдеректерге негіздеп
зерттеу жоѓарыда айтылѓан кµзќарасты растамайды.
Наполеон ‰шін Египеттегі єскерін калдырып Францияѓа
оралуы екi ... ... едi. ... ... билiктi
ойламак тугiлi , бул єрекетiнiњ кауiптi екенiн бiле т±ра
µзiнiњ мiнезiне тєн ... бару ... ... ... Єскерiнiњ жењiлетiндiгiн алдын ала бiлген
Наполеон кетуге сылтау iздеп ж‰ргендiгiн жаза отырып Манфред ... ...... ... ќ±тќару мумкiн
емес едi, бiра±ќ µзiн-µзi ќ±тќаруѓа ќорлыќтан ќашуѓа,
мейлi, ќауiптi болса да м‰мкiн едi“ деп аќтайды ... ... жетi ... ... ... ... брюмердегі саяси тµњкерістіњ нєтижесінде Наполеон билік
басына келді. Яѓни керек кезде керек жерде болды. деген сµз
емес пе?
Манфред “ 18-ші ... ...... Франциядаѓы
т‰рлі таптардыњ осы революциядан не к‰ткендігін сол
кездегі шыќан маќалаларѓа , жеке дара т±лѓалардыњ
хаттарына , ... ... тіл ... ... талдау
жасайды /м14/ Сонымен бірге тарихшы Маркс пен Энгельсіњ ... ...... Наполеон туралы берген
сипатаманы келтіреді: “Наполеон революцияныњ µзі жариялаѓан
буржуазиялыќ ќоѓамѓа ќарсы революциялыќ терроризм к‰ресініњ
соњѓы актісініњ бейнесі болды. Ол ... ... ... ... ќою ... ... аяќтады. Ол
француз ±лтыныњ эгоизмін толыќќанды ќанаѓаттандырды,сонда да
буржуазияныњ байлыѓы, рахат істері, саяси маќсаттары ќажет
кезде ќ±рбандыќќа шалынуын талап етті. ” ... ... осы ... ... ... ... деп ... жоѓарыда айтылѓан
сипаттамаѓа толыќ ќосылады.
Келесі “ Бірінші консул ” тарауда Манфред ‰ш ... ... ... ... іс-шараларын , атап айтќанда
Наполеонныњ инициативасымен ж‰зеге асырылѓан
іс-шараларѓа тоќталѓан. Наполеон
“ к‰н -корольдыњ ” резиденциясы болѓан Версаль ... ... ( ... ... ) ... Егер ... армиясыныњ оннан тоѓызы шаруалардан
ќ±ралѓандыѓын ескеретін болсаќ , Наполеонныњ б±л єрекеті
шаруаларѓа ќаншалыќты ... ... ... ... ... бірге ішкі істер министрі ќызметіне µзінен Париж
єскери мектебінде емтихан ќабылдаѓан ... ... ... ... ... ... таѓайындаѓандыѓы ѓылымѓа,
Институтќа, жалпы ѓалымдарѓа ќ±рмет т±татындыѓыныњ айѓаѓы
еді./м15/ Б±л іс-єректі замандастарына сол кезде ‰лкен єсер
ќалдырѓан еді. Жања ќ±рылѓан консулат б±рынѓы жауларына
роялистер мен ... ... ... ¤лім жазасына
кеспей Франциядан басќа елге ќоныс аударумен шектелді.
Консулатќа µзін ќолдайтын мыќты кµпшілік ќажет болды.
¤з айналасына ... ... ... ... Бонапарт
‰шінші фример ( 24 ќараша 1799 ж.) к‰нгі Бейцке жазѓан
хатында жања ±ран ойлап тапты:
“Бєріњіз халыќќа бірігіњіз. Француз азаматыныњ ќарапайым ... ... ... жєне сол сияќтылардыњ
лаќап аттарынан сµз жоќ жоѓааары т±рады. Соњѓылары он
жылдыњ ішінде ±лтты ... ... ... тездетеді,
сондыќтан ±лтымызды осыдан ќ±тќаратын уаќыт туды.” Б±л
±ран ... ... ... ... µзі жазѓан
немесе айтып т±рѓан “ Француздарѓа” атты жолдауда :“
Конституция ќазіргі ... ... ... ... ... тењдіктіњ еркіндіііктіњ ќасиетті
х±ќыќтарына негізделген ” деп жања конституция
туралы осындай т‰сіндірме келтірілген еді. Манфред
Наполеонныњ брюмерден кейінгі алѓашќы он к‰нде ... ... ... ... ... ... да шын
мєнінде билікті µз ќолына алѓысы келгендігін жазады. Билік
‰шін к‰рес жања конституцияныњ жобасы жасалынѓан кезде
айќындалды. Ол µзін “ ... ... ... ... ... ... алып , ... конституцияныњ
негізгі баѓыттарын ќ±растыруѓа басшылыќ жасады. Сол кезде
Бонапарт “ ќысќа єрі т‰сініксіз жазыњыз” деген атаќты
ќанатты сµзін айтќан еді.
Бонапарттыњ басшылыѓымен жазылѓан б±л ... ( ... 1799 ж.) ... ... ... ... 1795 ... Конституция 377 баптан т±рса б±л жолѓы
конституция не бєрі 95 баптан т±рды. Алдыњѓы 1791 ж.,
1793ж., 1795 ж. ќабылданѓан конституцияларѓа ќараѓанда б±л
ќ±жатта ... ... ... ... еді. “ ... - бірт±тас єрі бµлінбейді” деген жалѓыз наќты
ќаѓидасы бар конституцияныњ 39-шы бабында : “Конституция
бірінші консул етіп азамат Бонапартты таѓайындайды”
деген тањќаларлыќ сµзі ... ... б±л ... айып ... ... Бонапарттыњ µкілетті органдардыњ
- Мемлекеттік кењестіњ, Трибунаттыњ , Зањшыѓарушы корпус пен
Сенаттыњ биліктерін шектеп, бірінші консулдыњ билігін
к‰шейткенін білдіртпеу ‰шін барлыќ ер ... ... ...... ... мен
демократиялыќ µзгерістер жаѓдайында таптар арасында
б±лтартуѓа деген ќ±штарлыќ болып табылады” ... ... ... ... іс ... жеке т±лѓаныњ
тєртібін орнатты. Бірінші консулдыњ айлыѓы -- жылына бес ж‰з
мыњ франкты ќ±раса, ќалѓан екі консулдыњ айлыќтары
біріншісініњ 3 /10-н ѓана ќ±рады. ... µз ... ... ... ... ... ... сµздерін
келтіреді: “ Б±л адам бєрін біледі, бєрін ќалайды жєне
бєрін істей алады” /м16/
Манфред Наполеонныњ Маренго т‰біндегі австриялыќтарды жењген
шайќасын ... ... ... бµленген сєттегі айтќан
сµзін келтіру арќылы кейіпкерініњ µмірге философиялыќ
кµзќараспен ќараѓандыѓын жеткізеді : “ Бєрі айтады : “ Кµп
нєрсе ... !” Рас, мен екі ... аз ... ... ... бен ... жаулап алдым. Сонымен не болды! Егер мен
ертењ д‰ниеден µтсем , он ... ... соњ ... ... ... кµп ... жарты бет ќалады.”
Тарихшы келесі “ Ресеймен одаќ ќ±руѓа ізденіс ”, “ ¤мірлік
консулат”,
“ Империя”, “Аустирлицтен Тильзитке дейін”, “ Ресеймен одаќ ... ... жєне ... , “ ... ... ... ... тарауларда
Наполеон Бонапарттыњ кµптеген жерлерді жаулап алып,
шайќастардыњ кµбін жењіспен аяќтаѓандыѓын сипаттай
келе кейіпкерініњ бойында енді тєкаппарлыќ сезімніњ пайда
болѓандыѓын жазады. Ќолында ±шы- ... жоќ ... , ... биліктіњ иесі ‰шін енді
алынбайтын ќамал жоќ. Міне µзіне-µзі ... ... ... ... бері соншама соѓыстан кейін к‰н тєртібіне Францияныњ
одаќтасы болѓан ењ к‰шті єрі ... ... - ... ќарсы
соѓыс ашу ќойылды. Автор Наполеонныњ т‰нгі уаќыттарда
соѓысты ашу жайында к‰мєнданѓандыѓын , баќытсыз швед
королін Карл ХІІ-ні еске алѓандыѓын , ... ... ... елге ... жасау ќорќыныш ±ялатќандыѓын
жазады. Алайда барлыќ к‰мєн мен сенімсіздікке ќарамастан
тоќтаусыз агрессияныњ логикасы ... ... ... ... оны µмірі µзініњ одаќтасы ретінде кµргісі
келген елге ќарсы соѓыс ж‰ргізуге итермеледі. Б±л ... ... ... ... Наполеон єскер
саныныњ кµптігімен жењгісі келді. Ол бєрін ... - ... , ... ... ... сияќты болып кµрінді. Батальон,
полктер, дивизиялар , корпустар , ... ... ... ... ... ... санап ќойды. Алайда, - деп
жазды Манфред ,- ол 1812 жылдыњ µзіне 12-ші ... ( ... ... ...... ... ... /м17/
Кейіпкерініњ осы бір “ он екінші саѓатын” яѓни Ресеймен ...... ... жєне ... ...... ” атты ... баяндайды. Автор “Ресеймен соѓыс
соншалыќты ќажет пе еді ? ” ... ... ... µз ... ‰шін, Франция м‰ддесі ‰шін ќажет болѓандыѓын
кµрсететін жауаптарды
келтірсе де олардыњ бєрі Европадаѓы екі ±лы державалардыњ
арасында
болѓан соѓысты аќтамайды деп кµлденењ тарту арќылы ... ... ... б±л єрекетінен тоќтатќысы келетін
секілді. Соѓыстыњ болѓанынан болмаѓанын ќалаѓан сияќты.
Соѓыс ќимылдарын бастардыњ алдында ат ... ... ... ж‰гіріп µткен ќояннан ‰ркіген ат оны жерге
лаќтырып жіберді. Сол ... б±л ... ... ... ... ырымѓа санаѓандыѓын Манфредтіњ
келтіргендігі кењестік цензураныњ ж±мсарѓандыѓын
кµрсетеді. Манфред ... ... ... ... талдау
жасап , халыќаралыќ жаѓдайды баяндау барысында кµптеген ќ±нды
деректерді пайдаланады .
1812 жылѓы Отан соѓысын сипаттай келе ... ... ... он ‰ш жыл ... ... д’Акрдіњ
т‰біндегі жењілістен кейін µз єскерін ќалдырып кеткендей
, тастап , бір саѓатќа да м‰дірмей кету керектігін ойлаѓанын
жазады. ... ... ... б±л ... ... ... µмірінде орын
алѓан оќиѓалардыњ бєрі бірін-бірі ќќќайталап отыратындыѓын,
µмірінде жењіс пен жењілістіњ ... ... алѓа ... ... Бонапарт жас еді жєне келешек µмірінен кµп ‰міт артќан
болатын. Енді ќырыќ ‰ш ... ... ... ол тыныштыќты
бейбіт µмірді ањсады. Коленкур екеуі армияны Мюратќа
ќалдырып он ‰ш тєулік ішінде жасырын т‰рде б‰кіл Европадан
µтіп , Ресейден Тюильриге аман-есен ... ... ... ... ... ... ... да,
Наполеонныњ б±л сапарында да жолы болды. Ќызыќ ,
кейіпкеріміздіњ таѓдыры ... да ... ... ... ... пышаќтыњ ±шында ж‰ріп,
µµмірін ќауіпке тіксе де , ж‰зден бірінде ѓана пайда
болатын м‰мкіндік Наполеонѓа б±йыратын.
Манфред Наполеонныњ осыдан ... де ... ... ењ ... ... ...
Ресейдіњ к‰шін баѓаламаѓандыѓы болса,-деп жазды Манфред
,-келесі ќателігі 1813 жылѓы кампанияда µзіне ќарсы шыќќан
одаќтас мемлекеттердіњ єскери к‰шін тµмен кµргендігі.”
Наполеонмен соѓысќан армиялардыњ ... да, ... ... де бєрі µзгерді. Соњѓылар єскери тєжірибе
жинап ќана ќойѓан жоќ, олар француз єскерлерін жкњіп жоюды
‰йренді. Екінші жаѓынан , Бонапартќа ќарсы ... ... ... елдердіњ ±лт-азаттыќ к‰ресі
‰шін соѓысќан єскерлер еді. Напролеон б±л µзгерістерді
кµрмеді, кµргісі де келмеді. Туѓан еліндегі генерал Маленіњ
б‰лігін Талейран “ б±л ... ... деп дєл баѓа ... ... µзініњ ж±лдызына сенгендігін , Бауцен, Дрезден,
Люцендегі шайќастардаѓы жењістер оѓан жаѓдайды ... ... ... , одан єрі ќателесуге
итермеледі.
1813 жылѓы 16-18 ќазанда ... ... ... ... ... ... Келесі жылы соѓыс ќимылдары
Францияѓа ауысты. Єскери µнер т±рѓысынан 1814 ... ... ... ... ... бірі еді. ... елінде оны сатќындыќ к‰тіп т±рѓан еді. Манфред Наполеонныњ
осы сєттерін ... ... ... ... ... келтіреді.Б±дан біз Байронныњ Наполеонды ішінен пір
т±тќандыѓын білеміз. Манфред кейіпкерініњ жењілістерін
алдыњѓы жылдарда жасаѓан ќателіктерініњ зањды салдары деп
санайды. Ќателіктеріне автор Бонапарттыњ ... ... даму ... ќайшы келген
єскери-деспоттыќ империясын жатќызады. “ Наполеон,- деп жазды
Манфред,-Ќасиетті Елена аралында Ресейге ж‰ргізген соѓысын ењ
басты ... ... ... “ Ж‰з к‰н ” жєне “Эпилогта” Бонапарттыњ Эльба аралына
кеткеннен кейінгі Франциядаѓы жаѓдайды баяндайды. Ќайтып
оралѓан Бурбондарды Манфред ащы тілімен аямай ... он бір ай бойы елді ... ... ,
Наполеонныњ Эльба аралын тастап , мыњ бір ж‰з єскерімен
Францияѓа жетіп, бір оќ ... ‰ш ... ... ... ... ... Манфред кейбір µмірбаяншылар сияќты
кейіпкерініњ тек жеке басыныњ ќабілеттерімен яѓни
нартєуекелге бару єдетімен, ќауіпке басын батыл тігу
єдетімен т.с.с. байланыстырмайды, ... ... ... ... аяќталуында ењ басты оны ќолдаѓан халыќтыњ
шешуші роль атќарѓандыѓын атап ... ... ... ... ... ... ... пісіп-жетілген
революцияны тура уаќытысында басќарып ‰лгерді. ”-деп
жазды Манфред. Яѓни ќайтадан керек ... --- ... ... ... ... ... ... бірге ќарастырып
одан гµрі соѓыстан шаршас да Наполеонды тањдады. Наполеонныњ
ќайта оралып, билік басында µткізген ж‰з к‰ні таѓдырын
µзгерте ... ... ... ... ... соѓыс ќимылдарын бастады.
Ватерлоо т‰біндегі шайќаста Наполеон армиясы талќандалды…..
“Наполеон ,- деп жазды Манфред ,- µз ... ... ... енді ѓана ... болѓан буржуазияныњ µкілі. Ол µз
заманыныњ б‰кіл ќайшылыќтарын бойына сіњірді. Оныњ
соѓыстары прогрессивті сипатта болѓан кезде ѓана оѓн
жењіс ... еді, ал ... , ... ... ... ... , барлыќ прогрессивті элементтерден ж±рдай
болѓанда Наполеонныњ жеке басыныњ дарынды ќабілеттері
де оны жењілістерден ќ±тќара алмады. Буржуазияныњ ... ... ... ... келсе де “
±саќталып”, оныњ кµлењкесіне де ±ќсамады. Наполеонды
мадаќтайтын тарихшылар да, ол туралы теріс пікірдегі
тарихшылар да бєрі Наполеонныњ ±рпаќтар есінде ... ... ... таѓдыр иесі екендігін
мойындайды ” деп ењбегін аяќайды А.З. ... ... ... мен ... ... ... ... ¦ќсастыќтары
Е.В.Тарле де А.З.Манфред те Наполеонныњ жастыќ шаѓын баяндаѓан
кезде оныњ ... ... ... ... ... пен
ќатал тєртіпке деген махаббатты Наполеон анасынан
иемденді” деп ... ... ... ... ... шыдамсыз болып µскенін баяндай келе, Тарле
кейіпкерлерінің µз естеліктеріндегі сµзін келтіреді:
“Маѓан ешнєрсе жаќпады. Мен ±рып пен тµбелеске жаќын едім,
мен ешкімнен ќорыќпайтынмын. ... ... ... ... бєрі ... А.З.Манфред те
Бонапардта т±йыќ, саяќ болѓандыѓын, Бриеннде, Парижде,
Валанс пен Оксоннда да µз ќ±рдастарымен орналаспаѓанын, біраќ
µз аќысын ешкімге жегізбегенін алѓа ... ... ... жалѓыз, сонымен бірге деді екі автор да Наполеонныњ
кітап с‰йгіштігін, жас кезіндегі аѓартушыларды ќызыѓып
оќыѓанын, біраќ кейін ... ... ... Манфред Наполеонныњ 1788 ж Король ќаласында єскери
ќызметте ... ... ... ... ... ... аз ... -деп ќолжазба дєптеріне жазѓанын
келтірсе, Тарле 1792 жылы 20 маусымда ќарапайым халыќ
Тюильри сарайыныњ ауласына басып кірген ... ... ... ... жиналѓан халыќќа бас иіп сєлем бергенін
кµрген Наполеонныњ “Ќандай ќорќаќ! Б±л ќара халыќты ... ... ... 500-600 ... атќан кезде,
ќалѓаны ќашып кетер еді µздері –аќ” деген сµздерін келтіреді.
Екі тарихшы Бонапарттыњ Тулондаѓы шайќастан кейін аты шыќќаннан
кейін генерал атаѓын ... ... жж. ... ... ... болѓандыѓын сипаттай келе кейіпкерлерінде керек
кезде д±рыс шешім ќабылдай білетіндігін, артистік ќабілетке ... ... ... Бонапардтыњ жас кезінде жазѓан
кµптеген шыѓармаларын келтірсе, Тарле Наполеонныњ єр
кездері айтќан кейін тіпті ќанатты ... ... ... біз ... сµз ... ... білеміз.
Манфред те Тарле де кейіпкерлеріміздіњ єскери іске
ќабілеттілігін, дарынды ќолбасшы екендігін
µміріндегі жењіс єперген шайќастарын баяндау арќылы
кµзімізді жеткізеді. 18-19 брюмердегі ... ... ... ... ... билік иесі болуѓа
ќ±штарлыѓын µзініњ басшылыѓымекн жазылѓан конституциясыныњ
мазм±нымен танысу арќылы білеміз.
Екі тарихшыныњ шыѓармасында да б±л конституцияныњ мєні ... ... да, ... ... елдерде де сµз
бостандыѓын шектегендігі жазылѓан.
Сонымен бірге µзі император болѓаннан кейін Бонапардтар єулетін
жалѓастыру маќсатымен Австрия королініњ ќарындасы Мария Луизаѓа
‰йленгенімен, ... бір ѓана ... ... жаќсы
кµргенін, Монфред те Тарле де жазды. Ресейден
жењілгеннен ... ... ... Наполеонныњ
жањадан ќ±рылѓан коалицияны Дрезден, Бауцен шайќастарында
жењгеннен кейін, бєрібір бейбіт келісімшарт жасаудан бас
тартќандыѓын, µзіне тиімді м‰мкіндікті жіберіп алѓанын
баяндайды. Сонымен ќатар Наполеонныњ ... Фуше ... ... ... ќойса да оларѓа іштей
сенбестігін жєне осы к‰мєнніњ оны алдамаѓандыѓын
жазады.
Жалпы алѓанда, А.З. Манфред те ... де оныњ ±лы ... ... ... ... ... елдерде
феодалдыќ тєртіпті жойып, ж‰ргізген соѓыстары
прогрессивті сипатта болѓан кезде ѓана осы ... ... ... ... да ... ... ... кейін шаруаларды
басыбайлыќтан босату ойы болѓандыѓын, біраќ оны іске
асырмаѓандыѓын жазады.
2.2 Айырмашылыќтары
Наполеонныњ µмірі жайлы жазѓан А.З.Манфред пен Е.В.Тарленіњ
шыѓармаларында айырмашылыќтар жеткілікті. ... ... ... кµрсетуге
болады.
Жазу стилінде
Мазм±нында
Кµзќарастарында
1. Жазу стиліне келетін болсаќ Тарле µз ењбегінде негізінен
фактілерді, Наполеонныњ наќты іс - єрекеттерін ... ...... жан ... ... ... ... керісінше Наполеонныњ жан д‰ниесіне ‰њілуге
тырысып, оныњ жас кезіндегі дєптерлерін аќтарып, оќырман
ќауымын Бонапардтыњ жазѓан ойларымен таныстырады.
Тарихшы ... ... кµп ... ... суреттеу
єдісін пайдаланѓан. Мысалы: Наполеонныњ Эльба аралынан 1100
єскерімен Францияѓа келіп, 20 наурызда Тюлильри сарайына
ќошеметпен ќайта кіргенін ... ... ... ењ ... ... ... еді. ... кµктем
т±рды – ‰міт сыйлайтын кезењ, ол Париждіњ ќайталанбас кµктемгі
лебін дем алып т±рды”. Тарленіњ тараулары ... єрі ... ... ... ... ... де ... те Наполеонныњ
µімірінде орын алѓан басты оќиѓаларды т‰гел баяндаѓан.
Алайда Манфред ... жеке ... ... ... кµбірек кµњіл бµлген.
Осы орайда ол Наполеонныњ “Корсиканыњ атасы” саналѓан Паоли
Паскуалиге ... ... жас ... оѓан ... ¦лы ... Революциясы басталѓанна кейін
Корсикаѓа келіп µзініњ аѓасымен бірге аралдыњ саясаи
істеріне белсенді араласќанын, Паолидіњ оѓан ... ал ... ... ... депутат болѓан К. Сальичеттидіњ
Наполеонды ќолдаѓанын б‰гей – ш‰гейіне дейін жазса,
Тарле б±л мєселеге терењ ... тек ... ... ... ... ... жас ... жазѓан
шыѓармаларын мысал келтіріп, оныњ сол кездегі идеологиясын
ќоѓамѓа, µмірге деген кµзќарасын білдіруге ... ... µз ... ... ... ... ... соњында жазѓан естеліктерінен кµп мысал
келтіреді. Єрі Наполеон туралы кітап жазѓан Луи
Мадлен, Стендаль, Артюр Шюконыњ ењбектерін ... ... ... ... кездеспей т±рып,
келешекте Норвегия мен Швеция таѓына отырѓан Дезери ... ... ... ... ... онымен хат
алмасып т±рѓандыѓын жазѓан. 18-19 брюмердегі оќиѓада
Манфред Слейстіњ ролін мањызды етіп кµрсетсе, Тарле
керісінше Наполеонныњ белсенділігіне назар аударѓан.
Манфред тµњкерістен ... ... мен ... ... ‰шін болѓан к‰рес баяндаса, Тарле Селейстіњ
Наполеонныњ айтуѓа т±ратындай ќарсыласы болмаѓандай
етіп кµрсетеді.
Сонымен бірге Тарле Наполеонныњ єр ... ... ... ... ... сµз ... кµп келтіреді.
Мысалы: “¦лы нєрседен к‰лкілі нєрсеге дейін бір – аќ ќадам”,
“Єр бір солдаттыњ дорбасында генералдыњ аса таяѓы бар”,
“Егер Англия ќылышын ... ... ... ... ... ... ... ќылышымды ќынабыма салам” т.б. с.с. Б±л сµз
тіркестер Наполеонныњ мінезін жаќсыраќ тануѓа кµмектеседі
деген ойдамыз. Сонымен ... ... сол ... ... ... тоќталѓан єрі жалпы Тарленіњ ењбегі
Манфредтіњ ењбегімен салыстырѓанда фактілерге бай деуге
болады. Єрі Наполеонныњ мінезі ... ... ... ... ... Яѓни ... ... билеушіге сай мінезініњ
болѓандыѓын кµрсете білді.
3. Екі тарихшыныњ Наполеон жайлы кµзќарастарына келетін болсаќ
Манфред Наполеонныњ жас ... ... ... болѓандыѓын бірнеше рет
ќайталаса, Тарле “Наполеонныњ корсикалыќ патриотизмі
асырып айтудыњ ќажеті жоќ” деп жазады. Тарле Наполеонныњ
ешќашан ... ... алѓы ... жазса,
Манфред оныњ жас кезінде “Европада таќтан тайдырылуѓа лайыќ
емес билеушілер аз ќалды” ... ... ... ... ... айтуѓа болады, революциялыќ ойлар есеп пе осылар?” деп
с±раќ ќояды. Манфред ... ... Сен – Жан ... ала ... ... келгеннен кейін Жерорта тењізінде
аѓылшын кемелерініњ ж‰згенін естіп, µз ... ... ... жету оѓан екі жаќты ќауіпті
болѓандыѓын жазады. Сондыќтан автор Наполеон аман
есен еліне оралуды ѓана ... ... ... Суворовтыњ Италияны жаулап алѓанын
естіп, “Бонапард Директорияѓа н‰кте ќойып, ... ... ... деп ... ... Наполеонныњ басын ќауіпке тіксе де ж±лдызы жанып аман
есен ќауіптен ќ±тылатындыѓын, таѓдырыныњ ерекше болѓандыѓын
мысал келтіріп, назар аударса. Тарле м±ндай жаѓдайѓа ... еді. ... ... ... ... рет ... ... рет ‰йленген кезде
Жозефинаныњ оѓан “баќыт, жењіс єпергендігіне”
сенгендігін, Ресейге соѓыс ашып, шабуыл жасардыњ ... ... ... ... ... ... ... ырымѓа
санап, к‰німен кµњілсіз ж‰ргендігін жазса, Тарле Наполеонныњ
ырымшылдыѓы ... бір ауыз ... ... ... ... ... Наполеонныњ Ресейге соѓыс ашардыњ алдында
сезіктенгендігін, соѓысты ашу ашпау жайлы
мєселеде ... ... ... ... кейін барып, “Мен ќателестім, біраќ соѓысты ашу
маќсатында не болмаса саяси орындылыѓында емес, ж‰ргізу
єдісінде ќателестім” деген сµздерін ѓана ... ... осы ... ашќаннан кейін ќатты
µкінгенін, Ќасиетті Елена аралында б±л компаниясыныњ
µміріндегі ењ ‰лкен ќателік ... ... ... ... ... µкінетін сияќты. Осы жењілістен
кейінгі б‰кіл істерін, ±станѓан саясатын Манфред “ол
ќателіктіѓ ‰стіне ќателік жасай берді” деп ... ... ... ... ќолданбайды да. Тарле Наполеонныњ армия
солдаттарына “Сендер ашсыњдар, нашар киінгенсіњдер. Мен
сендерді ќ±нарлы бай жерлерге апарам” деген сµздерін
келтіріп, єскерлері оны ... ... ... біраќ ол
єскерлерін м±ншалыќты жаќсы кµрмейтін” деп жазды. Тарле
Наполеонныњ армиясымен бірге ќиналып, бєріне бірдей єділ
ќараѓандыѓын айта ... ... ... іс - ... ... ескертеді.
Бір сµзбен айтќанда, Тарле Наполеонды билеушіге сай мінезі бар,
мойымайтын к‰шті єскербасшы ретінде кµрсете білді, жєне оны
жаулап алушы, саяси ... ... ... ... Ал Манфред болса, оќырман ќауымѓа
Наполеонды ењ алдымен ішкі жан д‰ниесі бар, ќателесе
алатын, ќайталанбас таѓдыр иесі ретінде кµрсеткісі келген
сияќты.
Ќорытынды
---------
Ѓылыми ... екі ... тµрт ... ... ... ... ... “Наполеон” жєне “Нашествие
Наполеона на Россию” ењбектері талданѓан. Автордыњ
“Нашествие ... на ... атты ... кµз ... ... ... берілсе, “Наполеон”
туындысы терењ талданып, жан-жаќты зерттелген.Осы тарауда
сонымен бірге А.З. Манфредтіњ “Наполеон Бонапарт” атты
ењбегінде ... ... ... ... ... ... єр бір тарауы сыннан µтіп,
м±ќият талданѓан.
Ж±мыстыњ екінші тарауында А.З.Манфред пен Е.В. Тарленіњ
ењбектеріндегі ... ... ... мен ... сараптамадан µтіп,
баяндалѓан. Атап айтќанда екі ењбектіњ мазм±ны жаѓынан жазу
стилі жаѓынан ... ... ... ... ... бір ... єжептеуір
ерекшеленетіндігі ашып кµрсетілген. Ќ±рылымы жаѓынан
А.З.Манфредтіњ ењбегі алѓы сµз бен он сегіз тараудан жєне
эпилогтан т±рса, Е.В.Тарленіњ ењбегі кіріспеден, он жеті
тараудан жєне ... ... ... ж±мысыныњ
барысында ќай автор ќандай мєселеге кµп кµњіл
бµлгендігін, неге ... ... ... Е.В. ... ... тірі ... ... сµздерін кµп келтіріп, соныњ арќасында оќырман
ќауымѓа оныњ мінезін жаќсы ашып кµрсете білсе, А.З.Манфред
Наполеонныњ жас кезіндегі дєптеріндегі жазѓан ойларын, ... ... ... ... ... Е.В.Тарле
Наполеонныњ психологиясына ‰њілгісі келіп, кµњіл к‰йін ішкі
ойын жеткізуге тырысады, єрі Наполеонныњ жеке ... ... ... кµп ... ... Е.В.Тарле Наполеонѓа
µміріне ќатысты кµптеген фактілерді келтірсе, А.З.Манфред
Е.В.Тарленіњ ењбегінде ... ... ... ... авторлардыњ Наполеонныњ іс єрекеттеріне деген ±станѓан
пікір т±жырымдары келтірген. Осылай екінші тарауда А.З.Манфред
пен Е.В. Тарленіњ шыѓармаларындаѓы ... ... ... ... мен А.З. Манфредтіњ “Наполеон” туралы ењбектерін
зерттеп салыстырудыњ нєтижесінде тµмендегі ќорытындылар
жасауѓа болады:
А.З.Манфред те Е.В.Тарле де Наполеонды дарынды ќолбасшы ретінде
кµрсете білді.
.В.Тарле Наполеонды ... ... ... ... ... алатын
ерж‰рек батыр болѓандыѓын баяндай келе оныњ ќатыгез
мінезініњ болѓандыѓын жєне онсыз кейіпкерініњ билік
басына ... ... ... ... ... ... кµзін жеткізеді.
Е.В. Тарле Наполеонныњ жетістіктерімен бірге кемшіліктерін
жаулап алынѓан елдерге тигізген зиянын жасырмай жазады.
Соѓан ќарамастан Е.В.Тарле Наполеонды мойымайтын, ... ... иесі ... жеткізе білді. Осыдан
барлыќ іс -єрекеттерініњ ќозѓаушы к‰ші осы мінезінен аќ
кµруге болады.
А.З.Манфред ... ... ... ... ... ... ... да оныњ ќатыгездігі туралы бір ауыз
айтпаѓан.Сонымен ќатар А.З.Манфред Наполеонныњ Ресейге
соѓыс ашќанына ќатты µкінгенін жазып, оныњ ішкі ойларына
‰њілуге ... ... да ... ... ... ... ... Егер Е.В.Тарленіњ ењбегінде Кењестік
идеологияныњ ќаталдыѓы сезілсе, А.З.Манфред µз ењбегінде
Маркстіњ сµздерін пайдаланса да оныњ шыѓармасынан ой
еркіндігі, кењестік ... ... ... ... да ... ... да ... ќ±ндылыѓы бар бір-бірін толыќтырып т±ратын ењбек
туындылары болып табылады.
Сілтемелер тізімі
-----------------
Е.В.Тарле Сочинение III. ... да ... ... А.В. “Об ... ... континентальной
блокады” Новая и новейшая история, 1965г №6 58бет
“Русское богатство” 333бет
Е.В.Чапкевич “Евгений Викторович Тарле ” 61 бет
“Сборник Русского исторического общества” т.‡ІІ, 128 ... ...... ... в научном творчестве
академика Е.В. Тарле” -В кн.: История и ... М., ... ... ... т ‡ІІ 23 ... 9 ... 14 ... 24 бет
сонда 435 бет
М.Н. Покровский “Дипломатия ”ивойны ... ... в ... 33 ... ... т VII 438 бет
Б±л да сонда 622 бет
Б±л да сонда 439 бет
Б±л да ... 580 ... ...... ... 1812г-” контрнаступление
Кутузова. 174 бет
Е.В. Тарле Сочинение ТVII 789бет
М.Нечкина ,П.Жилин “Бессмертная эпопея к 150 летю ... ... 1962 №12 ... ... Т VII ... Майский Воспоминания советского дипломата. М, 1971г 565бет
Е.И.Чапкевич “Евгений Викторович Тарле” 93бет
Е.В. Тарле Сочинения Т VII 8 ... 1951г №19 77-80 ... ... ... Т ... да сонда 41 бет
Б±л да сонда 72бет
Б±л да ... ... да ... ... да ... 219 ... ... Сочинения, Т VII 271 бет
Е.В.Тарле Сочинения, Т VII 271 бет
А. Герцен “Былое и думы”
В.Харкевич “1812 год в ... Т II 112-113 ... ... ... Т VII 291 ... да ... 378 ... “Наполеон Бонапарт” 3-бет
Б±л да сонда 7-бет
Б±л да сонда 26-бет
Б±л да сонда 32-бет
Б±л да ... ... да ... ... да сонда 243-бет
К.Маркс, Ф. Энгельс, Т XI Сочинения “Ќасиетті отбасы” 640-бет
А.З. Манфред “Наполеон Бонапарт”279-бет
Б±л да сонда ... да ... ... ... ... Т III, М; ... ... наук
СССР-1956 г
2.Нарочницкий А.В. “Об историческом значении континентальной
блокады” Новая и Новейшая история, 1965г; № 6 ... ... ... ... ... ... Тарле” М, “Наука” 1977г
5.“Сборник русского исторического общества” Т VII ... . В.В. ...... ... в ... творчестве
академика Е.В. Тарле в книге” История и Историки М; ... ... ... Т VIII М; ... ... наук ... ... Сочинения Т VII “Нашествие Наполеона на Россию”
9. М.Н. Покровский “ Дипломатии и Войны Царской России в ... М; ... Л.Г. ... ... ... 1812г ... Кутузова” М; 1951г
11. М.Нечкина, П.Жимен “Бессмертная эпопея,К 150 ... ... ... 1962г ... “Воспоминания советского дипломата” М; 1971г
13. “Большивик” 1951г №19
14. К.Маркс Ф.Харкевич “ 1812 года в ... Т II 637 ... ... ... и ... “1812 год в дневниках” Т II
17. А.З.Манфред “ Наполеон Бонапарт” М; “Мысль” 1989г
18. ... В.И. ... ... ... ... –“ ... МГИАИ;1974, Т30, выпуска 1
19. Е.В.Тарле “Падение обсолитизма в ЗападнойЕвропе.
Историческое очерки-Сочинения, Т IV

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акционерлік қоғамды басқару7 бет
Ататүрік23 бет
Бағалау құнының қағидалары28 бет
Жаһандану батыстандыру феномені, қазіргі заман модернизациясының тірегі ретінде ұлттық моделге әсері106 бет
Жылқы малына байланысты тілдік единицаларды “ғаламның тілдік бейнесі” теориясы тұрғысынан зерттеу5 бет
Корпорациялар қаржысы: ұйымдастыру негіздері және олардың қаржы ортасының мазмұны22 бет
Мұстафа Кемал Ататүрі10 бет
Этникалық топтардың психологиялық ерекшеліктері6 бет
ҚР «электрондық үкіметтің» дамуы: жетістіктер мен өзекті мәселелер4 бет
"Биопрепараттар."6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь