Қазақстанның экспорты мен импорты

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5

І. Халықаралық сауданың теориялық негіздері.
1.1. Халықаралық сауданың теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Халықаралық сауданың мәні, ерекшеліктері және формалары ... ... 13
1.3 Дүниежүзілік сауда ұйымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

ІІ. Қазақстан Республикасының экспорты мен импорты.
2.1 Қазақстан Республикасының сыртқы сауда саясатының
кейбір аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
2.2 Қазақстан Республикасының сыртқы сауда айналымы ... ... ... ... ... . 34
2.3 Қазақстанның халықаралық саудадағы орны және ролі ... ... ... ... ... 41

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 43

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 44
Кіріспе

Курстық жұмысты орындаудың мақсаты курсты тереңдетіп үйренумен қатар, библиографиялық, статистикалық жинақ, монографиялар, зерттеулер, журнал мақалалары және бұл жұмысты орындауда өзімнің тақырыбымды терең зерттеп, түсіну оны жан - жақты қамту, өзімнің даму мүмкіндігімді жетілдіру болып табылады. Мақсатым жұмыс жоспарымды жетілдіріп, ғылыми – зерттеу болып табылады.
Бұл тарау ХЭҚ-дың дәстүрлі және ең дамыған түрі – сыртқы саудаға арналған. Өз көлемі жағынан елдер арасындағы сауда айырбасы алдыңғы позицияларын сақтауда, сонымен қатар соңғы жылдары технологиялар мен қызмет көрсету саудасы қарқынды дамуда.
Сыртқы сауда айналым механизмі мен халықаралық сауданы реттеуді жақсы түсіну үшін, қазіргі сауда саясатының негіздері берілетін, ең маңызды халықаралық сауда теорияларымен танысу қажет.
Одан кейін біз мемлекеттік сауда саясатының құралдары (инструменттері) – кедендік реттеу тәсілдері мен тарифтік емес кедергілермен танысамыз. Өйткені олар мемлекеттің сауда және бүкіл сыртқы экономикалық іс-әрекетінің бағытын анықтап, ГАТТ - Әлемдік сауда ұйымының сыртқы сауданың халықаралық реттелуін қарастыру қажет. (Әлемдік сауда ұйымы Уругвай келіссөздер раундынан кейін, ГАТТ негізінде 1994 жылы құрылды).
Тарау қорытындысында біз, Қазақстан Республикасының сыртқы сауда саясатының кейбір аспектілерін қарастырамыз.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Р.Е.Елемесов. «Халықаралық экономикалық қатынастар». Алматы, «Қазақ университеті». 2002.
2. Майдан-Әли Байгісиев. «Халықаралық экономикалық қатынастар». Оқу құралы. Алматы, «Санат». 1998.
3. Маманов, Молдақұлова. «Халықаралық қатынастар».
4. Доғалова Г.Н. «Халықаралық экономика». Оқу құралы. Алматы. «Экономика». 2000.
5. Н.Қ.Мамыров, М.Ә.Тілеужанова. «Макроэкономика». Оқулық. Алматы, «Экономика». 2003.
6. «Экономикалық теория негіздері». Оқулық. Алматы, «Санат». 1998.
7. Сейтқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер». Оқулық. Алматы, «Экономика». 2005.
8. Райымқұлов С. «Экономикалық теория негіздері». Шымкент 2005ж.
9. Құлпыбаев С. «Қаржы» - Алматы, 2003. 426-440 бет.
10. Жүнісов Б. А. «Нарықтық экономика негіздері» -Ақтобе, 1993.
11. Қазақстан – цифрларда. 2005 жыл. Статистикалық жинақ. Алматы, 2005ж.
        
        Аннотация
Курстық жұмыста Қазақстан Республикасының экспорты мен импортының тауар
құрамының, тауар бағаларының динамикасын талдау аспектілері қарастырылған.
Қазақстан Республикасының сыртқы сауда айналымының ... ... ... 2004 ... қаңтар – тамызда экспорттың үлес салмағы 59,6%,
импорт 40,4% болды. 2003 жылғы ...... ... сол ... үлес ... 61,6%, ... үлес ... 38,4% болғанды.
Сыртқы сауда айналымының құрамына елеулі өзгеріс болды, импорттың үлесі
әжептеуір ... ... ... үш ... ... және ... тізімінен тұрады. Курстық жұмыс 45 бет компьютерлік текстте
берілген, 3 сурет пен схема, 10 ... 1 ... және 7 ... ... ... экспорты мен импорты
Кіріспе.................................................................
............................................ 5
І. Халықаралық сауданың теориялық ... ... ... ... ... сауданың мәні, ерекшеліктері және формалары........ 13
1.3 ... ... ... Қазақстан Республикасының экспорты мен импорты.
2.1 Қазақстан Республикасының сыртқы сауда саясатының
кейбір
аспектілері.................................................................
................ 26
2.2 ... ... ... сауда
айналымы..................... 34
2.3 Қазақстанның ... ... орны ... ... 43
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
........ 44
Кіріспе
Курстық жұмысты орындаудың мақсаты курсты тереңдетіп үйренумен қатар,
библиографиялық, статистикалық жинақ, монографиялар, ... ... және бұл ... ... өзімнің тақырыбымды терең зерттеп,
түсіну оны жан - жақты қамту, өзімнің даму ... ... ... ... жұмыс жоспарымды жетілдіріп, ғылыми – ... ... ... ... ... және ең дамыған түрі – сыртқы саудаға
арналған. Өз ... ... ... арасындағы сауда айырбасы алдыңғы
позицияларын сақтауда, сонымен қатар ... ... ... мен қызмет
көрсету саудасы қарқынды дамуда.
Сыртқы сауда айналым механизмі мен ... ... ... ... ... ... ... саясатының негіздері берілетін, ең маңызды
халықаралық сауда ... ... ... ... біз ... сауда саясатының құралдары (инструменттері)
– кедендік реттеу тәсілдері мен ... емес ... ... олар ... ... және бүкіл сыртқы экономикалық іс-әрекетінің
бағытын анықтап, ГАТТ - Әлемдік сауда ... ... ... ... ... ... ... сауда ұйымы Уругвай келіссөздер
раундынан кейін, ГАТТ негізінде 1994 жылы ... ... біз, ... ... ... ... кейбір аспектілерін қарастырамыз.
І. Халықаралық сауданың теориялық негіздері.
1.1. Халықаралық сауданың ... ... ... түсінігін берудің алғашқы талпыныстары
мен осы бағыттағы ұсыныстарды жасау меркантилизм доктринасы болып табылады.
Ерте ... XV ғ. ... ... болып, ақшалай байлықты көбейтуге
ұмтылыстарға негізделген болатын. Ақша-қаражатты елден шығармау үшін оларды
шетке шығаруға тыйым салынды. ... ... ... ... ... ... алуға тиіс болатын. Ерте меркантилистер көзқарасы бойынша,
мемлекет сыртқы рынокта көбірек тауар сатып, азырақ сатып алуға тиіс болды.
Сол ... ... ... деп ... ... қорының жиналуы жүреді деп
есептелген.
Кеш меркантилизм XVI ғасырдың екінші жартысынан XVIII ғ. ... ... Оның ... ... активті сауда балансының жүйесі болды.
Байлық сыртқы рыноктарда ақшаға айнала алатын ... ... ... Бұл ... ... ... әкелінетін және шығарылатын
тауарлар арасындағы құндық айырмашылығынан шығады деп есептеліп, ол ... ... ... ... Өз елінен өнімді шығару арқылы. Соның ішінде шикізатты сатудан гөрі,
сатқанда көбірек пайда түсетін дайын өнімдерді шығаруға рұқсат ... ... ... ... тыйым салынды.
2. Делдалдық сауда, осы мақсаттарға шетелге ақша ... ... Бұл ... тек бір ... алға ... бір елде арзанырақ алып,
басқа елде қымбатырақ сату. ... ... ... мен шет ел ... ... ету ... ... елге тауар әкелуді шет елдік
тауарларға салық салу арқылы ... ... ... ... ... ... арнайы сыйлықтар ... ... ... ... - ... ... сипатына ерекше көніл аудара отырып
еуропалық ғалымдар зерттеген экономикалық ойдың бір бағыты.
Меркантилистер пікірі бойынша, байлықтың өсуі тек ... бөлу ... ... және ... ... басқа елдердің үстем болу үшін ... ғана ... ... ... ... және ... ... кіретін қуатты
мемлекеттік машина қажет. Экономикалық жүйе олардың ол көзқарасына сәйкес
үш сектордан тұрды: өндірістік сектор, ауыл ... ... және ... ... ... ... пайдалы іс-әрекетінің маңызды
тобы ретінде, ал еңбек – негізгі өндіріс факторы ... ... ... алтын мен күміс мөлшерімен бағалағандықтан, сыртқы сауда
меркантилистер мектебінің ойынша, мемлекет ұлттық позицияларын ... ... ... жүргізуі керек:
- оң сауда балансын қолдау – ... ... көп ... аз ... ол төлем ретінде қолданылатын алтынның келуін қамтамасыз етіп, ішкі
шығыс, өндіріс пен ... ... ... ... ... ... және басқа да құралдарының көмегімен
салыстырмалы сауда сальдосын қамтамасыз ету мақсатында экспортты ұлғайтып,
импортты қысқарту үшін ... ... ... шикізаттың шығарылуына тыйым салу ... оны ... және ... ... импортының салықсыз әкелінуіне рұқсат беру арқылы
елде алтын қорларын ... ... ... ... ... ... ... беру;
- отар елдердің метрополиядан басқа елдермен саудасына толық тыйым
салып, олардың тауарларын ... ... сату ... ғана ... және ... ... өнім шығаруға тыйым салу ... ... ... ... халықаралық сауда теориясына зор үлес қосты. Олар
бірінші болып оның ... ... ... ... ... ... ... бір моделін жасады.
Меркантилистер алғашқы болып, қазіргі әлемдік экономикадағы төлем
балансына сипаттама берді. Меркантилистердің шектеулілігі ... бір ... ... ... ... бір ұлттың кедейленуінен ғана
байымайтындығын, сонымен қатар халықаралық ... ... ... ... бар ... ... ... арқылы ғана емес, оны өсіру арқылы да
мүмкін болатын түсіне алмауында. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлмегендіктен, меркантилистердің
көзқарастары ғылыми ойды халықаралық экономикадағы классикалық ... ... ... ... ... ... машина өндірісіне өту кезеңінде Адам Смит
халықаралық ... ... ... мәселе қойды. Өзінің меркантилизмді
сынауға арналған ... ... ... ... мен ... ... (1776) атты еңбегінде, ол мемлекетке сыртқы рынокта сату ғана
емес, ... алу да ... ... ... қай тауарларды экспорттау
және импорттау тиімді болатындығын анықтауға тырысты. Әдебиетте оның ... ... ... ... ... деп ... А.Смит
тиімді әрекет ететін шаруашылық субъектісіне тән ... ... ... оны ... саудада пайдаланды.
А. Смит идеясын жай модель арқылы сипаттауға болады. Бірақ әрбір модель
абстрактылы ... оны ... үшін ... ... ... ... ... Әлемде тек екі мемлекет бар.
2 шарт. Бұл елдерде тек екі тауар өндіріледі.
3 шарт. Елдер арасындағы сауда ешбір шектеусіз жүзеге асырылады.
4 ... ... ... ... ... ... ... шарт. Өндіріс факторлары елдер арасында ауыспайды.
6 шарт. Тауардың бағасы мен өнімділігіне еңбек қана әсер етеді.
7 ... Өнім ... мен ... ... ... ... ... шарт. Өндіріс факторлары салалар арасында еш шектеусіз ауыса алады.
9 шарт. Екі ел мен екі салада жетілген бәсеке орын алады.
1-кесте
Абсолютті ... ... ... ... А ... В ... S |3 сағат |12 ... ... Т |6 ... |4 ... |
1 таблицада нақты елде ... ... бір ... ... ... ... ... берілген. Мысалға: А еліндегі 3 тауар бірлігін
шығаруға 3 сағат қажет, ал В елінде – 12 ... Бұл ... А ... В ... ... ... ... аз уақыт кететіндігін, және А елінің ... ... ... ... ие ... ... В елі ... Т тауарын өндіруде абсолютті артықшылыққа ие болады. Егерде А ... ... ... ... 3 ... өндірісін ұлғайтса, ал В ... 3 ... ... ... Т ... ... ұлғайтса, бұл жерде
Халықараық еңбек бөлісу (ХЕБ) мен абсолютті артықшылықтар ... ... орын ... (2 ... ... А |Мемлекет В |Бүкіл әлем ... S |+2 дана |-1 дана |+1 дана ... Т |-1 дана |+3 дана |+2 дана ... ... егер А елі Т ... өндірісін 1 данаға қысқартса, ол оған
6 сағат ... ... ... 5 тауарының 2 данасын шығаруға
пайдалануына болады. Осындай жағдай В ... де ... Бұл ... ... қысқаруы арқылы 12 сағат үнемделіп, Т тауарының 3 қосымша
данасын шығаруға болады.
Жалпы алғанда, ... ... ... ХЕБ ... ... әлемдік өндірісі 1 данаға, ал Т тауарының өндірісі екі данаға
ұлғаяды.
XVIII ғасыр соңында шикізат тауарларының саудасы ... ... ... теорияны жасауына себеп болды. Шындығында цитрустарды Англияда емес,
тропикалық ... ... ... ... ... ... сол ... өзінде
Англияның сыртқы сауда айналымының жартысынан астамы Еуропа елдеріне келген
болатын. Әрине абсолютті артықшылықтар теориясы тек ... ... ... мүмкін емес еді. Осыған ... ... ... ... ... ... барын көрсеткен.
3-кесте
| ... А ... В ... S |3 ... |12 ... ... Т |6 ... |4 ... ... бір ... ... тауар бойынша абсолютті артықшылыққа ие болған
жағдайды қарастырмайды (таб. 3). Оны ... ... ... бастамасы мен
салық салу» (1819) еңбегінде Давид Рикардо ... Ол ... ... ... ... ретінде енетін, халықаралық мамандану мен өзара
тиімді сауданың жалпылама принциптерін жасады.
Салыстырмалы ... ... ХЭҚ ... атай ... халықаралық өзара тиімді
сауда үшін А.Смит принциптерін ұстап, кедергі келтірмейтінін көрсететін
модель жасады. Д.Рикардо ... ... ... ... ашты: ел өндіруде ең көп абсолютті артықшылықтарға ие тауарларға
(егер ол екі тауар бойынша ... ... ие ... ... ... ... ие емес ... бірде-бір тауар бойынша абсолютті
артықшылығы жоқ ... ... ... мамандануы қажет. Ол
хрестоматиялық мысал болып кеткен ағылшын матасын ... ... ... ... пен ... өндірудің абсолютті шығындары
Португалияда Англиядан төмен болғанымен, айырбас ... екі ел ... ... Осы ... ... шарттары 4 таблицасында келтірілген.
4-кесте
| ... ... ... |100 ... |90 ... |
|M ... |120 ... |80 жұмыскер/жыл |
4 ... ... ... ... (n) ... белгілі мөлшерін
өндіру үшін жылына 100 жұмысшы қажет. Осы мата ... ... ... ... 120 ... ... ... (m) Португалдық шараптың бір
бөлігін сатып ... ... ... ... мата сату ... ... ... алу тиімді. Португалияда бұл өнімідерді өндіруге 90 және 80
дана жұмысшы еңбегі жұмсалады, сондықтан оған ... ... ... Д.Рикардоның пікірінше 100 ағылшын жұмысшысымен 80 португалдық
жұмысшының еңбектерінің ... ... ... арасындағы өндіріс
факторларының ауысуындағы қиындықтарға байланысты болады.
Д.Рикардоның моделіне байланысты, Португалия Англияға ... ... ... ... ... ие ... ... бірақ Португалия шарап
өндіруде салыстырмалы артықшылыққа ие, ... оны ... үшін ... 67% (80/120 х 100) шығынын жұмсайды, ал мата өндірісіне - ... ... ... үшін ... ... үшін ... ... экспорттау тиімді болып табылады.
Д.Рикардо өз моделінде өндірілетін тауарлар (шарап пен мата) мөлшерін
өзгеріссіз алып, ... ... ... ... ... ... ... XX ғасырда бұл тәсіл альтернативті шығындар
(немесе орнын басу шығындары) ... ... ... ... тағы бір ... ... ... Әрбір елдегі технологиялар мен факторлар саны өзгеріссіз.
Енді салыстырмалы басымдылық принципін осы тұрғыдан ... ... ... ... ... шарттарын қолданайық: екі ел (Англия,
Португалия) және екі тауар (шарап пен мата) бар. Англиядағы 1м2 ... үшін 100 ... ... ... ал 1 л шарапқа - 120 сағат қажет дейік.
Англия осы жылы 220 ... ... ... сағатына ие болсын. Сөйтіп Англияда
2200 м. мата (220 мың ... с), ... 1833 л ... (220 мың с/120 с)
немесе екі тауарлар осы ... кез ... ... ... жалпы жұмыс сағатының мөлшері 170 мың ... тең. ... ... - 90 ... ал 1 л ... - 80 сағат қажет. Сөйтіп
Португалияда 1899 мата (170 мың с/90с) немесе 2125 л ... (170 мың ... ... екі ... осы ... кез ... ... өндірілуі
мүмкін.
Сурет 1. Өндірістік мүмкіндік шекаралары
Англия мен Португалия өндірістік мүмкіндік шекаралары көрсетілген.
Англияда 1м2 мата 4/5 литр шарап көлемінде тұрса, Португалияда ол 6/5 ... тең. Бұл ... ... ... мен Португалия арасында сауда
жоқ деп есептелгендіктен, автаркиялық деп ... Егер де ... ... екі ел ... ... ешбір кедергі жоқ болса,
Англия өзінде салыстырмалы бағасы төмен ... ... ... ... салыстырмалы бағасы төмен шарапты Англияға сатады.
Осындай сауда, екі жабық ... әр ... ... ... ... баға орнауына әкеледі. Мысалы, 1м мата 4/5 пен 6/5 литр ... ... баға ... ... оны 5/5 ... 1 деп алайық. Осы
баға бойынша мата Англияда да, ... да ... Енді ... ... ... ... мата өндірушілерінің ... ... ... шарап өндірісі қысқарып, мата өндірісі
ұлғаяды. Португалияда жағдай ... ... ... бәрі ... ал ... шарапты өндіруі мен экспорттауға мамандануына
әкеледі.
Сөйтіп, еркін сауда әр елдің өндірісінің ... ... ... ... мен өндірістің мамандануына және бүкіл әлемде ... ... ... ... ... ... 1 және 2 суреттерінде
пунктирлі сызықпен көрсетілген, тұтынудың әр елдегі өсіміне әкеледі.
1 және 2 суреттерінде өндіріс мүмкіндіктері қисығы тік ... ... Бұл орын басу ... (opportunity costs) тұрақты болуын
немесе бір тауар өндірісін ұлғайту үшін басқа тауардың бір бөлігінен бас
тарту ... ... ... ... ... мысалымызда
Англияда 1 м матаны өндіру үшін 4/5 л ... ал ... ... ... ... ... 6/5 л ... бас тарту қажет.
Мысалға Португалияда матаны өндіруде бірінші квадрат метрі ме, 1899-шы метр
ме бәрібір қосымша 1м2 ... ... 6/5 л ... тең ... жағдай шындықтан алыс ... ... ... ... ... басу ... ... жағдайында, әр
ел өзі ие салыстырмалы артықшылықты ... ... ... ... да ... ... ... алады. Бірақ шын өмірде ол бола
бермейді. Барлық ... ... ... үшін ... бір белігін өндіріп,
бір бөлігін шеттен әкеледі.
1.2 Халықаралық сауданың мәні, ерекшеліктері және формалары
Дүниежүзілік шаруашылық байланыстардың күрделі жүйесінде ... ... орын ... ... ... ... шетке шығару халықаралық экономикалық
қатынастардың ... ... ... ... еді, ал ... кезде
шетелдік инвестициялау (атап айтқанда: бірлескен өндірістік ... ... ... халықаралық экономикалық
қатынастардың жетекші формасы болып саналады.
Осыған ... ... ... ... масштабы мен функциялары
бойынша халықаралық экономикалық қатынастардың жалпы комплексінде маңызды
орынға ие ... ... яғни ... ... ... бойынша халықаралық
сауда халықаралық экономикалық қатынастардың жалпы көлемінің 80% үлесін
алып отыр.
Халықаралық ... - әр ... ... ... ... ... формасы болып табылады, яғни ол халықаралық ... ... ... және ... ... тәуелділігін көрсетеді.
Ғылыми-техникалық революцияның өнеркәсіптік өндіріс специализациясы мен
корпорациясы ... ... ... болып жатқан құрылымдық
өзгерістер ұлттық экономикалардың өзара әсерлесуін күшейтеді.
Ұлттық экономикадағы ұлттық нарықтардың ... - ... ... ... ... ... қатыастарының даму процесі
кезінде қалыптаса бастады, яғни XVI ... ... ... ... ... ... бола бастады.
Жалпы алғанда, дүниежүзілік нарық күрделі түсінік болып ... ... ... зерттеу үшін оны екі аспектіде қарастыру керек:
• біріншіден, дүниежүзілік нарық ... ... ... ... ол ... ... қарастырылады;
• екіншіден, дүниежүзілік нарық заттық аспектіде қарастырылады.
Осыған сәйкес дүниежүзілік нарықтың карастырылу аспектілеріне жеке-жеке
тоқталып өтейік.
Дүние жүзінде ... ... ... жүйесіне қатыспаған
елдер жоқтың қасы деген тұжырым жасауға болады.
Дүниежүзілік ... ... ... және ... ... ... үшін ... әдістерді пайдалану өте тиімді
болып табылады.
Мысалы, А, В, С ... үш ... ... ... сонымен
бірге олардың өзара экономикалық қарым-қатынасын, яғни өзара ... ... ... отырған үш ұлттық нарық дүниежүзілік нарықты құрайды.
Міне, осыдан біз дүниежүзілік нарықтың абстрактылы түсінік ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік
нарықтың қажетті элементі болып табылады.
Жеке ... ... ... ... та күрделі құбылыс болып табылады.
Ұлттық нарық – бұл халықаралық еңбек бөлінісі негізінде елдің ішкі ... ... ... ... ... ... елінің сыртқы сауда операциясы, дәлірек айтканда ... ... ... С ... үшін ... ... ... сауда дегеніміз – белгілі бір елдің басқа елдермен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын сфера –
халықаралық нарық деп аталады.
Сыртқы сауда операцияларының төрт негізгі түрі ... ... ...... ... ... шет ... котрагентке
тауарды сату;
• импорттық операция - шеттен әкелу арқылы шет елдік контрагентген
тауарды сатып алу;
• реэкспорттық ... - ... ... және ... ... тауарларды шетке шығару арқылы сату;
• реимпорттық операция - бұрын экспортталған және ... ... ... ... ... арқылы сатьпт алу.
Ұлттық нарық пен халықаралық нарық бір-бірімен тығыз байланысты, ... ... ... да ... ... өз ... ұлттық нарықтар мен халықаралық нарықтар
арасындағы ... ... ... атап ... Енді біз ... бір ... ... ... ... ... нарық ... ... ... ... ... ... ... қозғалысына мемлекеттер |
|фактарлар (елдің кәсіпорындары мен |арасындағы шекаралық және жекелеген |
|аудандары арасындағы ... ... ... ... ... ғана әсер етеді. |саясаты әсер етеді. ... ... ... ... |2. ... ... ... |
|тауар қозғалысы шектеулі болады. |кейбір тауарлар дүниежүзілік ... |
| ... ... ... ... |
| ... бұл ... ... |
| ... өте ... ... |
|3. Ұлттық нарықтарда ұлттық бағалар |3. Бұл ... ... ... ... ... ... баға ... |
| ... ... ... ... |4. ... ... ... мүмкіндіктері бар.|монополизациялану мүмкіндігі төмен |
| ... ... ... ... ... ... – бұл ... тауар-ақша қатынастарының сферасы,
дүние жүзіндегі барлық елдердің сыртқы саудасының жиынтығы.
Халықаралық сауданың мәнін ашу үшін оның ... ... ... сауданың формалары төмендегідей жіктеледі:
1) аукциондар және аукциондық сауда;
2) биржалық сауда;
3) халықаралық көрмелер мен ... ... мен ... ... ... ... ... сауда.
Енді осы формалардың әрқайсысына сипаттама берейік: Аукцион дегеніміз
алдын ала ... ... ... белгілі бір уақытта, белгіленген
орында сату формасы.
Схема 1
Дүниежүзілк нарықтың түрлері
Аукцион белгілі бір тауар түрлері бойынша ... ... ... ... жүн, өнер ... ... және кейбір бірегей тауарлар.
Аукционның ерекшелігі сатушының тауар сапасына ... ...... ... түрі, мұнда сатушы барынша пайда
табу мақсатында аукционға ... ... ... ... ... тікелей бәсекесін пайдаланады.
Схема 2
Тауарлық нарықтың тауарлық-салалық классификациясы
Аукциондық сауда кезінде сатушы тауардың бастапқы бағасын ... баға ... ... ... ... ... қабілетінің негізінде
өзінің ең жоғары деңгейіне дейін көтеріледі.
Мысалы, Санкт-Петербуртте бағалы аң терісінің аукционы бар. Осы ... ... ... да ... тауар қабылдайды. Бағалы аң
терілерін сатып ... – ірі ... және ... ... өте ірі ... ... ... бірге Мәскеуде, Дондағы Ростов, Пятигорск сияқты қалаларда асыл
тұқымды жылқылардың аукционы ... ... ... ... ... ... әлемдік бағаларға
жақын бағалармен сатуды қамтамасыз ете алады. Сонымен бірге ... ... ... сату және ... ... сатып алушыларды қатыстыру арқылы
сатушы мен сатып алушыға өте қолайлы жағдай жасайды.
Тауар өндірісінің дамуы халықаралық айырбасқа көптеген тауар массаларын
қатыстырды, осының ... ... ... ... ... ... стихиялы түрде пайда бола бастады.
Сауда процесінің жетілдірілуі бұл ... ... ... ... ең ... XVII ... Еуропада пайда болды.
Өндіріс пен нарықтың монополизациялануына байланысты еркін бәсеке
кезінде шырқау ... ... ... өз ... ... ... ... кезінде оларда тауарлардың 200 түрі айналыста жүрді, ал қазіргі
кезде 60 түрі ғана ... жүр. ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық тауарларының саудасы жүргізіледі, сонымен ... ... ... 20%-ке ... іске ... Биржалық емес
саудадағы бағалар биржалық бағаларға сәйкес ... ... ... ... ...... ... тауарлар мен бағалы
қағаздардың сатылуы.
Негізінен биржалар коммерциялық делдалдар болып ... ... ... ... олардың бекітілуіне ықпал етеді.
Биржалардың бірнеше түрі бар:
1) ... ... қор ... еңбек биржасы;
4) валюта биржасы.
Тауар биржасы – сапасы жағынан стандартқа толықтай сай келетін белгілі
бір тауарларды ... алу мен сату үшін ... ... ... ... 3
Мұнда сатуға келісілген тауарлар биржаға әкелінбейді. Бұл тауарлардың
бар екенін олардың саны мен сапасын көрсететін құжаттар куәландырады.
Қор ... – таза ... ... ... ... (Лондон, Нью-Йорк
биржалары). АҚШ-та 10-нан астам қор биржасы бар, олардың ең ірісі - ... ... ... ... ... Копенгаген, Лиссабон қор биржасы
Халықаралық қор биржасы болып табылады.
Валюта биржасы – бұл валюта ... ... ... ... 72%-і ... ... ... тиеді.
Еңбек биржасы - жұмыс күшін жалдау кезінде кәсіпкер мен қызметкерлер
арасындағы ... ... ... ... ... көрмелер мен жәрмеңкелер – тауар үлгілерін көрсету нарығы,
бұл жерде іскерлік ... ... ... қол ... – бір ... ... бір ... оқтын-оқтын өтіп тұратын
нарықтың түрі.
Машиналар мен құрал-жабдықтардың арендасы
Аренда – бұл жалгерлік ... ... ... ... ... мен жалгер арасында шарт негізінде жалгерге жерді, табиғат ... ... ... ... пайдалануға, сондай-ақ дербес
шаруашылықты жүргізуге қажетті басқа да мүліктерді белгілі мерзімге ... ... ... және пайдалануға береді.
Жалгерлікке халық шаруашылығының барлық саласында рұқсат беріледі және
мүлік жөнінде меншіктің барлық формалары мен түрлерінде қолданылады.
Жалға ...... ... атынан мүлікті жалға беруге өкілетті
орындар мен ұйымдар болуы мүмкін.
Жалгерлер – занды ... ... және ... ... ... ұйымдардың қатысуымен құрылған ұйымдар мен
бірлестіктер және т.б. Халықаралық саудада аренданың үш түрі ... ... – ұзақ ... ... (1 ... көп ... дейін);
2) хайринг – орта мерзімдік аренда (бірнеше айдан бір жылға дейінгі
мерзімге);
3) рейтинг – ... ... ... ... күннен бірнеше айға
дейінгі ... ... ұзақ ... ... яғни лизинг өте көп
қолданылады. Лизинг құралдарына жататындар: кеңселік, ... ... ... ... ... бүтіндей өнеркәсіптік кәсіпорындар берілуі
мүмкін.
Лизингтік операцияның өте ... ... ... ... ... ... ... қол қояды. Өндіруші дайындайды ... ... ... ... ... ... несие алады да, өңдірушімен есеп айрысады
және арендалық төлемдерден несиені өтейді.
Лизинг ... ... мен ... ... ... ... өзі жүзеге асырады,
Халықаралық тәжірибеде орта мерзімдік арендаға контрактылар көп
бекітіледі.
Хайринг құралдарына ... ... ... ... ... ауыл ... машиналары жатады.
Орта мерзімдік арендалар сұраныс пен ұсыныс ... ... ... сақтандыру мен техникалық қызмет көрсетуді жалға
беруші немесе жалгер жүргізеді.
Рейтинг контрактылары халықаралық тәжірибеде ... ... ... транспорттық құралдар, туристік және ... ... ... ... бұл ... ... бойынша сақтандыру мен
техникалық қызмет көрсетуді жалға беруші жүргізеді.
Транспорттық құралдар (су ... ... ... және ... ... алу ... «таймс-чартер» деп аталады, яғни бұл келісім
кезінде ... бен ... де ... ... ... жоқ ... құралдарын жалға алу «бербоут» деп аталады.
Қарама-қарсы сауда дегеніміз экспортталған тауардың ... ... ... экспортердің импортерден тауар сатып алатындығы жөнінде қарсы
міндеттемесі.
Қарама-қарсы сауданың бірнеше түрлері бар:
1) ... ... ... ... алу ... ... ... лицензиялық келісімдер;
Қарама-қарсы сауданы тереңірек түсіну үшін олардың түрлеріне сипаттама
берейік.
Бартерлік келісім – валютасыз, бірақ тұтас келісім негізінде ... ... ... айырбасы.
Бағалау мыналар үшін қажет:
• айырбастың эквиваленттілігін қамтамасыз ету үшін;
... ... ... ... беру ... ... берулердің кешіктірілуі кезінде айыптарды есептеу үшін;
• сапасыз тауарлардың жеткізілуі кезінде олардың бағасын төмендету
үшін.
Қарама-қарсы сатып алу ... ...... пайда болатын талаптар мен қарыздарды
өзара өтеу жөнінде мемлекеттердің ... ... ... қолма-қол
ақшаның есеп айырысу түрі.
Лицензиялық келісім - бөтен сауда маркасын пайдалану келісімі.
Мысалы, ... ... ... «SONY» ... ... ... ... тиімділігі:
• біріншіден, белгілі бір технологияны шығаруға кеткен шығындардың
орнын толтыруға мүмкіндік береді;
... ... ... үшін ... ... енуге мүмкіндік
береді;
• үшіншіден, ішкі нарықтық толығуын жеделдетуге және ... ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше ... ... ... ... ... ... ... ДСҰ Секретариатына ресми
өтінішін жолдаған болатын. Осы жылдың шілдесінде ведомствоаралық комиссия
ДСҰ Секретариатына сыртқы ... ... ... ... мен басқадай
міндетті құжаттарды жолдады. Осы кезден бастап Қазақстанның Дүниежүзілік
сауда ұйымына кіру ... ұзақ та, ... ... жүргізіле бастады.
Бұл еліміздің экономикасы үшін зор мәнге ие болатын, күрделі де, ... ... ... ... ... ... ... міндеті,
құрылымы мен ерекшелігін қарастыру маңызды болатын сияқты.
ГАТТ құрылу себептері мен мақсаттары, жүзеге асыру принциптері.
Сауда мен тарифтер ... ... ... ... 1947 жылы ... ... ... ұйым ретінде құрылды.
ГАТТ қүрылуының негізгі мақсаты халықаралық сауданың ... ... ... ... ... ету ... ... кедендік және басқадай саудалық шектеулерді жою;
• халықаралық саудадағы дискриминацияны жою;
• нақты табыс, сұранысты, ... ... ... ... басты мақсаты болып елдер арасындағы сауда қатынастарын
көпжақты негізде реттеуді ... ету ... ... ... құру талаптарының жоққа шыққанына байланысты,
сауда және тарифтер бойынша Басты келісім мүше елдердің ... және ... ... ... ... ... болады.
АҚШ тарифтерді төмендету мақсаты американдық трансұлттық ... ... ... ГАТТ ... қол ... ... болған жоқ.
1948 жылдың 1 қаңтарынан Басты келісім оған қол ... ... 22 ... ... үшін ... саудадағы құқықтары ... ... көп ... ... ... ... енді. Ол өзіне
қатысты елдердін сыртқы сауда саласындағы құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... көпжақты келісімдерге байланысты әкімшілік жұмыс;
• әлемдік сауда жағдайын бақылау және кеңес беру;
• Халықаралық ... ... (МТП) үшін ... ... атқару;
• сауда таластарын реттеудің механизімін қамтамасыз ету;
• мемлекеттердің сауда саясатына бақылау жасау;
• басқа халықаралық ұйымдармен қарым-қатынас ... ... ... сәйкес, халықаралық сауданы реттеудің басты
құралы кедендік тариф болып табылады. Соған ... ... ... ... ... құқықтық нормалар бар.
Дүниежүзілік сауда ұйымы ... ... ... ... ... арасында сауда мәселелері жөнінде туындайтын таластарды реттеу мен
ынтымақтасу үшін институционалды негізді қамтамасыз етеді. ГАТТ-ың негізгі
принциптері әлі де ... ал ... ... ... ... ... қарастыру қажет.
ІІ. Қазақстан Республикасының экспорты мен импорты
2.1 Қазақстан Республикасының сыртқы сауда саясатының кейбір
аспектілері
ҚР сыртқы сауда саясатын зерттеу барысында, оның 1991 ... ... ... ... ... терең интеграция мен ... ... ... ... ... ... заманында Қазақстанның индустриализациясы жүзеге асырылып,
экономикасы дамыды, бірақ ... ... ... ... ... ресурстарды, астық, ауылшаруашылық ... ... ... ... ... еді.
Барлық ішкі, республикааралық және сыртқы сауда мемлекеттік ... ... ... ... мен ... ... 200-не
таралып, стратегиялық тауарлардың экспорты тек ... ... ... ... ... ... КСРО ... сауда, негізінен, екі жақты үкіметаралық
келісімдерімен реттеліп, клиринг негізінде жүзеге ... ... ... және ... ... саясаты, оның егемендік алуы мен
экономикалық реформаларды ... ... ... ... ... ... ... - республиканың әлемдік қауымдастыққа кіруінің қажетті
шарты болып табылады.
Тәуелсіздікті жарияланғаннан кейін, Қазақстан сыртқы ... ... ... жолына түсті. 1992 жылдың 25 қаңтарында Қазақстан
Республикасы Президентінің заң күші бар ... ... ... реформаларды жүргізу кезеңіндегі Қазақстан Республикасының
сыртқы экономикалық іс-әрекетін ұйымдастыру туралы» жарлығы ... ... әр ... ... бағаларын ырықтандыру туралы бірқатар
құжаттар қабылданды.
Сыртқы экономикалық іс-әрекетті ырықтандыруда алғашқы маңызды ... жылы ... Онда ... саны 34-ке ... ал ... - 61-ге
дейін қысқартылды. Республикааралық сауданың ... ... ... 60 ... ... ... өнімге деген мемлекеттік тапсырыс
жүйесін келісім бағалар жүйесі алмастырды. 145 өнімге орташа ... ... ... экспорттық салықтар енгізілді. Импорттық лицензиялар 5 өнім
түріне беріліп, ... ... ... 0,5 ... 21 ... ... астам кәсіпорындар сыртқы экономикалық іс-әрекетте жеңілдіктерге
ие болған.
1994 жылы лицензиялау (34 өнімге дейін) мен квоталауға жататын тауарлар
санының (7 ... ... ... ... жылы 15 ... ҚР ... Қаулысымен «Экономикалық дағдарыстан
шығу және реформаны тереңдету ... ... ... ... жылы ҚР ... ... ырықтандыруда мынандай қадамдар жасалды:
ұлттық және жеке ... ... ... ... ... тауарлар тізімінен басқа, барлық экспорттық және импорттық
квоталар ... ... ... ... ... ... жойылды; экспортерлердің валюталық табысының міндетті ... ... және ... ... ... ... қаңтарында Ресей, Қазақстан, Беларусь Кедендік Одағы туралы
келісімге қол ... ... ... ... мен ... ... ... мақсаты - кедендік кедергілерді жою, адамдар, тауарлар, ... ... ... ... ауысуы үшін бірыңғай экономикалық кеністік құру
болып табылады.
1995 жылдың 11 ... ... ... ... ... ... ырықтандыру» туралы Жарлығы қабылданды.
1995 жылы 23 наурызда Президент Жарлығымен «ҚР шетелдік ... заң ... ол ... ... ... ... ... және құқықтық негіздерін ... ... ... ... кепілдікті тіркеді.
1996 жылы экспорттық өнімге салынатын барлық кедендік баж ... ... ... ... ... ... жылы ... жоғарылату мақсатында тауар импортындағы
шетелдік инвесторларына берілетін жеңілдіктер ... ... ... ... ... өңделуге арналған өнімге
жеңілдіктер сақталынды.
1997 жылдың 20 шілдесінде ҚР Кеден Комитеті мен Ұлттық банк «ҚР ... ... ... ... туралы» Ереже қабылдады. Ол
экспорт-импорттық валюталық бақылау тәртібін ... ... ... табыстың дер уақытында келуі мен импорт мақсаттарында валюта
қаржыларын пайдалануың заңдылығы мен ... ... ... ... 28 ... ҚР ... «ҚР ... инвестицияларды
мемлекеттік қолдау туралы» заңын қабылдады.
Сөйтіп, көріп отырғанымыздай, сыртқы сауданың ырықтандырылуы қаржы
секторының ырықтандырылуын ... ... ... ішкі ... ғана әсер етіп ... ... шет ... ОЭСР рыноктарына шығу мұмкіндіктері кеңейді.
Біздің республикамызға қатысты нарықтық емес экономикалы елдерге ... ... баж ... мен ... ... ... ... Европа Одағы, АҚШ, Канада, Скандинав елдерінің рыноктарында
ең тиімді жағдайлы мәртебеге ие болды.
1993 – Европа Одағы, 1992 ж. - ... 1994 ж. - АҚШ, ... ... ... ... жылдардағыдай, 1998 жылы да елдің сауда балансы теріс болды.
Оның құрылымындағы алыс шет елдермен сауда ... ... оң, ... ТМД ... саудасындағы экспорттан импорттың асып түсуі ауқымды
болды. Бірақ бұрынғы одақтас республикаларға арналған ... ... ... ... арналған экспорт көлемінен өте жоғары. 1998 жылғы экспорттың
төмендеуі, ТМД ... ... ... ... үшін ... қиындатты.
Әлемдік қаржы дағдарысына байланысты Қазақстан Республикасына импорт
көлемі азайды, 1998 жылы 6588,6 млн. ... ... ол 1997 ... ... Негізгі экспорт тауарларына бағаның төмендеуі алыс шет елдерге
экспорттың 8,8%-ке ... ... ... Азия-Тынық мұхит аймағында
қазақстандық қара және түсті металдарды тұтынуы күрт төмендеді. 1997 жылы
әлемдік ... ... ... 1998 жылы да ... ... дәстүрлі түрде басым бөлігі минералды өнімдер, асыл
емес металдардан тұрды. ... ... мәні ... оның ... ... ... елеулі өзгерістер болмады.
Қазақстан Республикасының импорты ... ... ... ... ... ... және соған сәйкес қазақстандық
тауарлардың бағаға байланысты бәсекелестігі төмендеп, республикаға Ресей
тауарларының әкелінуінің күрт ... ... ... Одақ ... ашықтығы, әсіресе Ресеймен шекаралас аудандарда Ресей тауарлардың
демпингтік бағалар бойынша енуіне мүмкіндік берді. Осы ... ... ... ... ... төмендеді.
Жоғарыда көрсетілген жағдайларға байланысты Қазақстан 1999 жылдың
қаңтар ... ... ... қарсы шаралар қолданды. ҚР мен РФ
үкіметтері арасында «РФ-нан 1-категориялы тауарлардың ... ... салу ... мәжілістемеге қол қойылды.
Кейінірек, Қырғызстан мен Өзбекстаннан әкелетін тауарларға ... ... ... шаралар - Қазақстанның сыртқы ... ... ... ... Ол екі мақсатты ... Бір ... ... ... ... ... ... олардың ішкі
рынокта позициясын нығайтуға мүмкіндік беру және ТМД ... ... ... тосқауыл қою; екінші жағынан - ... ... күрт ... ... бюджетке төлемдер төмендеп, бәсеке, тауарлар
ассортименті азайғаны және жергілікті өндірушілер өз өнім ... ... ... ... 5 ... айында ҚР үкіметі мен Ұлттық банк валюталық ... ... ... ... ... ... қабылдады.
Осы шешімді қабылдауға әлемдік қаржы дағдарысы, ТМД ... ... ... ... бойынша импортың өсуі,
экспорт бағаларының төмендеуі әсер ... Одан ... ... ... ... банкпен жасанды түрде ұстанып, ол ... ҚР ... ... ... ... бұл шара ... бағытталған салаларды қолдау, импортты
шектеу, нақты айырбас бағамын орнату, жергілікті ... ... ... ... күні ... 120 астам елдермен сауда қатынастары бар.
Оның негізгі партнерлеріне Ресей, ТМД елдері, ... ... АҚШ, ... ... ... және т.б. ... кіреді.
Экспорт пен импорт құрылымын бағалауда онын дәстүрлі ... ... ... Алдыңғы жылдары республика сыртқы рыноққа әлі де
шикізат өнімімен шығады. Өңдеуші өнеркәсіптің бүгінгі ... ... ... ... оны ... ... үшін көп ... мен уақыт керек.
Әлемдік қауымдастықта ... орын ... ... осы ... ... өндірісін ұлғайтуымыз қажет. ҚР импорттық
құрылымның басым ... ... ... ... құрал-жабдық, халық тұтыну
тауарлардан тұрады.
Қазіргі уақытта ҚР сыртқы саудасының даму бағыттарына: импорт ... ... ... ... үшін ... ... ... жаңарту үшін қазіргі заманғы технология мен құрал-жабдықтар
импортын ынталандыру.
6-кесте
ҚР сауда ... ... млн. АҚШ ... |1995 ж. |1996ж. |1997ж. |1998 ж. ... балансы |-222,4 |326,3 |-385,4 |-807,7 ... |5164,3 |6291,7 |6768,5 |5780,9 ... |-5386,7 |-6617,9 |-7153,9 |-6588,6 ... ... ... (ТМД ... млн. АҚШ ... |1995 ж. |1996 ж. |1997 ж. |1998 ж. ... ... |-227,1 |-484,8 |-192,5 |-897,9 ... |2989,9 |3533,5 |3246,1 |2532,7 ... |-3216,0 |-4018,3 |-3438,7 |-3430,6 ... ... ... ... ... млн. АҚШ ... |1995 ж. |1996 ж. |1997 ж. |1998 ж. ... ... |4,7 |-158,5 |-192,8 |90,2 ... |2175,4 |2758,1 |3522,4 |3248,2 ... |-2170,7 |-2599,6 |-3715,2 |-3158,0 ... ... ... ... бастап Қазақстандағы экономикалық
жағдайдың жақсаруы жүзеге асып, экономикалық өсу басталды. Бұл ... ... ... ... ... ... теңгенің еркін
жүзуге жіберілуі, шикізатқа әлемдік ... өсуі мен ... ... ... ... байланысты болды.
1999 жылы Қазақстанның сауда режимін реттейтін ... ... 1999 ... 1 ... ҚР ... ... жылдарда ҚР
тікелей инвестицияларды тарту бағдарламасы туралы» қаулысы; 1999 жылдың 13
шілдесінде ... ... ... ... 1999 ... 11 ақпанындағы
«Өсімдіктер карантині туралы» ҚР ... 1999 ... ... ... ... 1999 ... 16 ... «Сертификация туралы» ҚР заңы; 1999
жылдың 16 ... ... ... іс ... ҚР ... Осы ... де ... құқықтық-нормативті базасын әлемдік қауымдастыққа
қабылдаған заңдылықтар мен ... ... ... бұл ... іс-әрекетімізде оң көзқарастарды тудырды.
2000 жыл Қазақстан үшін барлық жағдайда ұтымды ... да, ... ... ... ... ... 2000 жылдың I
тоқсананында экспорт 1960 млн. АҚШ ... ... ол 1999 ... ... 190,7% және 4 ... 97,5% ... ... болса 1550 млн.
АҚШ доллары болып, 1999 жылдың І тоқсанының 112% және IV тоқсанның ... біз ... ... он ... аса ... экономика мен
сыртқы сауда нормативті-құқықтың негіздерді ... ... ... әлемдік сауда ұйымына кіргенде төмендегідей міндеттемелерін
қабылдауы ... ... ... күрт төмендетіп, тарифтік емес шараларды бүтіндей
тарифке айырбастау;
• Ауыл шаруашылық өніміне субсидия мен дотацияларды жою;
• Кедендік процедуралары ДСУ талаптарына ... ... ... тауар, қызмет көрсету мен капитал нарығын максималды ашу;
• ДСУ барлық міндетті нормалар мен тәртібін ұстану;
• ДСУ-ға кіргеннен кейін Қазақстан ... ... ие ... ... баламасы жоқ сыртқы сауда тәртібінің ырықтануы мен
ашықтығын жалғастыру;
... ... ... ... бөгеттері алынып тасталатындықтан,
әлемдік рынокқа шығу мен ... ... ... ... ... әр ... елдердің экономика мен ... ... ... туралы мәліметтер бар зор ақпараттық базаға шығу
мүмкіндігі;
• Сауда стратегиясы мен ... ... ... ашық және тең ... жасақтау мүмкіндігі мен қажеттілігі;
• Қайшылықтарды халықаралық нормалар мен тәртіптер негізінде реттеу;
• Құқықтық-нормативтік базаны ... ... ... ... ... ... ... қандай бағытты: ырықтандыру немесе
протекционизмді ұстануы бойынша анықтауы тиіс.
Біздің ... ... ... - ... ... саудадағы дәстүрлі және дұрыс бағыт сияқты. Өйткені ... ... ... ... ... ... оны
жоғалтуымыз мүмкін.
Соңғы он жылдықтар кезеңінде әлемдік сауданың ырықтанырылуы халықаралық
сауда көлемінің өсу қарқыны әлемдік өндіріс даму көрсеткіштерінен ... ... ... ... Мысалға ӘСҰ Секретариаты мәліметі бойынша 1948-
1998 жылдар мерзімінде халықаралық сауданың өсу ... орта ... 6% ... ... өндіріс -3,7% ғана болды. Осы мерзімде сауда
көлемі 17% есе өссе, өндіріс - 6% есе ғана ... ... ... ... ... ... ... өндіріс өсуіне қарағанда жылдам
және маңызды болғанын көрсетеді. Осы жағдайды мемлекеттің сыртқы сауданы
жасақтау мен ... ... ала ... қажет.
2.2 Қазақстан Республиасының сыртқы сауда айналымы.
Бұл жарияланымда ... ... ... ... бойынша
деректер кеден жүк декларациясын ... ... ... ұйымдаспаған
сауда есебінсіз беріліп отыр.
Сыртқы сауда статистикасында есепке алынатын негізгі көрсеткіштер
мыналар ... ... ... айналымы - елдің белгілі бір ... ... ... ... ... ...... рынокта өткізу үшін тауарларды шетке шығару,
сондай-ақ шетелде шығарылған тауарлардың кері экспорты.
Тауарлар импорты - ... ел ... ... арналған және кері
экспорт үшін тауарлар әкелу.
Республикамыздың кеден ... ... ... және ... ... ... сауданы есепке алудың «жалпы» жүйесі ... ... ... ... ... ... ... түсетін немесе одан шығатын
барлық тауарлар есепке ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шекара алынады.
Экспорт көлеміне отандық тауарлар экспорты, ... ... ... ... тыс ... ... ... шетелдік тауарларды
кедендік аумақта және кедендік бақылауда қайта өңдеуден кейінгі әкету, ел
аумағына кері ... ... ... ... тауарларды әкету, еркін
кеден аймағы мен еркін қоймалардан ... ... ... ... ... жалға беру мерзімі бір жыл және одан да көп тауарлардың
уақытша әкетілуі қосылады.
Импорттың негізгі құрама компоненттері болып ... ел ... ... тауарлар импорты; шетелдік ... ... ... және ... ... ... өңдеу үшін әкелу;
тауарларды мемлекеттің кедендік аумағынан тыс ... ... ... ... ... ... ... әкелу; кері импорт; еркін кеден аймағы
мен еркін қоймалар аумағына импорт; бажсыз ... ... ... жалға алу мерзімі бір жыл және одан да көп тауарларды уақытша
әкелу.
Есепке ... ... ... ... ... бір жылдан аз
мерзімге уақытша әкеліп-әкету; жойылатын тауарлар; тауарларды әкету ... ... үшін бас ... ... ... ... ... аймаққа
орналастырылған және мемлекет аумағынан тысқары әкетуге арналған тауарлар;
кеден қоймасы мен ... ... ... ... аумағына әкетілетін
тауарлар.
Сыртқы сауда ағынының географиклық бөлінуі мына тәсімде жүргізіледі:
- тауарлар экспорты - тауардың жеткізілетін (тұтынатын) елі ... ... ... - ... ... елі ... тауарларының құндық есебі ФОБ немесе ФОШ бағаларында ... ... ол ... ... бағасына оның құны және тауарды кеме ... ... ... ... ... ... мен тиеу ... импорт тауарлары – ҚСТ немесе ТСТ ... ... ... ол ... тауар бағасына оның құны, тауарды сақтандыру және портқа
немесе ... ... ... ... тасу шығыстары қосылады) шығарылады.
Қазақсган Республикасының казіргі кездегі дамуы өзара бағыныштылық және
өзара араласу процесінің ... ... ... ... ... геосаяси орны, жалпы шекарасы, басқа ... ... ... ... сондай-ақ бай табиғи ресурс қуаты өндірістік
өнеркәсіпті ... ... ... ... ... ... ... алғы шарттар жасайды. Айта
кететін жәйт, жаңа жағдайда бұрынғы одақ мемлекеттерінің арақатынасындағы
стиль де ... ... ТМД ... мен ... ... ... сауда-құқықтық негіздеріне, сауда
және тариф жөніндегі бас ассоциация ұйымының принциптеріне ... әр ... ... ... ... баж салығы, т.б. кедергілерден
құтылуға алғашқы қадамдар жасауда.
Қазіргі кезде жалпы экономикалық ... әр ... ... бар ... болды. ТМД елдерімен екі жақты келісімдер негізінде, көпжақты
келісімдерді тереңдету, аймақтық ... ... іске ... ... ... ... ... либерализациялау және
онын еркін іс-әрекетіне жағдай жасау сыртқы сауда айналымының дамуына ықпал
етеді. Шетел мемлекеттерімен сыртқы сауда ... іске қосу ... ... ... олар екі жақты байланыстардың дамуы мен
ұйымдастыру жұмыстарын, сондай-ақ ынтымақтастық көлемінде туындаған кезек
күттірмейтін мәселелерді ... ... ... және ... ... ... сауда-
экономикалық байланыста. Аймақтық эксперттердің ойы ... ... ... ... отандық өнімдерді экспорттауға әдеттегі тосқауылды алу жағдайы
әлемдік экономика мен ... ... ... ... ... ... мамандануға қарай бұрады;
ә) халықаралық саудадағы теңдік, ... ... ... ... ... ... сауда қағидалары мен жеңілдіктерге ие болады;
б) сыртқы сауданы дамытуда ұзақ жылдарға болжам ... ... ... ... ... ... сондай-ақ отандық
кәсіпкерлердің әлемдік нарыққа шығуына жол ашу.
в) республикалардың дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болуынан бастап ... мүше ... ... ... ... ... ... халықаралық сауда қағидалары мен тараған принциптердің негізінде әр
түрлі келіспеушіліктерді реттеу;
ғ) халықаралық сауда ауқымында ... ... ... базасын қолдану
мүмкіншілігі.
Халықаралық сауда орталығы ... ... ... қолданумен,
өнімнің кодын кіргізу арқылы, осы ... ... және ... ... ... сондай-ақ тұтынушылар мен импортерлер
жөнінде хабарлар бере алады. Қазіргі жағдайда ... ... ... ... ... бөлінісінің пайдасын толық қолдану мүмкін емес
және шаруашылық субъектеріне әлемдік нарыққа кіруде ... ... ... ... ... жоқ. Одан ... ... мүше болып кірудің
басқа да елдермен ... ... ... ... Ал, бұл
келісімдердің әрқайсысына көптеген қаржы керек болар еді.
Халықаралық сауда жүйесіндегі қауымдастық ... ... ... ... ... ... Орта Азия мемлекеттерінің халқының гүлденуіне жетуі мақсатында өзара
пайда және тең құқықты сақтау және ... ... ... ... ... мейлінше бейтараптығына қол жеткізу;
• республикалардың халықаралық сауда ұйымына толық құқықты мүше болуына
жетуі.
Осы жетістіктерге жетуде республикалар алдына ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі сауданы одан әрі либерализациялау (босату);
• халықаралық нарықтың ... ... ... сауда жүйесіне
кіргізудегі белсенділігін артгыру;
• экспорттық салалардың даму жолында ... ... ... ... жетілдіру;
• сауданы реттеуде қолданылып жүрген халықаралық құқық нормаларын ары
қарай жетілдіру;
• сыртқы және ішкі ... ... ... ... және несиесін
кіргізу;
• сауда инфрақұрылымының негізгі элементтерін қалыптастыру;
• экспорттық қадағалауды күшейту.
Халықаралық саудадағы мемлекеттің рөлі сауда барысындағы ... ... үш ... ... ... ... дамуы және оны басқару;
- күнделікті ресми қадағалауды жүргізу;
- өнім мен қызмет көрсетуде ірі кәсіпорындарды басқару.
Қазіргі кезде Қазақстай ... ... ... ... Оған себеп болушы бірнеше ... ... ... Негізгі
экономикалық макрокөрсеткіштер (1997 жылдың 1 қаңтары) төмендегі 2-кестеде
көрсетілген.
9-кесте
| |КӨРСЕТКІШТЕР | ... ... ішкі өнім (ЖІӨ) |11 ... |ЖІӨ, адам басына шаққанда (млн. $) |1275 ... ... млн $ (ТМД ... |6230 ... ... млн. $ (ТМД ... |4261 ... |Импорт - ЖІӨ-ге % есебінде |-20,2 ... ... ... % ... |29,6 ... ... сальдосы, млн. $ |1969 ... ... ... дефицит |-1,8 ... ... |30 ... ... ... % |4,1 ... ... жалақы (АҚШ $-ы) |101,8 ... та ... ... ішіндегі дамыған сыртқы сауда. Оның сандық
көрсеткіштері 1 және 2 суреттерде көрсетілген.
Қазақстанның басқа елдерге экспортының үлес ... ... |1994 |1995 |1996 ... (млн. $) |3230,7 |4974,4 |6230,4 ... ... ТМД |1905,2 |2801,3 |3671,6 ... ... |58,97 |56,31 |58,93 ... ... |635,5 |949,4 |1226,4 |
| |19,67 |19,09 |19,68 ... ... |690 |1223,7 |1332,4 |
| |21,36 |24,6 |21,39 ... көріп отырғанымыздай ТМД елдерінің үлес мөлшері көпшілік
орынды алады, ағни 1996 ж. 58,93%. 1997 жылы ... ... (62% ... ... жалпы сыртқы сауда айналымы 1996 ж. 10491,7
млн. $ (1995 жылғы деңгейлермен салыстырғанда 120%), оның ішінде экспорт ... млн. $ (125%), ... - 4261,3 млн, $ (113%). Оның ... ... ... Россия (49%), Украина (3%), Өзбекстан (3%).
Ал алыс шетелдердің ... ... ... үлес ... ... елдері 23%, Германия (4%), Нидерланды (35%), Ұлыбритания (3%), Азия-
тынық мұхит аймағында үлес ... (13%), ... (5%), ... ... нәтижесінде Қазақстан қуатының дамуына және ... ... ... ... ... мен ... жасайды:
1. Батыс пен Шығыс транспорттық тораптарының болмауы. Барлық транспорт
торабының ... ... ... Қазақстанның негізгі шикізат ресурстарын
тұтынатын Еуропа ... ... ... ал оған ... ... ... ... дүниежүзілік нарықта экспортық өнімдердің маркетингтік
зерттеулерін жүргізе алмауында, сондықтан да ... ... ... ... өзінің толық бағытта экспорттық саясатын
жасай алмай отыр.
3. Өндірістің дайын ... ... ... ... ... нашар дамуымен дүниежүзілік нарықта бәсекеге түсе ... ... ... ... нарығында өздерінің алатын орнын табу
қиын болып отыр.
4. Қазақстанның сыртқы экономикалық ұйымдарының ... ... ... ... ... ... да ... қателіктер
жіберуінде. Қолға не түссе соны арзанға сата беру ... ... ... ... ұзақ ... және сенімді серіктес іздеуі қажет. Жасалган
контрактілер ұзақ мерзімге және әлемдік нарықтың болашақ ... ... ... ... ... ... ... әлі қалыптасқан жоқ.
Қазіргі кезде фирмалар артық төлеуге дайын, бірақ өнім ... ... ... өніммен қамтамасыз етуі қажет. Ал, Қазақстанның ондай
мүмкіншілігі қазірше жоқ.
6. Қазақстан дүниежүзілік нарықта өнімнің кей ... ... ... сол ... ... ... ... байланысты
күрделі валюталық операциялар түспейді.
7. Әлемдік шикізат нарығы өндірушілер арасында бөлініп ... ... ... жоқ. ... Одақ ... өздерінің экономикасын қайта құрып
жатқанда, тауар өндірушілер дүниежүзілік нарықта ... ... ... Қазір жаңа орын іздеу, оның жолын табу керек. Ол өте күрделі міндет.
8. Қазіргі технологиялық ... ... ... пайдалануды
қысқартып келеді, сондықтан да шикізат нарығына сұраныс азайып келеді.
9. Қазақстан технологиясы артта деген атақ ... ... ... жаңа ... өзі ... ... арзан болуы мүмкін.
10. Қазақстан сауда және тариф жөніндегі бас ассоциацияға ... ... ... ... ұйымдарына мүше емес, сондықтан да ... ... ... жоқ. ... ... ... ... бөлінген, олар басқа жақтан ... ... ... ... өз ... бар, оны білу және ... қажет.
Алдағы ұзақ жылдар болжамында Батыс серіктестер Қазақстан экспортындағы
әдеттегі өнімдердің, экспортына қызығушылығы осы қалыпта ... деп ... ... ондай шикізаттар өздерінде де жеткілікті (мысалы, көмір, қара
металл, астық т.б.).
Ал Шығыс серіктестерге келсек, олар ... ... ... ... өнімдерін алуға қызығушылығы артады, себебі бұл аймақта
индустриализацияның сондай сатысында тұр. Оларға құрылыс ... ... т.б. ... қажет. Бірақ бұл жерде де ... тұр. ... ... тек халықтың күнделікті қажетін өтеу
және өндірістің қызметін бақылау ғана емес, сондай-ақ ... ... ... және ... ... ... ... жылдардағы
импортты ұтымды ауыстыру бағыттары, импортты ... ... ... ... ... да ... түрлері). Ол өнімдер
импорт өнімдерінің бағасына қарағанда аз шығындармен өндірілуі тиіс.
2.3 ... ... ... орны және ... шетке шығару, қазіргі дүниежүзілік шаруашылық пен халықаралық
экономикалық қатынастардың маңызды нысаны.
Капиталды шетке шығару ... ... көп ... ... бұзды.
Капиталды шетке шығару халықаралық экономикалық қатынастар жүйесінде басым
рөлге ие болуда. Экономикалық ынтымақ және даму ... ... ... ... ... ... ... қарқыны 34%-ке
жетіп, дүниежүзілік сауда қарқынынан 5 есе артық болған.
Капиталды шетке шығару ... - ... бір ... ... ... тауар немесе ақшалай нысанда басқа бір елдің өндірістік
процесі мен айналымына кіргізу. Ең алғаш ... ... ... ... ... шұғылданды. Олар өз капиталдарын дүниежүзілік
шаруашылықтан тысқары мемлекеттерге шығарды. Дүниежүзілік ... бұл ... ... ... ... сөйтіп капиталды шетке шығару
дамыған елдермен қатар дамушы елдердің де ... ... Бұл ... ... елдердің» іс-әрекеттері екпінді.
Капиталды шетке шығарудың негізгі себебі және алғы шарты ... ... ... және ... тыс ... Сондықтан,
іскерлік пайда немесе процент табу мақсатында ол ... ... ... ... ... ... ... шамадан тыс қорлануы 180-
200 млрд. долларға жеткен.
XX ғасырдың екінші жартысында капиталды ... ... ... өсіп ... ... ... өсу қарқыны бойынша капитал экспорты тауар экспортын
да, өнеркәсібі дамыған елдердің ішкі ... ... ... қарқынын да
артта қалдырды. Капиталды шетке шығару көлемінің ... өсуі ... ... ... ... халықаралық ауысуы дегеніміз – капиталдың меншік ... көзі ... ... ... ... ... ... өзі
әрбір ел бір мезгілде капиталды экспорттаушы да, ... да ... яғни ... ... ... ... ... сауда айналымының құрамына қысқаша
тоқтала кеттім. 2004 жылы қаңтар – тамызда экспорттың үлес салмағы, ... 40,4% ... 2003 ... қаңтар тамызбен салыстырғанда, сол ... үлес ... 38,4% ... ... ... айналымының құрамында
елеулі өзгеріс болды, импорттың үлесі сыртқы ... ... ... ... ... ... ... әжептеуір өсті.
Ал дамыған капиталистік елдермен экспорттың үлесі 1996 ж. ... ... Бұл ... ... ... ... ... үстінде.
Импорттың құрылымында тұтыну өнімдері және ... ... ... ... Ал ... ... көбінше шикізат және жартылай
шикізат шығаруға негізделіп отыр. Жақын жылдардағы республика тарапынан
экспортты және ... ... ... ... және кезек күттірмейтін
саясатқа айналуы тиіс. ... пен ... ... ... ... басқару әдістерінің әлсіз екенін байқауға болады, ... ... ... ... ... ... ... – мұнай, қара әлі сақталып отырғандықтан
Қазақстанның сыртқы сауда айналымының 2004 жылғы жалпы сомасы 30 ... ... асып ... ... бұл 2003 жылғы 21,1 млрд доллардан әлдеқайда
көп.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Р.Е.Елемесов. «Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... «Халықаралық экономикалық қатынастар». Оқу
құралы. Алматы, «Санат». 1998.
3. Маманов, ... ... ... ... Г.Н. ... экономика». Оқу құралы. Алматы.
«Экономика». 2000.
5. Н.Қ.Мамыров, М.Ә.Тілеужанова. ... ... ... ... ... теория негіздері». Оқулық. Алматы, «Санат». 1998.
7. Сейтқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, ... ... ... ... Райымқұлов С. «Экономикалық теория негіздері». Шымкент 2005ж.
9. Құлпыбаев С. «Қаржы» - ... 2003. 426-440 ... ... Б. А. ... экономика негіздері» -Ақтобе, 1993.
11. Қазақстан – цифрларда. 2005 жыл. Статистикалық жинақ. Алматы,
2005ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-ның экономикалық өсіміне экспортты-импорттық операциялардың әсері104 бет
Жұмыртқа және жұмыртқа өнімдерін , өсімдіктерді (импорттау,экспорттау және әуе,су,темір жол көліктерімен) тасымалдау және ветеринариялық – санитариялық бақылау9 бет
Капитал экспорттаушы және импорттаушы елдер үшін капитал ауысуының салдары4 бет
Тауарлар импорты және экспорты кезіндегі валюталық бақылау10 бет
Қазақстан Республикасының экспорты мен импорты37 бет
Қой мен ешкіні су, әуе, темір жолмен, автокөлікпен импорттау ,экспорттау кезінде ел ішінде тасымалдау кезінде қойылатын талаптар ветеринариялық- санитариялық бақылау10 бет
Қр-ның экономикалық өсіміне экспортты-импорттық операциялардың әсері туралы90 бет
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
Camtasia Studio бағдарламасында бейнесабақтар жасау23 бет
Акциздер4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь