Сыбайлас жемқорлықпен күрестегі әлемдік тәжірибе

МАЗМҰНЫ

БЕТ

КІРІСПЕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.5
I ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚҰҚЫҚ ПЕН ҚАЗАҚСТАН ЗАҢНАМАСЫНДА СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ КҮРЕСТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
1.1 Сыбайлас жемқорлық: теориялық негіздері, даму тарихы және түрлері .6.13
1.2 Сыбайлас жемқорлық қылмыстың себептік.кешендік факторлары . . . .13.19
1.3 Халықаралық құқық пен Қазақстан Республикасының заңнамасындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің даму тарихы . . . . . . . . . . . . . . . . .19.29

II ШЕТЕЛ МЕМЛЕКЕТТЕРІНІҢ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ КҮРЕСТЕГІ ТӘЖІРИБЕ
2.1 Шетел мемлекеттеріндегі сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және жолын кесу шаралары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30.36
2.2 АҚШ пен Канададағы сыбайлас жемқорлық мәселелері және оған қарсы күрес әдістері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37.41
2.3 Сингапурдың жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы заңнамасы . . . . 42.44
2.4 Жапония мен Оңтүстік Кореяда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы заңнаманың жүзеге асырылуы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45.51

III СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ ҚОЛДАНЫЛАТЫН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ . ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚҰРАЛДАР
3.1 БҰҰ.дың сыбайлас жемқорлыққа қарсы қолданылатын халықаралық.құқықтық актілері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52.56
3.2 Еуропа Кеңесінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы конвенциялары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .57.62
3.3 Экономикалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымының парақорлыққа қарсы күрес жөніндегі конвенциялары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63.65
3.4 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті жүзеге асыратын халықаралық құрылымдар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .66.69

ҚОРЫТЫНДЫ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70.73

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74.79
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектiлiгi. Демократиялық институттар мен құндылықтар сыбайлас жемқорлықтың көріністерімен, сондай-ақ, одан туындайтын қоғамның тұрақты және қауіпсіз дамуына қатер төндіретін проблемалармен сыйыспайтыны даусыз. Тиісінше Қазақстанда іске асырылып жатқан демократиялық қайта құрулар сыбайлас жемқорлықтың барлық көріністеріне қарсы барлық деңгейлердегі күресте тиімді жұмыс істейтін жүйесіз мүмкін емес.
Сыбайлас жемқорлықтың мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігін едәуір төмендететіні, қоғамда демократиялық қайта құруларды жүзеге асыруды тежейтіні, елдің халықаралық беделіне көлеңке түсіретіні белгілі. Ең бастысы – адамдардың қоғамдық демократиялық негізіне деген сеніміне, заң мен әділдікке деген сеніміне, түптеп келгенде, билікке деген сеніміне сызат түсіретіні даусыз. Ұсынылып отырған зерттеудің негізгі өзектілігі де осында.
Зерттеудің нысаны. Жұмысымызда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі әлемдік тәжірибені зерттей, талдай отырып, осы құбылысқа тән себептік-кешендік факторларды, оған қарсы қолданылатын халықаралық-құқықтық құралдарды қарастырып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің даму тарихына тоқталамыз.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен мiндетi. Жұмыстың мақсаты – сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мәселесіндегі халықаралық тәжірибені саралап, айқындап, сыбайлас жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөніндегі заңнаманың қоғамның дамуына қарай іс жүзінде жетілдіріп отыратынына көз жеткізу. Ол үшін мынадай міндеттерді орындау көзделді:
- сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы мәселенің ғылыми-теориялық негіздерін айқындау;
- сыбайлас жемқорлықтың болмысын, түрлерін, негізгі белгілерін, ерекшеліктерін, субъектілерін анықтау, сондай-ақ пайда болу себептерін айқындау;
- сыбайлас жемқорлық қылмыстарды себептік-кешендік факторларына қарай топтастырып, оларға сипаттама беріп, жіктеу;
- әлем мемлекеттерінің сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және жолын кесу мәселесіндегі тәжірибесін зерттеу;
- дүниежүзілік қауымдастықтың сыбайлас жемқорлыққа қарсы
қолданылатын халықаралық-құқықтық актілеріне шолу жасап, олардың әр мемлекеттің даму ерекшеліктеріне қарай қолданылуын талдау.
Зерттеу материалдары. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мәселесін Б.В Воложенкин, Г.А. Сатаров, П.А.Кабанов, М.Л. Цирик, М.И. Лёвин, Н.А. Морозов, И.И.Сулима, Г.В. Игнатенко, Ю.А.Кузнецов, А.В.Хомутова және де басқа ғалымдар зерттеді.
Жемқорлықтың қағидаларын, түрлері мен нысандарын, себептік-кешендік факторларын, сондай-ақ шетел мемлекеттерінің тәжірибесін пайдалануды, қолдауды ұсынған мынадай қазақстандық ғалымдардың еңбектері осы мәселенінің зерттелуіне елеулі үлес қосты: Б.А.Амрекулов, Г.И.Баймұрзин, И.Ш.Борчашвили, С.Ғ.Қапаров, Ш.Құттаяқов, Д.В. Құрбатов, Г.С.Мәуленов, М.О.Нәукенов, С.С.Сартаев, Е.З.Тұрғымбаев, М.К. Ынтықбаев және тағы басқалар.
Жұмыстың зерттеу әдiсi. Жұмыс сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы халықаралық тәжірибені зерттеуге арналғандықтан, сыбайлас жемқорлық факторларын белгілеудегі негізге алынған сипаттамалы әдіс, талдау әдісі, осы құбылыстың себептерін анықтау, ерекшелігін нақтылау үшін салыстырмалы әдіс, салыстырмалы-тарихи, бақылау әдiстері қолданылды.
Зерттеудiң теориялық және практикалық маңыздылығы. Зерттеудің нәтижелерi мен тұжырымдары сыбайлас жемқорлық, оған қарсы күрес мәселесінің ғылыми негiздерiн өз деңгейiнде толықтырады. Арнайы зерттеу нысанасы негiзiнде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы әлемдік тәжірибені жинақтап, жүйелеуге талпыныс жасалды. Зерттеудiң нәтижелерiн сыбайлас жемқорлық қылмысқа қарсы күрес мәселесі бойынша арнаулы курстар оқуда, семинарлар жүргiзуде, заңтану курсында, қоғамдық практикада пайдалануға болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

Нормативтік - құқықтық актілер
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 ж. 30 тамыз //Алматы: Жеті жарғы, - 100 бет.
2 Қазақстан – 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп өркендеуі, қауіпсідігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Алматы: Білім, 2001. – 96 бет.
3 Мемлекет басшысының «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты 2008 ж. 6 ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауы.
4 Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексi. 2003 ж. 25 қыркүйектегі №484 Кодексі. //Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы. 2003 ж. - № 15-16, 211 - құжат
5 Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексі.
2001 ж. 30 қаңтардағы №155 Кодексі. //Егемен Қазақстан. - 2001 ж. 13 ақпандағы. - №31-34.
6 «Қазақстан Республикасының қаржы полициясы органдары туралы» 2002ж. 4 шілдедегі №336 Заңы. //Егемен Қазақстан. – 2002ж. 12 шілдедегі. - №158 - 159.
7 Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» 1998 ж. 2 шілдедегі №267 - 1 Заңы. //Казахстанская правда. - 1998 ж. 9 шілдедегі. - №132.
8 Өзгерістер мен толықтырулар еңгізілген Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» 2007 ж. 21 шілдедегі - №308 Заңы. //Казахстанская правда. – 2007 ж.- 27 шілдедегі .- №315.
9 Қазақстан Республикасының «Біріккен Ұлттар Ұйымының сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясын ратификациялау туралы» 2008ж. 4 мамырдағы №31 – Заңы. //Егемен Қазақстан. – 2008ж.- 6 мамырдағы .- №130-131.
10 Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасы Президентінің жанынан Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мәселелері жөніндегі комиссия құру туралы» 2002 ж. 2 сәуірдегі - № 839 Жарлығы. //Қазақстан Республикасының ПҮАЖ - ы, 2002 ж. - №10, 92 - құжат
11 Қазақстан Республикасы Президентінің «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті күшейту, мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар қызметіндегі тәртіп пен реттелікті нығайту жөніндегі шаралар туралы» 2005 ж. 14 сәуірдегі - № 1550 Жарлығы. //Казахстанская правда. – 2005 ж. 15 сәуірдегі - №87 – 88.
12 Қазақстан Республикасы Президентінің «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің 2006 - 2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» 2005 ж. 23 желтоқсандағы №1686 Жарлығы. //Егемен Қазақстан. – 2005 ж. 30 желтоқсандағы - № 292 - 295.
13 Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агентігін (қаржы полициясы) қайта ұйымдастыру туралы» 2005 ж. 25 ақпандағы - №1521 Жарлығы. //Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж. №9,76 – құжат.
14 Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшiлерiнiң ар-намыс кодексі туралы» 2005 ж. 3 мамырдағы - №1567 Жарлығы// Егемен Қазақстан. - 2005 ж. 5 мамырдағы - № 94.
15 Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Польша Республикасының Үкіметі арасында Ұйымдасқан қылмысқа және қылмыстардың өзге де түрлеріне қарсы күрестегі ынтымақтастық туралы келісім жасау туралы» 2002ж. 24 мамырдың - №566 Қаулысы //ПҮАЖ-ы, 2002ж. - №576, 172 – құжат.
16 Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Норма шығармашылығы қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» 2002 ж. 30 мамырдағы №598 Қаулысы.//Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007ж. - №16, 172 – құжат. Өзгертулер енгізілумен 2007 ж. 20 наурыздағы - №217 Қаулысымен.
17 Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөніндегі агентігінің (қаржы полициясы) Ережесі туралы» 2004ж. 29 қаңтардағы - №100 Қаулысы. //Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004ж. - №4, 56 – құжат.
18 Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Қолданыстағы заңнаманы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бөлігінде жетілдіру мәселелері жөнінде ведомствоаралық комиссия құру туралы» 2007 ж. 14 наурыздағы - №193 Қаулысы. //Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007ж. - №8, 92 – құжат.
19 Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы 2007 ж. 20 наурыздағы - №217 Қаулысы //Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007ж. - №9, 105 – құжат.
20 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Соттардың сыбайлас жемқорлыққа байланысты қылмыстар жөніндегі қылмыстық істерді қарау практикасы туралы» 2001ж. 13 желтоқсандағы - №18 Нормативтік қаулысы //Егемен Қазақстан. – 2001ж. 4 қаңтардағы - №2-3.
21 Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының «Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды жасаған, тәртіптік жауаптылыққа тартылған тұлғалардың есебін жүргізу жөніндегі Нұсқаулықты бекіту туралы» 2004 ж. 20 қаңтардағы - №4 бұйрығы //Қазақстан Республикасы орталық атқарушы және өзге де мемлекеттік органдарының нормативтік құқықтық актілер Бюллетені - 2004 ж. - №13-16, 915-құжат
22 Біріккен Ұлттар Ұйымының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы» Нью-Йорк, 2003ж. 31 қазандағы Конвенциясы.
23 Еуропа Кеңесінің «Сыбайлас жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілік туралы» Страсбург 1999 ж. 27 қаңтардағы Конвенциясы.
24 Еуропа Кеңесінің «Сыбайлас жемқорлық үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілік туралы» 1999 ж. 9 қыркүйектегі Страсбург, 1999 ж. 4 қарашадағы Конвенциясы.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ЗАҢ ФАКУЛЬТЕТІ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚҰҚЫҚ ЖӘНЕ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚ КАФЕДРАСЫ
Кафедра меңгерушісі қорғауға жіберді
«___» _____________________ 20__ж.
________________________________
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
«Сыбайлас жемқорлықпен күрестегі әлемдік ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ПЕН ... ЗАҢНАМАСЫНДА СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ
КҮРЕСТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
1.1 Сыбайлас жемқорлық: теориялық негіздері, даму тарихы және түрлері .6-13
1.2 ... ... ... ... факторлары . . . .13-19
1.3 Халықаралық құқық пен Қазақстан Республикасының ... ... ... күрестің даму тарихы . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ҚАРСЫ КҮРЕСТЕГІ ТӘЖІРИБЕ
2.1 Шетел мемлекеттеріндегі сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . ... АҚШ пен ... ... ... мәселелері және оған қарсы күрес
әдістері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... . . . . 42-44
2.4 Жапония мен ... ... ... жемқорлыққа қарсы күрес
саласындағы заңнаманың жүзеге асырылуы. . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . ... ... ... ... ҚОЛДАНЫЛАТЫН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ – ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚҰРАЛДАР
3.1 БҰҰ-дың сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . ... ... Кеңесінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы
конвенциялары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... және Даму ... ... ... күрес
жөніндегі конвенциялары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . ... ... ... қарсы күресті жүзеге асыратын ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . ... ... ТІЗІМІ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. ... ... ... ... мен құндылықтар
сыбайлас жемқорлықтың көріністерімен, сондай-ақ, одан туындайтын қоғамның
тұрақты және қауіпсіз дамуына қатер ... ... ... ... Қазақстанда іске асырылып жатқан ... ... ... ... ... көріністеріне қарсы барлық
деңгейлердегі күресте тиімді жұмыс істейтін жүйесіз мүмкін ... ... ... ... ... ... ... демократиялық қайта құруларды жүзеге асыруды
тежейтіні, елдің ... ... ... түсіретіні белгілі. Ең
бастысы – адамдардың қоғамдық демократиялық негізіне деген сеніміне, заң
мен ... ... ... ... келгенде, билікке деген сеніміне сызат
түсіретіні даусыз. Ұсынылып ... ... ... өзектілігі де
осында.
Зерттеудің нысаны. Жұмысымызда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі
әлемдік тәжірибені зерттей, ... ... осы ... тән ... ... оған ... қолданылатын халықаралық-құқықтық
құралдарды қарастырып, ... ... ... ... даму ... жұмысының мақсаты мен мiндетi. Жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... ... ... саралап,
айқындап, сыбайлас жемқорлық ... ... ... жөніндегі заңнаманың
қоғамның дамуына қарай іс жүзінде жетілдіріп ... көз ... ... ... ... ... көзделді:
- сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... ... ... ... болмысын, түрлерін, негізгі белгілерін,
ерекшеліктерін, субъектілерін анықтау, сондай-ақ ... болу ... ... ... ... ... ... қарай
топтастырып, оларға сипаттама беріп, жіктеу;
- әлем ... ... ... ... алу және ... ... ... зерттеу;
- дүниежүзілік қауымдастықтың сыбайлас жемқорлыққа қарсы
қолданылатын халықаралық-құқықтық актілеріне шолу ... ... ... даму ... ... қолданылуын талдау.
Зерттеу материалдары. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес ... ... Г.А. ... ... М.Л. ... М.И. ... ... И.И.Сулима, Г.В. Игнатенко, Ю.А.Кузнецов, А.В.Хомутова және де
басқа ғалымдар зерттеді.
Жемқорлықтың қағидаларын, түрлері мен ... ... ... ... ... ... пайдалануды,
қолдауды ұсынған мынадай қазақстандық ғалымдардың еңбектері осы мәселенінің
зерттелуіне ... үлес ... ... ... ... ... Д.В. ... Г.С.Мәуленов,
М.О.Нәукенов, С.С.Сартаев, Е.З.Тұрғымбаев, М.К. ... және ... ... әдiсi. Жұмыс сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
саласындағы халықаралық ... ... ... сыбайлас
жемқорлық факторларын белгілеудегі негізге алынған сипаттамалы әдіс, талдау
әдісі, осы ... ... ... ... ... ... әдіс, салыстырмалы-тарихи, бақылау әдiстері қолданылды.
Зерттеудiң ... және ... ... Зерттеудің
нәтижелерi мен тұжырымдары сыбайлас жемқорлық, оған қарсы күрес мәселесінің
ғылыми негiздерiн өз ... ... ... зерттеу нысанасы
негiзiнде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы әлемдік ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа қарсы күрес мәселесі бойынша арнаулы ... ... ... ... курсында, қоғамдық практикада пайдалануға
болады.
I Бөлім. Халықаралық құқық пен ... ... ... ... ... қалыптасуы және дамуы
1.1 Сыбайлас жемқорлық: теориялық негіздері, даму ... және ... ... даму ... ежелгі кезеңнен бастау алады. Атақты
француз философы Шарль Луи Монтескье: «Көптеген ... ... ... билігі бар адам, қылмыс жасауға бейім тұрады және де
тиісті шекке жетпейінше, сол бағытта әрекет ... ... - деп ... ... ... ... ... тұрғысынан түсіну және
оған қарсы күрес шараларын іске ... ... ... ... алу ... бұзушылармен жұмыс жүргізу жөніндегі БҰҰ-дың ... ... ... ... ... ... ... бойынша практикалық
шаралар» атты нұсқаулықта ... ... ... 1990 ... ... Осы құжатты талқылау нәтижесінде ... ... ... ... ... ... Осы ... мағынасынының сипатына қарай сыбайлас жемқорлыққа жататын
барлық құқық бұзушылықтар ... ... ... ... ... және қылмыстық-құқықтық бұзушылықтар, бұл сыбайлас жемқорлық
жолына түскен субъектінің қызметтік бабын өз басының пайдасына ... ... ... көрінеді.
2. Мемлекеттік қызметтегі тұлғаларды сыбайлас жемқорлық жолына ... ... ... ... ... шенеуніктердің
артықшылықтарды заңсыз пайдаланғанын жатқызуға ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалар толықтырылып
отырады.
3. Өз қызмет жағдайын жемқорлық ... ... ... ретінде заңға
қайшы сипатта пайдалану.
4. Жемқорлықтың көрініс табуының ең қауіпті екі түрі:
- мемлекеттік немесе қоғамдық ... ... ... ... ... қызметкерлердің әрекетінде ұрлық белгілері байқалмаса да,
олардың ... да бір ... ... ... алу ... ... ... теріс пайдалануы.[3]
1979 жылы БҰҰ-дың Бас Ассамблеясы және сыбайлас жемқорлық ... ... ... ... 1990 ж.) ... ... ұсынды:
«Сыбайлас жемқорлық – бұл жеке адамның немесе бір топ адамдардың қызмет
жағдайын өз ... ... ... ... және ... қызмет бабын заңсыз пайда алуға бағыттауы». [4]
Енді бір анықтама 1999 жылғы «Сыбайлас жемқорлық үшін ... ... атты ... ... ... берілген, онда:
«Сыбайлас жемқорлыққа – мемлекеттік, муниципалдық немесе өзге де қоғамдық
қызметшілердің немесе коммерциялық не өзге де ... ... ... кез келген мүлікті заңсыз алуы, оны иемденуге құқықты болуы,
қызметті немесе ... ... ... ... тұлғалардың
осындай мүлікті, оны иемдену құқығын басқа тұлғаға беру, қызмет көрсету
және жеңілдіктер ұсыну жатады.[5]
Кейбір ... ... осы ... ... ... ... сыбайлас
жемқорлық құбылысы құқық ұғымының шеңберінен әлдеқайда кең.
М.О. Нәукенов: «Сыбайлас жемқорлық» және «ұйымдасқан ... ... ... қарауды ұсынады. Оның ... ... ... қылмыс өкілдері мемлекеттік ... ... ... ретінде пайдаланады, бұндай жағдайда қылмысты ... ... ... ... ... қылмыс өкілдері билік
органдарын өз мақсатына жету үшін ... және ... ... ... ... ... ... жемқорлықты: «кез келген қызметкердің қызмет
жағдайын пайда күнемдік мақсатында пайдалануы», - деп сипаттайды.[7]
Қазақстан ... 1998 ... 2 ... «Сыбайлас жемқорлыққа
қарсы күрес туралы» Заңының 2-бабына сәйкес: «Мемлекеттік міндеттерді
атқаратын адамдардың, сондай-ақ соларға ... ... ... және ... ... ... ... отырып, не
мүліктік пайда алу үшін ... өз ... ... ... ... ... ... арқылы заңда көзделмеген мүліктік игіліктер мен
артықшылықтар алуы, сол сияқты бұл адамдарға жеке және ... ... ... мен ... ... ... ... арқылы оларды
сатып алуы сыбайлас жемқорлық деп ұғынылады».[8]
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев атап ... ... – бұл ... ... одан ... ... ... саяси жүйе, бірде-бір саяси тәртіп қорғалған емес».
[9]
Қазіргі отандық әдебиеттерде: «Сыбайлас жемқорлық - ... ... - пара ... ... алу, ... ... ... деген мағынаны
білдіреді) деп қоғамдық және саяси қызметкерлердің, лауазымды ... ... ... ... яғни ... ... әскери және тағы
басқа да салалардағы қызметкерлердің қолындағы билігінің мүмкіндіктерін
және қызмет бабын жеке басын байыту ... ... ... ... пікірінше: «Сыбайлас жемқорлық - бұл кез-келген
лауазымды тұлғаның ... және тағы ... ... ... ... ... жасаған қылмысы. [10]
Жоғарыда келтірілген анықтамаларды талдай келе, мынадай ... ... ... жемқорлық құбылысының өзіне тән белгілері бар;
- сыбайлас жемқорлық - бұл, ең алдымен, әлеуметтік құбылыс;
- халықаралық құжаттарда жемқорлықтың нақты ... ... ... ... ... құқықтық дәстүрлер негізінде өздерінің жемқорлыққа
қарсы құралдар жиынтығын анықтайды;
- жемқорлық ұғымы ... ... ... құқықтық анықтамасына
негізделмеген.
Сөйтіп, айтылғандарды қорыта келе, сыбайлас жемқорлық - бұл екі ... ... деп ... ... оның бірі – өз ... заңға қарсы пайдаланатын мемлекттік немесе жеке қызметте жұмыс
істейтін тұлға, екіншісі – ... ... жеке ... өз ... яғни материалдық жағдайын көтеру, артықшылық алу, заңда көзделген
жауапкершіліктен таю тағы үшін пайдаланатын ... ... ... ... ... асырылуы мүмкін:
1. мемлекеттік қызметшінің өзі алдына келген адамды пара, сыйақы ... ... бір ... бұл ... ... ... болуы мүмкін, мемлекеттік
қызметшіге көп жағдайда психологиялық қысым көрсетіп, оны ... ... ... сыйақы алуға итермелейді.
Сыбайлас жемқорлықтың түрлері мен типологиясын қарастыру үшін, сыбайлас
жемқорлық субъектілерінің қызметтік ... өз ... ... пара беруші мен пара алаушының мәртебесіне, пара берушінің
өзіне алған пайдасына, пара берудің ... ... ... және ... қарай келесі жіктелімге назар аударалық.[11]
Сыбайлас жемқорлық қарым-қатынастарының типологиясы(1-Кесте)
|Сыбайлас жемқорлық | ... ... ... ... ... ... ... өз ... ... ... ... ... пайдаланушы |сыбайлас жемқорлық ... ... ... ... ... ... ... басқарушы тұлға алдына келген адамды |
|қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... келген адамның өзі пара ұсынады. |
|Пара беруші субъект ... адам ... (кез ... ... |
| ... пара (нақты фирмалар) |
| ... пара ... ... ... |
| ... ... ... ... түрі ... ... ... ... |
|Пара берушінің пара беру ... үшін пара беру ... ... адам бір ... ... ... ... тиіс) |
| ... үшін пара беру ... ... адам бір ... ... тоқтатуы тиіс, сөйтіп өз қызметтік |
| ... ... |
| ... ... қарау» үшін берілетін пара (пара |
| ... адам ... ... ... бір тұлғаның |
| ... ... кір ... ... ... ) ... ... |Орталықтандырылмаған жемқорлық (пара беруші кез|
|қарым-қатынастың |келген адам өз ... ... ... |
|орталықтандырылу дәрежесі ... ... ... ... ... ... қарай» (төменгі сатыдағы |
| ... ... ... ... және ... |
| ... ... бөліседі) ... ... ... ... сатысында орын алған сыбайлас |
|қарым-қатынастың таратылу |жемқорлық (биліктің төменгі және ортанғы ... ... |
| ... ... ... орын ... ... |
| ... ... ... ... және |
| ... ... |
| ... сыбайлас жемқорлық |
| ... ... ... ... ... ... түрдегі сыбайлас жемқорлық |
|байланыстардың жиілігі ... ... ... жемқорлық |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ) ... ... ... көз ... ... ... және ерте таптық
қоғамдарда абыздарға, көсемдерге, әскербасыларына олардың көрсеткен ... үшін ... беру ... норма болып қабылданғаны ... ... ... ... ... төменгі шендегі қызметкерлердің
белгіленген бір төлемақыға риза ... ... ете ... яғни олар
белгілі бір көлемде жалақы алатын болды. Ал төменгі ... ... ... ... ... ... қызметі үшін жасырын
түрде қосымша төлем талап ... ... осы ... ... ... ... деп ... болады.
Антик қоғамы (көне грек қала-мемлекеттер, республикалық Рим) тарихының
ерте заманында кәсіби ... ... ... ... ... ... да жоқтың қасы еді. Бұл құбылыс антик қоғамы құлдыраған
дәуірде кең өріс ала ... Осы ... рим ... «corrumpire» деген
термин пайда болып, «бүлдіру», «біреуді сатып алу» ... ... ... асыра пайдаланушылық жағдайы болған кезде қолданылған. Мемлекет
неғұрлым орталықтандырылған болса, соғұрлым ... ... істі өз ... шешуі шектеулі болады, осыған орай төмендегі
және жоғарыдағы шенеуніктер қатаң қадағалаудан ... ... ... түрде пара алып, сөйтіп заңды бұзушылыққа жол беріледі. ... ... ... ... ... ... азиялық тәсілінде
байқалады. Сөйтіп, Артхашастраның авторы сараң шенеуніктердің мемлекеттік
мүлікті талан-таражға салудың 40 тәсілін көрсеткен.
Сыбайлас жемқорлықтың жаңа ... кең өріс алуы ХІХ ... ... ХХ ... ... ... Бір жағынан, іс-шараларды мемлекеттік реттеу
дәрежесі көтеріліп, осыған орай ... ... ... түсті. Екінші
жағынан, ірі кәсіпкерлік пайда болып, олар өз ... жету ... ... ... ... ... ... (Екінші дүниежүзілік
соғыстан кейін Батыс Еуропа елдерінде) саяси ... ... ... партиялық сыбайлас жемқорлық кең етек ала бастады. ХХ ғасырдың екінші
жартысында ... ... ... саяси дербес ел болып дамыған ... ... ... ... кезден бастап сыбайлас жемқорлық
жолына түскен еді. ... ... ... ... ... жаққа қарай»
сыбайлас жемқорлық түрі кездеседі, бұндай ... ... ... өз ... қарамағындағы қызметкерлерді жазаға тартады. ... ... ... ... ... түрі де ... бұндай
жағдайда жоғары қызметте тұрған шенеуніктер ашық түрде пара алып, алған
парасымен ... ... ... ... (сыбайлас
жемқорлықтың осындай жүйесі Оңтүстік Кореяда байқалады). «Үшінші әлем»
елдерінде (Филлипинде, Парагвайда, ... ... ... елдерінде)
клептократиялық тәртіп орнаған, бұл елдерде ... ... ... ... ... және пара бермесе ешбір іс
орындалмайды. 1990 жылдары сыбайлас жемқорлық мәселесі аса өзекті мәселеге
айналды. Осы кезде бұрынғы социалистік ... ... ... аса ... ... келе айтатынымыз, ХХ ғасырда сыбайлас жемқорлықтық қарым-
қатынастың даму үдерісі мынадай:
- сыбайлас ... түрі мен ... ... ... ... түрдегі сыбайлас жемқорлық жүйелі түрдегі сыбайлас жемқорлыққа
айналды.
- биліктің төменгі сатысында орын алған сыбайлас жемқорлық биліктің ... ... одан әрі ... ... жемқорлық сипатына ие
болды.
1.2 Сыбайлас жемқорлықтық қылмыстың себептік-кешендік факторлары
Сыбайлас жемқорлық мәселесін зерттеген кезде мынадай сауал ... ... ... болу ... қандай және осы құбылыс неліктен
осындай түрде жүзеге асады.[12] Сыбайлас жемқорлықтың пайда болу себептерін
зерттеу барысында бірқатар киындықтарға тап ... ... бір ... ... себептері ме әлде салдары ма екенін анықтау да
қиындық туғызады. [13]Сыбайлас жемқорлықтың ... болу ... ... ... ... ... саяси,
ұйымдастырылған, құқықтық себептер, сондай-ақ мәдени-этикалық ... Осы ... ... ... ... ... ... кеңістік
ерекшеліктерін талдау кезінде айқындалғандай, елдегі сыбайлас жемқорлықтың
өріс алу дәрежесі экономиканың даму деңгейіне ... ... ... ... ... да болады. Халықаралық Валюта қоры ... ... ... ... ... ел ... ... кедергі келтіреді. Сондай-ақ сыбайлас жемқорлық елге келетін
инвестициялар ... ... ... ... ... жұмысқа
тартатыны, бай табиғи ресурстарды тиімсіз пайдалануға жол беретіні, сонымен
қатар, сыбайлас ... ... ... өркендеуді арттыруға
бағытталған реформалардың жүргізілуін ... ... ... ... (орман, минералдық, су ресурстары) жақсы қамтылуы да сыбайлас
жемқорлықтың дамуының бір ... ... ... Елдегі бұндай байлыққа
екі тұрғыдан қарауға болады. Бір жағынан, елде бай ... ... ел ... ... ... ... ... жемқорлықтың
төмендеуіне себеп болуы керек. Екінші жағынан, табиғи байлық ... ... ... ... пайда алуды мақсат тұтқан сыбайлас
жемқорлық субъектілерін ... ... ... қоры ... ... ... жемқорлық мемлекетке түсетін жылдық табысты
төмендетеді, себебі салық төлемеудің, салық төлеуден заңсыз ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді.
Жемқорлықтың өріс алу себептерінің аса маңыздысы - мемлекеттік және жеке
секторлар қызметкерлерінің ... ... ... ... төмен
болғандықтан, шенеуніктер қосымша табыс көздерін іздестіреді, осындай
жағдайда шенеуніктер ресми қызметтік ... ... ... ... ... ... табысы үлкен көлемді болғандықтан, олар
өз қызметінің қауіпсіздігін және тұрақтылығын ... ету ... ... ... ... ... жасамауына
жағдай туғызады: қызмет бабында өз міндеттерін адал да ... ... ... ... ... ... ... түрде лауазымын
көтереді. Осындай жағдайда лауазымды ... өз ... ... ... ... әділ әрі адал ... тырысады.[17]
Білім беру жүйесі экономиканың өрістеуінің аса маңызды жетістіктерінің
бірі болып саналады. Қоғамның білім деңгейі неғұрлым жоғары болса, ... және ... ... ... өте ... ... орай, қоғамның білім деңгейі мен сыбайлас жемқорлықтың ... ... ... ... ... бар ... ойдамыз.
Айтылғандарды қорытындылай келе, айтатымыз:
- жағымсыз элеуметтік-экономикалық факторлар кез келген мемлекетте сыбайлас
жемқорлықтың пайда болуы, ... және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық факторлар
белгілі бір жағдайларда сыбайлас жемқорлықтың алдын алу үшін ... ... ... мүмкін.
Саяси себептер. Тәжірибе көрсеткендей, сыбайлас жемқорлық мемлекеттің
экономикалық және ... ... кері әсер ... [18] ... ... ... тигізетін саяси факторларға мемлекеттік ... ... ... Қоғамның демократиялануына байланысты
сыбайлас жемқорлық «жаңа» салаларды игерді, бұл – ... ... ... қылмыстарды қаржыландыру, сайлауда сайлаушылар
дауысының басым көпшілігін алуды ... ету үшін ... ... ... ... үдерісі саяси қызметті жүзеге асыру үшін
орталық ... ... ... ... және ... ... көздейді, ал бұндай жағдай кейбір басшыларға жаңа конституциялық
өкілеттіктерін асыра ... ... ... Осы ... ... ... бола алады, ондағы демократияның тарихи ... ... ... ... көздер көрсеткендей, мемлекетте басқару
нысанының күрт өзгеруі де мемлекеттік құқық бұзушылықпен қатар ... ... ... ... бойы ... ... зардап шегеді.[20]
Мемлекетте қоғамдық - саяси ... ... ... ... толық құқылы мүшесі ретінде сезінуге, билікті жүзеге асыруға,
қоғамның істеріне араласуға бейімдейді. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... бақылау Жапония мен АҚШ-та кең өріс
алды.[21]
Сөйтіп, жоғарыда айтылғандардан мынадай қорытынды ... ... ... ие ... ... - ... ... деңгейі өте төмен
болуының кепілі.
- саяси тұрлаулылық, үкіметтің, ... жиі ... ... өрістеуінің басты шарты.
- мемлекеттің жалпы саяси бағытының жиі өзгеруі елдегі әлеуметтік ... ... ... әкеп соғады.
Ұйымдық-институционалды себептер. Соңғы кездері жүргізілген зерттеулер
көрсеткендей, сыбайлас ... ... ... ... ... ... тиімсіздігі, дұрыс ұйымдастырылмауы
салдарынан, есеп беру және бақылау жүйесінде нақтылық болмағандықтан ... ... ... ... ... ... ... нақтырақ
тоқталайық. Экономика саласында мемлекеттің өкілеттігі кең ... ... ... ... алғышарттар қалыптасады, ал бұл – «мемлекет
қоятын шектеулерден қашудың бірден бір тәсілі».[22] ... ... ... ... сыбайлас жемқорлық өрістеп, тамыры тереңдей ... ... ... үшін ... ... даму ... агенттігі жасаған
Инвесторларға арналған нұсқаулықтарды талқылайық. Осы Нұсқаулықта әлемнің
40 мемлекетінде инвестиция салуға және ... ... ... ... және ... ... ... баяндалады
және осы кедергілерді еңсеру ... ... Осы ... ... ... ... бірдей емес: егер инвестордың жүргізетін
жұмысы көп уақыт алатын, қымбат бағаланатын және күрделі болса, ол жоғары
деңгейдегі сыбайлас ... ... ... ... ... ... ... лауазымдағы тұлғалар елеулі рөл атқарады. Мемлекеттік
қызметке ... ... ... ... ... мінез-құлқына,
моральдық – этикалық ұстанымдарына баса назар аудару қажет. Нұсқаулықтарды
талдау барысында барлық 40 Нұсқаулыққа тән заңдылық байқалды: ... ... ... мемлекеттің құқықтың жүйесімен тығыз
байланысты. Құқықтық жүйесі жалпы құқыққа негізделген ... АҚШ, ... ... Жаңа зеландия) бюрократиялық
кедергілер жоқтың қасы, іс жүргізуде ашықтық басым, сол ... ... ... ... ... және сыбайлас жемқорлықты бақылау бір-
бірімен тығыз байланысты екені ... ... ... ... ... ... ... Нақты институционалды ұйымның
болмауы, қызметтің егжей - тегжейлі регламенттенбеуі, ... ... және ... ... үшін жауапқа тартылмауы - басқару
аппаратының қауқарсыздығына және сыбайлас жемқорлықтың дамуына әкеп ... ... ... ... ... - бұл әлеуметтік жауыздық,
біріншіден мемлекетке үлкен қаржылық нұқсан келтіреді, ... ... ... ... келтіреді, үшіншіден қоғам мен мемлекет
билігінің өкілеттіктерін моральдік түрде құлатады. Мемлекеттік аппараттың
тиімсіз ... ... ... ... ... де орын алуы ... ... реттеудің кемшіліктеріне кейбір
елдердің заңнамасында сыбайлас жемқорлық сипатындағы мәмілелер жасасқаны
үшін қылмыстық жауапқа тарту және ... ... ... ... өтеу ... ... ережелер мен регламенттің жоқтығы жатады. Ал
бұндай жағдай ұйымдасқан қылмыспен астасып жатқан ... ... ... ... ... істеуіне өте тиімді. Осыған орай
фаворитизм, протекционизм, лоббизм ... ... ... ... ... демеушілік те кең тараған. Сыбайлас жемқорлық ... ... Ал бұл – ... ... ... көп ... осы органдардың
өзі де сыбайлас жемқорлыққа малынған, біріншіден, институционалды ... ... ... жүргізуге күші жетпейді, екіншіден құқық қорғау
органдарын сыбайлас жемқорлық субъектілері өз ... ... ... басым көпшілігі жазаға тартылмағандықтан, қылмыстық
істерін одан әрі жалғастыра береді. Көп ... сот ... ... субъектісіне қатысты өз бетінше және ... ... ... ... ... енгізілген бірқатар елдер (АҚШ-та тәуелсіз
прокурор, Гонгконгта, Сингапурде, Малайзияда, Тайванда ... ... ... ... күрес ісінде нақты жетістіктерге қол жеткізді.
Бұндай мекемені құру кезінде ... пен ... ... пен ақша мәселесі
жүйелі шешімін табуы керек.
Мәдени-этикалық сипаттағы факторлар. Сыбайлас жемқорлыққа мәдени - этикалық
факторлардың ... ... баға беру ... ... ... бұл сала ... ... қоғамның мәдениеттілігін сыбайлас жемқорлықтың негізгі
себебі ... ... ... Дін, ... ... бөлігі бола
тұрып, қоғамда сыбайлас жемқорлықтың дамуының алғышарттары болуы мүмкін.
Сондықтан қоғамда бір ... ... деп ... оны ... деп жариялау
қиындық келтіреді.[27] Осы жағдайға орай мынадай мысал келтірейік. Қытайда
басты ... ... ... ... оның ... бойынша
халық жоғары қызметтегі адамдарды «әкеміз» деп ... ... ... гөрі, қабылдауға сыйлықсыз келгені ... ... бір елде ... құбылыс сыбайлас жемқорлықтық
деп танылса, ... елде оны ... ... деп ... ... ... мейрамханаға шақыру, «ерекше» бір көмегі үшін біреуге құнды
сыйлық беру, жоғары оқу орнына түсуге көмектесу тағы сол ... ... ... деп ... ... ... жемқорлық - бұл, біріншіден, мемлекетке үлкен қаржылық
нұқсан келтіреді, екіншіден, ... ... ... ... келтіреді,
үшіншіден, қоғам мен мемлекет билігінің өкілеттіктерін моральдік тұрғысынан
құлдыратады.
1.3 Халықаралық құқық пен Қазақстан Республикасының ... ... ... күрестің дамуы
Жалпы дүниежүзінде жемқорлық әлемдік масштабтарға ие ... ... ... ... БҰҰ, ... Одағы, Еуропа Кеңесі, Америка
мемлекеттерінің ұйымы, сонымен қатар, Экономикалық Ынтымақтастық және ... ... ... ... қазіргі кезеңінде жемқорлықтың
трансұлттылығы бүкіл қоғамдастық қауіпсіздігі үшін ... ... үшін ... ... ... ... ... талап
етеді. Халықаралық жемқорлыққа қарсы мыналарға бағытталған құқықтық, саяси,
ұйымдастырушы шаралар кешені ретінде ... ... 1) ... ... ... қалыптастыру; 2) жемқорлықтың зияны туралы
хабардарлықты көтеру; 3) жемқорлық ... ... ... стандарттарын қамтамасыз ету, заң құзыреті әділет параметрлерін
унификациялау; 4) ... ... ... ... ... ... оның алдымен қаржы саласында ашықтық атмосферасын жасау.[29]
Жоғарыда көрсетілген мақсаттарға жетуде сыбайлас жемқорлыққа ... әр ... ... ... ... ... ... Жемқорлық мәселесіне Біріккен Ұлттар Ұйымы үлкен көңіл ... ... ... ... ... ... бірнеше декларация
мен конвенциялар қабылданғанын төменде байқауға болады. 2003 жылы Біріккен
Ұлттар Ұйымы «Сыбайлас ... ... ... қабылдады.[30]
Конвецияның жағымды жақтары көп, ... та ... ... ... ... көптеген шараларына қарамастан, оларды
орындау құқық ... ... ... ... ... ... БҰҰ
қарамағында құрылған ұйымдар жемқорлыққа қарсы құралдарды жасауда белсенді
қызмет атқарады. Халықаралық қылмысты алдын алу орталығы, ... ... ... ... алу және ... ... басқарма
аймақ аралық қылмыс бойынша Біріккен Ұлттар Институтымен бірге «Жемқорлыққа
қарсы әлемдік бағдарламаны» жасады.
Шетелдік мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғаларының ... ... ... ... және Даму ... 1997 ... ... қабылданған және коммерциялық іс-әрекет жүргізу барысында шетелдік
мемлекеттік шенеуніктерге пара ... ... деп ... ... ... ... ... жүргізу барысында шетелдік
мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... Бұл конвенция коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... құқықтық бастамасының маңыздылығы үш кезеңмен анықталады.
Біріншіден, ол Солтүстік және ... ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттік басқаруды жүзеге асыру
үшін және ... әділ ... ... үшін қолайлы ахуал
жасауға тікелей септігін тигізеді. Екіншіден, ол жаһандық масштабта басқару
нормаларын дайындау үшін үлгі бола ... ... ... 1995 ... ... ... қорғайтын Конвенцияны» қабылдады. Осы құжатқа
қосымша ретінде 1997 жылы Еуропа ... ... ... және осы ... ... ... ... жемқорлыққа қарсы күрес
туралы Конвенция» қабылдады. Еуропамен салыстырғанда 1996 жылы ... ... ... ... ... Америка аралық Конвенция
жемқорлыққа қарсы күресті кең түрде қолдайды. Бұл аймақтық келісім ... АМҰ ... ... қол ... мүше ... өз аумағында
конституцияға бағындырылған жемқорлық әрекетті жоюға ... ... ... және ... шет ... әрекеттеріне
жауап беруді талап етеді. Бұл ... ... және ... 20 ... ... Осы құжат мемлекеттің ішінде жасалған
қылмысқа ғана ... ... ... да ... Аталған
құжаттардың әрқайсысына үшінші бөлімде жеке - жеке тоқталатын боламыз.
Мыңжылдықтар ... ... ... ... ... ... ... бүкіл әлем қоғамдастығына қауіп төндіріп отырғаны мәлім.
Өз кезегінде, Қазақстан тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... мемлекеттің бірінші кезектегі міндеті етіп қойып,
мәселені күн тәртібіне жиі шығаратын ... ... ... ... ... ... ... күресте іс-қимыл жүйесін ... база ... ... ... ... иеленіп отырғаны
кездейсоқ емес. 1998 жылы Қазақстан «Сыбайлас ... ... ... заңды бірінші болып қабылдады, онда мемлекеттің ... ... ... ... белгіленді. Оның жүзеге
асырылуына 10 ... ... ... ... бері ... ... рет өзгерістер
мен толықтырулар енгізіліп, заман ... сай ... жаңа ... ... осы заңға дейін де ел Президенті сыбайлас
жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... ... ... Сыбайлас жемқорлыққа және ұйымдасқан қылмысқа ... ... ... ... бұл ... ... сабақтастықта, өскелең
түрде жүріп жатқандығына дәлел.[35] Сөйтіп, 1992 ... 17 ... ... ... ... ... және ... қарсы күресті күшейту жөніндегі іс-шаралар ... ... ... ... және ... ... қарсы күрестің
ұйымдастырушылық және өзге де алғышарттарын ... ... ... ету ... айқындалды, оның ішінде тәртіптік, ... ... ... ... ... алу ... ... республикамызда
қылмыстық кәсібиліктің нығайып, ұйымдасқан сипатқа ие болып ... ... Осы ... ... ... ... 1992 жылғы 4 желтоқсандағы «Мемлекеттік басқару органдарындағы
лауазымды тұлғалардың тәртіп, қоғамдық тәртіп және қауіпсіздік ахуалы ... ... ... ... 1994 ... 11 ... ... қарсы
күресті күшейту туралы» қаулы, сондай-ақ 1994 жылғы 9 ... ... ... тәртіпті қамтамасыз ету бойынша қосымша шаралар туралы» қаулы
және тағы басқа.[37] Осы ... ... ... пен ... ... мемлекеттің мүдделеріне қайшы келетіндігінен, Қазақстан
Республикасы Конституциясының ... ... ... ... ... аталып өтіледі.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылғы 5 қарашадағы «Ұлттық
қауіпсіздікті нығайту, сыбайлас жемқорлыққа және ... ... ... одан әрі ... ... іс-шаралар туралы» Жарлығы ұлттық
қауіпсіздік органдарына, дәстүрлі ... ... ... ... жолына түскен ... ... ... ... ... ... ... органдарының қызметкерлеріне,
арнаулы қызмет пен судьяларға, сондай-ақ контрабанда және есірткі бизнесіне
қарсы күреске барлық ... ... ... Ел басшылығының
сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске бет ... ... әрі ... ... ... қажет. Сөйтіп, 1998 жылғы 11 шілдеде Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... күрес
мәселесіне арналған Үндеу жолдады. Елбасының осы Үндеуі 1998 жылғы ... ... ... қарсы күрес туралы» заң қабылданғаннан
кейін бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланды және ... ... ... ... ... ... ... Аталған заңның негізіне
БҰҰ және ... ... ... ... халықаралық
ұйымдар әзірлеген модельді актілер алынған. Заңның мақсаттары: Қазақстанның
2030 жылға дейінгі даму стратегиясының негізгі ережелерін ... ... ... ... мен ... қоғамдық мүдделерді қорғау.
Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету; ... ... ... ... алдын алу, анықтау, олардың жолын
кесу және қылмысты ашу, олардың зардаптарын жою және кінәлілерді жауапқа
тарту арқылы ... ... ... ... ... және өзге де ... ... оларға теңестірілген
адамдардың тиімді қызметін қамтамасыз ... ... осы ... ... рет сыбайлас жемқорлық пен
құқық бұзушылыққа заңдық ұғым ретінде анықтама ... ... ... ... ... ... ... күрестің негізгі
бағыттары тұжырымдалған, олардың ең бастысы Қазақстан Республикасы
Конституциясы ... ... ... ... ... ... берілген лауазымды ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын шектеуге жол
бермеушілік болып танылады.[39] ... ... ... ... алу,
сыбайлас жемқорлықпен құқық бұзушылықпен және ол үшін жауаптылық шаралары
арнаулы тарауда ... ... ... ... ... ... азаматтық - құқықтық, әкімшілік және қылмыстық жауаптылық
көзделген. Сыбайлас ... ... ... ... ... ... ... 13 тарауының 41бабында, сондай-ақ 176
бабының 3 тармағында: жеке меншікке қарсы қылмыстар; 193 бабының 3 ... 209 ... ... қызмет саласындағы қылмыстар; 307-315
баптарында: мемлекеттік қызмет қызығушылығына ... ... ... 380 ... ... ... ... Ал, Қазақстан
Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодекстің ... 532 - 537 ... ... ... ... ... үшін ... Республикасы Президентінің 1998 жылғы
7 желтоқсандағы ... 1999 - 2000 ... ... ... ... ... алғашқы мемлекеттік бағдарламасы бекітілген.[41]
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 20 шілдедегі ... ... ... ... тұрудың әлеуметтік - экономикалық
және қаржылық шараларын жүзеге ... ... ... іс-қимылының
бағдарламасы бекітілген.
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық
қауіпсіздігі стратегиясын іске асыру мақсатында 2001 жылғы 5 қаңтарда 2001-
2005 ... ... ... ... ... күрестің екінші
мемлекеттік бағдарламасы бекітілді.[42] Аталған бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... саласындағы сыбайлас жемқорлықты, туғызатын жағдайларды
айқындаудың және жолын кесудің тиімділігін одан әрі ... ... ... құқықтарын қорғаудың соттан тыс институттары
нығаюда. Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 29 ... мен ... ... ... қорғау жүйесін одан әрі
жетілдіру» Жарлығымен ... ... сай ... ... адам ... қорғау жөніндегі уәкілінің (Омбудсмен)
құқық қорғау ... ... ... ... ... халқына 2005 жылғы 18 ақпандағы жолдауында сыбайлас
жемқорлыққа және қылмысқа қарсы күрестің нәтижелері мен мәселелерін ... ... ... ... кейінгі кеңістікте сыбайлас
жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы ... ... ... мемлекет
екенін ескеріп, халақаралық конвенцияларға қосылғанын атап өтті. Осы
мәселеде ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... сыбайлас жемқорлық
әлеуметтік-экономикалық даму, нарықтық экономикаға көшу, ... ... ... ... ... ... және ... жағымсыз әсер етіп, еліміздің болашақта дамуына ... ... ... ... Қазақстан халқына 2006 жылғы ... ... ... саясаттың басымдықтарының бірі ... ... ... күрес белгіленді.[46] Сонымен қатар, ... ... 2005 ... 14 ... «Сыбайлас жемқорлыққа
қарсы күрес, мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардың қызметіндегі
тәртіпті нығайту бойынша шаралар ... ... ... ... ... ... үшін әкімдердің, мемлекеттік органдар қызметкерлерінің
сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... ... ... ... шаралар қолданылуда. [47]
Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 3 мамырдағы Жарлығымен
«Мемлекеттік қызметшілердің ар-намысы ... ... ... ... ... ... билік органдарының беделін арттыруға
бағытталған мінез-құлықтың негізгі ... ... ... ... ... ... Парламент өкілдерінің, облыс және
Астана мен Алматы ... ... ... ... және ... ... қатысуымен өткізетін кеңестерде сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... ... ... ... ... айналды. Сан
алуан түрде көрініс ... ... ... басты ерекшеліктері
ескеріле отырып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес ... ... ... жыл сайын жетілдіріліп жатқанына көзіміз жетіп отыр. [49] Мемлекет
басшысының «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік ... ... атты 2008 ... 6 ... ... ... Жолдауы
сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресгі мемлекеттік ... жаңа ... ... ... ... ... ... алуға
бағытталған шараларды жүзеге асыруға орай және ... ... ... мемлекеттік басқару ... ... ... Н. ... ... ... ең ... қабілетті 50
елінің қатарына ену бағдарламаларын ұсынды, онда сыбайлас жемқорлықпен
күрестің ... ... ... дәйекті түрде жүзеге асыру
күрестігіне баса назар.[51]
Елбасы жанында консультативті-кеңестік ...... ... күрес және мемлекеттік қызметшілердің қызметтік этикасын сақтау
мәселелері жөніндегі комиссия құрылып, жұмыс жүргізуде. Осы ... өзін ... ... ғана ... ... ... ... күрес мәселесі бойынша
нақты істер атқаратын орган ретінде де орнықтырды. [52] Сонымен бірге 2004
жылы Экономикалық және ... ... ... ... ... жөніндегі
агенттік (қаржы полициясы) құрылған. Осы органның жұмысы экономикалық және
сыбайлас жемқорлық ... ... ... ... ... жағдайлардың жолын кесуге бағытталған.[53] Қазақстан Республикасы
Президентінің 2005 жылығы 25 ақпандағы «Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... ... (қаржы полициясы)
қайта ұйымдастыру туралы» Жарлығы қабылданып, агентіктің Қазақстан
Республикасының ... ... ... және есеп ... ... етіп ... құру жолымен қайта ұйымдастыруын жүктеді.[54]
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2005 жылығы 8 ... ... ... нормативтік құқықтық кесімдерге оларда сыбайлас
жемқорлық құқық бұзушылықтарға жағдай ... ... ... ... ... ... ... тобын құру туралы» №82-Өкімі
шықты. Осы өкімде тексеріс жүргізудің нәтижесінде қолданыстағы заңнамаға
өзгерістер мен ... ... ... ... Осының
нәтижесінде, 2007жылғы Қазақстан Республикасы ... ... ... құрылды.[55] Сол жылдың 20 наурызында ... ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы» № 217 қаулысы шықты. Ондағы ... ... ... ... ... қарсы ғылыми сараптама жүргізуге жолдау
өлшемдеріне сәйкес келетін заңға тәуелді нормативтік ... ... ... ... ... ... ... ғылыми сараптама
жүргізуге өзгерістер еңгізілді.[56] Қазіргі кезде қолданыстағы заңнамалар
аясында сыбайлас ... ... ... ... ... Қазақ
гуманитарлық-заң университетінің құқықтық қамтамасыз ету және ... ... ... Жемқорлыққа қарсы алғашқы нормалар қоланыстағы
заңдарды ... ... ... ... ... екінші
отырысында мақұлданған. НҚА жемқорлыққа қарсы сараптама жүргізу жөніндегі
әдістемелік ... ... ... жемқорлыққа қарсы күресте сыннан өткен шараларды тұжырымдау
жөнінде қоғам мен ... ... ... көпір бола отырып, осы
функцияны «Нұр-Отан» халықтық-демократиялық партиясының жанындағы Сыбайлас
жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі ... ... ... ... те өз
жауапкершілігіне алып, көптеген іс тындыруда. [58]
Осы жылдың 4 мамыр күні біз ... ... ... ... мүше-мемлекеті болып кірдік.[59] 140 мемлекет қосылған
Конвенция ... ... ... індетпен күресте жаңа ... ... ... қосыла отырып, Салық кодексіне салық
органының салық төлеушіден ірі сомадағы сатып алу ... ... ... ... сұрау салуға құқық беру туралы арнайы баптар енгізу ... ... ... Республикасының мемлекеттік органдарында
жемқорлыққа қарсы саясатты жетілдіру үшін, ... жеке ... ... мен заңды мүдделеріне төніп тұрған ... ... ... ... және ... қауіпсіздік салаларында
жағдайларды саралауға; Республикада жемқорлықпен күресудің барлық жүйесін
ресурстармен және кадрлармен қамтамасыз етуді ... ... ... баса назар аудару қажет екендігін көрсетеді. Сөйтіп, қорыта келе
айтатынымыз, сыбайлас ... ... ... ... мемлекет жүргізген
жүйелі және дәйекті саясаттың арқасында бірсыпыра оң нәтижелерге қол
жеткізілгені ... ... ... ... ... сыбайлас жемқорлыққа
қарсы күрестегі тәжірибесі
2.1 Шетел мемлекеттеріндегі сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және ... ... ... сыбайлас жемқорлық мәселесін әрбір ... ... ... ... ... Бірақ ол барлық жерде бірдей бола
бермейді. Тарихи дәуір және ... ... ... ... ... ... ... болу мәселелері де әр алуан
болып келеді. ... шет ... ... ... және мемлекеттік
қызметінде жемқорлықтың алдын ... және ... ... ... ... ... Бірқатар мемлекеттерде шенеуніктердің ар
кодексі немесе этикалық кодекстер жиынтығы болып ... ... ... Осыған орай, шетел мемлекеттеріндегі сыбайлас жемқорлықтың
алдын алу және жолын кесу шараларына назар аударайық.
Транспаренси Интернешнлдің мәліметтерін негізге ала ... ... жер ... ... ... және қазіргі әлемдегі
жемқорлықтың деңгейін зерттеу мақсатында, әлем ... ... ... ... ... көрсетуге тырысайық. ... ... ... қарсы күрес туралы айтқанда, барлық елдерді
шартты түрде төрт санатқа бөлуге ... 1) ... ... ... табысты жүргізп отырған елдер; 2) сыбайлас жемқорлық орташа
деңгейдегі елдер; 3) сыбайлас ... өте ... ... бар ... сыбайлас жемқорлық айырықша байқалатын елдер. Әрі ... осы ... ... ... ... ... ... жүргізіп отырған елдерге
Дания, Финляндия, Швеция, Жаңа Зеландия, Канада, ... ... ... ... ... ... ... Израиль, АҚШ, Австрия, Исландия, Жапонияны жатқызуға болады.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... кейбір ерекшеліктері - осы елдердің ... ... ... ... ... ... деп ... Сондықтан
сыбайлас жемқорлық сырттан төнген және ішкі қауіп ретінде қабылданып, соған
байланысты онымен күрес көлемді және ... ... ... ... ... ... қарсы күрес өзіне мыналарды
енгізеді: [62]
- сыбайлас жемқорлыққа бейім тұратын мемлекеттік және ... ... ... ... және осы жерлерде қызмет ететіндерді қатаң
бақылап отыру. Сыбайлас жемқорлықпен күрес жүргізетін ... ... ... жемқорлық әрекеттерін жазалау жүйесі – бұл мемлекеттік ұйымдарда
жұмыс істеуге қатаң тиым салуды және мемлекеттік қызмет ... ... ... ... көздейді;
- лауазымдық тұлғаның жағымды әрекетін көтермелеу жүйесі – ... ... ... де адал орындауы үшін материалдық тұрғысынан ... ... да ... ... ... ... ... сыбайлас жемқорлықпен күрес жөніндегі
мемлекеттік қауіпсіздік жүйесі;
Компаративтік талдау бойынша, әр ... ... ... ... ... бар. Ал басқа жағынан қарасақ, ... ... ... ... ... ... ... деп ұсыныс жасайды.
Тіпті, бүкілұлттық тәртіп әдептілігін қалыптастыру қажет ... Осы ... жылы ... ... ... 7 қағида қабылдады:
1. Риясыздық. Лауазымды қызметкерлер қоғамдық ... ... ... ... шешімге келеді.
2. Сатылмастық. Лауазымды қызметкерлердің өздерін ... бір ... ... ... ... ... дұрыс.
3. Әділдік. Жоғары қызметке тағайындау, келісім шарт ... ... ... ... ... ... ... үміткердің
кәсіби қабілеттерін, іскерлігін ескеруі тиіс.
4. Есептілік. Лауазымды қызметкерлер ... ... ... ... қабылдаған шешімдері бойынша есеп беріп отыруы керек.
5. Ашықтық. Лауазымды қызметкерлердің ... мен ... ... ... ... Әр ... дәйектеліп отыруға міндетті.
6. Арды, абыройды сақтаушылық. Лауазымды қызметкерлер өздерінің мүдделері
туралы ашық ... егер де осы ... ... ... ... ... қоғамның пайдасына әкелетін шешімге келуге тиісті.
7. Басшылық. Лауазымды қызметкерлер осы аталған ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқымен үлгі көрсетіп
отыруға міндетті. [63]
Жемқорлыққа қарсы өзгерістерді жүргізетін басқа топ ... ... Бұл топ ... қарсы мүлде басқа күресті ... ... жаңа ... жаңа ... бар ... ... тастап,
нормативтік іс-әрекеттерін өзгерту керек. Институционалдық жемқорлық
өзгерістерге ... ... ... ... ... ... ашықтық,
жариялылық қамтамасыз ету; үкімет жұмысына және орындаушы басшылығына
парламенттің бақылауы; сайлау ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметкерлерінің кіріс-табысын, қаржы
міндеттерін, шенеуніктердің ... ... ... ... ... ... ... арнайы заң қабылдау, әкімшілік және қылмыстық жазалау
тағы басқалар.[64] Сайлаушылардың дауысын сатып алу ... ... ... Бұл әдіс АҚШ, ... және ... ... 19 ғасырда кең таралған. Қазір осындай шаралар шектелсе де,
бүгінде осындай заң ... ... ... мен ... ... басқа шаралар қолданады. Ықпалы зор ... ... ... ... ... әдісті пайдаланады. Бұл әдістің
маңызы мынада: сайлау кезінде көмектескен адамдарға мемлекеттік органдардан
бір пайдалы қызметтерді ... 1966 жылы ... ... ... ... ... ... өтті.[66] Сондықтан көптеген
мемлекеттерде сайлауды өткізу барысында ашықтық талап етіледі. Екіншіден,
сайлау ... ... ... ... ... ... ... салынады.
Ботсванада сыбайлас жемқорлықтың қарқынды өсуін тежеуге келесі шаралар
көмектесті: шенеуніктердің санын қысқартып, олардың жалақысын көтерді ... ... ... ықшамдалды, әрі сыбайлас жемқорлықтың
кез келген түріне дереу санкция салынды.[67]
ОАР-да бүгінгі күні сыбайлас ... ... ... ... ... ... Олар қабылданған жаңа заңдардың көмегімен Үкіметті
Парламент алдында есеп ... ... ... ... мен
депутаттарға табыстары және басқа да салық төлейтін мүліктері жөнінде
декларация ... және ... ... ... ... ... ... жолымен қол жеткізілді.[69]
Израиль сыбайлас жемқорлықтан жеткілікті түрде ерікті мемлекеттердің
бірі болып ... ... ... ... ... ... елінде
қолданылатын шараларға қоса, «мониторинг жүргізудің белгілі қайталануы»
жүйесі арқылы ... ... ... үшін едәуір әлеуметтік
жеңілдіктер қарастырылған және сыбайлас ... ... ... ... жазаланатындықтан, төмен деңгейлі жемқорлық жоқ дерлік.[70] Оның
себебі, бұл елдерде мемлекет көп ғасырлы күрес нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... бірі
- Заң алдында барлық азаматтардың теңдігі.[72] Жемқорлық ... ... ... әлеуметтік жағдайына қарамастан Заң ... ... ... ... ҚХР ... комитеті сыбайлас
жемқорлық үшін жаза туралы Қағиданы 1952 жылы ... Осы ... ... ... - барлық мемлекттік органдар, мекемелер, оқу
орындары және ... ... ... ... ... ... ... мемлекет құндылықтарына ие болу, алдау ... ... ... ... ... ... алу, ... анықталады. 1997 жылы 1 қазанда ҚХР-ның жаңа ... ... ... ... 1979 ... ... толықтырылды - 192 бап болған еді,
енді 451 болды. Сыбайлас жемқорлық үшін жауапкершілік ... ... және ... ... деп жеке ... етіп бөлу жеткілікті
негізделген. Ол туралы норма жеке ... ... ... ... ... ... Жаңа ... 394 баптан тұрады. Мысалы, пара алғаны үшін
мемлекеттік ұйым айыппұлмен жазаланады, ... ... мен ... ... ауырлығына байланысты – 5 жылға дейін бас бостандығынан
айырылады немесе тұтқындалады. Сыбайлас жемқорлық және ... ... ... жеке ... ... Егер ... ... немесе
пара алу кірісінің сомасы 100 мың юаньнен (1S=10) асып кетсе, онда 10 жылға
бас бостандығынан ... ... ... ... тәркіленеді немесе онсыз
өмірлік бас бостандығынан айыру жазасы қолданылады. ... ... ... ... ... ... аудартады, соның барысында бірнеше
миллиард доллардың жалған ... ... ... ... ... банктерден валюта алған фирмалар қатары
анықталды, ... ... ... ... ... төлемдер фактілері және
оффшорлық қаржы операциялары көлемінде көптеген заң ... ... ... ... бабын теріс пайдаланғаны үшін
жауапкешілігін реттеу саласында 1983 ... 13 ... ... ... және ... ... ... және 1992 жылы
қабылданып, 1994 жылы қыркүйекте күшіне енген Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... және міндеттері туралы» Заңға
сәйкес мемлекеттік шенеунікке «өзін тек қызметке арнау» ... ... ... ... ... ... ... Заңы бойынша
мемлекеттік қызметкерлердің міндеттеріне ұқсас.[74] Аталған заң мемлекеттік
қызметкердің өзіндік ... ... ... ... ... мемлекеттік
қызметкерлерге тексеру және бақылау қол астындағы кәсіпорындардың әрекетіне
араласуға тыйым салады. Кейде ... ... ... қызметтен
кеткеннен кейін де, сол шенеуніктің артынан сақталынып қалады. Билікті жеке
басы үшін ... ... ... ... ... орынды, сөзсіз,
бұқаралық лауазымдық тұлғалардың белсенді пара беру және сылбыр пара алу
парақорлығы үшін ... ... ... ... ... ... ұсынғаны, парақорлық және ... пара беру үшін ... 10 ... ... ... және 1 млн. ... көлемінде айыппұл
төлейді. Лауазымдық тұлғаларға лауазымнан босағаннан ... 5 ... ... ... ... ... жеке ... кеңес беруге тиым
салады.[75]
Францияның ерекшелігі - соттардың жасаған, ... сот ... ... не жеке адамдардың шақыруымен келген, екі жақты келістіру
үшін сотпен шақырылған ... ... ... құрамын бөліп
көрсету. Көрсетілген әрекеттер 10 жылға түрмеге жабумен және 1 млн. ... ... ... ... ... ... қарсы заңнама
күресудің барлық құқықтық құралдарын, яғни ... қана ... ... ... және ... алдын алу жағына қарай дамып
жатқандығы ... тұр. Осы ... ... ... ... ... ... үшін тиімді сыбайлас жемқорлыққа қарсы пайдалы әрі
тиімді озық ұлттық стратегияны жасауға ... ... ... ... бағытталған мемлекеттің жоғарғы басшысының күшті саяси
жігері және соның негізінде құрылған мемлекеттік, экономикалық, ... ... ... ... ... күрес саласындағы бірыңғай
мемлекеттік саясат. Екіншіден, мемлекеттік әкімшілік жүйесінің бәріне
азаматтық ... ... ... ... бақылау және құқық
бұзушылардың қылмыс жөнінде іс ... ... ... билік жүргізуге ие тұлғалардың, мемлекеттік қызметкелердің
қызметінің тазалығы жөніндегі мониторингті ... ... ... ... ... есеп ... қағидаларды сақтау ұлттық сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың ... ... деп ... АҚШ пен ... ... ... ... және оған қарсы
күрес әдістері
АҚШ-тың ғылымдары берген анықтама бойынша: «сыбайлас ...... ... ... аппарат қызметкерлерінің, жеке
кәсіпкерлердің, өзге де тұлғалардың жеке басының, ... ... ... ... ... және материалдық жағдайын байыту мақсатында
өздерінің ресми міндеттемелерін және ... ... ... ... ... ... тұлғалардың жемқорлығы ұғымы жеткілікті кең.
Оған Заң жинағындағы 18 ... 4 ... ... ... ... әрекет кіреді: 1) Парақорлық - жария лауазымды тұлғалардың ... және ... ... ... ... ... 2) Лауазымды тұлғалар
және жалдамалы қызметшілер; 3) ... ... және ... 4) ... ... ... [76]
Парақорлық үшін АҚШ-та қылмысты қудалауға пара алушылар ғана емес, пара
берушілер де жатады. Пара беруде кез келген ... ... ... ... ... ... ... этика жөніндегі Сенаттың
арнаулы комитеті және өкілдер Палатасының лауазымдық тұлғалардың қызметтік
тәртібінің стандарты жөніндегі ... ... ... ... ... ... министрлігі бекітілген. [78]
Әділет министрлігінде сыбайлас жемқорлықпен ... ... ... ... ... қылмыстық заңдарды сақтауға бақылауды жүзеге
асырады, ашық бизнес және кәсіби одақтарға қосымша кіріс және тиым салынған
қызмет түрлерін ... үшін ... ... ... ... ... ... Федеральдық бюросына маңызды рөл берілген.[79]
Екіншіден, прокуратура ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларға қатысты қылмыстық істерді
Вашингтонның ... ... ... ... ... ... прокурор қарастырады.
1978 жылы АҚШ конгресі «Үкіметтегі әдеп туралы» заңды қабылдады. Осы
заңның дұрыс атқарылуын ... үшін ... ... ... әдеп ... ... ... Бірақ осы көздеген мақсатқа ... ... ... 1989 жылы ... ... ... реформалау жөнінде»
заң қабылданды. Осы заң кейбір қалыпқа өзгерістер енгізді.[80]
АҚШ-та «Лоббистік қызметті федеральдық ... ... жылы ... соған сәйкес Конгреске қысым жасайтын кез келген ұйым, өзінің
лоббистерін тіркетуге және өздерінің мүддесін заң ... ... ... ... 2 ... ... әр түрлі формалары
үшін қылмыстық жауапқа тартатын «Пара беру, пара ... ... ... ... деген 25 бап бар.
АҚШ–тың көптеген штаттарының қылмыстық кодекстері сыбайлас жемқорлықтың
мынадай түрлерін қарастырады: ... ... ... ... жеке ... ... ... табу; мемлекет қызметке біреуді
тұрғызуға уәде беріп, сол үшін пара алу; жеке тұлғаға немесе кәсіпорынға
банктен ... алу, ... ... ... ... алу үшін пара алып
ұйымдастыру; Фермерлік борышты ретке ... үшін ... ... ... немесе пайда табу үшін жалған құжаттарға ие болуы; пошта
ведомство ісінде ... ... ... жеке ... үшін ... және
алаяқтық жасау; радио қатынасы және теледидар хабарлары саласында қасақана
теріс пайдалану.
Американың заңдары мемлекеттік қызметкердің жанама жалақы ... ... ... ... ... ... ... 15% аспауы тиіс. Егер
мемлекеттік қызметкер қызметте болған кезде өкіметтік ... ... ... ... ... қатысса, ал жұмыстан кеткеннен кейін
біреудің мүддесін ... және ... ... ... көздей алмайды. Бұзушылар
ақша түрінде айыппұл төлейді немесе 20 жыл бас бостандығынан ... ... ... қатар оның аппаратында жұмыс істейтін қызметкерлер
жеке және ... ... ... алуға тиым салған. Сенатордың өз
туыстарынан басқа ... ал ... 300 ... аспауы тиіс, ал 75
доллардан аз болса онда ол жарияланбайды. Әдеп туралы заң жеке ... ... ... ... ... қойған. Осы шектеулер сенат
отбасының мүшелеріне таралады. АҚШ конгресі өкілетті палатасының мүшесіне ... 1 жыл бойы 250 ... ... ... алуға болады. Әрбір 3 жыл
сайын осы ... ... ... ... ішінде лауазымды адамдардың
әйелдеріне 100 доллар шамасында сыйлық ... ... оны ... жемқорлыққа жауакершілікті қарайтын федералды заңдарды шартты
түрде бірнеше категорияларға бөлуге болады: 1) бұл парақорлықты және ... ... ... ... ... ... жасағаны үшін
қолданылатын заңдар. 2) категория мүдделердің жанжалын ... ... заңы ... ... ... және ... ... лауазымды тұлға ықпал ете алатын, немесе өзінің ... ... ... ие ... ... жағынан мүдделілікке тиым салынады.
3) категорияға мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... істемейтін адамдар жасайды. Бұл қылмыс ... ... ... ... да ... табу мақсатымен маңызды
ақпаратты жасыру немесе бұрмалау арқылы ... 4) ... ... ... ... ... жалған арыздар жазу.
Алайда, АҚШ ұлттық шекара аясында әрекет ететін жемқорлыққа қатысты
ғана емес, ... ... ... да ... ... АҚШ шетелдік шенеуніктерді параға жығуға ... ... ... ... ... ... 1977 жылы заң қабылдаған
тұңғыш ел болды. [84]
1985 жылы Канадада «Әдеп ережелері» атты ... ... ... - ... бұзу және мемлекетке опасыздық жасаумен
теңестіреді. Параны алған адам да, оны берген адам да ... ... Осы ... ... ... - ... мемлекеттік аппаратқа және
оның қызметкерлеріне деген сенімді арттыру». [85]
Осы кодекс 4 бөлімнен тұрады. ... ... ... ... ... ... қызметкер осы қалыптан басқа тәртіп ... өз ... ... және адам мен ... құқық жөніндегі
халықаралық-құқықтық актілерді ... ... ... ... ... кезде қоғамның өкілетке деген адалдығын, әділеттігін,
объективтілігіне деген сенімін күшейтуге және сақтауға тиіс. Кәсіптік, ... ... ... оның ... деген елес күмәнін туғызуға тиіс емес.
Бірақ осыған жету заңның қатал қадағалауы ғана ... ... ... ... қызметкерлер «мүдде шиелінісі» пайда болу
мүмкіндігін болдырмау үшін өздерінің жеке істерін ... ... ... Егер
ол туындаған жағдайда, оны қоғам мүддесіне қарай шешу керек. ... ... ... басқа бір мақсаттарға пайдалануға тыйым
салынған. Кодекстің екінші бөлімінде мемлекеттік қызметкерлердің күнделікті
қызметіне қатысты нақты ... ... ... - ... ... және мемлекеттік қызметкер қызметке тағайындалғаннан ... ... ... ... ... ... өз ... жөнінде құпия баяндама
беруі. Бұл тәртіпті қылмыстық, конституциялық және әкімшілік нормалармен
реттелінеді. Кодекстің үшінші бөлімінде ... ... ... ... ... ... оның мақсаты-мемлекеттік қызметте
«мүдде шиелінісінің» нақты, әлеуметті мүмкіндіктерін азға жеткізу,
мемлекеттік емес ... ... ... кеткеннен кейін өкілетті
мекемелерге кіру ... ... ... ... ... ... ... қызметін әділетсіз ... ... Осы ... ... ... қызметкер мемлекеттік қызметтен тыс жұмысқа
орналасуға және іздеуге құқықсыз. Кодекстің үшінші ... ... ... ... ... ... ұшырайды. Кодекстің
төртінші бөлімінде жұмысқа қабылдау және жұмыстан босату, «мүдде шиеленісі»
жөніндегі ережелерді қадағалау құқықтарын бекітеді.
АҚШ пен ... ... ... ... сыбайлас жемқорлықтын
алдын-алу мен жолын кесу тиімді әдістерінің бірі:
1. Өз мүддесіне ... ... ... және ... пайдалануға
шектеу қою. 2. Сыйлықтарды алуға тыйым немесе ... ... 3. ... ... ... алдына өтініш берген бұрыңғы мемлекеттік
қызметкерлердің істеріне шектеу қою. ... ... АҚШ мен ... заң ... ... қызметте мүдде
шиелінісін болдырмайтын әкімшілік кодекс және тәртіптің әдеп қалыптарын
қосады, осының нәтижесінде қызметкерлер арасындағы адалдық пен ... ... ... ... талап ететін ... ... ... ... АҚШ пен ... мемлекеттік қызмет
туралы заң жүйесі ... ... ... ... ... ... ... бар.
3. Сингапурдың сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы заңнамасы
Сыбайлас ... - ... мен ... ... сипат алуы
сияқты қауіпті ұғым. Оның ... ... ... ... - ... негізін құлдыратып, ұлттық қауіпсіздікке нұқсан келтіреді.
Ол бүкіл әлемдік ... ... ... Сингапур – Азиядағы сыбайлас
жемқорлық ... ... ... бірі.[88] Ол Швейцария мен
Австралиядан кейінгі 3 ... деп ... ... ... ол 12 Азия ... ... ең аз сыбайласқан
мемлекеттердің бірі ... ... ... ... ... барлық
елдердің заңнамаларында қарастырылған, бірақ Сингапур үкіметі сияқты
жүйелі, әрі қатаң заң ... - ... ... ғана бар. [89] ... жемқорлыққа қарсы саясаты өзінің жетістіктерімен таңдандырады.
1960 жылдан ... ... ... ... ... жемқорлыққа
қарсы жан-жақты бағдарламаны жүзеге асырды.[90]
Сыбайлас жемқорлық әрекетке қызығу себептерінің азаюы. 1959 жылы
Сингапур мемлекеті өте ... ... ... ... ... [91] Есесіне олар барлық заңдарында жемқорлықты туындататын
мүмкіндіктерді жойды, әрі ... ... ... үшін ... ... ... Ли Куан Ю 1985 жылы 22 наурызда өткен ... ... ... ... мен ... ... көтеру салдарынан – жемқорлықтың туындауына себеп болатын
стимулдарды жояды. ... ... ... мөлшерде еңбекақы төленбесе,
оларды жемқорлық әрекеттер нәтижесі қызықтырып, өз арнасына тартып ... ... ... ... ... ... қызметшілерінің
жалақысы 1973,1979,1982,1989 және 1994 жылдары біршама деңгейге көтерілді.
Сонымен Сингапур мемлекетінің жемқорлыққа қарсы күрес 1960 жылдан ... ... бере ... 1) жемқорлық әрекеттердің бой алуына ... ... РОСА мен ... ... ... ... қолдану
арқылы қол жеткізді. 2) Саяси көшбасшылар мен ... ... ... ... айтылған әрекеттерге бару мүмкіндіктерін
азайту мақсатында кезең – кезеңімен көтеру арқылы оң ... ... ... ... ... күрес тиімділігін айтқан кезде,
белгілі бір шешімге келер алдында, екі бірдей күмәнді мәселенің басын ашып
алған ... ... ... ... ... ... ... салу ақылға сыймайды, өйткені әр ... ... ... ... ... ... және саяси
ерекшеліктері бар. Екіншіден, тағы бір қателіктен сақтандырмаса ... ... ... көп ... ... ... етеді.
[93]Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес заңнамасы заң талаптарын орындаудан
жалтаруға мүмкіндік ... ... ... жағдайларын
қарастыратындай жан-жақты мәселелерді қамтулары тиіс және ... ... ... ... ... ... ... туғызу жағдайы да қарастырылуы абзал. Мемлекеттік қызметшілер мен
саяси көшбасшылар арасында жемқорлық әрекеттерге баруды ... ... ... жалақылары мен кейбір берілетін ... ... ... салыстырмалы түрде тақатса, осы ... ... ... ... еді. ... ... ... саяси көшбасшы мен
мемлекеттік қызметшілердің төмен жалақысы лауазымдық ... ... ... ... ... жемқорлықтың түрлі
сиқырына төтеп бере алмайды. Бірақ та, мемлекетте экономикалық деңгейдің
дамуында белгілі бір алға ... пен ... ... ... ... бұл қызметшілердің жалақысын көтеруге мүмкіндігі болмайды. Яғни,
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жағдай тудыруы әбден мүмкін, өйткені, дарынды
мемлекеттік ... жеке ... ... ... қалу қаупі бой
көтереді. Себебі, онда жалақы әлдеқайда жоғары, ал ... ... ... мардымсыз жалақыларының өтемін жемқорлық жолмен табуға
тырысады. ... ... ... ... ... жемқорлық әрекеттердің
азаюына екі жақты саясат, яғни, жемқорлықтың туындауына мүмкіндіктің азаюы
және оған ... ... ... жойылуы әсер етті.
Шындығында, ондай күрес жолдары оң нәтижелерге қол жеткізді ... ... ... саяси қаржылық керек. Егер осы айтылғандарды ... ... ... ... ... ... ... сыбайлас жемқорлықа қарсы саясатының басты идеясы мына
қағидаларды басшылыққа ала отырып шешіледі:
- мемлекеттік ... ... ... жеке секторда табысты жұмыс
істейтіндердің жалақысымен ... ... ... жағдайына байланысты шенеуніктер ісіне қатаң бақылау
жасау.
Сыбайлас жемқорлықпен күрес ... ... ... ... деп ... ... ... мен Оңтүстік Кореяда сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... Жапондық заң шығарушы сайлау кампанияларының, партиялар
мен өзге де саяси ұйымдарды қаржыландыруда қатаң шектеулер қояды, сайлауда
кандидаттар, саяси қорлар пайдасына ... ... ... ... ... ... түсетін және олар жұмсайтын қаражаттар жөнінде
есептеме тәртібін орнатады. Заңды бұзу қайырымдылық көрсетуші және ... ... ... ... ... делдал болушы жауапты
тұлғаларға ықпалын тигізетін жазалау қолдануға мәжбүрлейді.[96]
Жапон заң шығарушы органы ... үшін ... ... ол үшін ... қабылдау үшін мемлекеттік, муниципалдық тұлғаларға, сонымен қатар
мемлекеттің немесе жергілікті ... ... 50 ... ... ... ... ықпал ету жолымен әрекет ететін
саясаткерлердің әрекетін қылмыстық іс деп анықтайды. Жапонияда да, ... ... ... ... ... ... басты бағыты кадр
саясаты. Мемлекеттік әкімшілік мұнда шексіз және шын ... ... ... ... ... ... ақы ... заң
шығарушы саясаткерлер мен қызметкерлердің әдеп құлқына баса назар аударады.
2000 жылдан бастап елде «Мемлекеттік ... әдеп ... ... ... Үкіметтің жарлығымен бекітілген мемлекет ... ... және ... бұзғаны үшін әкімшілік жаза ... ... ... ... әдеп ... Заң ... амал табуды қалдыратынын мойындайды. Сонымен, осы заң үкіметтік
орындарға тағайындалатын ... ...... ... ... шығады. Осыған байланысты Жапон БАҚ-та 1978 жылы ... ... ... ... ... ... ... лауазымды
тұлғалар болатынын атап көрсетілген.
2001 жылы «Ақпараттарды ашу ... Заң ... ... Бұл акті
азаматтарға үкіметтік мекемелердегі бар ресми ақпараттарға ... ... ... егер үкімет нақты ақпаратты ашуға болмайды деп
шешетін болса, ақпараттарды ашуды бақылау ... ... ... Бұл ... қоғамдық топтарға сыбайлас жемқорлықты әшкерелеуге
көмектеседі. [98] Осылайша Жапонида ... ... ... ... ... ... ... шаралары – саяси басшылардың есеп беруі, саяси партиялар
мен кампанияларды қаржыландыру ... ... ... реформасы – лайықты еңбек ақы, ынталандыру жүйесі.
- азаматтық бостандықпен қамтамасыз ету - ... ... және ... ... ... жағынан моральдық ықпал ету.
Жапон мемлекетінің сыбайлас жемқорлықпен күрес тәжірибесі өте қызықты,
өйткені бұл елде ... ... ... ... ... Жапондықтар бай демократиялық дәстүрлері бар мемлекеттердің
жемқорлықпен күрес тәжірибесінің жаңалықтары және тарихымен етене ... ... ... ... ... салыстырғанда басқа елдердің
күресу ... ... ... екендігін мойындап отырады. Соңғы
кездегі Жапон ... ... ... ... ... саясатының
жеткен жетістігі қомақты. ТИ СЖҚИ-дың мәліметтеріне сүйенсек, 2000 жылы бұл
көрсеткіш – 6,4% болса, 2002 бұл көрсеткіш – 7,1%, 2007-08 ... ... Бұл ... ... ... ... ... дұрыс
бағытта екендігін айқындайды, осы күрес шараларының ауық – ауық ... ... ... ... ... Жапонияда жемқорлыққа қарсы
күрестің бірыңғай ... ... ... ... бұл міндеттің
алдын алу және күрес шараларының ретін реттейтін нормалар барлық заңдарда
қарастырылады: олар «Қоғамдық лауазым ... ... ... (1950 ... ... (1950 ж.), ... қорларды реттеу туралы» (1948 ж.),
«Мемлекеттік қызметшілер туралы» (1948 ж.) және ... заң ... ... ... ... ... қызметшілерге қатысты тыйымдарға ерекше мән ... ... ... ... қызмет бабында және қызметтен кеткен уақытта
жеке меншік бизнеске қатысты саяси ықпал жасау шараларына ... ... ... соң да ол ... бес жыл ... ... ... отырған салаларда екі жылға дейін коммерциялық кәсіпорын ашып, одан
пайда алып ... ... ... бойынша барлық деңгейдегі сайлау барысында ақша қаражатының шығысы
мен кірісіне қатаң есеп ... ... ... ... контракт арқылы жұмыс істеуші, жергілікті өзін - өзі басқару
органдарынын және үміткерге ... ... бар ... ... ... тыйым салынған. Жеке түрде, қоғамдық шоттан, радио, теледидар,
газеттік жарнамалар, сайлаушылармен ... ... үшін ... орындар
қызметін тегін пайдалануға рұқсат етіледі. Сонымен қатар, сайлауға қатысты
үгіт – насихат материалдарын таратуда, үміткерлердің ... ... ... ... ... ... де ... қойған. Сайлау
компанияларының ұзақтығын анықтайтын Ереже сайлау шығындарын ... ... ... ... ... Заң ... мен ... саяси ұйымдарды
қаржыландыруын реттейді. Ол саяси партиялардың ... ... ... кіріс, шығысы бойынша есеп ... ... ... ... 3 жыл ... кез – ... ... тексеруші
органдар осы есеп құжаттарын тексеруге алып, таныса алады. Жеке, ... мен ... және ... ... үшін ... ... ... жылдық көлемдегі сомалық шектеулері де бекітілген.
1907 жылғы Қылмыстық Кодекс жемқорлыққа қатысты жеке бөлек 25 ... Онда ... ... мен ... қатал жауапқа тартылатыны айтылған.
2000 жылдың қараша ... ... ... ... ... ... арнайы заң қабылданған болатын. Жаңа заң ... бір түрі ... ... ... 2,5 ... шамалары
белгіленген.[102] АҚШ елдері сияқты жаподықтарда да ... ... ... ... ... бар. ... мен ... мемлекеттік лауазымды тұлғалардың этикасын реттеуге
көп көңіл бөлген.
Осылайша, Жапонида сыбайлас жемқорлықпен күрес ... ... 1) ... ... ... – саяси басшылардың есеп беруі,
саяси партиялар мен кампанияларды қаржыландыру реформасы; 2) ... ...... ... ақы, ... жүйесі; 3) азаматтық
бостандықпен қамтамасыз ету - әлеуметтік-құқықтық ... ... ... азаматтық қоғам жағынан моральдық ықпал ету.[103]
Кореяда он жыл бойы ... өсуі ... ... ... әкеліп, жемқорлықтың көптеген жолдарын ашты.[104] Осы
мәселе кең ... ие ... ... 1998 жылы жаңадан сайланған мэр ... ашық ... ... ... соғысты батауға уәде берді. Мөлдірлікке
қол жеткізуде, ақпараттарды ... ... ... ... ... жаңа Интернет-технологияларды қолдану тәжірибеге
берік енді. ... ... ашық ... ... 1999 жылы Сеулдегі
жаңа «Open» бағдарламасы енгізілді.[105] Бұл бағдарлама ... ... ... Кіру мүмкіндігі. Осы идеяны 3 бағытта қарастыруға болады: 1) Азаматтар
кез келген уақытта және әр түрлі ... ... ... өздерінің берген
өтініштерін көре алады, яғни, - ол ... - ... ... 2)
«Open» бағдарламасы шығарған азаматтардың құқықтарын көздейтін мәліметтерді
ала алады, яғни, - ол ... ... 3) Осы ... ... билік құрылымдарының жұмыс сапасын бақылап, бұзуларды тез
айқындауға жүзеге асырады – ол ... ... ... Ашықтылығы. Осы бойынша біріншіден, ашық ... ... ... қызметінің жарықтылығы: азаматтардың өтініштерін қрастыратын
мәліметтерге кіру ... ... ... ... қарастыру
мерзімдерін таңду. Азаматтардың ұсыныстарын қадағалау жүйесінің негізгі
мына жолдармен атқарылады: 1) ... ... ... ... ... ... азаматтарға ұсыну; 2) ашықтылықты орнату; 3) жеке
шенеунік пен ... ... ... ... ... алу үшін ... кейін, осы әкімшілік бөлімінің ... ... ... ... ... ... әр компьютерді
пайдаланып, азаматтар өздерінің өтініштерін тіркелді ме, осы мәселемен кім
айналысатыны, рұқсатты қашан алуға болатыны туралы біле ... [107] ... ... толық мәлімет, сондай-ақ берген ... ... ... ... ... ... Осы ... сонымен қатар, қала
әкімшілігінің арнайы бөлімі, осы бөлімде жұмыс ... ... ... ... Осы жүйе ... ... ... қай күні, сағат нешеде істегенін көрсетуге талап етеді. Бірда ... істі ... ... ... ... ... ... секторда прогресивті құрал болып табылады.
«Open» зерттеу жобасы ғана ... ... ... ... ... Осы жоба ... мәселелерін айқындайды және оны шешеді. ... 10 мен 15 ... ... ... ... ... ... қарсы конференцияға «Транспаренси Интернешнелдың» шақыруымен
Мэр Гох Кун қатысты. Осы конференцияда ол «Open» ... ... ... Ол 135 ... 1600 ... және халықаралық қаржы
Фонд, Дүниежүзілік ... ... ... ... ... тудырды.
Жалпы айтқанда халықаралық қауымдастық осы жобаның қызметін көрді. Оны
Дубранда өткен конференцияда «Open» бағдарламасына берген бағасынан көруге
болады: ... мэрі ... біз ... ... және оның ... шаралары бойынша жаңа, тиімді, шығармашылық шараларды шығарамыз». Осы
бағдарламаны Ресейде өте ... ... ... – Петербург шенуніктер
арасындағы жемқорлықпен күресуі Сеул тәжірибесін пайдаланады. Олардың
хабарлауы ... осы ... ... ... ... ... ... шенеуніктер арасындағы жемқорлық алты есеге ... орай ... «Оң күш ... ... ... заңдар жүйесін
шығаруға бұйырды.[108]
«Open» жүйесі өздік мәні ... ... ... ... Сеул
басымдығының қосымша бөлігі ғана болып табылады. Жемқорлықпен күресу
бағдарламасы 4 ... ... ... ... Превентивті шара барлық әкімшілік салада мемлекеттік ... ... Өз ... көп уақыт отырған ... ... ... - сатып алушы» жүйесін ... ... ... ... ... кадр ... ... қарсы саясаттың
құрамдас бөлімшесі болып табылады.
2. Сеул ... ... ... ... үшін репрессивті шаралар
енгізіледі. Жемқорлыққа нөлдік толеранттік қағиданы ... ... үшін ... өтіну жүйесі енгізілді. Бір айда бір рет жауап хаттар жіберіледі.
3. Сеул әкімшілігінің қызмет ашықтылығын «Open» ... ... ... ... ... ... көрсеткіш индекстері енгізілген.
4. Мемлекеттік қызмет пен жеке азаматтар арасындағы байланыс жоғарыда
айтылған ... ... ... ... қатар, «Сатып алмаушылық
келісімі» енгізілді, оның ...... ... ... және ... саласында жемқорлықтың алдын алу. Тауарлардың келуін ... ... пара ... ... ... ... келісімді қол
қойғанда екі жақ келісімді бұзбауы туралы уәде береді.[109] 2002 жылы ... ... ... Оңтүстік Кореяның «Жемқорлықпен күресу туралы» заңы
бойынша жемқорлықты тергеу кәмелетке толған азаматқа беріледі: ... ... ... ... ... ... ... тергеуі тиіс. Осындай құқықты
қиянат етуден азаматтарды заңның бір бабы ... тұр, ... ... ... үшін – 10 жыл ... ... 40 мың доллар айыппұл
салады.[110]
Жоғарыда ... Сеул ... ... ... ... ... ... жемқорлыққа қарсы қолданылатын халықаралық -
құқықтық құралдар
3.1 Біріккен Ұлттар Ұйымының сыбайлас жемқорлыққа қарсы қолданылатын
халықаралық - ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымы үлкен көңіл бөледі. БҰҰ-дың
Бас Ассамблеясы халықаралық құқықтық ... ... ... шешуге
бастайды. Ол бойынша мемлекеттердің жемқорлықпен ... ... ... ... заңсыз аударуларын қадағалайды.
Халықаралық көлемде шыққан құжаттардың бірі - ... 1996 ... ... ... ... мәмілелер жасаған кездегі сатып
алушылық пен сыбайлас ... ... ... және ... ... 1975 ... 15 ... 3514 Резолюциясы айыптағандай
трансұлттық және басқа ... ... ... заң ... және ... қолдайтын топтар, парадан бастап сыбайлас жемқорлықтың
барлық түрін айыптайды. «Халықаралық коммерциялық мәмілелер жасаған кездегі
сатып ... пен ... ... ... ... ... барлық
мемлекеттерін шетел лауазымды тұлғаларын пара беріп сатып алу криминалдауға
шақырады. [111] 1989 жылы БҰҰ-ның айдарымен мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... Оның ... осы мәселе БҰҰ-ның VIII конгресінде ... ... ... Бұл
Конгресстің резолюциясын алдын ала пайымдап отырған Экономикалық ... ... ... ... ... «Сыбайлас жемқорлық
мемлекеттік лауазымдық тұлғалар арасында барлық үкіметтік бағдарламалардың
әлеуметті тиімділігін жоққа шығарса, дамуына ... ... және ... ... мен ... ... ... барлық мемлекеттер үшін
жүргізілетін өте маңызды шаралар ретінде мыналарды айқындауға болады:
1. Өз ... және ... ... да ... ала ... ... түрін қарап, сәйкес мазмұнды ... ... ... ... жемқорлықтың құрбандары болған лауазымды тұлғаларды анықтау,
тексеру және айыптау шараларын белгілеу.
3. Жемқорлық әрекеттердің ... ... ... мен ... ... ережелері әзірленіп, сыбайлас жемқорлыққа қатысты бар
жеке меншік кәсіпорындарға экономикалық санкциялар берілді.
БҰҰ-ның арнаулы өткізілген VIII Конгресінде сыбайлас жемқорлықпен күрес
мәселесі, ... ... мен ... ... ... ... ... (Гавана,1990 жыл 27 тамыз-7 қыркүйек). «Мемлекет басқару саласындағы
сыбайлас ... атты ... ... Хатшылығы әзірленген «Сыбайлас
жемқорлықпен іс жүзінде күресу жолдары» деп аталған ұсынымды қолдап, ... ... ... етуге шақырды. Сыбайлас жемқорлық мәселесіне көңіл
бөле отырып, БҰҰ осы ... ... ... ... ... ... «Мемлекеттік басқару сферасындағы ... ... ... ... 1996 жылы ... жемқорлықтың халықаралық
аспектісімен байланысты, әсіресе халықаралық экономикалық әрекетке ... ... ... ... ... ... күрес»
резолюциясы жарық көрді. Осыған ... БҰҰ ... ... ... және ... ... күрес туралы» декларациясы
1996 жылы шықты. Лауазымды ... ... ... ... тұлғалардың тәртібінің ... ... Осы акт ... мен лауазымды тұлғалардың қоғам мүддесіне
адал, ... ... ... ... шақырады. Қызметкер өз мүддесін
көздейтін істерге қатыспауы тиіс.
Осылайша, БҰҰ жемқорлық мәселесінің халықаралық сипатын мойындады ... ... ... ... ... мақұлданған әдістер мен тәсілдерін
табуға тырысады. 2000 жылы БҰҰ «Трансұлтты ... ... ... қабылдады (Италия, Палермо қаласы, 2-15 ... ... ... қылмыс әлемдегі жемқорлықтың негізгі көзі болып
табылатыны туралы айтылған. ... ... деп ... және ... ... шараларын қабылдау ереже талап етеді. Конвенцияның мүше
елдері бір-біріне ... ... [112] Бас ... ... ... ... жұмыс істей бастады. 2001 жылы ... ... ... ... ... ... болды. Келісім шартын құру бойынша
арнайы комитет Венада 2002 жылы 21 ... 2 ... ... ... құру ... кеңес өткізді. ... ... ... ... бағытталған бірнеше декларация мен ... ... ... ... Ұзақ дайындаудан кейін, 2003
жылы Біріккен Ұлттар ... ... ... ... ... ... ... «Біріккен Ұлттар Ұйымының ... ... ... ... ... ... 4
мамырында Заңын қабылдадық.[113] ... біз 140 ... ... ... ... мәлімдемелермен және ескертпемен
ратификацияланды: Қазақстан Республикасы Конвенцияны адам ... ... ... ... ... ... ... үшін
құқықтық негіз ретінде пайдаланады; т.б
БҰҰ бойынша, жемқорлықпен күресу - ... ... ... ... жемқорлықпен күресуге мамандырылған
мемлекеттік ұйымдарды құруға (6, 36 бап), мемлекет аппаратына кадрларды алу
(7 бап), ... мен ... ... ... ... ... (8 бап), ... сатып алу және мердігерлікті жүзеге
асырғанда бәсекелестікті қамтамасыз ету (9 бап), ... ... ... ақпарат арқылы жемқорлықпен күресуге азаматтық қоғамды
шақыру (13 бап). Конвенцияда ... ... ... ... ... ... ... мүлікті жасыру үшін алынған ақшалар
(14, 24 бап), лауазымды адамдардың қызмет бабын теріс ... (19 ... ... ... ... (20 бап). ... ... ұсыну ғана емес,
параны алуда болып табылады (15, 16, 18 бап). Мемлекеттер шетел ... және ... ... ... ... ... алу ... жазалауды енгізуге шақырады (16 бап). БҰҰ ... ... ... тұлғаларды енгізу туралы мәселе қойды (26 бап). Мемлекеттерге
жемқорлық туралы ... ... ... ... заңды шараларды
қабылдауға шақырады (32-33 бап). Жемқорлық опрерацияның нәтижесінде алынған
қаржыны қайтару және ... ... ... көмек көрсетуге
шақырады (43-62 бап). [114]
Десе де ... ... ... оның ... қайшы келетін
ережелер бар, олар негізінен келесі аспектілерге қатысты: 1) Жоба мәтінінде
нақты емес міндеттемелер мен ... бар: ... ... (6, 7, 11 ... «өз ... ... (13 бап),
«қарастыра алады» (51 бап). Мұндай ... жоба ... ... көрсетеді, себебі міндеттеме жүктелмейді, тек ықтияр
мен ниет білдіріледі; бұл ... жеке ... ... өз ... ... және шарасыз қос стандарттарға алып келеді, ал
бұл ... ... ... сай ... 2) Конвенция
жобасында қатысушы ... ... ... ... органдар ашу
туралы сөз қозғалады. Алайда, шындығында жемқорлықпен тікелей күресетін
бөлімше ашу ... оның ... ... шолатын немесе жемқорлық
туралы танымдарды кеңейтетін әдістерді жасайтын, оның әртүрлі түрлерін
айқындайтын штабты ... ... ... ... құру ... ... күресудің Конвенция жобасының оң, креативті бастамасы бар.
Осылайша БҰҰ жемқорлыққа ... ... ... ... ... ... жою, ... өз еркімен әрекет ету
құқығын беретін және ... ... ... жету ... ... ... қажетсінеді.[116]
БҰҰ қарамағында құрылған ұйымдар жемқорлыққа қарсы құралдарды құруда
белсенді қызмет ... ... ... алдын алу орталығы,
Біріккен Ұлттар Секретариатының қылмысты алдын алу және ... ... ... қылмыс бойынша Біріккен ... ... ... қарсы әлемдік бағдарламаны» ... ... ... ... ... ... ... алу орталығының Әлемдік бағдарлама шеңберінде
«БҰҰ-ның жемқорлыққа қарсы саясат басшылығы» және «Жемқорлық ... ... 2003 жылы осы ... 5 нұсқасы шықты. Осы аталған
құжаттар заңды кұші жоқ, кепілдеме түрінде ... ... ... ... ... алу және халықаралық коммерциялық мәмілелер
саласында үлкен ... пен ... ... ... ... ... ... құжаттарында жемқорлықтын алдын алуға екпінге
түседі. Осыдан шыға отырып, біріншіден, қылмысты емес, мемлекеттік және
әкімшілік құқықты ... ... ... ... екі саласы мемлекеттік
ұйыммен қызметкер жұмысының тәртібін қамтамасыз етуге тиіс. Құжат әлемнің
барлық мемлекеттеріне заңдылыққа тексеру ... ... ... ... ... қаржы, салық, банк құқығының дамуымен байланысты.
БҰҰ-ның ұйымдары жемқорлыққа ... ... ... құруға шақырады.
3.2 Еуропа Кеңесінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... күрес саласында Еуропа Кеңесінің тәжірибесі үлкен
қызығушылық тудырады. Соның растығы ретінде 1996 жылы Сыбайлас жемқорлықпен
күрес ... ... ... Осы ... ... жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілік туралы және сыбайлас
жемқорлық үшін ... ... ... Конвенциялар
қабылданды. Сыбайлас жемқорлық үшін ... ... ... 1999 жылы 27 қаңтарда қол қойып, бекітуге әзірленді, ... ... үшін ... ... туралы Конвенция
Страсбург қаласында 1999 жылы 4 қарашада қол қоюға ... ... ... Кеңесінің құрамына әзірше кірмейтін, шақырылған
еуропалық мемлекеттер, сондай-ақ еуропалық емес ... (АҚШ, ... және ... ... ... ... өзге де елдер) мүше
бола алады. Әр конвенция 14 ... ... ... күшіне енеді.
Сыбайлас жемқорлыққа қатысты ... ... ... преамбуласында құқықтық тәртіпке, демократияға, адам
құқықтарына, ... ... ... ... моральдық
ұстанымдарға төнетін қатер баса ... ... ... ... ... ... ... ІІ бөлімде «Ұлттық деңгейде
қабылданатын қажет шаралар» ... ... ... 13 ...... ... лауазымды тұлғаларды белсенді түрде параға
жығу (2 бап), ... ... ... тұлғаларды белсенсіз түрде
параға жығу (3 бап), ұлттық мемлекеттік жиын ... ... жығу (4 ... мемлекеттік лауазымды тұлғаларды және шетелдік мемлекеттік жиын
мүшелерін параға жығу (9 бап), ... ... ... ... жығу (10 бап), халықаралық соттың лауазымды тұлғаларын және
судьяларды параға жығу (11 бап). ... ... ... ...... ... қолдану (12 бап-14 бап). Сонымен, Еуропа Кеңесі
бірінші кезекте қол жетерлік ... ... ... ... ... ... ... үшін қолайлы жағдайлар жасау мақсатымен трансұлттық
және мемлекетішілік сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... үлгісін жасайды. Сондықтан Конвенцияның 4-11 ... ... жығу ... ... ... ... ... және белсенсіз параға жығудың нақтылауы болып табылады. 13 бапқа
сәйкес жеқорлықпен ... ... ... ... ... ... жөнінде сөз қозғалады. Осылайша, бап мағынасы ... алу не беру ... ... ... ... табылған ақша
қаражаттары немесе өзге де ... ... ... заңдастыру болып
табылады. Конвенцияның 2-12 баптарымен қарастырылған жемқорлық қылмыстарды
жасау, ... және ... ... ... ... қасақана іс-
әрекеттер (әрекетсіздік) жөнінде сөз қозғалады: 1) жалған немесе толық ... бар ... ... ... ... ... 2) төлем
операцияларын бухгалтерлік кітаптарға енгізбеу.
Конвенцияның ... ... ... ... 18 ... нормалардың мазмұны өзінің жаңашылдығымен және ... Оған ... «әр ... ... тұлға атынан өкілеттік міндеттер
атқару; 2) заңды тұлға атынан шешімдерді қабылдау құқығын ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру, сондай-ақ мұндай жеке
тұлғаның жоғарыда ... ... ... қатысушы ретінде қатысқаны үшін
азғырушы және сыбайлас ретінде» жолымен заңды тұлға ретінде ... ... ... 22 ... сот ... әрекет
жүргізетін тұлғалар мен куәгерлерді қорғауы туралы ... ... ... ... ... тергеу және талдау жүргізетін
органдармен әрекет жүргізетіндерге тиімді және тиісті қорғауды қамтамасыз
ету ұсынылады. Сыбайластықпен және ... ... ... ... сүйену демократиялық елдегі құқық қорғау органдардың іс-әрекетінің
басты бағыты болып табылады.[118]
Сыбайлас жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілік туралы ... ... ... қарсы күрестің қылмыстық-құқықтық
сипаттағы шаралар тізбегі жемқорлыққа қарсы күрестің тиімділігін ... ... олар ... пен ... қауіп төндіруі мүмкін, өйткені ол
мемлекеттік аппараттың жемқорлыққа бейімділігін толық жоя ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың
жасалуына мұрындық болады.
Г.Б. Ханның тұжырымдамасына тоқталсақ, жазалау, репрессия ... үшін ... және ... ... ... өте қымбатқа
түседі, өйткені қылмыстық жаза құқықтық бұзушылықты ... ... ... ... ... ... ... бұзылған құқықтың
өтемін қайтаруға да дәрменсіз. Жаза ... ... ... ... немесе жеткіліксіз болған кезде амалсыздан жүгінеміз. Сол себепті
де бұл заңдар топтамасының жетілдіре түсетін ... көп. ... ... іске ... тек екі ...... ... қарастыратынын ескеру керек. Көптеген елдердің ... ... ... ... ... ... ... қарастырмайтыны белгілі.[120]
Сыбайлас жемқорлық үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілік» ... ... ... беру ... жасалған. Конвенцияның
тараптары ретінде Еуропа ... ... де, ... ... ... әзірлеуге ат салысқан мемлекеттер де мүше болуға құқылы. ... бес ... мен ... – «Терминдерді қолдану», «Ұлттық
деңгейде ... ... ... ... мемлекеттердің
халықаралық әріптестігі», «Қорытынды Ережелер» сияқты мазмұндамалардан
тұрады. 2 бап ... ... ... ... ...... тиісті емес ерекше жеңілдіктер алушылардың өз міндеттерін орындауды
бұрмалайтын тікелей немесе ... пара беру ... алу, ... ету, ... ... тигізген залалдың орнын толтыруға акцент ... ... ... ... тұлғаның залалын толық орнына келтіру
мақсатында әрекет жасауын қолдау қаралған.
Сыбайлас ... үшін ... ... ... ... мәселелер қозғалған:
- әр ел өзінің ішкі заңнамаларында жемқорлық әрекеттің нәтижесінде ... ... ... ... келтірілген зиянның толық өтеуін
талап ете алатын нормаларды қарастыруы қажет.
- мұндай өтем ... ... ... ... ... ... ... емес зиянды қамтуы мүмкін.
- әр тарап өзінің ішкі заңнамасында кез-келген келтірілген зиянның құны,
мөлшері қайтарылатындығы ... ... ... ... ... ... ... жемқорлық сипатындағы істі болдырмаудың
немесе алдын алуға саналы қадам жасамады; талапкер зиян ... ... ... ... ... себеп-салдар байланысы бар болса.
- әр ел өзінің ішкі ... ... ... ... өзінің
міндетін атқару барысында жасаған жемқорлық әрекеттің нәтижесінде зиян
шеккен тұлғалардың ... ... ... ... ... ... заң ... тараптар саласынан шеккен зиянның
мөлшерінің өтеуінің азаюы, тіпті мүлде қайтарылмау ... ... ... ескеруін қарастыратын баптарын да енгізуі қажет.
- өз ішкі заңнамаларында әр тарап жемқорлық ... ... ... немесе келісім туралы ережелер өз күшін бірден жоятынын немесе оның
ешқандай заңдық күші ... ... ... - әр тарап өзінің ішкі
заңнамасында компаниялардың жыл ... ... ... ... ... ... ... беруін бақылайтын шараларды да енгізгені жөн. [121]
Конвенция мемлекеттердің жемқорлық ісі ... ... ... ... мәселелер барысындағы әріптестікті де қарастырады:
құжаттар беру, шетелден дәлелдемелер ... ... ... ішкі ... ... және ... халықаралық Келісімдер Ережелерінің талаптарына сәйкес шетелдік
соттардың шешімін тану, сот шығындарын өтеу және ... ... ... заңдастырады. Талаптарын қолдаушы кез-келген мемлекет, оның
күшіне ену сәтінде автоматты түрде ... ... ... ... ... қосылады. Осы Конвенцияның Еуропалық Кеңес қабылдаған
Бағдарламаға сәйкес негізгі ... ... ... басқа да
келісімдер мен құқықтық құжаттардың орындалуын бақылайды. [122]
Бірінші ... ... ... ... ... кесімі және
қылмыскерді беру болып табылады. Конвенцияға бірқатар еуропалық мемлекеттер
қол қойғаннан кейін жемқорлық қылмыс жасағандар бұл ... ... ... құтылу үшін пайдалана алмайды. Алайда бұл ... ... ... үшін ... жаза қолданатын елдерді таңдау
мүмкіндігінен айырмайды. Сондықтан сыбайластықпен күресудің ... ... әр ел ... туралы іздеудегі қылмыскерлер
жазалаудан қашып құтылатын ... орын ... ... ... ... ... ... әдістер мақсаттарының айырмашылығына
қарамастан Еуропа Кеңесінің Конвенциясы 1996 жылғы ... ... ... ... ... күресі жөніндегі Америкааралық
Конвенция мақсатына айтарлықтай ұқсас. Осы Конвенция қатысушы ... ... ... әрекетті сотпен іздестіруді және тексеруді,
сонымен қатар, алған ... ... тиым салу ... жылы 6 ... ... ... Министрлер Комитеті қабылдаған
«Жемқорлыққа қарсы күрестің 20 басшы қағидалары» атты Резолюцияда жемқорлық
мәселелерін кешенді шешу ... Осы ... ... күші жоқ ... түрінде жүреді. Резолюцияда ... ... ... шектеу
қоймайтын жемқорлық мәселелерін шешуде тәртіпаралық ұсыныс керек деп
айтылған. ... ... ... алдын алу мәселесі қойылған.
Жемқорлықты алдын алу, тергеу және жауапкершілікке тартуды жүзеге асыратын
тәуелсіз ұйымдар ... ... ... ... 6 ... мемлекеттің
жоғарғы лауазымды азаматтардың иммунитеттерін шектеу талап етеді. ... ... ... ... ... ... ұйымдардың
жолымен жүруді шақырады. 9 қағидасы жариялы ... ... мен ... ... ... ... қызметін бақылауға Резолюция аудиторлық рәсімдерді
қолдануды ұсынады. Осы ... ... ... ... ... ... ... Резолюцияның 16 қағидасы бойынша, Бұқаралық ақпарат
құралдары (БАҚ) жемқорлық жөніндегі мәліметті ... ... ... ... ... ... 2000 жылы Еуропа Кеңесі лауазымды азаматтардың тәртібі туралы
үлгі Кодексін қабылдады.
3.3 Экономикалық Ынтымақтастық және Даму ... ... ... ... ... ... тарихи дамуда әлем бірлестігіне қауіп ... ... ... ... ... осы ... бейтараптау
үшін халықаралық деңгейде жан-жақты шара қолдануды талап етеді. [123]
Сыбайластықпен күресу саласында Экономикалық ... және ... ... ... ... екі ... ... Бір
жағынан – 1997 жылғы 23 мамырдағы ЭСДҰ Кеңесімен бекітілген халықаралық
іскери ... ... ... ... қайта қарастырылған
ұсыныс – қылмыстық та, ... емес ... ... ... алу ... ... кіретін біртұтас бағдарламасы бар ... ... ... ... ... қадағалауға бағытталған орындалу сараптамасы
және бақылау ... ... ... – 1997 ... 21 ... және ... ... жүргізу барысында шетелдік
мемлекеттік шенеуніктерге пара ... ... деп ... ... ... ... ... жүргізу барысында шетелдік
мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғаларының ... ... ... Бұл ... ... ... ... қалыптастыруда алғышарт болып есептеледі.
Екіншісінің үлкен тәжірибелік құндылығына байланысты оған ... ЭСДҰ ... ... ... ... ... ... қатысы бар сыбайластыққа ғана назар аударады, яғни
коммерцияның тегіс «ойын ... ... ... ... ... ... ЭСДҰ ... мемлекеттердің лауазымды тұлғаларының
белсенді сыбайластарына қарсы күрес ... ... ... аясын
шектейтіні және дербес тұлғалардың сыбайластық мәселелерін ... ... бұл ... біржақты, тоғышар, «сұраныс жағында»
қолданылатын әрекеттерге тәуелді ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік лауазымды тұлғалары
арасындағы парақорлықты да ... ... ... жағынан ЭСДҰ бір ел
екінші елдің егемендігіне нұқсан ... ... ... мемлекеттік лауазымды тұлғалардың тәртібі өз бетінше ЭСДҰ ... ... ... ... ... ... балама» орнату болып
табылады.[124] Конвенция ... ... ... ... алдында – шетелдік мемлекеттік лауазымды тұлғаларға пара ... ... ... ... ... үшін ... өз бетінше таңдау
құқығы бар.[125] Конвенцияның 3 бабының 3 тармағына сәйкес, Пара ... ... ... ... ... беру ... ... құны
арқасында алынған немесе қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... қолданғаны үшін тараптар
сәйкесінше шаралар қолдану қажет».[126] Конвенцияда осылайша заң ... ел үшін ... ... ... бал» ... ... 1) парақорлық туралы заңсыз келісім; 2) заңсыз баю: міндеттерді
бұзу ... ... ... да бір ... жасау немесе оларды
лауазымдық міндеттерді орындау барысынла іске ... ... ... ... ... ... жығу үшін
төлемдердің барлығын сүзгіден өткізу, ... ... ... ... нормада қажеттіліктің жоқтығы. Сонымен қатар анықтаманың екінші
нұсқасы дәлелдеме түрінде ... ... ... ... ... ашуда Еуропа Кеңесінің Конвенциясы «зардап
шегішу елдің» заңнамасына қайта сілтейді. Сол ... ... ... ... ... құру мақсаты ортақ ғаламдық ... ... ... ... ... ұғымының дербес анықтамасын жасау
әрекеті сәйкес келеді. Осылайша, егер әр ... өз ... ... ... ... ... ... лауазымға тағайындалған немесе
сайланған ... ғана ... ... ... ... ... немесе
сот өкілеттігі бар мемлекеттік функцияларды атқаратын тұлға да бола ... ... ... Кеңесінің Конвенциясы сияқты заңды
тұлғалардың жауапкершілік қағидасы бар, ... ... және ... сипаттағы жазалаулар ескерілген. Ең бастысы – «тиімді, тең өлшемді
және тайдыратын жазалау» стандартына ақша санкцияларының ... ... аз ... сақтау. Ең маңызды мәселелердің бірі трансұлттық ... ... ... заң құзыреті арасында іліктер санын қысқарту
болып тұр. ... ... ... үшін ... ... кең мағынада түсінік беру кірді, ... ... ... жол ... де ... қағидасын қорғайды. ЭСДҰ осы қағиданы
толық емес, бірақ мүмкін ... ... және ... минимум ретінде
берілген елдің азаматтары болып табылатын қылмыскерлердің берілуін талап
етеді.[128] ЭСДҰ Конвенциясында ... және ... ... ... ... ... ... бар. Пара берумен күрес туралы 1997
жылғы Конвенция 6 алдыңғы ... ... ... ... ... ақпанында күшіне енді. 2000 жылдың ақпаны ... ... 20 ел ... және сәйкес заңнаманы іске ... ... тағы ... ... ... Дегенмен де, қарастырылған ЭСДҰ
конвенциясы коммерциялық ортада сау бәсекелестіктің ахуалын қалпына келтіру
үшін үлгі болып ... ... ... қарсы күресті жүзеге асыратын халықаралық
құрылымдар
Бүкіләлемдік Банк сыбайлас ... ... баса ... ... және өзінің зерттеу нәтижесіне сүйене отырып, сыбайлас жемқорлықты
«қоғамның кеселін» анықтайтын негізгі ... жеке ... деп ... ... іргелі мәселесінің сыртқы белгісі» деп қарау керектігін атап
көрсетеді. Осыған байланысты мемлекетті басқару және ... ... ... ... ... бағдарламасын ұсынады.[129]
Мемлекеттік басқару реформалар бағыттарының ішінен ... ... ... ... 1) ... басшылықтың есеп беріп отыруы; 2) қызмет
етуге бағытталған және деритократия қағидасында ... 3) ... 4) ... ... басқаруда ашықтық пен есептілік; 5 )
заң ... ... ету; 6) ... ... және ... ... 7) ... ақпарат жинау; 8) саяси басшылықтың
есеп беруі; 9) «ашықтық мәдениетін» енгізу;
Қойылған мақсаттарға жетуге бағытталған әр ... ... ... жасалған. Дегенмен, олардың бәрі ұсыныстық бастамалар түрінде.[130]
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті жүзеге асыратын кез ... ... ... ... көздейді:
1. жемқорлықтықтытың қауіп-қатерін және шығасысын көтеру.
2. оған қатысушылардың тәртібі мен ойын ... ... ... ... заң ... сақтауды қамтамасыз ету.[131]
Сыбайлас жемқорлықпен күресудің халықаралық құралдарын ... ... осы ... ... ісі деп есептейтін «Transparency International»
(TI) ірі ықпалды халықаралық ұйымды ... тыс ... ... ... ... ... ретінде сыбайлас жемқорлықтың таратылуын және өмір
сүруін ... ... құру деп ... Бұл ұйым осы ... жыл
сайынғы сыбайлас жемқорлықты қабылдау Индексі (СЖҚИ) атты басылым арқылы
жұртшылыққа танытып отырады. ... сол ... ... да ... осы ... аймақтық бөлімшелері жұмыс істейді.[133] TI мамандары
жасаған СЖҚИ – бұл әр ... ... ... жемқорлықтың салыстырмалы
бағасын беріп отыратын кең көлемдегі зерттеу. Бұл тар ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін интегралды индекс, яғни сыбайлас жемқорлықтың
барлық түрі мен ... ... 1995 ... ... әлемнің
көптеген елдерінде тәуелсіз деп аталатын институттар арқылы жүргізілген әр
түрлі зерттеулер мәліметтеріне жасалған талдауды ... ... ... ... ... ... шығуына қарамастан, мұның субъектілілігі
жеткілікті шамада көрінеді.[134] Біріншіден, «қабылдау» ... ... ... ... ... бола ... бір ... әр түрлі
адамдардың қабылдауы, әр түрлі жағдайларда мүлде басқа мағынада ... ... әр ... қолданып жүрген заңдарында сыбайлас
жемқорлықтың анықтамасы алуан ... ... ... өзін басқа
мағынада түсінуге әкеп ... ... ... статистикалық
мәліметтер сыбайлас жемқорлықпен күресудің ... ...... ... болса, соншалықты сыбайлас жемқорлық жағдайлары көбірек
тіркеледі.
СЖҚИ ... ... тағы бір ... қаралатын мәселелерді
қабылдауда БАҚ ықпалын дәл есептеу мүмкіндігінің болмауына тіреледі. Кейбір
елдерде сыбайлас жемқорлықты қабылдауда БАҚ ... ... ... мүмкін.
Осылайша, TI сыбайлас жемқорлықты бағалаудың барлық әдіснамасын ... ... ғана ... Ал сонда, CPI және BPI индекстерінің
мәні сарапшылар пікіртерінен алынған ... ... ... ... ... ... елімізде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес 1998 жылғы 2 шілдеде
«Сыбайлас ... ... ... ... Заң ... ... ... іс-қимылға көшті. Осы заңға сәйкес сыбайлас жемқорлықтың ... ... алу ... және жою ... бөліктері, елдің барлық
заң базасын елеулі өзгерістерге ұшыратты. [136]Осындай ... ... ... ... ... мен ... ... бастағаны заңды. БАҚ ... ... ... ... ... ... соның ішінде мемлекттік билік және ... ... ... тұлғалары да кездеседі.
Осының бәрін TI туындаған жағдайды дәл ... ... және ... ... ... ... отырып, СЖҚИ жыл сайын Қазақстанды
шиеленіске жақын жағдайда деп ... ... Одан әрі ... ... отырған лауазымдық тұлғалардың сыбайлас жемқорлықпен ... ... ... ... заңдармен қаралған жауапкершіліктен қашып
құтылып, заңсыз ... ... қоса ... ... басқа жерге
кеткендер кенеттен демократияның қызғаныштысы жақтаушысы болып шыға ... ... ... ... ... ... Экономикалық және
сыбайлас жемқорлық қылмыспен күрес жөніндегі ... және ... ... ... халықаралық деңгейде жандандырып, ... ... де ... ... өмірін бұрмалап, демократия
жылдарында қол жеткен оң, игі істерді теріске ... ... ... ... және ... ... тойтарыс беріп, теріске ... ... ... ... ... ... шараларды жүзеге асыруға
Бүкіләлемдік сауда ұйымы (БСҰ), Халықаралық сауда ... (ХСП) ... ... да қатынасады. БСҰ жабдықтау облысында халықаралық
ынтымақтастықтың ашықтық және айқындылық жағдайларын жасау үшін мемлекеттік
тапсырыстардың тиісті рәсімдерін ... және ... ... ету ... ... Бұл ... 1996 жылы қабылданған
мемлекеттік тапсырыстар туралы келісім әрекет етеді.
Халыаралық сауда ... (ХСП) ... 1996 ... ... ... ... іскерлік тәртіп этикасы Ережелері әрекет етеді. Бұл ережелер
сыбайлас жемқорлықпен ... ... ... ... шақырады және олар
осы корпорацияға кіретін қатысушылардың тәртіптеріне қатысты, әрі ... ... ... қатар кәсіпорыннан тиісті қаржы құжаттарын және
аудитті талап етеді, тәртіпті бұзғаны үшін ... ... ... ... ... мен бақылауды қарастырады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сыбайлас жемқорлық – бұл нақты заңдық ... жоқ ... ... кез ... құбылыс іспетті ол өзіне тән белгілермен сипатталады, әрі
өз дамуында үлкен әлеуетке ие. Сыбайлас ... ... ... - ... ... өз қызмет бабын, құқықтық мәртебесін және ... ... әрі ... пен ... қалыптасқан нормаларына қайшы
орналасқан лауазымның ... ... ... ... Осы әрекеттер
мүліктік не өзге ... ... және ... да бір ... ... ... тікелей бағытталған. Мысалы, саяси
сыбайластықты саясаткерлердің, ... ... ... ... адамдардың сайлауды дайындау және өткізу, ... ... ... ... ... ... кезіндегі іс-әрекеттері
ретінде анықтауға болады. Мемлекеттік билік және басқару ... ... ... ... ... қызметтің беделін
қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастар болып табылады.
Сыбайлас жемқорлық мәселесін зерттей отырып, сыбайлас жемқорлық ... ... ... ... ... ету түрі ретінде осы
мәселеге қатысты төмендегідей түйін ... ... ... ... ... ... – саясаттың
ажырамас бөлігі болып ... ... ... ... ... ... бар жерде, мүдделі тұлғалар ... ... ... ... мүмкіндігі болып тұрады. Яғни, игілік деп біз тек қана
материалдық ... ... ... ... сонымен қатар оған
лауазым иесінің түрлі әрекеттерге тыйым салу немесе рұқсат ету тағы ... да ... ... ... ... деңгейге көтерілуі бұл мәселеге
шындап көңіл бөлуді талап етеді. Заманауи жемқорлықпен күресу шаралары тек
қана репрессивтік ... ... ... ... да ... ... ... жөн.
Үшіншіден, осы қоғамдық зауалға қарсы қоғамның бірігуі жемқорлықпен
күрестің жеңісіне қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... терең зерттеуге толық қол жете қойған жоқ. ... анық ... ... өмір ... өзгерістер енгізіп отыр.
Болашақта көлеңкелі әрекеттер сыбайлас жемқорлықтың жаңа түрлерін туындатуы
әбден мүмкін. Қоғам мен мемлекеттің ... ... ... – осы ... ... ... болып табылады.
Жемқорлықты болдырмау үшін, біздің пікірімізше, экономикалық, құқықтық
және саяси сипаттағы шаралар кешенін қабылдау керек, олар:
1. Сыбайлас жемқорлықтың ... ... ... ... ... ... және ... ең алдымен – сайлау науқандарын қаржыландыру.
2. Заң ... ... ... ... ... кеміту. Ол үшін
депутаттарды қылмысты жауапқа тарту рәсімін ықшамдау керек. Конституция ... ... ... отырып, партия қызметіне ... ... ... ... құрылуын қолдау қажет, үміткерлердің
сайлаушылар алдында жауаптылығын арттыру, ... ашық ... ... ... ... ... тетігіне ие болу және олар үшін
жауап беру.
3. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті жүргізуші кадрлардың ... ... ... ... ... ішкі ... – ең алдыңғы міндеттердің бірі. Бұл мәселені шешу үшін:
1. ең алдымен құқық қорғау органдары қызметкерлерінің жалақысын көтеру;
2. құқық сақтау ... ... ... ... ету ... ... ... талабына сай ақпараттық технологияларды енгізу қажет.
4. Жемқорлыққа қарсы ведомстволық бағдарламалар қабылдау. Әр ... ... сай, ... ... ... ... және
жемқорлыққа қарсы күресті жүзеге асыру тәсілдері бар. Олардың әрқайсысына
сырттан мамандарды ... ... ... ... жасау керек.
Ведомстволық сыбайлас жемқорлыққа қарсы бағдарламаларды әрбір үш-бес жылда
жаңартып отыруды тәжірибеге енгізу қажет. Осы ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік
бағдарламаларға ревизия жасау да жатады.
5. Насихат және хабардарлық. Бұл шаралар кешені төмендегі ... ... ... тиіс:
1. басқа елдердегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы табысты бағдарламаларды
зерттеп, игеріп, үлгісін тарату;
2. ... ірі ... ... ... тармақтарының
шешімдерін және олардың өкілдерінің әрекеттерін бір-бірімен салыстырып
отыру, сыбайлас жемқорлық ... ... ... ... тұрақты жариялау және пайдалану;
3. сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық ынтымақтастық. Егер ұлттық сыбайлас ... ... ... ... ... пайда болуына себеп болса, халықаралық өзара
әрекеттен ... ... ... осы ... әрекеттердің толық
жетілмегеніне байланысты. Сондықтан өзара әрекет ету ... ... күш ... ... ... ... ... жемқорлыққа қарсы
күрес жемісті нәтиже беру үшін мынадай ұсыныстар ескерілуі тиіс:
1. ... ... ... ... ... ... ... қорғау органдары қызметкерлерінің кәсіби біліктілігін арттыру;
3. мемлекеттік қызметшілердің ар-ождан ұстанымы олардың мәртебесіне
сай болуы;
4. мемлекеттік қызметкерлердің табысын және ... ... ... бақылау жүргізу;
5. қылмыстық жолмен тапқан пайда мен мүлікті тәркілеудің тиімді тәртібін
енгізу;
6. мемлекеттік билік және ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекет осы мемлекеттік ... ... ... нақты белгілеу.
Қылмыстық кодекстен мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті тұлға
ұғымын алып тастап, орнына лауазымды тұлға болып табылмайтын ... ... ... ... деп ойлаймыз. Мемлекеттік функцияларды
орындауға уәкілетті ... ... ... ұғымы, біздің
пікірімізше, осы ұғыммен алмастырыла алады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Нормативтік - ... ... ... ... ... 1995 ж. 30 тамыз //Алматы: Жеті
жарғы, - 100 бет.
2 Қазақстан – 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп ... ... ... ... Ел ... Қазақстан халқына жолдауы.
Алматы: Білім, 2001. – 96 бет.
3 Мемлекет басшысының «Қазақстан халқының ... ...... ... ... атты 2008 ж. 6 ақпандағы ... ... ... ... ... ... 2003 ж. 25 ... №484
Кодексі. //Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы. 2003 ж. - № 15-16,
211 - құжат
5 Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ж. 30 ... №155 ... //Егемен Қазақстан. - 2001 ж. ... - ... ... Республикасының қаржы полициясы органдары туралы» 2002ж. ... №336 ... ... ... – 2002ж. 12 ... - №158 -
159.
7 Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» 1998
ж. 2 ... №267 - 1 ... ... ... - 1998 ж. ... - ... ... мен толықтырулар еңгізілген Қазақстан Республикасының
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... 2007 ж. 21 ... - №308 ... ... – 2007 ж.- 27 ... .- №315.
9 Қазақстан Республикасының «Біріккен Ұлттар Ұйымының сыбайлас жемқорлыққа
қарсы конвенциясын ратификациялау туралы» 2008ж. 4 мамырдағы №31 – ... ... – 2008ж.- 6 ... .- ... ... ... Президентінің «Қазақстан Республикасы
Президентінің жанынан Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес ... ... құру ... 2002 ж. 2 ... - № 839 ... ... ПҮАЖ - ы, 2002 ж. - №10, 92 - ... ... ... ... «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті
күшейту, мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар қызметіндегі тәртіп пен
реттелікті нығайту жөніндегі шаралар ... 2005 ж. 14 ... - № ... ... ... – 2005 ж. 15 ... - №87 – 88.
12 Қазақстан Республикасы Президентінің «Сыбайлас ... ... 2006 - 2010 ... ... ... ... ... ж. 23 желтоқсандағы №1686 Жарлығы. //Егемен Қазақстан. – 2005 ж. ... - № 292 - ... ... ... ... ... Республикасы
Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... ұйымдастыру туралы» 2005 ж. 25 ақпандағы - №1521
Жарлығы. //Қазақстан ... ... 2005 ж. №9,76 – ... ... ... ... ... Республикасы мемлекеттік
қызметшiлерiнiң ар-намыс кодексі туралы» 2005 ж. 3 мамырдағы - ... ... ... - 2005 ж. 5 ... - № ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Қазақстан Республикасы Үкіметі мен
Польша Республикасының Үкіметі ... ... ... ... өзге де ... қарсы күрестегі ынтымақтастық туралы келісім
жасау туралы» 2002ж. 24 мамырдың - №566 Қаулысы //ПҮАЖ-ы, 2002ж. - ...... ... ... Үкіметінің «Норма шығармашылығы ... ... ... ... 2002 ж. 30 ... ... Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007ж. - №16, 172 – құжат.
Өзгертулер енгізілумен 2007 ж. 20 ... - №217 ... ... ... ... ... және ... жемқорлық
қылмысқа қарсы күрес жөніндегі агентігінің (қаржы ... ... 2004ж. 29 ... - №100 ... //Қазақстан Республикасының
ПҮАЖ-ы, 2004ж. - №4, 56 – ... ... ... ... ... ... ... қарсы іс-қимыл бөлігінде жетілдіру ... ... ... құру ... 2007 ж. 14 ... - №193 ... ... ПҮАЖ-ы, 2007ж. - №8, 92 – құжат.
19 Қазақстан ... ... ... Республикасы Үкіметінің
кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы 2007 ж. ... - №217 ... ... ... ПҮАЖ-ы, 2007ж. - №9,
105 – құжат.
20 Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... істерді қарау практикасы туралы»
2001ж. 13 желтоқсандағы - №18 ... ... ... ...
2001ж. 4 қаңтардағы - №2-3.
21 Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының «Сыбайлас жемқорлық ... ... ... ... ... ... есебін
жүргізу жөніндегі Нұсқаулықты бекіту туралы» 2004 ж. 20 ... - ... ... ... ... ... және өзге де ... нормативтік құқықтық актілер Бюллетені - 2004 ж. - №13-16, 915-
құжат
22 Біріккен Ұлттар Ұйымының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы» Нью-Йорк, ... ... ... ... ... ... жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілік
туралы» Страсбург 1999 ж. 27 ... ... ... Кеңесінің «Сыбайлас жемқорлық үшін азаматтық-құқықтық
жауапкершілік туралы» 1999 ж. 9 ... ... 1999 ж. ... Конвенциясы.
25 Хартия Европейской безопасности. Организация по безопасности в Европе,
г.Стамбул, 19 ноября 1999г.
26 Біріккен ... ... ... ... ... ... сатып алушылық пен сыбайлас жемқорлықпен күрес» 1996 ж. ... ... ... ... ... ашу ... 2001 ж Заңы
28 2007 жылғы 17 қыркүйектегі ... ... ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілердің
(жобалардың) сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптамасын өткізу ... ... ... Ағыбаев А.Н. Ответственность должностных лиц за служебные преступления.
Алматы: Жеті жарғы, 1997. – 304 ... ... М.С. ... омбудсмена в странах СНГ и Балтии. Монографии. Т1
//Институт международного права и ... ... ... ... 2003. – 228 ... Жакупова Р.Б. Казахстан и Всемирная торговая организация. Алматы:
Данекер, 2000. – 303 ... ... в ... ... ... ... //Материалы
международной научно-практической конференции. Астана: Акмолинская
полиграфия, 1999. – 352 ... ... А.Г. ... ... ... ... 1998. - 216 с.
34 Кузнецов Ю.А., Силинский Ю.Р., ... А.В. ... и ... о мерах противодействия коррупции //Учебн.пособ.
Владивосток, 1999. - 189 ... ... М.Б. ... поведения должностных лиц по поддержанию
провопорядка: Учебник. Алматы: Данекер, 1999. – 320 ... ... Ж.О. ... ... ... – Алматы: «НАS» баспа
компаниясы, 2003ж. – 384 бет.
37 Құттаяқов Ш. Қазаннан қақпақ кетсе...Сыбайлас жемқорлықпен ... ......... ... 2000. - 152 бет.
38 Сарсембаев М.А Международное право. – Алматы: Данекер, 1996. – 450 ... ... Б.Н. ... ... ... ... ... и права
РАН. – М: Юристъ, 2001 – 454 ... ... ... Е. ... ... күресудің проблемалары. //Заң. - №2.
2008. – Б. 25-29.
41 Алауханов Е. ... и ... ... //Заң және ... - №1. 2008. – С. 32.
42 Аленчинов Ж. ... ... ... ... в ... // ... - №2. 2007. – С. ... Алданжаров А. Борьба с коррупцией в Англии. //Юридическая газета. - ... – С. ... ... А. ... в ... когда борьба с ней. //Казахстанская
правда. - №.127. 2007. – С. ... ... Р. От ... законов зависит уровень коррупции. //Закон и
правосудие. - №3. 2008. – С. ... ... М.А. ... ... ... Сеула. 20.02.2008.
http://crime.vl.ru С. 1-5.
47 Жандарбеков Р. Жемқорлықпен күрес ешқашан бәсеңдемейді //Арқа Ажары. - №
8. 2008. – Б. ... ... Н.Ә. ... ... қарсы саясатты іске асырудың
халықаралық және қазақстандық тәжірибесі. Дөңгелек үстелдің ... ... ... ... судъялар және өзге де тиісті
лауазымды тұлғалар үшін сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... ... ... ... 28.01-01.02. 2008ж. Б.4.
49 Игнатенко Г.В. Международно-правовые проблемы ... ... и ... ... ... ... - №1. 2000. – С. ... Интервью Калмурзаева С.С. на вопросы «Казахстанской правды» Бороться до
чистой ... ... ... - №.92. 2008. – С. ... ... Н. ... ... знать. //Казахстанская правда. -
№.84-85. 2008. – С. 9.
52 Кемали Е. ... ... ... ... ... ... на ... этапе. //Закон и время. - №5. 2006. – С. 38.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Қауіпсіздік Комитетінің баспасөз қызметі.
Жемқорлық пен ... ... ... алу. ... Ажары. - №7. 2008. –
Б. ... ... С.Ғ. ... ... қарсы стратегияны іске асырудың
шетелдік тәжірибесі. Дөңгелек үстелдің ақпараты «Құқық қорғау ... ... және өзге де ... ... тұлғалар үшін сыбайлас
жемқорлыққа қарсы мәселелері жөніндегі мамандырылған семинар бағдарламасы.
//www.apa.kz 28.01-01.02. 2008ж. Б. 1-2.
54 Мәмет С. ... ... ... ... ... ... ... - №135-136. 2008. – Б. 2.
55 Назмышев Р. Потенциал и полномочия совета. ... ... ... 2008. – С. ... По ... ... акима г.Астана. Столичная коррупция имеет
тенденцию к росту. ... и ... - №9. 2008. – С. ... ... М.А. ... ... в борьбе с коррупцией.
//Человек и закон. - №4. 2008. – С. ... ... М.А. ... ... и ... ... //Антикоррупционный
вестник. - №1. 2008. – С. 1, 12.
59 Турсынбаев Д. Причины и условия, порождающие коррупцию в ... ... - №2. 2008. – С. ... ... Р. Зримый бой. //Экспресс-Казахстан. - №782. 2008. – С. 4.
-----------------------
[1] ... ... в ... – М., 1994. – С. ... Максимов С.В. Коррупция. Закон. Ответственность. Москва:2000. - С.
44.
[3] Максимов С.В. ... ... ... ... - С.
44.
[4] Сонда. – Б. 44 - 45.
[5] Еуропа Кеңесінің «Сыбайлас жемқорлық үшін ... ... ... 1999 ж. 27 ... ... ... М.О. ... преступления: Криминологический и
уголовно-правовой анализ. Автореф. Дис...к.ю.н. – Алматы: 1999. - С. 19
[7] ... в ... ... ... ... ... научно-практической конференции. ... ... 1999. – ... ... ... ... ... қарсы күрес туралы»
1998 ж. 2 шілдедегі №267 - 1 Заңы //Казахстанская ... - 1998 ж. ... №132, ... ... в ... (сущность, проблемы, предупреждение).
//Материалы международной ... ... ... ... 1999. – ... ... А.Н ... должностных лиц за служебные
преступления. Алматы: Жеті жарғы, 1997. – С. 179.
[11] Коррупция в ... ... ... ... ... ... конференции. Астана:
Акмолинская полиграфия, 1999. – С. 44.
[12] ... Ю.В., ... В.А., ... Ю.Г. ... и ... Хабаровск, 1999. С. - 20-25.
[13] Турсынбаев Д. ... и ... ... ... в
Республике Казахстан. //Фемида. - №2. 2008. – С. - ... ... ... ... в ... ... научно-практической конференции. Астана: Акмолинская
полиграфия, 1999. – С. - ... ... Д. ... и ... ... ... ... Казахстан. //Фемида. - №2. 2008. С. - 13-15.
[16] Сулима И.И., Сулима Е.В. ... ... и ... в органах государственной ... ... ... ... ... Н.Новгород, 2001. С.- 253-
259.
[17] Лунеев В.В. ... ... ... и ... ... ... и право. 2000. №4 –
С.106.
[18] Назмышев Р. Потенциал и полномочия совета. //Кахахстанская правда.
- №94. 2008. – С. ... ... Н.А. ... ... коррупция на региональном уровне.
//Коррупция в органах государственной власти: ... ... ... ... ... 2001. – С.- ... ... Д. Причины и условия, ... ... ... Казахстан. //Фемида. №2. 2008. – С 13-15.
[21] Корчагин А.Г. ... ... ... ... 1998. – С. ... ... М. ... и коррупция: кто кого? ... На ... ... ... ... ... рубежа) //Чистые
руки. 2000. №4 С. 23.
[23] Алданжаров А. ... с ... в ... ... ... №7. 2005. – С. ... Материалы международной программы по борьбе с «отмыванием» денег.
– Первый брифинг по Центральной Азии, Вена, 2002 – 30апреля.
[25] ... Д. ... и ... ... ... ... Казахстан. //Фемида. №2. 2008. – С 13-15.
[26] ... И.А. ... ... в ... ... власти: природа, ... ... ... 2001. – ... ... ... с ... (системы общегосударственной этики
поведения). М: 2000 – С.39.
[28] Тасболатов А. «Сыбайластық салдары». //Егемен Қазақстан, 2006ж. №8
3 қараша – Б. ... ... М. ... ... бүкіл халықтық сипат алуға
тиіс». //Дала мен қала, 2008ж. 15 ... №7 - ... ... ... ... ... ... қарсы» Нью-Йорк,
2003ж. 31 қазандағы Конвенциясы.
[31] Марк Пит. Прекратим прежнюю практику ведения бизнеса. ... ... и ... Базель: Организация ... и ... 2001. С. ... ... В.В. ... ... ... и правовые проблемы. //Государство и право. 2000. №4. ... ... Б.Н. ... прао: Учебник //Институт государства и
права РАН. – М: Юристъ, 2001 – С. 54.
[34] ... Ж. ... ... ... коррупционного
правосознания в Казахстане. // Фемида. №2. 2007. – С 11.
[35] Құттаяқов Ш. Қазаннан қақпақ кетсе... Сыбайлас ... ... ой – ...... ... 2000. – ... ... Республикасы Президентiнiң «Ұйымдасқан нысандағы қылмыс
пен сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... ... шаралар туралы»
Жарлығы. 1992 ж. 17 наурыз N 684. Күші ... - ҚР ... №1696 ... ... Республикасы Президентiнiң «Заңдылық пен құқық тәртiбiн
қамтамасыз ету жүнiндегi қосымша шаралар туралы» Қаулысы. 9 маусым 1994 ... Күші ... - ҚР ... ... N 1696 ... ... мен толықтырулар енгізілген Қазақстан Республикасының
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» 2007 ж. 21 шілдедегі №308 ... ... ... ... – 2007 ж. 27 шілдедегі №315.
[39] Қазақстан Республикасы Конституциясының 39 бап. 1995 ж 30 ... Жеті ... Б. ... ... ... ... ... 2003ж. 25 қыркүйек. - №
484. 41, 176, 193, 209, 307-315 баптар
[41] Қазақстан Республикасы Президентінің «1999-2000 жылдарға ... ... ... ... ... ... ... 1998 ж. 7желтоқсандағы №1696 ... Күші ... - ... ... №1696 ... ... ... вопросы реализации антикорупционной политики
в Казахстане на современном этапе. //Закон и время. №5. 2006. – С. ... ... ... Президентінің «2001-2005 жылдарға арналған
сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... №534 ... // ПҮАЖ - ы, 2001 ... ... М.С Институт омбудсмена в ... СНГ и ... Т1 ... ... права и международного ...... ... 2003. ... Қазақстан Республикасы Президентінің «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы
күрестің 2006-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» 2005
ж. 23 желтоқсандағы №1686 Жарлығы. //Егемен ... – 2005 ж. ...... ... ... Президентінің «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы
күрестің 2006-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» 2005
ж. 23 желтоқсандағы №1686 Жарлығы .//Егемен Қазақстан. – 2005 ж. ...... ... ... ... «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы
күресті күшейту, мемлекеттік органдар мен ... ... ... пен ... ... ... ... туралы» 2005 ж. ... № 1550 ... ... ... – 2007 ж. 15 ...... ... Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасы
мемлекеттік қызметшiлерiнiң ар-намыс ... ... 2005 ж. 3 ... ... //Егемен Қазақстан. - 2005 ж. 5 мамырдағы № ... ... Н.Ә. ... – 2030: ... ... ... қауіпсідігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан
халқына жолдауы. Алматы: Білім, 2001. – Б. ... ... Р. От ... ... ... уровень коррупции. //Закон
и правосудие. №3. 2008. – С ... ... Р.Б. ... и Всемирная торговая организация. Алматы:
Данекер, 2000. – С.103.
[52] Қазақстан ... ... ... ... жанынан Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мәселелері жөніндегі
комиссия құру туралы» 2002 ж. 2 ... № 839 ... ... ПҮАЖ - ы, 2002 ж. №10, 92 – ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Экономикалық және ... ... ... ... ... ... (қаржы полициясы)
Ережесі туралы» 2004ж. 29 қаңтардағы №100 ... ... ... 2004ж. №4, 56 – ... ... ... Президентінің «Қазақстан Республикасы
Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... ұйымдастыру туралы» 2005 ж. 25 ақпандағы №1521
Жарлығы. //Қазақстан Республикасының ... 2005 ж. №9,76 – ... ... ... ... ... заңнаманы сыбайлас
жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бөлігінде ... ... ... комиссия құру туралы» 2007 ж. 14 наурыздағы №193 Қаулысы.
//Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007ж. №8, 92 – ... ... ... ... ... ... ... шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар ... ... ж. 20 ... №217 ... ... ... ПҮАЖ-ы,
2007ж. №9, 105 – құжат.
[57] 2007 жылғы 17 қыркүйектегі қолданыстағы заңды дамыту сұрақтары
бойынша ... ... ... нормативтік құқықтық
актілердің (жобалардың) сыбайлас жемқорлыққақарсы ... ... ... ... ... ... С.С. на вопросы «Казахстанской правды»
Бороться до чистой победы. //Казахстанская правда. №.92. 2008. – С ... ... ... «Біріккен Ұлттар Ұйымының Сыбайлас
Жемқорлыққа Қарсы конвенциясын ратификациялау туралы» 2008ж. 4 ...... ... ... – 2008ж. 6 ... ... Мәмет С. Сыбайлас жемқорлықпен күрес науқандық ... ... ... - ... 2008. – Б. 2.
[61] Алауханов Е. Казахстанское и ... ... //Заң және ... №1 2008. – С. ... Құттаяқов Ш. Қазаннан қақпақ кетсе...Сыбайлас жемқорлықпен ... ой – ...... ... 2000. – 54.
[63] Максимов С.В Основы ... ... – М.: ... С. ... ... С.В Основы противодействия коррупции. – М.: ... С. ... ... С.В. ... ... ... 2002, С ... Кистауова З. Казахстан в борьбе за ... ... ... ... ... ... ... политических
исследований). //К обществу без коррупции. 2003. - № 2 (15). – С. 29-31
[67] Кузнецов Ю.А., ... Ю.Р., ... А.В. ... ... законодательство о ... ... ... ... 1999. - 189 ... ... Баузер. Коррупция в Казахстане. //Материалы международной
научно-практической конференции. Астана, 1999. – С.73.
[69] Левин М. ... есть ... ... Властъ. 2000 – С.29.
[70] Левин М. Коррупция есть везде //Комерсантъ Властъ. 2000 – ... Фонд ... ... опыт ... с ... от не ... до успехов Израиля //Чистые руки. 1999 №3 – С.13.
[72] Жандарбеков Р. ... ... ... ... ... № 8. 2008. – Б. ... Қапаров С.Ғ.Мемлекеттік аппаратта сыбайлас жемқорлық құқық
бұзушылықтарды болдырмаудың ұлттық жүйесін құру. ... ... ... ... ... ... судъялар және өзге де тиісті
лауазымды тұлғалар үшін сыбайлас ... ... ... ... ... бағдарламасы. //www.apa.kz 28.01-01.02. 2008ж. Б. 3.
[74] Ахметов А. Коррупция в минусе когда борьба с ней. //Казахстанская
правда. №.127. 2007. – С ... ... Н.Ә. ... жемқорлыққа қарсы саясатты іске асырудың
халықаралық және қазақстандық тәжірибесі. Дөңгелек үстелдің ақпараты «Құқық
қорғау ... ... ... және өзге де ... лауазымды
тұлғалар үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәселелері жөніндегі мамандырылған
семинар бағдарламасы. //www.apa.kz 28.01-01.02. 2008ж. Б. ... ... Ю.А., ... Ю.Р., ... А.В. ... ... ... о мерах ... ... ... 1999. С. 98-102; ... ... с ... М., 1999. С. ... Коррупция в Казахстане (сущность, ... ... ... ... конференции. Астана:
Акмолинская полиграфия, 1999. –С. 39.
[78] Кузнецов Ю.А. т.б. ... ... Б. ... Россия и коррупция: кто ... ... опыт ... ... от ... ... до ... Израиля (из аналитического доклада
Фонда “Информатика для демократии”). //Чистые ... – 1999. № 3. – С. ... ... С. М. Как ... ... ... Практические соображения американского прокурора. // Чистые
руки. 2008. - № 4. – С. ... ... в ... ... ... ... ... научно-практической конференции. Астана:
Акмолинская полиграфия, 1999. –С. 40-41.
[82] Роуз-Аккерман С. Коррупция и ... ... ... 2003. ... ... ... С.В. Коррумпированные общества. – ... 2002, С. ... ... в ... ... ... ... международной научно-практической конференции. ... ... 1999. –С. ... ... М.Б ... ... должностных лиц по поддержанию
провопорядка: Учебник. Алматы: Данекер, 1999. – 320 с.
[86] Коррупция в Казахстане ... ... ... ... ... конференции. Астана:
Акмолинская полиграфия, 1999. –С. 42.
[87] Сарсембаев М.А. ... ... и ... ... ... №1. 2008. – С 1, ... Херберт Берсток. Коррупция в Казахстане. //Материалы международной
научно-практической конференции. Астана, 1999. – С. 90.
[89] Жұмабаев Н.Ә. ... ... ... ... іске ... және ... ... Дөңгелек үстелдің «Құқық қорғау
органдары, прокурорлар, судъялар және өзге де ... ... ... ... жемқорлыққа қарсы мәселелері жөніндегі мамандырылған семинар
бағдарламасы. //www.apa.kz 28.01-01.02. 2008г.
[90] Коррупция в Казахстане (сущность, ... ... ... научно-практической конференции. ... ... 1999. – ... ... в ... ... ... предупрежддение)
//Материалы международной научно-практической ... ... ... 1999. – ... ... Б.К. Коррупция в Казахстане. //Материалы международной
научно-практической конференции. Астана, 1999. – С. ... ... С.Ғ. ... ... ... ... іске асырудың
шетелдік тәжірибесі. Дөңгелек үстелдің «Құқық ... ... ... және өзге де ... ... тұлғалар үшін сыбайлас
жемқорлыққа қарсы мәселелері жөніндегі мамандырылған семинар бағдарламасы.
//www.apa.kz 28.01-01.02. 2008г
[94] Коррупция в ... ... ... международной научно-практической конференции. Астана:
Акмолинская полиграфия, 1999. – ... ... С.Ғ. ... ... ... ... іске ... тәжірибесі. Дөңгелек үстелдің «Құқық қорғау ... ... және өзге де ... ... ... үшін ... қарсы мәселелері жөніндегі мамандырылған семинар бағдарламасы.
//www.apa.kz 28.01-01.02. 2008г
[96] Коррупция в Казахстане ... ... ... международной научно-практической конференции. Астана:
Акмолинская ... 1999. – С. ... ... А. Как ... от ... //Япония сегодня. 2001.
№8 С. 7.
[98] Жапония Республикасының «Ақпараттарды ашу жөніндегі» 2001 ж ... ... Е. ... ... ... проблемалары. //Заң.
№2 2008. – Б 25-29.
[100] Сенаторов А. Как избавиться от коррупции? ... ... ... ... А.М. Корруптология-правовая наука и учебная дисциплина: путь
совершенствования уголовной ... и ... о ... на
организованную преступность и коррупцию. С. 17-18.
[101] Койдзёми Ё. ... ... ... ... в ... государственного и гражданского противодействия коррупции.
Хабаровск, 1999. С. 96-99.
[102] Михеев Р.И., Морозов Н.А. Коррупция в ... ... и ... с ... М., 2000. С. ... Морозов Н.А. О причинах успеха японской уголовной политики.
Сравнительно-правовой ... ... в ... Японии.
Влвдивосток, 1999. С. 92.
[104] ... С.Ғ. ... ... ... стратегияны іске асырудың
шетелдік тәжірибесі. Дөңгелек үстелдің ақпараты «Құқық қорғау органдары,
прокурорлар, судъялар және өзге де ... ... ... үшін ... ... ... ... мамандырылған семинар бағдарламасы.
//www.apa.kz 28.01-01.02. 2008ж. Б. 3-4.
[105] Правительство столицы ... ... ... ... ... за
рассмотрением обращений граждан делает Сеул ... ... Қ.Б. ... үкімет сыбайлас жемқорлыққа қарсы
күрес ... ... ... ... ... ... қорғау
органдары, прокурорлар, судъялар және өзге де тиісті лауазымды тұлғалар
үшін ... ... ... ... ... ... семинар
бағдарламасы. //www.apa.kz 28.01-01.02. 2008ж. Б. 1.
[107] Гилевская М.А. Анализ ... ... ... ... С.1
[108] Елесізова Қ.Б. Электрондық үкімет сыбайлас ... ... ... ... ... үстелдің ақпараты «Құқық қорғау
органдары, прокурорлар, судъялар және өзге де ... ... ... ... ... ... мәселелері жөніндегі мамандырылған семинар
бағдарламасы. //www.apa.kz 28.01-01.02. 2008ж. Б. ... ... в ... ... проблемы, предупреждение).
//Материалы международной ... ... ... полиграфия, 1999. – С. 151.
[110] Исакбаев Н. Налогоплательщик вправе знать. ... - ... 2008. – С. ... ... ... ... ... коммерциялық мәмілелер
жасаған кездегі сатып алушылық пен сыбайлас жемқорлықпен ... 1996 ж. ... ... ... Г.В. ... ... ... преступности и коррупции. //Организованная преступность и
коррупция. №1. 2000. – С 103.
[113] Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ратификациялау туралы» 2008ж. 4 мамырдағы
№31 – Заңы //Егемен Қазақстан. – 2008ж. 6 ... ... ... Ұлттар Ұйымының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы» ... 31 ... ... ... – 6. 51 ... ... М.А. Международно-правовые инструменты в ... ... ... и ... №4. 2008. – С ... ... Редо. Коррупция в Казахстане. //Материалы международной
научно-практической конференции. Астана, 1999. – С. 104.
[118] Еуропа Кеңесінің «Сыбайлас жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілік
туралы» ... 1999 ж. 27 ... ... ... в Казахстане (сущность, проблемы, предупреждение).
//Материалы международной ... ... ... полиграфия, 1999. – С. 119.
[120] Топорин Б.Н Европейское право: ... ... ... 2001. ... ... ... Кеңесінің «Сыбайлас жемқорлық үшін азаматтық-құқықтық
жауапкершілік ... 1999 ж. 9 ... ... 1999 ж. ... ... Сонда.
[123] По материалом пресс-службы акима г.Астана. Столичная коррупция
имеет тенденцию к ... ... и ... №9. 2008. – С 7.
[124] Международные мероприятия по борьбе с ... ... ... 1999. ... Марк Пит. ... прежнюю практику ведения бизнеса. Борьба со
взяточничеством и ... ... ... ... и ... 2001. С. ... ... – 2001. С.74-76.
[127] Марк Пит. Международные ... по ... с ... 12 ... 1999. С. ... Марк Пит. ... мероприятия по борьбе с коррупцией.
Базель, 12 августа 1999. С. ... ... А.Г. ... ... Владивосток: Изд-во
Дальневост, 1998. - 216 с.
[130] От плана к рынку. Отчет о мировом развитии, 1996г. Международный
банк реконструкции и ... ... ... 1996. С. ... От ... к ... Отчет о мировом развитии, 1996г. Международный
банк реконструкции и развития// Всемирный банк. 1996. С. ... ... ... ... в ... //Материалы
международной научно-практической конференции. Астана, 1999. – С.67.
[133] Николайчик В. Честь чиновника ... ... ... ... ... 1999. № 3. - С. 17.
[134] Дональд Баузер. Коррупция в Казахстане. //Материалы международной
научно-практической конференции. Астана, 1999. – ... ... ... ... в Казахстане. //Материалы международной
научно-практической конференции. Астана, 1999. – С.68-69.
[136] Алауханов Е. Сыбайлас ... ... ... ... 2008. – Б ... ... А. Коррупция в минусе когда борьба с ней. //Казахстанская
правда. №.127. 2007. – С 1-2.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сыбайлас жемқорлық64 бет
Сыбайлас жемқорлықпен күрестің құқықтық реттелу мәселесі70 бет
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қылмыстар бойынша қылмыстық заңды қолданудың теориясы мен тәжірибесі, оның тиімділігі145 бет
Денсаулық сақтау17 бет
Жемқорлық іс-әрекеттердің алдын алу4 бет
Заңдар – Қазақстан Республикасы тарихының дерек көзі (1990-2007 жж.)187 бет
Мемлекеттік қызмет пен басқару мүдделеріне қарсы сыбайлас жемқорлық қылмыстарының мәселелерінің түрлері51 бет
Сыбайлас жемқорлық түсінігі және оның мәні14 бет
Сыбайлас жемқорлық ұғымы, оның түрлері мен формалары14 бет
Сыбайлас жемқорлық.Пара беру25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь