Нарық

Жоспар

Кіріспе.

1.Нарық мәні шарттары және түрлері.
2. Нарықтың құрылымы және инфрақұрылымы ерекшеліктері.
3.Қазақстанның нарықты экономикаға өту ерекшеліктері.

Қорытынды.
Кіріспе.
Нарық қоғамдық тұтынушылар мен өндірушілерді байланыстырудың тиімді механизмі ретінде әлемдік өркениеттің ұлы жетістіктерінін бірі деп ессптеледі, оны математикамен ген инженериясымен, электроникамен және адамзаттың басқа ұжымдық даналығының шыңымен теңеуге болады. Бірақ нарық механизмі кесіпкерлік пен бәсекелестікті дамытпайынша өмір сүре алмайды. Ал бұл меншіктің алуан түрлі формалары және әртүрлі тауар өндірушілер болғанда ғана мүмкін, бұнда өндіріс экономикалық жағынан әлсіз, өмір сүруге қабілеті жоқ шаруашылықтардан тазарады, оның есесіне олардың тиімді жұмыс жасайтын болашағынан үміт күттіретіне қолайлы жағдай жасайды. Бұдан біз нарықтың қоғамға қажет шаруашылық бірліктерін іріктеудің демократиқалық механизмі және ең әділетті төрешісі екенін көріп отырмыз.
Сонымен бірге нарықтық механизм идеалды емес, оның елеулі қайшылықтары да бар. Оның жағымсыз жақтарына әлеуметтік жіктелу, әлсіздерге, әсіресе банкротқа ұшырағандарға деген мейірімсіздік, жұмыссыздықтың болуы жатады. Экономиканы бірыңғай сұранымға ғана бағдарлап, нарық орны толмайтын табиғат ресурстарын және қоршаған ортаны сақтауды қамтамасыз етпейді. Сондықтан мемлекет қоғам атынан адамдардың дұрыс экономикалық жағдайда өмір сүру хұқын реттеп отыратын шараларды жүзеге асыруы қажет.
Реттелмейтін таза нарықтық экрномика адамның еңбек ету, білім алу, табыс табу сияқты әлеуметтік экономикалық хұқтарына кепілдік бермейді. Бұл салалар мемлекеттің белсенді түрде араласып реттеуін қажет етеді. Мемлекет бағаны реттеу, салық жүйесінің негізінде табысты қайта бөлу, бюджет шығындарының есебінен жұмысшыларды қайта мамандандыру, оларға жәрдем ақшы әлеуметтік қамту жүйесі арқылы нарықты экономиканың қысымын жұмсартады. Бұндай шараларды жүзеге асырмайынша қоғамда тұрақты саяси-әлеуметтік ахуалды ұстап мүмкін емес.
Әдебиеттер.

1.Қазіргі заманғы нарық табиғаты және дамуы Э. П. Дунаев, И. Е. Рудакова редакциясымен - М., МГУ, 1999 ж, 81 б.
2.Кулигин П. Социалистік экономикадағы нарық. - "Вопросы экономики", 1996 ж. N 1,143
3. Алехин Б. И. Рынок цснных бумаг: Введение в фондовые операции - М., Финансы и статистика", 1991.
4.Кабдиев Д. К. Развитие экономической мысли в Казахстане
(конец XIX - нсчало XX века) - Алма-Ата, иКазахстан", 2001.
5.Жунусов Б. А., Мамбетов У. Е., Байжомартов. Ңарықты экономика негіздері, 2 бөлімді - Ақтөбе, "Ноу-хау", фирмасы, 2000.
6.Аяпова Ж. М., Арынов Е. М. Русско-казахской толковой словарь предпринимателя - Алматы: МВП "Инкар", МЧП "Тұлға,2003.
7.Сабырбаев Б. Экономикалық терминдердің орысша-қазақша
түсіндірме сөздігі - Алматы, Қазақстан, 2000.
8.Современная экономическая мысль: / Пер. с англ., М.: Прогресс, 1968.
9.Эрхард Л. Благостроение для всех - М., Начало - Пресс, 1999.
10 Кондратьев Н. Д. Проблемы экономической динамики. М. Экономика, 1989.
11. Фсодоров Б. Г. Современные вамотнокрсдитные рынки - М., Финансы и статистика, 2004.
        
        Жоспар
Кіріспе.
1.Нарық мәні шарттары және түрлері.
2. Нарықтың құрылымы және инфрақұрылымы ерекшеліктері.
3.Қазақстанның нарықты экономикаға өту ерекшеліктері.
Қорытынды.
Кіріспе.
Нарық қоғамдық тұтынушылар мен ... ... ... ... ... өркениеттің ұлы жетістіктерінін бірі ... оны ... ген ... ... ... басқа ұжымдық даналығының шыңымен теңеуге болады. Бірақ нарық
механизмі кесіпкерлік пен ... ... өмір сүре ... ... ... алуан түрлі формалары және әртүрлі тауар өндірушілер болғанда
ғана мүмкін, бұнда өндіріс экономикалық жағынан әлсіз, өмір ... ... ... ... оның ... олардың тиімді жұмыс жасайтын
болашағынан үміт күттіретіне қолайлы жағдай ... ... біз ... ... ... ... ... демократиқалық механизмі
және ең әділетті төрешісі екенін көріп отырмыз.
Сонымен ... ... ... ... ... оның ... да бар. Оның ... жақтарына әлеуметтік жіктелу,
әлсіздерге, әсіресе ... ... ... мейірімсіздік,
жұмыссыздықтың болуы жатады. Экономиканы бірыңғай сұранымға ғана бағдарлап,
нарық орны ... ... ... және ... ... ... ... Сондықтан мемлекет қоғам атынан адамдардың дұрыс
экономикалық ... өмір сүру ... ... отыратын шараларды жүзеге
асыруы қажет.
Реттелмейтін таза нарықтық экрномика адамның еңбек ету, білім ... табу ... ... ... хұқтарына кепілдік бермейді. Бұл
салалар мемлекеттің белсенді түрде араласып реттеуін қажет етеді. ... ... ... ... ... табысты қайта бөлу, бюджет
шығындарының есебінен жұмысшыларды ... ... ... жәрдем ақшы
әлеуметтік қамту жүйесі арқылы нарықты экономиканың қысымын жұмсартады.
Бұндай шараларды ... ... ... ... саяси-әлеуметтік
ахуалды ұстап мүмкін емес.
1.Нарық мәні шарттары және ... ... ... мен ... ... ... ... ұйымдастырудың жаңа әдістерін кеңінен пайдалануды көздейді. ... ... мен ... ... ... оның жана ... ... жүзеге асыруды, өндірісте терен құрылымдық ... ... ете ... Бұл ... ... ... ғылыми-
техникалық саясаты мен экономикалық ... ірі ... ... ... қуатынсыз жақсы нәтижеге жету мүмкін емес.
Енді нарық ... не? Ең ... ... ... алайық. Нарық
бұрын-сонды біздің елде терең зерттелмеген, сондықтан оның ... ... ... ... жиі кездеседі. Себебі нұсқау-белу әдістерінс
негізделген басқару жүйесі ... ... ... ... ... мәні бола алмады. Ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... келген экономикалық ғылымдарда нарықтын
маңызы мен орны ... ... ... ... болды. Нарық
мәселслерінің, қоғамды қайта құру теориясы мен ... ... ... қарамастан, ТМД-ға кіретін мемлекеттердің және Қазақстан ғалым-
экономистерінің арасында нарық туралы бірыңғай пікір жоқ. ... ... ... ... ... - бұл ... факторларын немесе оның нәтижелері мен
шарттарын айырбастауға байланысты болатын өндірістік қатынастардың белгілі
бір бөлігі
Нарық - бұл ... мен ... ... ... ... белгілі бір жүйесімен сипатталатын тауар айырбасының саласы
(Чалбаев К.К. Өндірісті интенсификациялау және ңарықтық ... ... ... мен сатып алушылардың арасында тауар және ... ... ... ... ... қатынастардың жиынтығы
(Журавлева Г. ... ... ... ... - тауарларды сатып алу - сатумен байланысты орын алатын
экономикалық қатынастар.
Нарық тауары өкізуге ... ... мен ... ... ... ... ... табылады.
Келтірілген көзқарастардын қай-қайсысы да жсткілікті ... ... ... бір ... ғана ... Бұл анықтамаларға ортақ
нәрсе ол нарықты өндірістін емес, айырбастын категориясы, ... ... ... мен ... ... ... және
сатып алушылар деп көрсетілуі. Шын мәнінде тауар-ақша, нарықтық байланыстар
сату-сатып алумсн ... Бұл ... ... ... пен ... ... емес, өндірісте болатын қатынастарға тиісті болуы
керек, себебі тек осы жерде ғана өнім ... және оның ... ... ... ақша ... ... ... нысандарда болатынын
көрсететім экономикалық байланыстар пайда болады.
Нарық қызметін тек қана айырбас ... ... - оны ... ... ... ... ... тиімді өндірістік байланыстарды ... ... ... ... нарықты жайғана тауар айырбасы емес,
тауарөндірушілер мен тұтынушылардың қарым-қатынастарына тән қайтарымдылық,
эквиваленттілік, бәсекелестік болатын ... ... ... қарау керек.Осы тұрғыдан алғанда, нарықты әртүрлі тауар өндірушілер
мем тұтынушылардың арасында балатын экономикалық ... мен ... (1-ші ... ... деп сипаттауға болады.
Сурет.1. Нарық экономикалық байланыстар мен қатыныстар ретінде.
Берілген анықтамада әңгіме, біріншіден, тек ... ... ... жеке байланыс пен қатынас қана ... ... ... өндірушілер мен сатыл алушы-тұтынушылардың,
тұтынушылардың өздері арасындагы байланыстар мсн қатынастар ... ... ... бұл ... мен ... қайтарымдылықты, тепе-
тендікті, объективті түрде алдын-ала анықтайды, яғни ... ... ... ... тен ... ... ... шаруашылық қызметтердің варианттарын және оңтайлы
өткізу бағасын ... ... ... ... ... ... ... алғашқы екі жағдайдын шүбәсіз салдары-
бәсеке өндіріс процесінде де тұтыну процесінде де ... ... ... себебін тигізуі мүмкін. Себебі нарық бәсекесіз
өмір сүре алмайды. Ал бұл, сан ... ... ... мен ... болған жағдайда ғана мүмкін. Соның нәтижесінде, өндіріс
экономикалық жағынан әлсіз, өмір ... ... ... ... ал ... ... тиімділігі жоғары және болашағы зор шаруашылық
субъектілеріне жол ашады. Біздің ойымызша, нарықты бұлай ... ... ... ... қамтиды.
Жалпылама тұрғыдан алғанда нарықтын мәні оның атқаратын қызметтері
арқылы ашылады. (2-ші суретті қара).
Сурет. 2. Нарықтын атқаратын қызметтері.
Ең ... ... ... тұрғыдан бөлектенген материалдық
игіліктерді және қызметтерді өндірушілер мен тұтынушыларды ... ... ... ... іс ... ... өндірістің екі нақты
қатысушыдарының арасындагы қандай да болмасын технологиялық ... ... ... ... анықтау мүмкін емес арықтың маңызды
қызметтерінін бірі - оның ... ... ... ... ... қамтамасыз етудегі рететуші рөлі. Нарықтың реттеуші рөлінің
тікелей әкімшілікпен алмастырылуы экономикалық жүйенін тоқырауына, ... ... ... ... ... ... ... қозғаушы күші ретіндегі рөлінің ... ... ... бір ... ... - ақпараттық. Нарық тауарлар
бағасы мен қызмет ... ... және банк ... ... ... (ставка) т.б. үздіксіз өзгеріп отыруы арқылы өндіріске
қатысушыларға олар сататын немесе ... ... ... мен ... ... ... өндіріс шығындары, қоғамдық-қажетті сала және
ассортимент туралы объективті ақпар беріп отырады.
Сонымен бірге нарық механизмі ... ... ... ... жәрдемімен қоғамдық өндірісті тиімсіз шаруашылық ... және ... ... даму ... барларына тиімді жағдай
жасайды. Біздін нарық терең монополияландырылған, сондықтан нарықты ортаны
қалыпты жағдайда ... тұру үшін ... ... ... болмысы, бұндай жағдайда тауар өндірушілер өнім өндіру мен сатуға
байланысты көсіпксрлікпен белсенді ... ... ... болады.
Осылармен қатар, маңыздылығы жағынан басқалардан кем түспейтін
нарықтын атқаратын ... ... ... ... ... ... өндірістік шығындарды азайтуды ... ... ... ... ... ... ... ету Нарық күрделі экономикалық категория ретінде өз бетінше
емес, ... ... ... ... бір нақты әлеуметтік-
экономикалык жағдайларда өмір ... ... ... нарықтық
механизмнің мынандай жағдайлар мен шарттар орындалғанда ғана ... және өмір ... ... ... (3-ші суретті қара):
- меншік қатынастарының алуын түрлі нысандары;
- өндіріс қуатының ... бір ... мен бос ... ... ... ... ... өндірушілердің сан адуын түрлерінің болуы;
Сурет.3. Нарықтың қалыптасуынын негізгі компоненттері.
- ... ... ... баға ... ... ... толығырақ тоқталайық.
Біріншіден, экономикалық ... ... ... ... ... отыруға және өздерінің талқан
табыстарына иелік етуге толық құқылығы.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... өзінің жақсы қасиеттерін мемлекеттік меншіктің үлесі 30*40 ... ... ... ... ... тең ... ... нысандарын пайдалану туралы өндіріс және айналыс қатынастарының
алуан ... ... ... ... ... ... бәсеке
күресіне, былайша айтқанда ... ... ... ... құрылуына
жеткізеді. Дегенмен, бұл процес әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесін қайта
құруда кездесіп отырған қайшылықтар мен карсылықтардың нәтижесінде өте ... ... ... ... саясаткерлер, журналшы-публицистер осы
жағдайдан шығудың жолын меншікті жаппай ... ... алу ... ... ... ... бұл ұшқары пікір.
Қазіргі кезеқте жаппай ... ... алу және ... ... жаппай национализациялау (өндіріс құрал-жабдықтарын мемлекеттік
меншікке ... және ... ... ... сияқты
экономиканың үстінен жасалған зорлық болар еді. Бүкіл дүниежүзілік ... ... ... ... ... белгілі бір мәлшердегі
мемлекеттік меншіксіз және мемлекеттің реттеуінсіз сәтті дами алмайды.
Бүгінде - қай ... ... ... бар, ... ... ... экономикага көшу кезінде ескеретін маңызды жәйт -ол өндіріс
құрал жабдықтарына жеке ... және ... ... ... ... бекіту. Онсыз шын ... ... ... көшүдің
экономикалық мәні болмайды.
Үшіншіден, әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғанындай, нарықтық тиімді
жұмыс істеу шарттарының бірі - өндіріс ... ... бір ... мен ... ... Нарықты экономика жағдайында өндіріс қуатының және
жұмыскерлердің толық қамтылуы мақтаныш арқауы бола алмайды, ... ... ... ... Бұндай жағдай эконрмиканы маневр жасау
кеңістігінен ... оның ... ... ... ... ... экономика тауардың жетіспеушілігіне, материалдық
игіліктерді қайта бөлуде әкімшілдік әдістердін басым болуына жал ... ... ... ... ... істеуі үшін оның
инфрақұрылымын жасау қажет. Оған тауар және қор ... ... ... ... ... ... бірлестіктсрі жатады. Мысалы,
капитал нарығынын басты ... ... ... қор ... мемлекеттік облигацияларды, басқа да бағалы қағаздарды сатып
алу және сату, валюталық келісім-шартқа ... ... мен ... ... ... ... ... жасалады. Сөйтіп, кәсіпкерлік
үшін аса ... ... ... ... ... ... шаң шаң пайдалану мүмкіндігін камтамасыз етеді.
Нарықтық экономика жалпылама негіздегі ерекше инфрақурылым - несие
жүйссінсіз жұмыс істей ... Оны ... ... инновациялық
(ғылыми-техникалық жаңалықтарды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... (жер, ... ... ... беруші банкілер, сақтық компаниялары, әртүрлі қоғам, ұйымдардың қоры
құрайды. Нарық жағдайындағы банк жүйесінің елеулі ... - ... ... Онсыз олар қаржы және салалық ... ... еді, ал ... ... ... ... бюджет
проблемаларын ақшаның эмиссиясын көбейту арқылы шешуге мүдделі қылады.
Бесіншіден, ... ... ... ... ... ... орталық және жергілікті бюджеттердің алатын орны зор. Оның
ерекшелігі неде? Бюджеттің мөлшері нарықтық ... ... ... ... ... ... араласуын талап ететін қажетті ... ... ... ... ... ... орынсыз араласуына жол
бермеу керек, ... ... ... ... айнадыру тек қана ерекше
жағдайда ғана жасалады, және де заң шығаратын органдардың қатаң ... ... ... ... ... ... ... ету аса маңызды міндет. Егерде мемлекет бюджеттің ... ... қолы ... ол ... ... тиімділікпен жұмыс
жасауының көрсеткіші болар еді.
Алтыншыдан, өндірушілсрдің өнім өндірудегі және оны ... жол ... ... ... ... күресінсіз кезге
елестету мүмкін емес. Бесекені (латын сөзі-конкурро - ... ... ... субъектілерінің арасында тауарларды барынша ... ... ... ... бір өндіріс саласына пайдалы түрде орналастыруға
байланысгы болатын экономикалык сайыс деп түсіну ... ... ... ... соқтырады, яғни нарықта кейбір көсіпорындардың,
банктердің, мемлекеттің ... ... ... ... ... жол береді. Нарық субъектілері неғұрлым көп ... ... ... ... жоғары болады. Батыс елдері мамандарының
бағалауынша бір ... ... ... саны 4-5 тен, ал ... 8-15 тен кем ... ... Егер 4 фирма белгілі бір тауар
түрімің 80% өндіретін ... онда ... ... ... ... ... ... бірнеше түрлері болады: а) таза
бәсеке; ә) монополиялық бесеке; б) олигополиялық бесеке; в) таза монополия
(4-ші ... ... ... ... елдерде жетілген бөсеке (ол ... ... ... да өсер ете ... ... ... және
жетілмеген бәсеке (ол егер белгілі бір тауардың негізгі массасын тек қана
бірнеше ірі
Сурет. 4. Бәсеке күресінің түрлері.
фирмалар ... ... ... деп те бөледі. Енді жоғарыда
көрсетілген бәсеке түрлеріне кеңірек тоқталайық.
1.Таза бәсеке ... ... ... ... ... ... көптеген сатушылары және сатып алушылары құрайды, олардың бірде-
біреуі жеке дара сұранымға бақылау ... ... ... ... ... баға ... үстемдік жасай алмайды. Сатып алушылар өздеріне қажетті
тауарларды ... ... ... ... ала алатын болғандықтан, сатушылар
бағаны нарықтық бағадан жоғары қоя ... ... ... ... болу қалай
оңай болса, оны тастап кетуде ... ... ... ... ауылшаруашылығы
өнімдерінің (астық, піскен көкөністер мен жемістер) нарығы осыған дәлел
бола алады.
2.Монопапистік ... ... - ... "полео" - сатамын) бесеке
нарығын бағанын кең өрісінде ... ... ... ... құрайды.
Мұндай мүмкіндік сатушылардың сатып алушыларға алуан түрлі тауарларды ұсыну
қабілетімен байланысты балады. ... ... ... ... безеңдірілуі (сауда белгілері, сауда маркілері т. 6.), сонымен бірге
ілесе ... ... ... ... ... алушылар осындай ерекшеліктерді ескере ... ... үшін ... ... ең жоғары бағаға дейін төлеуге дайын
болады. Мұндай нарыққа киімдер ... ... ... бөлшек сауда
саласы жақын тұрады.
3. Олигополиялық (грекше "молигос" - көп ... ... - ... ... баға ... ... мен ... стратегияға аса
сезімтал аз ғана ... тобы ... ... ... кем ... ... ... нарыққа ену жағдайының
қиындығымен байланысты. Мұндай нарықтын ... ... бірі - ... ... ... ұзақ ... ... нәтижесіне қол жеткізе
алмайтынлықтарына, себебі бәсекелестері оларды бағаны төмендетуге мәжбүр
етеді. ... ... ... ... ... "(мысалы,
болат, алюминий) немесе ... ... ... ... ... және т.б. ... Таза монополии жағдайында, жеке кәсілорындар бәсекелестердің
болмауына байланысты ... дара ... ... ... ... ... ... үстемдігін шаруашылық шарт
жасасу, сапасыз өнім шығара отырып оны жоғары ... сату ... ... ... көп ... ... ... жоғары пайда табады.
Монополиялық үстемдік ақша-қаржы жүйесінің дағдарысы, жалпылама ... ... ... ауыр ... ... ... ... монополист кәсіпорындар орасан зор ... ... ... ал ол ... ... оның ... алу ... сөйтіп тікелей зат айырбасының (натуральды ... ... ... ... ... ... үшін ... байланысты екі мақсатты
жүзеге асыру керек: экономиканың монополиялық құрылымын жою (өте ... ... ... ... жаңа ... ... ... кен жол ашу т.б); заң жүзінде монополияға қарсы саясатты
белсенді турде іске ... Бұл ... ... ... ... ... экономикалық емес жолмен жасалатын қысым ... ... ... ... ... қатынастары жоқ кезде монополизмге
қарсы күрес әкімшілдік-әміршілдік жүйенің сақталуына және күшеюіне жақсы
бүркеме ... ... ... ... ... ... жоймай нарықты экономиканы дамыту мүмкін емес.
Жетіншіден, шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... өздері шығарған тауарларға өздерінің
баға белгілеу құқы да нарықты экономиқанық пайда болу шарттарына жатады.
Қазіргі нарық ... ... ... ... тұрады. Онын
құрылымын әртүрлі белгілеріне қарай ... ... ... түрлерге
бөлуге болады.
Территориялық белгілеріне қарай нарық мынандай түрлерге бөлінеді:
дүниежүзілік ... ... ... нарығы, ұлттық нарық, аймақтық
нарық және оқшауланған (локальды) немесе жергілікті ... ... ... мен ... ... ... мен ... айырбастау жүйесі түрінде көрінетін бүкіләлемдік
шаруашылықтың құрамдас бөлігі.Ол халықаралық еңбек ... ... және ... ... ... ... орнықты. Дүниежүзілік
нарық өндірістік кооперация және интеграция, сыртқы сауда, тауарайырбас
операциялары арқылы ішкі ... ... ... Қазіргі кезенде
нарықтар арасындагы байланыстар ұлғаюда, сонын ішінде әсіресе Шыгыс Европа
және ... ... ... ... ... ... Одағы
құрамында болған, қазірде тәуелеіздік алған егеменді мемлекеттер арасындағы
нарық қатынастары. Осының нәтижесінде шын ... ... ... ... бірлестіктер нарығы деп, экономикалық айырбастын ерекше
формалары мен шарттары, терең ... ... ... ... бірнеше
мемлекеттердің қатысуымен құрылған нарықты айтады.
Ұлттық нарық бір ... ... ... аумағымен шектелген
жалпы ішкі нарық. Ұлттық нарықта, білгілі бір нысанда өндірістін ... ... ... ... ... дамиды. Бұл қатынастар,
нарық қызметінің ... ... және ... ... болуын анықтайтын
тауарақшалы форма түрінде керінеді.
Аймақтық нарық - бұл бөлек ... ... ... ... ... ... оқшауланған нарық - кейбір елді пункттердің жиынтығы
болып табылатын нарық. Жергілікті оқшауланған нарық деп ... ... ... мен ақылы қызмет нарығына қатысты айтылады.
Нарықтық катынастардың жетілу шамасына қарай нарықты: дамыған
(кемелденген) ... ... ... ... және ... дәрежеде
бәсскені шектеу нарығы (олигополиялық, монополиялық т. б.) деп айырады.
Олитполиялық нарық, баға белгілеу ... тым ... ... немесе дифференциаланған өнімдерді өндіретін аз ғана сатушылардан
тұрады. Сатушылардың аздығын, үміткерлердің бұл ... ... ... сатушынын
бәсекелестерінің стратегиясы мен әрекетіне қарай шапшаң шешім қабылдауымен
түсіндіруге болады. Егер бір ... өз ... ... 10 ... ... ... тез соған ауып кетеді. Сондай өнім ... ... не ... ... не сол ... ... көптеген қызмет түрлерін ұсынуга тура келеді.
Монополиялық бәсеке нарығы, сапасы, қасиеті, сыртқы безендірілуіне
қарай ерекшеленетін тауарлардың ... ... ... ... мен сатып алушылардан тұрады. Осыған байланысты нарықты
сатушылар нарығы және ... ... ... деп те ... ... ... үстемдігі орын алады, ал сатып алушыларға нарықтын
белсенді қайраткерлері болуыға тура ... ... ... ... ... үстемдігі қалыптасқан елдерге тән. "Сатып
алушылар ... ... ... ... ... ... болады, мұнда сатушылаға нарықтың ең "белсенді іскерлері" болуға
тура келеді тұтынушылардың талап-тілегіне, нарықты сұранымына ... ... ... ... ... ... ... көлеңкелі (астыртын)
және ресми (ашық) нарық деп айтады.
Нарықтың дамуының сәйкестігіне ... ... ... және ... ... деп бөлу көзделген. Сұраным мен ұсынымнын арасында ... ... ... ... ... деп ... Тендестірілмеген нарықта
сұраным мен ұсынымның арасында ашық ... ... ол ... ... ... ... ... байланысты.
Тауар ерекшеліктеріне қарай нарық-салалық және сала ішіндегі нарық
болып бөлінуі мүмкін, өткізу объектісі, халык шаруашылыгының бір ... ... ... ... ... салалық нарық дейді. Қоғамдық
өндірісің бір саласынын өз ... өнім ... ... сала ... ... ... көлемді тауар топтары (азық-түлік және өндіріс тауарлары),
бөлек ... ... ... ... ... автомобиль т. б.)
нарығы деп те бөледі. Тауар топтары карығана нан-бөлке, макарон өнімдері т.
б. нарығы жатады. Киім ... ... ... ... ... бас ... шұлық бұйымдары нарықтары бөлініп көрінеді. Дегенмен, қандай жағдайда
да болмасын ішкі ... онын ... ... ... ... мен дамуы өзара байланысты және бір-біріне ... ... ... ... ... та емес, ол сыртқы нарықпен тығыз байлаиыста болады.
2. Нарықтың құрылымы және инфрақұрылымы ерекшеліктері.
Адамдардын әрекет ету ... ... ... ... және ... алу сату ... ... жалпы ішкі ұлттық нарықты шартты
түрде бірнеше ... ... ... Олар біртұтас болып табылатын ұлттық
нарықтын жеке элементтерін құрайды, бір-бірімен өзара байланысты және өзара
төуелділікте бо-лады. Мәселен өндірістік және ... емес ... ... құрал-жабдықтары, тұтыну және жұмыс күші ... ... ... түрлерін саралап көрсететін терең құрылым жасау
факторы-нарық қатынастары ... ... ... ... Осы ... ... олар өндіріс құрал-жабдықтары, тұтыну және
қызмст көрсету, қаржы (бағалы қағаздар, ... ... ... ... ... астыртын экономика нарықтары болып бөлінеді. (5-
шы суретті қара).
Нарықтық экономикаға қажетті ... бірі - ... Ол ... дамуын және оның қалыпты жұмыс жасау ... ... ... (ұйымдар, фирмалар, мекемелер) жиынтығы
түрінде көрінеді. Нарықтың
Сурет 5. Нарықтын құрылымы.
инфрақұрылымының элементтеріне тауар шикізат, қор, ... ... және ... ... ... ... ... көтерме сауда орталықтары, аукциондар, жәрмеңкелер жатады. (6-ші
суретті ... ... ... оның ... ... ... енуі жоғары
талаптар деңгейінде жасалған жолдар жүйесінсіз, транспорт пен байланыс
құралдарынсыз жүзеге ... ... ... көптеген проблемалар мен
шешілмеген сұрақтар барынша жеткілікті. Біздің еліміздің ішінде, көптеген
әдеттегі шаруашылық ... ... ... және ... ... бұл ... қызмет көрсетуге қабілетсіздігінен жеткшікті
түрде өткізілмей отыр. Байланыс құралдарынсыз, қажетті ... да құру ... ... Нарықты экономика, қалааралық және
халықаралық байланысты, ... ... ... және ... ... 6. ... ... негізгі элементтері.
да ғылым мен техниканың жетістіктерін ... ... жаңа ... ... ... ... ... бағыттары мен нысандарын іздеуді ... ... ... ... ... ... ... жүйенің
қатысымен банк несиесін, сонымен бірге құрылтайшылардың қаржыларында тарта
отырып құрылады.
Нарықтың ... ... ... пен ... ... және осы ... бүкіл ұдайы өндіріс процесінің
дамуының объективті заңдылықтары мен халық шаруашылығының барлық ... ... ... ... үшін ... ... бар.
Казақстанның "Дағдарысқа қарсы шұғыл және әлсуметтік-экономикалық
реформаларды терендету бағдарламасында" ... ... мен ... және ... сақтандыру компаииялары мен
қорлары, аудиторлық фирмалар, консультация орталықтары мен ... ... ... ... заң, консалтинг орталықтары мен
фирмалары сияқты қызмет салаларын ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілерге алуан түрлі
қызмет көрсету нарығын қалыптастырмақ.
3.Қазақстанның нарықты экономикаға өту ерекшеліктері.
Нарықтың экономика - ертеден келе ... ... ... оның ... өзіндік бай тарихы бар. Нарықтың қалыптасуы айырбас
пен қоғамдық еңбек бөлінісінің дамуымен байланысты. Нарық ... ... ... ... ... ... а) ... элементтерінің
пайда болуы, б) натуралдық айырбас кезеңі нарығы, в) ... ... ... г) ... емес ... ... нарығы.
Бірінші кезеңде айырбас операциялары тұрақсыз, кездейсоқ болады,
олар өндірістің шарттары болып табылмайды. Құндық қатынастар, әрбір ... ... ... болды.
Екінші кезендегі тауар қозғалысын мына формула бойынша Т1 – Т2
көрсетуге болады. ... ... ... ... ... бола ... ... қоғамдық қажетті шығындар категориясы қалыптасады.
Құнның субстанциясы әліде болса тауардың бір ... ... ... ... жоқ, ... "таза" құнның иеленушісі болып бірнеше тауарлар
көрінуі мүмкін.
Үшінші кезендегі тауар тепе-теңдігі мына ... ... ... Т2, ... - Т2. ... ... нарыққа балама тауардың бір түрі тән.
Ол ерекше тұтыну қасиетіне байланысты әрдайым ... ... ... ... Бұл ... ... құн ... иеленушісінің белгілі бір заттық
формасымен біртұтас болып бірігіп кетеді, оған тауар қабығынсыз өмір ... ... және ... ... деп ... ... ... нарықтың қалыптасуымен қүнның жеке дара ... ... ... бастайды.
Төртінші кезеңдегі тауар қозғалысының формуласы: Т1 - тауар емес
балама – Т2. ... ... ... ... ... ... несие ақшалар өзінің "тауарлық" мәнін ... ... ... ... ... ... оқшаулануы қазіргі замандағы
нарықты сипаттайтын құбылыс ... ... мал ... ... жер өндірістін шарты ие емес,
сонымен бірге оның негізгі ... да ... ... ... ... қауымдық (рулық) жерлерді тартып алу ісімен тығыз ... ... ... өте-өте қатал жүргізген Қазақстанды отарлау саясаты
мықтап әсер етті. Мысалы, 1914 ... ... ... 43 ... ... ... ... жерлер жер ауып келген орыс шаруаларының, патша
үкіметікің әскери чиновниктерінің меншігіне тартып алынған ... ... ... ... жер үшін ... ... ... терендей түсті, қауымдық-рулық қатынастар ыдырай бастады, патша
үкіметінің ... ... ... ірі ... ... ... алуы
барған сайын ауқымды бола түсті. Бұл процестер қазақ халқында бұрын-соңды
болып ... ... ... қалыптасуына, оның қайшылықтарының
шиелінісуіне қатты әсер етті.
Терендей түскен ... ... ... тауарлы ақша
қатынастардың белгілі бір дәрежеде өріс алуына, өркендеуіне жағдай ... ... ... ... ... даласында ерте кезде ... ... ... ... ... мал ... Академик С.Бәйішевтің
мәліметтері бойынша, Қазақстанда малмен сауда жасау, әсіресе XVI ғасырдан
бастап мықтап өріс алған, оның едәуір ... ... ... ... өткізу
үшін өндіріліп отырған.
Өздеріңізге белгілі,- қазақтардың күн көрісінін арқауы тек қана мал
шаруашылығы болды, егіншілікпен ... ... ... тұжырым жасалып
келді. Қазіргі тарихи зерттеулер бұл тұжырымның негізсіздігін көрсетеді.
Егіншшік ... ... өте ... ... олар негізінен оңтүстік,
оңтүстік-шығыс аудандарда орналасқан болатын. ... ... өз ... тұтыну үшін ғана емес, басқа аудандарға Шығарып
сату үшін де өндірілетін ... ... ... ... ... егін
шаруашылығының одан әрі дамып қанат жайған патша үкіметінің отарлау саясаты
мықты кедергі болды. Қазақтарды шөл-шөлейтті аймақтарға ... ... ... ... ... "Қазақ әдебиеті" ... ... ... ... ... Толған
Әбдіразақовтың "Қазақстан және қазақтар" деген үлкен ... ... ... XIX ғасырдың орта тұсында қазақтар арқылы ... ... және ... ... ... кек есер ... ... алған
байтақ жер бөліктері, көп ұзамай тақыр ... олар көп ... ... егін ... шұғылданудың орнына түрлі формада қырғыздарды
қанаумен айналысты. 1848 жылы жүз ... ... ... 22376 ... жер ... Қапал станциясының қазақтары 1855 жылы, яғни сегіз жыл
өткеннен ... тек 1826 ... ... егін ... бұл ... ... 7 проценттері . Осында процестердің ... ... егін ... ... ... Осы бір ғана мысал нені
көрсетеді? Ол ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығын өркендетуге жемісті ықпал етті деген пікірдін дәйексіз
екендігін көрсетеді. Оны ... ... ... ... ... ... XIX ... аяғында Ақтебе, Костанай уездерінде егістің 80
проценті қазақтардың иелігінде болған. Орал ... ... ... ... 5,4 ... пұт ... жинап, онық 4 миллион пұтын асты нарықтарында
сатқан. Ал 1893 жылдың өзінде ғана Ақтөбе уезінің ... ... ... ... ... мал ... ... сатудан түскен
кірісінен жарты еседе артық болған. ... ... ... дала ... ... ... ... помещик нанының бағасын кемітеді де
қауіптеніп тиісті протенционистік (ұлттық нарықты үкімет тарапынан қорғау)
нарық саясатын ... ... біз ... ... негізгі белгілерінің
бірі-бәсеке күресі Қазақстан да болғанын көреміз.
Сонымен бірге нарықтық ... ... ... ... ... ... кәсібі де, өнеркәсіп те әсер етті Казақтар үй
бастырды, жүнңен мата тоқыды, теріден ... ... ... ... ... киім тікті, киіз басып кілем тоқыды. Бұл салалардың бұйымдары
айырбас үшін, тауар ретінде де ... ... ... әр ... ... ... ... шаруашылықты ыдырауына, капиталистік элементтердің пайда болуына
қолайлы жағдайлар ... ... оны ... ... алмады. Оның негізгінін
бірі - Казақстанда өнеркосіп ... арта ... еді. Бұл да ... отарлау саясатымен байланысты болды. Өнеркәсіп ресейлік және
шетел капиталының қүшімен өріс ... ал ... ... бұл ... ... жасалды. Капитал негізінен шикізат ... ... кен ... алу қасақана теріс тәсілдермен жүргізілді,
олардың тек қана аса бай, қол ... ғана ... ... ... ... ... бәрі ... өнеркәсіптің пайда болуын мейлінше
қиындатып қана ... жоқ, ... ... ... ... экономикалық артта
қалуын өте ұзақ уақытқа созды.
Осындай жағдайлардың салдарынан Қазақстан революцияға ... өн ... ... ... 70 ... аса уақыт бойына да) аграрлы -
шикізатты кіріптар ел ... қала ... ... зор ... тартып алу,
отырықшылық ошақтарын талқандау, коғамдық өмірдің барлық саласындағы ұлттық
алалау, ... ... ... халқының экономикалық жағдайының
құлдырауына, енбекшілердін қайыршылыққа ұшырауына апарып соқтырды. ... ... ... ... ... болып, оның өндіргіш күштерінің
дамуын тежеді.
Қазірде тәуелсіз Казақстан Республикасының ... ... ... әділетсіздіктерді жою міндеті тұр. Негізгі стратегиялық
мақсат-демократияны дамыту, меншіктік қатынастарды ... ... ... ... ... Қазақстанда нарықты экономикаға көшу
шартты түрде үш кезеңге бөлініп отыр. ... ... ... ... Ол микроэкоиомикалық тұрақтандырудын екі негізгі процесімен
сипатталады: шар меншікті мемлекет ... ... ... алып оны
жекешелсндіру және тұтыну нарығын туарлармен толтыру. 199.2 ... ... ... ... ... ... Жарлығымен қабылданған
"Казақстан Республикасында мемлекет йелігінен алу мен жекешелендірудің 1993-
1995 жылдарға (II ... ... ... ... ... деп
жазылған: Жекешелендірудің негізгі Мақсаты - ... ... ... ... да материалдық және материалдық емес ... ... ... беру ... ... ... ... мүлікті
қайтару барысында меншік құқығын дербестендіру негізінде ... ... ... ... ... көшу үшін ... жағдайлар
жасау.
Екінші кезеңде (1996-2005 жылдар) экономиканың шикізаттық бағытын
біртіндеп жою жалғасады, бірақ оның ... ... ... ... мен
телекомуникацияны жедел дамыту, сондай-ақ ... ... жәнс ... ... ... бағалы қағаздар, интеллектілік меншік нарығын құру
балмақ.
Үшінші кезең 5-7 жыл мерзімге созылып, ашық ... ... ... алып дамуымен сипатталады, соның негізінде өтпелі кезеңнің
стратегиялық ... ... ... ... ... ... және дүниежүзіндегі жаңа индустриалды елдер
қатарына кіруімен сипатталатын болады.
Корытынды.
Қорыта айтқанда, Батыс ... ... ... ... ... ... экономикалық теориялар мен мектептерді, шартты
түрде, екі негізгі бағытқа бөлуге болады.
Оның біріншілері - еркін ... және ... ... ... ... ... жақтайтындарды либерализм
(негізін салушы Адам ... оның ... ... ... ... ... (батыс германия экономисі Милтон
Фридмен (1912 жылы туған) деп атайды. Екінші бағыттың ... ... ... ... ... жақтайды. Бұл идеяларды алғашқы
жақтаушылардың бірі ... ... ... ... ... ... ... (1883-1946) болды. Оның пікірінің қалылтасуына 1926-1933
жылдарда болған бүкілдүниежүзілік экономикалық дағдарыс түрткі ... ... ... ... "Жұмыспен қамтудың, процестің және ... ... (1936 ж.) ... ... ... "классикалық теория" деп
атады және жаппай жұмыссыздықты тек қана сұранымды көтермелеу, ... ... ... деп ... ... ... ... процесінде
мемлекетті реттеу жүйесіне көшу Дж.М.Кейнстің ... ... ... ... ... ... заманғы нарық табиғаты және дамуы Э. П. Дунаев, И. Е. Рудакова
редакциясымен - М., МГУ, 1999 ж, 81 ... П. ... ... ... - "Вопросы экономики", 1996
ж. N 1,143
3. Алехин Б. И. ... ... ... ... в фондовые операции - ... и ... ... Д. К. ... ... ... в ... XIX - нсчало XX века) - Алма-Ата, иКазахстан", ... Б. А., ... У. Е., ... Ңарықты экономика негіздері,
2 бөлімді - ... ... ... ... Ж. М., Арынов Е. М. Русско-казахской толковой ... - ... МВП ... МЧП ... Б. Экономикалық терминдердің орысша-қазақша
түсіндірме сөздігі - Алматы, Қазақстан, 2000.
8.Современная экономическая мысль: / Пер. с ... М.: ... ... Л. ... для всех - М., ... - ... ... Кондратьев Н. Д. Проблемы экономической динамики. М. Экономика, 1989.
11. Фсодоров Б. Г. Современные вамотнокрсдитные рынки - М., ... ... 2004.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Фирма теориясы және оның нарықтық экономикадағы рөлі."25 бет
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет
Ішкі нарықтағы тауар мен қызметтің бәсекелікке қабілеті76 бет
Агроөнеркәсіп кешенінің нарықтық экономикасы26 бет
Азық-түлік нарықтарын мемлекеттік реттеу13 бет
Аймақтық нарықтың дамуы және қалыптасу ерекшеліктері22 бет
Акшаның дамуы және нарықтағы маңыздылығы26 бет
Ақтөбе облыстық музейлердің бүгінгі жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі112 бет
Ақшаның ролі және нарықтық экономика27 бет
Банктік несиенің нарықтық экономикадағы ролі 23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь