Қазақстан Республикасында несиелеу жүйесін дамыту

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

І.бөлім. Несиенің мәні және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Несиенің қажеттілігі және қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.2 Несие қатынастарының пайда болуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8

ІІ.бөлім. Қазақстан Республикасының ипотекалық несиелеу
нарығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12
2.1 Несиені экономикалық категория ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.2 Несиенің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18

ІІІ.бөлім. Қазақстан Республикасында несиелеу жүйесін дамыту ... ... 28
3.1 Несие жүйесінің ұғымы және оның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
3.2 Қазақстан Республикасының несиелеу жүйесін жетілдіру жолы ... ... .. 35

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 40

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
Кіріспе

Несие қатынастарының нақты көрінісін несиенің формалары мен түрлері сипаттайды. Несиенің мазмұны мен түрі диалектикалық бірлікте болады. Өндірістік қатынастардың өзгеруі несиенің мазмұны мен оның қолданылатын түрін өзгертеді. Несиенің негізгі екі формасы: коммерциялық несие және банктік несие болады. Бұл екі несие бір-бірінен несие субъектілері, құрамы, қарыз объектісі, динамикасы, процент мөлшері және қызмет ету аясы бойынша ажыратылады.
Несие экономикалық категория ретінде формаларға ие. Форма әруақытта қандай да бір объектілерге тән тұрақты, қажетті байланыстардың жиынтығын білдіреді. Несиеге қатысты оның формасы бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың әр түрлі сыртқы және ішкі өзгерістер кезінде сақталатын негізгі қасиеттерінің көрінісі. Қарызға берілген құнға қатысты кредитор мен қарыз алушы арасындаты байланыс қалай өзгерсе де, несиенің формасы оның бүтін ретіндегі мазмұнын білдіреді.
Экономикалық әдебиетте, әдетте, несиенің негізгі екі формасы қарастырылады: коммерциялық және банктік. Сонымен қатар көптеген жарияланымдарда несие формаларына: тұтыну, мемлекеттік, халықаралық, үкіметаралық, фирмалық және т.б. жатқызады.
Коммерциялық несие - бұл жеткізушінің сатып алушыға ұсынған тауары немесе көрсетілген қызметі үшін төлемді кейінге қалдыруы. Несиенің осы формасының объектісі ретінде тауарлық капитал қызмет атқарады.
Өндіріс, ұдайы өндіріс процесінің бастапқы пункті, шешуші жағдайы бола отырып, басқа фазалармен тығыз байланыста. Ұдайы өндіріс процесі материалдық иіліктердің қоғамдық өндірісі процесінің үздіксіз жаңаруы ретінде, оның әр түрлі сатыларының біртіндеп ауысуын ұлғайтады. Әрбір саты - өндіріс, үлестіру, айырбас және тұтыну белгілі бір мағынаға ие.
Ұдайы өндіріс фазаларының бірлігі мен өзара әсері тауар-ақша қатынастарының, құнның тауарлық және ақшалай формаларының бар болуымен қамтамасыз етіледі.
Ұдайы өндіріс процесі фазаларының өзара әсері тауарлық шаруашылықтағы несиенің орнын айқындауда және оның мәнін ашуда елеулі мәнге ие. Өндірісте несиелік қатынас жүргізілмейді. Өндірістік процеске несиелік қатынастардың тек бірінші жағы - алынған несиені өндірістік мақсатка пайдаланушы қарыз алушы ғана қатынаса алады. Екінші жақ кредитор өндірістік процестің сыртында қалады. Демек, несие бірегей ұдайы өндіріс процесінің субъектілері арасындағы экономикалық байланысты білдіреді. Сондықтан несиенін мәнін ұдайы өндіріс процесінін бір сатысымен ғана байланыстыруға болмайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Б.А. Көшенова. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. Оқу құралы.- Алматы.- 2002.
2. Гринберг И. Рубль, черновец, тенге.- Алматы.- Қаржы-қаражат.- 1997.
3. Е.Ф. Жукова. Деньги, кредит, банки. Учебник / Под ред.- М.- 1999.
4. Көшеова Б. Бағалы қағаздар нарығы. Оқу құралы.- Алматы.- 1999.
5. Қ.Асанбаев. Ұлттық банк – Қазақстан. Қаржы қаражат.- 1999.- №3.-21бет.
6. М.К. Бубника. Деньги, банки, валюта. Учебное пособие.- М.- 1994.
7. Мамыров Н.Қ., Мадиярова Д.М., Қалдыбаева А.Е. Халықаралық экономикалық қатынастар. Оқу құралы.- Алматы.- 1998.
8. О.И. Лаврушина. Деньги, кредит, банки. Учебник / Под ред.- М.- 1999.
9. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер.- Алматы.- 2001.
10. Сейткасимова Г.С. Ильясов А.А. Формирование фондового рынка.- Алматы.- 1996.
11. Сейткасимова Г.С. Ценные бумаги и фондовый рынок.- Алматы.- 1998.
12. Сейтқасымов С.Г. Ақша, несие, банктер. Оқулық.- Алматы.- 1999.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
........................................... 5
І-бөлім. ... мәні ... ... ... ... ... 6
1.2 Несие ... ... ... ... 8
ІІ-бөлім. Қазақстан Республикасының ипотекалық несиелеу
нарығы......................................................................
....................................... 12
2.1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
3.1 Несие ... ... және ... ... ... ... несиелеу жүйесін жетілдіру жолы.......... 35
Қорытынды...................................................................
................................... 40
Пайдаланылған ... ... ... ... ... несиенің формалары мен түрлері
сипаттайды. Несиенің мазмұны мен түрі ... ... ... ... ... несиенің мазмұны мен оның қолданылатын
түрін өзгертеді. Несиенің негізгі екі ... ... ... және
банктік несие болады. Бұл екі несие бір-бірінен несие ... ... ... динамикасы, процент мөлшері және қызмет ету аясы бойынша
ажыратылады.
Несие экономикалық категория ретінде формаларға ие. ... ... да бір ... тән ... ... ... жиынтығын
білдіреді. Несиеге қатысты оның ... бұл ... ... ... әр ... ... және ішкі ... кезінде
сақталатын негізгі қасиеттерінің көрінісі. Қарызға берілген құнға қатысты
кредитор мен қарыз алушы арасындаты ... ... ... де, ... оның ... ... ... білдіреді.
Экономикалық әдебиетте, әдетте, несиенің ... екі ... ... және ... ... ... көптеген
жарияланымдарда несие формаларына: тұтыну, мемлекеттік, ... ... және т.б. ... ... - бұл ... ... алушыға ұсынған тауары
немесе көрсетілген қызметі үшін ... ... ... ... ... объектісі ретінде тауарлық капитал қызмет атқарады.
Өндіріс, ұдайы өндіріс процесінің ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста. Ұдайы өндіріс процесі
материалдық иіліктердің қоғамдық ... ... ... ... оның әр ... ... біртіндеп ауысуын ұлғайтады. Әрбір саты
- өндіріс, үлестіру, айырбас және тұтыну белгілі бір мағынаға ие.
Ұдайы ... ... ... мен ... ... ... ... тауарлық және ақшалай формаларының бар ... ... ... ... ... өзара әсері тауарлық шаруашылықтағы
несиенің орнын айқындауда және оның мәнін ашуда ... ... ие. ... ... жүргізілмейді. Өндірістік процеске несиелік қатынастардың
тек бірінші жағы - алынған несиені өндірістік мақсатка ... ... ғана ... ... ... жақ ... өндірістік процестің
сыртында қалады. Демек, несие бірегей ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... ... мәнін
ұдайы өндіріс процесінін бір сатысымен ғана байланыстыруға болмайды.
І-бөлім. Несиенің мәні және түрлері
1.1 Несиенің мәні және ... ... ... ... ... ... болатын
қатынастарды білдіреді.
Несие тек өндірісте ғана ... бола ... ... ... өнім әлі
жасалған жоқ, ал оның ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Сондықтан несиеге бастаманы өндіріс
сатысы емес өнімнің қозғалысының келесі сатылары береді. Осы ... ... бұл ... қатынастар емес, оның сыртындағы
қатынастар болып табылады.
Осылайша, өндіріс сферасының ... ... оны ... ... мәнін есептеуге негіз болмайды, демек соңғысының
мағынасын толық бере алмайды. ... ... ... процесінде
өндірістің белгілі бір мағынасы бар.
Өндірілген өнім мен оның ... ... ... ... ... бастауға болмайды. Сондықтан айырбас өндіріске кіретін акт,
өндірісте тікелей бар болады немесе онымен анықталады.
Өз кезегінде, ... және ... ... ... ... ... өзара әрекетте болады; өндіріс осы ... ... ... ... ... ... яғни айырбас сферасы, ... ... және оның ... ... ... ... өндіріс те өзгереді, мысалы капиталдың шоғырлануымен, қала мен
ауыл арасындағы әр түрлі ... т.б. ... ... ... ол ... ... ... Үлестіруге екі
маңызды жағдай 1 - ... ... ... онда ... өндірілген өнімге қатысады; 2 - ол қоғамнан келіп шығатын ... ... ... ... ... ... ... үлестіру кезінде алған бөлігін айырбастағысы келетін ... ... қол ... екіншіден, айырбас жекелеген
қажеттіліктерге сәйкес бөлініп қойғанды қайта бөледі, ... ... ... кез ретінде аңықталады. Үлестіру фазалары ... ... ... айырмашылықтар ұдайы өндіріс қатысушылары
арасындағы айырбас процесінде қалыптасатын ... ... ... ... көрсеткеніміздей үлестіру саласында тек өнімді
үлестіру ғана ... ... өнім ... өндіріс процесі субъектілерінін
иелігіне түседі, өндіріс сияқты үлестіру процесіне қатысты несие пассивті
дегенді білдірмейді, ... ол ... ... ... ұя айы ... процесіне бұлай әсер етуі өнім өндіріліп және ұдайы
өндіріс субъектілерінің игілігіне түскен кезде, ал ... ... ... ... ... ... босаған басқа
субъектінің оны қосымша пайдалану қажеттілігі ... ... ... ... мүмкін болады. Несие өндіріс факторы бола келе, өндіріс
пен үлестіруден шыға отырып қайта бөлу ... ... ... ... ... ... айырбасының формасы ретінде
болады.
Несие айырбас сатысында пайда бола ... ... ... формасы
ретінде құн қозғалысының үздіксіздігін ... ... ... ... несие қозғалысының ядросы болып табылады. Айырбас ... екі түрі ... ... ... және сатып алу-сату
мәмілесі. Несие қарыз мәмілесі ретінде тауарлар айналысы процесіне себепші
болады. Қарыз мәмілесі ... ... ... ... және сатып алу-сату
мәмілесіне қарсы қойып салыстыру арқылы сипатталуы мүмкін. ... ... ... ... сатып алу-сату кезінде тауарларды
өзара ұсыну бір мезгілде жүреді, ... ... ... ... ... ... "Сатушы тұтыну құны ретіндегі тауарды
шеттете отырып, оның өзіндік айырбас құнынымен және ақшаның ... ... ... Бұған керісінше, сатып алушы айырбас құны ретінде ақшаны
иелігінен шығара отырып ақшаның ... ... және ... ... ... ... ... мен ақша орындарының ауысуы жүреді.
Осылайша екі жақты ... ... ... ... енді
қайтадан өз барысында тағы да екіге жарылады. Сатушы шын ... ... ... ... оның ... ... тек ... түрде ғана
белгілейді. Ол тауарды өз бағасы бойынша ... ... ол баға ... ... мерзімде өткізіледі. Несие ақшаның төлем құралы
функциясындағы ақшаның ... ... ... Ал эквивалент қайтарылуының
кейінге қалдырылуы құн ... ... ... ... ... ... қозғалыс формасын жасайды. Сондықтан қарыз мәмілесін сатып
алу-сату мәмілесінің бір түрі деп ойлауға болмайды.
Айырбастың екі контрагентінің бірегей келісімі ... ... ... ... ... ... кездей-сок, өткінші байланысты жүзеге
асырады. "А" тауарды ... ... және одан ақша ... ... арасында
тікелей байланыс тек тауарлар мен ақшалар қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... барлық қоғамда
барлық тауар иелерін байланыстырушы фактор қызметін атқарады, ... ... ... ... ... кездейсоқ, өткінші байланысты
жасайды. Әрбір қарыз мәмілесі, тіпті жеке ... да, ... ... ... ... ... басқа формаларымен байланыстан
тыс мәміленің контрагенттері арасында ұзаққа созылған қатынасқа көшеді.
Өзара ынтымақ, мақсаттың бірлігі ... ... ... мәмілесі кезінде тұтыну құнының қозғалысы жүреді, ал құн
мәмілесі контрагенттерінің қолында қалады. Қарыз мәмілесі кезінде тұтыну
құнының ғана қозғалысы ... ... "Біз жай ... ... тап ... туралы, айтқанда сатып алушы қолында бірдей құн қалады, бірақ әр
түрлі ... ... ... ... де және одан ... де олардың колында
иеліктерінен шығарған құн болады, бірақ біреуінде ол ... ... ... ... ... Қарыз кезінде "акшалай капиталист бұл
мәміледе кұнды беретін жалғыз тұлға болып табылады; бірақ ол оны ... ... ... ... ғана ... ... кезінде тек бір тарап қана
құнды алады, өйткені оны бір тарап қана береді".
1.2 Несие ... ... ... және ... ... ... несиені ойлап шығару - адамзаттың данышпандық
табысы. Себебі несиені ... ... ... ... және
жеке қажеттілікті өтеу уақыты қысқарады. Қарыз алушы кәсіпорынның несие ... өз ... ... ал жеке ... өз ісін ... ... қажетті заттарды болашақта емес қазір алуға мүмкіндігі туады.
Несие қатынастары алғашқы ... ... ... ... ... бір қауымның бай отбасы және кедей отбасы болып бөлініп,
біреуінде артық қалған өнімнен оны ... ... ... ... ... мұқтажын өтеуге алуынан пайда болды. Бұл ... ... ... деп ... несиеге тән белгілер: несие, берушілер ... ... ... ... ... мен ... ... ал қарыздар - ұсақ өнім өндірушілер, құл иеленушілер ... ... мен ... ... ... тұтыну мұқтажын
өтеуге ғана алса, ал ... ... ... жауыздық іс-
әрекеттерге жұмсады. Бұл несие үшін өсім ... ... өте ... өнім өндірушілер мен кәсіпкерлерді өз шаруашылығын жабуға мәжбүр
етті. ... ... ... ... әр ... ... несие үшін төленетін ақының деңгейін 21
процентте;н 43 ... ... ... ал кейбір жағдайларда 100-200%-
ке жеткізуге ... ... ... ... несисе капиталистік
өндіріс әдісінің пайда болуына алғы ... ... яғни ... ... ... жаңа ... ... болуына негіз дайындады.
Сөйтіп несиенің нышандары алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы кезінде пайда
болып, ... ... ... тұсында дамуының жоғары сатысына жетті.
Ал капиталистік несие капиталистік өндіріс ... ... ... ... ... ... ... несиенің
өсімқорлық несиеден елеулі ерекшеліктері бар:
Біріншіден, қарыздар бойынша. Өсімқорлық несие ... - ұсақ ... құл ... мен ... ал ... ... ... және сауда капиталистері алады.
Екіншіден, қарызға берген ... ... ... ... ... ... қарызға берген ақша несие берушіге ғана капитал
ретінде өсім ақы түсіреді, капиталиста несиені, ... ... ... ... да ... ретінде қосымша құн алу үшін жұмсайды.
Үшіншіден, экономикалық маңызы бойынша. ... ... ... тіресе, капиталистік несие бір жағынан өндірістін өсуіне, ал
екінші жағынан капиталист нарық шаруашылығы ... ... ... өсім шығу ... ... ... ... үшін өсім
ақының көзі - жалданушы жұмысшының тапқан қосымша құны, өсімқорлык ... өсім ... көзі - ... ... және ұсақ өнім
өндірушілердін қосымша еңбегі.
Бесіншіден, ақының деңгейі бойынша. Өсім-қорлық несие үшін өсім ... ... ... ... ... ... өнімнің де бір бөлігі жұмсалды,
капиталиста несие үшін өсім ақы төлеуге орташа пайданың тек бір ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуші
капиталдың қайталама айналымына қарызға берген және жалдамалы еңбекті қанау
негізінде өсім ақы ... ... ... ... ... ... өндірістік қатынастарды білдірсе, қарыз капиталы -
капиталиста өндірістік қатынастардың көрінісі. Ол ... ... ... ... ... ... - ұдайы өндірістің ажырамас бөлігі. ... ... - ... ... ... ... ... Себебі тауардың пайда болуы
маңызды екі жағдайға байланысты: біріншіден, өнім ... ... үшін ... түрі және құны ... қажет; екіншіден, өнім бір өндірушіден екінші
өндірушіге ауысуы қажет, ол ауысу тек айырбас ... яғни ... ... тауар айырбасы несиенің пайда болатын ортасы. Бірақ несиенің пайда
болатын ортасын өнімін өзі қолданатын өндірістен ... ... ... айырбас ортасынан іздеу керек. Себебі тауарлар ... ... ... ... туындайтын көрінісі.
Сатып алу-сату мәмілесі кезінде меншік қозғалысы жүреді: "А" ... ... Бұл ... ... ... ... ... "В"-ға
өтеді. Ал қарыз мәмілесі кезінде меншік қарыз берушіде сақталады: "А" ... ... ... Бұл ... ... құн ... ... "В"-ға орын
ауыстырады, бірақ бұл ... ... ... ... ... ... алу-сату мәмілесі меншіктің оны пайдалануымен сәйкес келуін
ұйғарады; қарыз ... ... оны ... айыру мүмкіндігіне
негізделген. Сатып алу-сату мәмілесі ... ... және ... сәйкес
келеді, қарыз мәмілесі кезінде меншік иеленуден бөлектенеді. Сатып алу-сату
мәмілесі кезінде ақша ... ... ... ... ... ал қарыз
актісінде олар оны аяқтайды. Сатып алу-сату мәмілесінде сатушы ақшаның
көмегімен қандай да бір ... ... үшін ... ... ал қарыз актісінде ақша құн формасы ретінде мәміле мақсаты
болады. Ақша қарыз ... ... ... актісіне қарағанда, басқа
қызмет атқаратыны несиенің мәнін анықтау үшін үлкен маңызы бар. ... бір ... ... ... ... болып табылады және
олар өздерінің әрбір қызметтерінде бұл байланыстардың әр ... ... ... ... ... ... тауар айналысының формасы деп
түсінетін болсақ, онда несиенің қарыз мәмілесі ретіндегі анықтамасын ... ... яғни ... ... белгілі бір типі деуге болады.
Қарыз мәмілесі негізінде көрінетін және ... ... ... ... ... Қарыз мәмілесі несиені экономикалық категория ретінде
өз бетінше сипаттамайды; оны осы мәміле негізінде пайда болатын ... ... ... асу ... - ... ... болып табылатын
өндірістік қатынастар сипаттайды. Қарыз мәмілесі ... ... ... ... тән. ... тарихи дамуымен бұл мәмілелер жиілейді,
ұлғаяды, жетілдіріледі және жалпылама мәнге ие болады.
Әр түрлі шаруашылық жүйелерінде кездесетін мәміле ... ... ... бір атауымен -«несие» - бекітіледі, бірақ әр
түрлі ... ... ... бір ... ... ... ... мәнге, мазмұнға, табиғатқа ие.
Несие шаруашылық жүйелерінің ауысуына жағдай ... ... өзі де ... өз ... өзгертеді. Кез келген халық шаруашылығы жүйесінің
алдыңғы жүйені жеңетіні және жоққа ... ... ... де ... жүйе жағдайындағы шаруашылық байланыстардың типі ретінде алдыңғы
шаруашылық жүйесіндегі несиені женуші және жоққа шығарушы болып табылады.
Несие ... типі ... ... ... ... құн ... ... натуралды шаруашылықтан тауар шаруашылығына өткен ... ... ... ... айырбас процесінің өндірістік байланысының типі,
тауарлы өндірістің экономикалық категориясы ... ғана ... ... ... ... ... құбылыс ретінде де қарастырылуы
қажет. Тауар шаруашылығының әр түрлі сатыларының несиелік қатынастарының
өзара айырмашылығы, қолдан-қолға өтуі қарыз келісімі арқылы ... ... ... объектілердің айырмашылығынан көрінеді.
Несие түсінігі келесі түрде ... ... ... құбылыстарының барлық жиынтығының ішінен бәрінен бұрын қоғамдық
өмірде несие деп аталатындары іріктелініп алынады; сонан соң бұл ... ... ... бөлінеді: біріншіден, олардың барлығына
тән белгілері; екіншіден, бұл ... ... тек осы ... ... тән ... ғана ... Несие деп аталатын
әлеуметтік байланыстар: әр түрлі ... ... ... шаруашылығының
алғаш пайда болуы кезінде, дамыған нарықтық шаруашылық дәуірінде де бар
болды.
Қарыз мәмілесі ретінде ... екі ... ... ... оның ... ... көзқарасынан, екіншіден,
әлеуметтік мазмұны, яғни осы келісім негізінде өсетін және ... ... өз ... ... өндірістік байланыстар типін сипаттайтын белгілер
тұрғысынан. Бұл екеуі бір-бірінен бөлінгісіз, олар өзара байланысты және
себепші. Бірақ экономикалық ... үшін ... ... ... ... яғни ... қатынастардын белгілі бір
формаларымен байланысты шаруашылық әдістері, ... ... ... ... өзі ... ... жағдайды былайша түсіндіруге болады. Мысалы, машина өндірісін ... ... ... өндірісінің макроэкономикалық орта параметріне
анағұрлым бейімделуін оның жұмыс және таза техникалық тиімділігі тұрғысынан
қарастыруға болады; сонымен қатар, сол ... ... оның ... да ... ягни ... өндірісі негізінде пайда болатын және
дамитын өндірістік байланыстардың формалары мен типтері тұрғысынан, бұл ... ... ... ал ... ... олар оны ... ... осыны айтуға болады. Несиені оның техникалық-заңдылық
белгілері жағынан тауарлар айналысы ... ... ... ... бір типі ... ... болады. Бұл жағдайда несие олардың
алдында техникалық немесе құқықтық ... ... ... ... ... мазмұны ретіндегі көзқарас тұрғысынан
қарастыруға болады. Бұл жағдайда несие олардың алдында ... ... ... қабылданады.
Несие теориясы оны техникалық-заңдылық категория ретінде емес, қоғамдық-
экономикалық категория ... ... ... оның ... жағынан оқып-білудің несиелік мәмілені тек меншіктің қозғалысы
әдісінің және оны иеленудің ерекше түрі ретінде ... үшін ... ... ... ... категория ретінде несиелік мәміленің ерекше
техникалық-заңдылық белгілерімен сипаттала алмайды.
Осылайша, несие-өндірістік қатынастарды ... ... ... ... категория ғана емес,сонымен қатар тарихи
категория екенін атап өту керек. Ол өндірістік күштердің тек ... ... ... ... ... категориялар - жалпы тарихи
категориялар. Несиенің және ... ... ... ... ... ... шаруашылығы болып табылады.
Тауардың пайда болуы екі жағдайда қатар жүреді. Біріншіден, тауар тек
натуралды формасы және құны бар болған ... ғана ... бола ... ... өзінің екі жақты сипатына байланысты тауар бола алады.
Біріншіден олар бір мезгілде тұтыну заты ... және ... құны ... ... да бір ... ... ... ретіндегі қатынаста болуы
үшін оларды өндірушілер өздеріне де ортақ ерікті әрекеті, өз ... ... ... ... ... ... ... иеленуге ықыласы бар
меншік иелері ретінде бір-біріне қарама-қарсы тұрулары ... ... ... өзара мүдделерге негізделген
экономикалық байланыстар тұрақтылығымен, бір ... ... жүйе ... несие шеңберімен анықталады. Қажеттілік категориясы
көбінесе объектіні тереңдей тану дәрежесін, яғни оның ... ... ... өмірдің ішкі, тұрақты, қайталанып отыратын жалпылама
қатынастарын, оның ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеу нарығы
2.1 Несиені экономикалық категория ретінде
Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 ... 5 ... ... ... инвестицияларды тарту үшін Қазақстан Республикасы
экономикасының басым секторларының тізбесін бекіту ... ... ... үй ... ... ... ... бірі болып
бекітілген.
Тұрғын үй жылжымайтын мүлік саласына жататындықтан ... ... ... айтқанда ипотека деп аталып жүр.
Ал, ипотека дегеніміз – қарыз алу мақсатында ... ... ... ... ... банк жүйесі ипотекалық несиенің басты субъектісі болып
табылады. ҚР-ның экономикасының қаржы ... ... ... ... ... ... ... несиенің бөлігінің ұлғаюымен
сипатталады. Мұнда ипотекалық несиенің сапалы ... ... ... ... ... ... берілетін жарна бойынша және тағы басқа белгілері
бойынша класификациялауға ... ... үйді ... ... несие беруден
басқа коммерциялық банктер оның құрылысына, ремонтына және ... ... ... ... сатып алуға несие ұсынады.
Жылжымайтын мүлкі бар азаматтардың ең бір ... ... - ... жеке іс ... ... ... ... мүлікті кепілдікке
қойып банкіден қысқа және орта мерзімге ипотекалық ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Бірінші нарықта ипотекалық
несиелер беріледі және сатылуы ... ... ... ... ... яғни ... бағалы қағаздар шығару арқылы
несиелер бойынша ... ... алу ... ... ... ... әр ... сипаттамаға ие болады. Олар несиелік тәуекел тағы басқа.
Екінші нарықтағы негізгі операторлар арнайы ұйымдар ... ... ... ... ... ... қойылған несиелерді сатып алу болып
табылады.
Президенттің халыққа соңғы жолдауына сәйкес 2005жылдан бастап тұрғын үй
құрылысын дамытудың мемлекеттік программасы ... Жаңа ... ... ... асырылуы 2005-2007 жылдар аралығында ... ... ... ... 4 млн кв.м ... қарастырады. Бұл үшін
тұрғын үй ... 300 млрд ... ... ... Негізгі
қаржыландыру көздері болып «Қазақстандық Ипотекалық компания» ... ... үй ... ... банкі» табылады. Осылай жаңа
тұрғын үй саясатын жүзеге асыру ипотекалық несиелеу жүйесіне беріледі.
Қазақстандағы ... ... ... ... 1995 ж ... ... ... ипотекасы» туралы заңды күші ... ... ... үй құрылысын қаржыландыру тұрғын үйдің базасын
төмендету мақсатында ҚР-ның басшылығының бұйрығы 2000 ж ... ... ... ... үйді ... және ипотекалық несиелеудің жүйесін
дамыту концепциясы қабылданды. Бұл ... жаңа ... - ... ... ... 2001 ж ... банк ... жүзіне белгілі
АҚШ-ғы Fannie Mae және Малайзиядағы Cagames Berhad сияқты арнайы қаржылық
институт, яғни Қазақстандық ... ... ... ... ... емес ұйымдардағы ұзақ мерзімді ресурстардың жоқ болу ... ... ... компания өзінің инвестициясын халықтың
ипотекалық несиесіне бағыттайды.
Қазақстандағы ... ... 2 ... ... табылады. Бірінші
деңгейде банктер және банктік емес ұйымдар несиені тұрғын үй сатып алуға
және ремонт жасауға береді. ... ... ... ... ... ... ... ретінде осы несиелерді қайта сатып алады. Соңғы
жылдары ... ... 3 ... өтті. Бұл банктермен несиенің берілуі,
ипотекалық компаниялармен берілген несиелер бойынша талаптарды алу ... ... ... Бұл жүйе ... ... ... ... Осының
арқасында ипотека жүйесіне қайта келетін ішкі ... ... ... компанияның қатысуымен ипотекалық несиелеу
жүйесінде жеке банктік операцияларды жүзеге асыратын 8 банк және 2 ... ... ... Ипотекалық компанияның серіктестері болып
екінші деңгейлі банктер және қаржылық ұйымдар, яғни олар ... банк ... ... «АТФ ... ... ... банк», «Цеснабанк». Олар өздерінің ... ... ... ... ... ... программасы бойынша жүргізеді.
Бұдан басқа екінші деңгейлі банктер ... ... үй ... ... ... асырады.
2003 ж қараша айында ипотекалық несиелеу жүйесінің толық қызмет етуіне
маңызды қадам болып ... ... ... ... қоры ... ... ... мақсаты болып несиелер бойынша мерзімді ұзартуға
қолайлы жағдай құрау, несиенің көлемін ұлғайту, ипотекалық несиені ... ... ... көлемін 10 дейін төмендету.
Бұл қор өткен 2006 жылдың соңында құрылғанына қарамастан ипотекалық
несиелерді кепілдендіру жүйесіне кіруі ... ... осы ... ... ... ... бірінші қатысушылары АО «Альянс банк», «БТА Ипотека»
және АО «Казкоммерцбанк» болды.
1-сурет
Қазақстандағы ипотекалық несиелеу нарығының құрылымы
Егер ипотекалық ... ... ... ... ... несиенің көп бөлігі Алматы қаласына келіп отыр.
Астана қаласы бұл көрсеткіш бойынша ... ... оның ... ... ... ... 15% құрайды. Ол Алматыдан 3,2 есе төмен
болып отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қарағанда Астананың негізгі тұрғын үй құрылысын
қаржыландыру көзі болып мемлекеттік кәсіпорындардың қаржылары және ... ... ... ... ... үйді ... алу және
қаржыландыру халықтың қаржылары есебінен, банктік несиелер есебінен жүзеге
асырылады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... 2 есе көптігімен де түсіндіріледі және коммерциялық
банктердің орталық ... ... ... Банк ... ... беру ... ... орталық офисте тезірек шешіледі. Сондықтан
да Алматы қаласы ең үлкен көрсеткіш беріп отыр.
Кесте 1
2005 жылы халықты ... ... ... ... |млн. ... |% ... |29508 |100 ... |13864 |46,98 ... |4331 |14,68 ... |2449 |8,30 ... |1428 |4,84 ... |1085 |3,68 ... |1067 |3,62 ... |1040 |3,52 ... |940 |3,19 ... |922 |3,12 ... |819 |2,78 ... |655 |2,22 ... |318 |1,08 ... |296 |1,00 ... |156 |00,53 ... |83 |0о,28 ... ... |55 |0,1о9 ... ... ... ... бойынша айырмашылығы халық
санының, коммерциялық банктердің филиалдарының және аудандық орталықтардың
санының әр түрлілігімен түсіндіріледі. ... ... ... ... аудандарда тұрғын үй бағасы әр ауданда әр түрлі ... ... ... ... ... ... анализдей отырып оның қарқынды
дамып келе жатқанын байқамауға ... ... ... обьективті
себептер әсер етті, яғни ... ... өсуі ... ... ... ... банктердің ресурстық базасының өсуі.
Несиенің мәнін ашу - бұл несиені экономикалық ... ... ... ретінде көрсететін, оның мәнді анықтығын ... тану ... ... ... ... мәні және қажеттілігі
туралы жоғарыда ... ... оның ... қозғалысының
заңдылықтарын қарастырып көрейік.
Несиенің құрылымы белгілі бір ... ... және ... ... ... ... көрінеді. Ол несиеде тұрақты, өзгеріссіз қалады.
Құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... бұрын оның субъектілері болып ... ... ... ... ... беруші және қарыз алушы болады.
Кредитор мен қарыз алушының қалыптасуы тауар өндірісі мен тауар айналысы
негізінде жүреді.
Сатып ... ... ... ... ... олардың ақшалай
эквивалентін әр уақытта тез арада алуына мүмкіндік бермейді. ... ... ... бір мерзімнен кейін төлеуі мүмкін. Бір тауар иеленуші қолма-
қол тауарды сатады, ал басқасы ... ... ... ... ақшаның
өкілі ретінде бола отырып тауарды сатып алады. Сатушы - қарыз беруші, ал
сатып алушы -борышқор ... ... және ... ... бір ... мерзімінің ұзартылуы, ал басқасында оның төленуі жүзеге асатын
жағдайлардың барлығына ... ... және ... ... ... ... ... теңсіздіктің тереңдеуіне байланысты артық өнімдері бар рулық
қауымдастық мүшелері ... ... ... ... ... ... ... ақшадан бұрын пайда болған. Өсімқор - саудагер, көпес
тәрізді ежелгі кәсіп. Қазіргі уақыттағы банкир болудан бұрын, ол өте ... ... ... ... ... храмдар, қоғамдағы шаруашылық
жүргізуші субъектілерінін ... ... ... пен ... ... ... көрсететін өзгеше банкирлік
үйлер болды.
Кредитор - несиелік мәміленің қарызды ұсынушы жағы. Қарыз беру ... ... ... бір ... ... ... Оның көздері өз
қорлары, ресурстары, өз кезегінде қайтарылымдылық негізінде ұдайы өндіріс
процесінің ... ... ... ... бола ... ... шаруашылықта кредитор-банк қарызды тек өз ... ... ғана ... оның ... ... ... ... де, сонымен қатар акция және облигацияларды орналастыру
арқылы жинақталған ... ... де бере ... ... кредиторлардың шоғырлануы жүреді. Банкирлер басқа
барлық кредиторлардың өкілі ... ... ... кредиторлар ретінде бола
отырып, несиелеу үшін шаруашылықта уақытша пайдаланылмайтын ресурстарды
жинақтай алады, сонымен ... ... ... алады. Кейбір жағдайларда
босаған ресурстар болып табылатын құндылықтар да қарызға ... ... ... ... ... ... ... қарыз
алушыға береді.
Тауардың жіберілу факті, алайда, жүк жіберушіні ... ... ... мен ... ... ... ... уақыт бойынша
үзіліс кредитордың пайда болуына әкелуі мүмкін. Бұл үшін тауарды қоюшы
эквивалент төленуінің ... ... ... ... керек. Мына
жағдайды ескерте кетейік: кредиторды сатып алу-сату, тауарды жіберу мен оны
төлеу арасындағы уақыт ... ... ... ... оны төлемнің
кейінге қалдырылуын белгілейтін, төлемді тез арада емес белгілі бір уақыт
өткеннен кейін шешетін қосымша ... ... ... ... ... ... белгілі бір мерзімге ресурс
беруші тұлға болады. Қағида бойынша кредитор ... ... ... Қарыз
алушы несиені белгіленген мерзімде қайтармаған жағдайда несиелік келісімнің
еріктілігі бұзылады, қарыз алушылармен анағұрлым қатаң қатынастарға әкеп
соғады. ... бар ... ... ... ... анықталады. Несиенің мерзімі өз кезегінде ... ... ... ... ... ... - ... қатынастың,
несиені алушы және алған қарызды қайтаруға міндетті жағы болып ... және ... ... - бір-біріне жақын, ... ... ... ... ... - ... жалпы сипаттайтын анағұрлым кең
түсінік. Несиелік ... ... ... ... ... қарыз алушы
туралы айту ... ... ... ... ... ... ... жекелеген тұлғалар болды. ... олар ... күн ... ұсақ ... ... ... Өсімкорлық несиенің бар болуының басқа формасы - ақсүйектердің
көбінесе жер ... ... ... ... ... ... ... шоғырлануы жүреді.
Қазіргі уақытта банктерден басқа шаруашылық ұйымдары және мемлекетгің
өзі де қарыз ... ... ... ... ... ... ол несиелік мәміледе төмендегідей ерекшеліктерге ие.
Біріншіден ол қарызға ... ... ... иесі ... ... уақытша иесі ретінде болады; өзіне тиісті емес, ... ... ... ... ... қарыз алушы қарызға ... ... ... да, ... ... да
пайдаланады. Кредитор өндіріске ... ... ... ... де ... ... ... қарыз алушы өзінің шаруашылығында шеңбер ... ... ... ... қайтарады. Қарыз алушы
кредитормен жеткілікті түрде есеп айырысумен қоса ... ... үшін ... өндіріс процесін өркендете түсу керек. ... ... ... ... алынған құнды ғана қайтарып қоймай, сонымен
қарыз пайызын да ... ... ... алушы өзінің
кредиторы қойған талаптарын ... ... ... ... ... ... тәуелді болуы қарызға алынған
қаражаттарды ұтымды пайдалануға, ... ... ... өз міндеттемелерін
орындауға мәжбүр етеді.
Кредитор және қарыз алушы ... ... ... ... өз
мақсаттары мен мүдделерінің бірлігін көрсетеді.
Несиелік қатынастар шеңберінде кредитор және қарыз алушының орындары
ауысуы мүмкін: кредитор қарыз алушыға, ... ... ... ... мен ... ... ... әрекеті қарама-қарсылықтардың бірлігі
сипатында болады. Несиелік қатынастың қатысушылары ретінде кредитор және
қарыз алушы оның ... ... ... ... - қарызды беруші
жақ, қарыз алушы - берілген қарызды алушы жақ; бүтіннің шенберінде олардың
әрқайсысының ... ... ... ... ... ... ... болады. Кредитор анағұрлым жоғары қарыз пайызына мүдделі
болса, қарыз алушы - анағұрлым арзан несиеге мүдделі. Сондай-ақ, ... ... ... яғни ... ... алушыға берілетін
және қарыз алушыдан кредиторға қарай кері қозғалатын ... ... Беру ... ... құн ... Ол құнның ерекше бөлігі
ретінде болады.
Несиелік қатынас ішіндегі құн ерекше қосымша тұтыну құнына ие. Шынында,
ақшаға немесе тауарға тән ... ... ... құн ... мен ... ... ... жасай отырып, ұдайы өндіріс процесін жылдамдатудың ерекше
қасиетін алады.
Қарызға берілген құнның өте ... жағы - оның ... ... ... ... құнның құрылуына мүмкіндік туғызып,
қарыз алушының иелігіне түсуі ... Осы ... ... қарыз
алушының шаруашылығында қарызға алынған құнның жұмыс істеуі кезеңінде онда
жасалуы тиіс табыстарды болжап ... Іс ... ... алушы кредиторға
несие беру жөнінде өтініш жасағанда; сол ... ... ... ... болмауынан ғана емес, сонымен қатар ол табыс алуға ... және сол ... ... ... үшін ... ... Сонымен бірге қаражаттарды авансылаудың кез келгені несие
болып табылмайды.
Несиенің мәні оның ... ... тағы ... ... ... несиенің қозғалысын көрсетуге болады: несиені
орналастыру (НО) -қарыз алушылардың несиені алуы (НА) - ... ... - ... ... (РБ) - уақытша алынған құнның қайтарылуы (ҚҚ) -
несие ... ... ... кредитордың алуы (ҚА).
Несиені орналастыру (НО) - оның қозғалысындағы маңызды кезең. ... ... ... ... ... ... ... болуы керек. Банктер кредитор ретінде аяқтаушы кезеңнің талаптарына
сәйкес несие береді - қарыздың қайтарылуы, демек оның тиімді ... ... ... алуы (НА) ... берілген құнның белгілі бір
уақытқа ұсынылғанын білдіреді. ... ... ... (НП) берілу
объектісі ретінде оның тұтыну құны өткізіледі. Ресурстардың босауы (РБ)
қарыз ... ... ... құнның шеңбер айналымы актінің
аяқталуымен сипатгалады. ... ... ... бұл ... ... айналымының келесі жаңа фазасына өтуі үшін материалдық алғышарт
болып табылады.
Несиенің ... (НҚ) ... ... ... ... ... өткенін білдіреді. Несие қозғалысының соңғы сатысы - бұл уақытша
пайдалануға берілген (ҚА) құнды кредитордың алу ... ... ... құрылымы
Коммерциялық несие - ол тауар өндірушінің басқа тауар ... ... үшін ақша ... ... ... оны ... беруі. Әдетте
коммерциялық несиеде аударым векселі толтырылады. ... ... ... ... ... капиталистік ұдайы өндірістің қажетін
қамтамасыз етуден пайда болып, капиталистік несие жүйесінің негізін калады.
Мысалы, кейбір ... ... ... ... ... ... оны
сатып, ақша түсіру уақытымен сай келмейді, кейбір өндіріс жыл мез-гілдеріне
байланысты ұйымдастырылып, онда ... ... сату да ... ... жүргізіледі) бір капиталист-өндіруші нарықка
тауарын шығарғанда, екінші өндіруші-сатып алушыда қолма-қол ақша ... оған ... ... ... ... ... Коммерциялық несие
тауардың өндірістен тікелей тұтынушыға түсуін қамтамасыз ... ... ... және барлық капиталдың қайталама ... ... ... несиеден басты ерекшелігі - ол ... ... ... ... ... - ол ... ... қорынан клиенттерге қайтарым ... ... ... ... ... ... ... мен банктік несиенің бір-
бірінен бірсыпыра айырмашылықтары бар. Несиені ... ... ... ... ... сатылуын қамтамасыз ету үшін береді.
Несиенің негізгі екі формасының - коммерциялық және банктік несиелер -
әрқайсысы ұйымдастыру ... ... ... ... ... лизинг, ауыл шаруашылық шаруашылықаралық, ипотекалық, мемлекеттік,
халықаралық және ... ... - ол ... кейінге қалдырып тұтыну тауарларын несиеге
сату. Несие алушы - халық, ал ... ... - ... өндіріс орындары,
фирмалар, банктер, мекемелер болуы мүмкін. Тұтыну несиесі коммерциялық
несие ... ... ... ... ... ... ... кейінге
қалдырып тауар сату) және ... ... ... ... ... ... алуға ақша беру ұзақ қолданылатын ... ... ... ... ... ... және т.б.)
беріледі.
Ауыл ... ... ... ... ... және ... қозғалмайтын мүліктің кепілдігімен банк
ұзақ уақытқа күрделі қаржы несиесін береді.
Шаруашылық ... ... ... ... бұл ... ... түрде, бір шаруашылық жүйесінде пайда болады.
Ол мемлекет пен жергілікті үкімет органдарының ... ... жеке және ... ... ... алуы) Бұл ... ... ... беруші - халық және заңды
ұйымдар, ... ... - ... және оның ... органдары.
Ол ұйымдастыру-экономикалық нышандарына байланысты әрбір несиені
сипаттау. Несиені түрлерге бөліп жіктеуде ... ... ... жоқ.
Несие қатынастарының дамуына және тауар-ақша айналысының өрістеуіне
байланысты несие ақшалы және тауарлы ... ... одан әрі ... ... ... болуы мүмкін. Несие түрлері төмендегі жағдайларға байланысты
жіктеледі: несиемен қамтамасыз етілетін ұдайы өндірістің сатысына. Өнім
өндіретін ... ... ... құрал-жабдықтар алуға, шикізат,
жанар-жағармайлар алуға және т.б. ... ... ... ... ... ... ... алғанда несие айырбас категориясы ретінде жиынтық
өнімді ... ... және ... ... ... салаларында қолданылуына. Өнеркәсіп мекемесіне берілген
несие өнеркәсіптік несие деп ... ... ... ... ... ауыл ... несиесі, саудалық несие (коммерциялық)
түрлері болады;
• несиенің қамтамасыз етілуіне. Тікелей қамтамасыз ... ... ... ... сатып алуға берілген несие жатады. Жанамалай
қамтамасыз етілген несие, мысалы, өз ақша қаражаты аз ... ... ... ... ... ... төлеуге алған несие.
• несие үшін төлем. Несие ақылы және ... ... ... ... ... себебі несиенің капитал ретінде қолданылуынан, яғни несие
алушы оны өзінен-өзі өсетін құн ретінде қолданып, қайтару уақыты ... ... ... ... ... өсімімен қайтаруы керек. Сондықтан
несие ақылы құн категориясы.
Дегенмен, бұрынғы және қазіргі тарихта ... ... ... ... Қазіргі кезде ақысыз несие, мысалы, инсайдерлерге (банк қызметкерлері)
беріледі.
Несиенің түрлері бұл белгілі бір түрдегі экономикалық қатынас ретінде
несиеден келіп шығатын ... бір ... ие оның бір ... ... ... - диалектика катего-риясы болып
табылмайды, ол ... ... ... ... қатынастар ретінде
түсінуді анықтайтын жіктеудің категориясы болады.
Осыған байланысты несие ... ... ... ... ... а) ... мерзімді (1 жылға дейін); ә) орта
мерзімді (1 жылдан 3-5 жылға дейін), б) ұзақ ... (3-5 ... ... ... объектілері бойынша: а) негізгі қорларға ... ә) ... ... ... ... ... әдістері бойынша: а) қалдық бойынша ... ... ... несиелеу. Айналым бойынша сауда және жабдықтаушы-өткізуші
ұйым-дар несиеленеді, ал қалғандарында айналым бойынша да, қалдық ... ... ... бар.
Әрбір экономикалық категорияның мәні оның атқаратын қызметінен
көрінеді. Ал оның ... ... ... ... өзгешелігін
анықтайтын маңызын сипаттайды.
Айырбас процесінде уақытша бөлініп шыққан құнды кейін ... ... өсім ... қайтарып беру келісімі бойынша несие беруші мен ... ... ... ... ... ... Бұл ... бөлу - несиенің
алғашқы қызметі. Несие арқылы қайта бөлінетін не? Соны анықтау қажет, яғни
несиенің қайта бөлу ... ... ... Несие беруші несие
мәмілесі арқылы қарыздарға бір жағдайда ... ... ... ... ал ... жағдайда ақша қаражатын беруі мүмкін.
Екі жағдайда да мәміленің мәні бірдей болғанымен берілетін зат (объект) ... ... ... формасының әр түрлі болуына қарамастан, оның мазмұны
өзгермейді: қайта бөлінетін ... ... ... ... бөлу ... ... бөлу қасиеті тән. Ол
аймақтық, салалық, ... ... ... ... ... және ... түрлерге бөлінеді. Несие
қатынастары, тұратын орнына қарамай, адамдар мен әр түрлі ұйымдар арасында
туындаса ол ... ... ... бөлу деп есептеледі. Егер салалық
банктен ... ... ол ... ... қайта белу, ал егер несие беруші
экономиканың бір саласында болып, қарыздар-кәсіпорын ... ... ... ... ... Қайта бөлу болады. Несиені шаруашылықаралық
қайта бөлу бір кәсіпорын ... ... ол тек екі ... ... ... бос ақша ... несие көзі ретінде
пайдаланғанда туындайды.
Қайта бөлуді несие ресурстарын пайдаланушы ... ... ... ... және ... ... ақша ... мен тауарлы-
материалды құндылықтар қайта бөлінеді. Ал ... ... ... ... жиынтық , ұлттық табыс қайта бөлінеді. Айта кететін
бірінші жәйт, несиенін қайта бөлу ... көп ... ... меншік иесі өзгермейді, қайта бөліиетін құн несие берушінің меншігі
болып қала береді. Екінші, несиенің қайта бөлу ... ... ... ... ... тек ... бөлініп шыққан құнды қамтиды.
Несиенің қайта бөлу қызметінің бірсыпыра ... ... ... ... ... тек бір жылда өндірген материалдық
игіліктерінің, өндіріс құрал-жабдықтары мен тұтыну заттарының ... ... ... өнім ғана ... бөлінбей, сонымен бірге бұрынғы жылдары
өндірілген өндірістік құрал-жабдықтар мен ... ... құны ... ... ... тек ... ... өнім ғана емес, сонымен бірге
ұлттық табыс, қоғамның барлық ұлттық байлығы қайта бөлінуі мүмкін;
• несиенің қайта бөлу ... ... ... ... ... бөлініп шыққан құнды бөлуі;
... ... ... бөлініп шыққан құнды беру делдал-
банктер мен басқа да несие мекемелерінің қатысуымен жүзеге асырылады.
Несиенің келесі атқаратын ... - ... ... ... ... ... ... нақты ақшанын орнына несие ... үшін ... ... ... ... алынған тауарлар мен
көрсетілген қызметтер үшін қолма-қол ақшасыз есеп айыруға байланысты, өзара
есептесу бойынша бір ... ... ақша ... ... ақша ... ақша айналымының құрылымын жақсартуға, ... ... ... ... ... айналыс шығандарын ... ... ... қарызға берілген құн шаруашылық
айналымында жалпы ақшаның орнына жүрмейді, ... ... ... ... алмастыру қызметін атқаратынын айта кету керек. Қарыздардың
қарызға алған құны ... ... ... тән ... ... ... сатып алуға, жалақы ... т.е.с ... ... несие операцияларымен алмастыру үшін бірсыпыра алдын ... ... ... ... дамыған банк жүйесі мен ... ... оның ... ... ... ... төлем тапсырмасы немесе міндеттемесі бар ... ... ... ... банктердің несие ақшаларын эмиссиялауы
(шығаруы). Несиенің ... айта ... ... ... ... қызметін де атап өтеді. Бірақ, біздің тұжырым бойынша, бақылау ... ... ... ма-мандардың саналы да мақсатты іс-әрекеті, ал
экономикалық категория (несие) сол бақылаудың негізі және ... ... ... ... ... деп несиені қолдану әдістерін
пайдаланып, мемлекет пен ... үшін қол ... ... ... қолдану әдістеріне: оны қайтарып беру (несиенің қайтарылуы),
белгілі бір мерзім ... ... ... ... үшін ақы ... ... ... жатады. Несиенің бұл
ерекшеліктерінің ресурстарды тиімді пайдалануда маңызы ... ... ... бірге оны қолдану аясы елдің экономикалық
жағдайына ... ... ... ... Айталык, экономиканы
орталықтанған жоспарлы түрде басқарудан нарыктық ... ... ... ... ... және ипотекалық ... ... ... ... ... қатынастары мен несиенің көлемі
де өзгерді.
Акционерлік компаниялардың пайда ... ... ... ... әр ... бағалы қағаздар тарту арқылы қаржысын кеңеитуі ... мен ... ... ... ... ... ... беру
тәсілдерінің жоғары сатыға көтерілуі несиенің маңызын арттырды.
Нарықтық экономикада несие-банк ... ... роль ... Ол ... ұйымдардың және халықтың ақшалай есеп айырысулар мен
төлемдері жүргізіледі, ол ... бос ... ... ... мен ... ... және белсенді түрде жұмыс жасайтын
капиталға айналдырады, сондай-ақ көптеген ... ... ... ... ... ... беру және басқа да операцияларды
орындайды.
Өндіріске қатысты алғанда, екінші кезекте саналатын несие ... ... және ... ... ... Ол ... ... ақшалай қорлардың
ауқымын кеңейтіп, өндіріс тиімділігінің өсуін қолдай отырып ақшалай
қаражаттардың бір ... ... ... құйылуын қамтамасыз етеді.
Несие жүйесінің ролі мен маңызы келесідей ... ... ... ... ... ... ... мен
ұйымдардың негізгі және айналым капиталын қалыптастыруға ... ... ... ... айналымы және т.б.
АҚШ несиелік қатынастардың даму дәрежесі бойынша, шаруашылықтың
өндірістік және өндірістік емес ... банк ... ... ... көп ... мен көп тараптылығы жағынан, қаржы ... ... ... ... ... да елдерін ... ... ... ... ауқымы туралы кейбір мәліметтер
төмендегідей көрсеткіштерді беруі мүмкін. ... ... ... ... ақша жолымен жүзеге асырылатын жылдық төлем айналымының басым бөлігі
80-жылдардың басында 60-65 трлн ... ... ... шаруашылықта пайдаланылатын ақшалай капиталдың орта есеппен
3/4 ... ... ... ... ... ... мекемелер арқылы
жұмылдырылған ақшалай қаражаттардың орташа жылдық саласы 1989 жылы 700 ... ... ... өз ... ... ... ... қатынастар
туындайды. Уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтап, оны қайтару және ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі
субъектілер арасындағы экономикалық байланыстар несиелік қатынастардың
мазмұнын анықтайды.
Бірақ, несиелік қатынастар мазмұны тек қана ... ... ... ... және жеке ... ... пайдалануға берумен ғана тұрмайды.
Несиелеу процесінде ұлғаймалы ұдайы өндірістік айналымы үшін ... ... ... құралады. Төлем айналымының аса ауқымды ағыны
төлем төлеушілер мен мекемелер және соңғылары мен ... ... ... қалыптастырумен қатар, несиелік ... ... ... ... жүйесі арқылы өтеді.
Несие жүйесінің елдегі ақша айналымын ... ... және ... әр түрлі қызметтер көрсету барысындағы қалыптасатын экономикалық
қатынастарды да несиелік қатынастар ... ... ... ... екі ... ... ие және ... субъектілері
үшін де, сондай-ақ несие жүйесінің мекемелері үшін де бірдей қажет. Ақшаны
несиелік мекемелерде сақтау - несиелік ресурстарды ... ... ... ... және ... ... үшін орналастыру несие беруді
білдіреді.
Несиелік ... ... ... ... ... экономикалық
категориясының қызмет етуі барысында жүзеге асырылады. Несиелік қатынастар-
дың сыртқы көрінісі несие формасын сипаттайды. Ол ... ... және ... ... ... ... формасы мен
мазмұны диалектикалық бірлікте болады. Несиелік қатынастар формасы олардың
мазмұнына сәйкес келіп және оның ... ... ... екі ... ... ... және ақшалай. Тауар несиесі
коммерциялық несиенің бірінші негізін білдіреді. Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... формасында
ақшалай формада қайтарьілады. Өйткені, алушы субъект ... ... ... ... ... ... ... салынған мүлік туралы
парақты немесе басқадай ... ... Бұл ... несиелік қатынастар
субъектілеріне-шаруашылық жүргізуші субъектісі және банк ... ... ... өзгерістер нәтижесінде тауар формасындағы несие
ақшалай формаға ... ... ... ... мен несие формаларының
және не-сиелік мекемелердің жиынтығы кең мағынадағы несие жүйесі ұғымын
құрайды.
Ал несие ... тар ... - бұл ... есеп ... ... елдегі ақша айналысын реттейтін және басқа ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Несие жүйесін құрудың маңызды принципі - ... ... ... ... мен ... барлық ақша операцияларының шоғырлануы.
Соңғысын шаруашылық буындарының бос ақша қаражаттарының банктерде сакталуы,
есеп айырысудың қолма-қолсыз жолмен жүргізілуі деп ... ... ... Қазақстан аумағында шамамен 77 банк және ... ... мен ... ... ақша ... несие жүйесінде жинақталуы -несиелік ресурстарды
шоғырландыруға және оларды елдің халық шаруашылығына ... ... ... ... ... ... ерекше маңыз береді.
Қазақстан Республикасының "Валюталық реттеу туралы" заңында былай делінген:
"Қазақстан Республикасының Президенті мен Министрлер кабинеті өз ... ... ... ... осы заң жағдайларына қайшы келмейтін
нормативті актілерді қабылдайды.
Қазақстан Республикасының ... ... - ... ... ... ... ... болып табылады".
"Валюталық реттеу" түсінігіне нормативті актілерді жасап ... ... ... ... сақталуын бақылау және оны ... ... ... керек. Ұлттық банк ... ... ... ... ... - ел тәуелсіздігін сақтау ... ... ... ... ... және ақша ... басқа елдер валюталарының
ықпалынан сенімді қорғау жолы.
Орталық банктің автономиясы егемен елдер зандарымен ... ... ... ... ... шешімдерді қабылдау кезінде үкімет пен
атқарушы билік органдарынан тәуелсіз.
Ұлттық банк тек Қазақстан ... ... ғана есеп ... ... бұл ... ұзақ ... міндеттерінің қорғаушысы
ретінде Ұлттық банк мүдделері үкіметтің қысқа мерзімді мүдделеріне ... ... ... ... ... ... тапшылығы жағдайында
Ұлттык банктің несиелік ресурстарын осы тапшылықты жабуға пайдалануға
тырысады (бұл Кеңес ... ... ... түрде жүргізілетін), ал бұл ақша
айналымының тұрақтылығын бұзады, инфляцияның ... ... ... банк елдегі ақша-несие саясатының жүргізілуіне толық ... Өз ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің
негізін құрайды. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі туралы сөз
қозғауға да болмайды.
Ұлыбритания мен Францияда орталық банктердің ... ... ... ... ... ... ... бола алады.
Оларда да орталық банктер атқарушы органдардан тәуелсіз, тек ... есеп ... ... автономиясы Батыс Германияда, АҚШ-та заң жүзінде
бекітілген. Батыс Германияның банк ... ... ... ... банк ... ... ... отыруы тиіс, алайда оның тұрақты ақша
айналысып сақтау мақсаттарына қайшы келетін талаптарын орындауға ... деп ... ici - ... ... ... ... ... бағытталған кәсіпкерлік қызметтің ерекше бір ... ... ... әр ... ... ... жүзеге асырады. Шаруашылық
айналымға қызмет көрсетудегі операциялар ауқымы мен мәні бойынша негізгісі
банктер болып табылады.
Несиелік ... ... оның ... банктік мекемелерді
қарастырудан бұрын бізге "банк" және ... ... ... білу қажет.
Әлемдік тәжірибеде банктік қызмет деп банктің басты кәсіби қызметтерін,
депозиттер ... және ... ... ... ... осындай түсінік
Италияда, Испанияда, Бельгияда, Грецияда және басқа елдердің банктер туралы
заңдарында бекітілген. Ал, Германия мен Францияда банк ... ... деп, өз ... есеп айырысу, бағалы қағаздармен сауда-саттық,
лизингтік және басқа да операцияларды көрсетумен айналысатын кез ... ... ... ... банктік емес мекемелерге депозиттер
қабылдау, есеп айырысуды жүргізу, сақтандыру кепілдемелерін беру және т.б.
заңмен тыйым салынады.
Англия, Дания, ... және ... ... ... жүйеге мекемелерді
жатқызуда либералдық тәсіл қолданылады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... болса, оларды банктер
қатарына жатқызады.
Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... және ... ... ... заң күші бар ... ... ресми мәртебесі Ұлттық банктің оны ашуға берген рұқсатымен, Әділет
министрлігінің банк ретінде заңды ... ... ... ... ... ... ... асыруға берілген ҚР Ұлттық банкі
лицензиясының ... ... ... ... тұлға, егер де оның банктік ресми мәртебесі болмаса
"банк" деп аталуға тиіс емес.
Банк арнайы өндіріс ... өнім ... ... оның ... ... өңдірілетін өнімнен мүлде өзгеше.
Ол тек тауар ғана өндірмейді, яғни тауардың ерекше ақша ... ... ... ... ... ... өте ... пайда болған. Египетте
банктік операциялар біздің эрамыздан бұрын 2700 ж. ... ... ... ... ... делдалдық болған. Осындай
делдалдың нәтижесінде ... бос ақша ... ... ... ... ... ... банк ісінің қайнар көзін ең алдымен Италиядағы орта ғасырлық
айырбаспен айналысушылар қызметінен іздестірген ... ... ... "banco" ... ... ... үстелі") деген
сөзінен шыққан. Қазіргі түсініктегі алғашқы банк Италияда 1407 ж. ... ... XII ғ. ... алғашқы вексель пайда болды.
XV ғ. ең ірі танымал болған банк ... ... ... ... ... бас банк ... ... 16 филиалы бар. Кейбір
елдерде банктің біраз қызметтері заңмен ... Банк ... ... ... және ... ... несие ісін
ұйымдастырудың екі типін ... ... ... ... және әмбебап банктік құрылымдар пайда болады.
Сегменттелген құрылым кейбір несиелік ... ... ... ... мен ... қатаң заңды түрде бөлуді дұрыс санайды.
Мұндай құрылымдар ... ... ... Онда ... және ... ... ... беруге байланысты банктік
операциялар, заңды түрде компаниялардың бағалы қағаздарды шығару ... ... ... ... басқа да арнайы қызмет
түрлері (сақтандыру, жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелер және ... ... ... ... ... мен ... қызмет
көрсету сферасына қатысты заңмен шектеулер ... ... ... ... ... мен қызмет түрлерін орындай алады. Мұндай
әмбебап «қаржылық универмагтар», супермаркеттер ... ... ... және т.б. ... Бұл ... несие жүйесінің
кейбір буындарының операциялары және мамандануы арасында ... ... ... коммерциялық банктер әмбебап бола отырып, көптеген банктік
операциялармен айналысады.
АҚШ-та ... ... ... ... яғни ақшалай
қаражаттар қабылдап, депозиттік шот ашуға рұқсат етілген және депозиттік
емес, яғни ... ... ... ... ... (зейнет
ақыжарналары, бағалы қағаздар және сақтандыру полюстерін сату және т.б.)
рұқсат етілген деп бөледі.
Схема – ... ... ... ... ... ... зиян ... әкелетін факторлар
|Ішкі факторлар |67% ... ... |33% ... ... |22% ... ... |12% |
|жетіспеушілігі | | | ... ... ... оқып |21% |Кредиторлық қарызды |11% ... ... ... | ... ... етуі | ... ... | | | ... ала ... ... |18% ... / ... |6% ... көңіл бөлуі және | ... | ... ... | | | ... | | | ... ... ... |5% |Ұрлық /Алдау |4% ... | | | ... ... ... ... ... дамыту
3.1 Несие жүйесінің ұғымы және оның құрылымы
Нарықтық экономикада несие-банк жүйесі ... роль ... Ол ... ұйымдардың және халықтың ақшалай есеп ... ... ... ол ... бос ... қаражаттарды, халықтың
жинақтары мен табыстарын жұмылдырады және белсенді түрде жұмыс ... ... ... ... ... ... сактандыру,
делдалдық, инвестициялық сенім, кеңес беру және басқа да операцияларды орын-
дайды.
Өндіріске қатысты алғанда, екінші кезекте саналатын несие жүйесі ... және ... ... етеді. Ол бір-неше дүркін ... ... ... ... ... ... ... отырып ақшалай
қаражаттардың бір саладан екіншісіне ... ... ... етеді.
Несие жүйесінің ролі мен маңызы келесідей біркатар көрсеткіштермен
сипатталады: несиелік жұмсалымдардың жалпы ... ... ... негізгі жэне айналым ... ... ... ... жалпы төлем айналымы және т.б.
АҚШ несиелік ... даму ... ... ... және өндірістік емес сферасын банк сферасының қамтуы, ... кеп ... мен көп ... ... ... капиталы
талап-тарының қуаттылығы бойынша әлемнің басқа да елдерін артқа ... ... ... ауқымы туралы кейбір мәліметтер төмендегідей
көрсеткіштерді беруі ... ... ... ... ... ... ... асырылатын жылдық төлем айналымының ... ... ... ... 60-65 трлн ... ... ... шаруашылықта пайдаланылатын ақшалай капиталдың орта есеппен
3/4 бөлігі несие жүйесі арқылы өтеді. Несиелік ... ... ... ... орташа жылдық саласы 1989 жылы 700 млрд
долларды құраған.
Несие жүйесінің өз қызметтерін орындауы барысында ... ... ... бос ... ... ... оны ... және ақы
төлеу шартында қайта бөлуге байланысты несиелік мекемелермен әр ... ... ... байланыстар несиелік қатынастардың
мазмұнын анықгайды.
Бірақ, несиелік қатынастар мазмұны тек қана ақшалай капиталды жинақтап,
оны ... және жеке ... ... ... ... ғана ... ... ұлғаймалы ұдайы өндірістік айналымы үшін төлем ... ... ... ... Төлем айналымының аса ауқымды ағыны
төлем төлеушілер мен мекемелер және ... мен ... ... ... ... қатар, несиелік қатынастар
мазмұнын толықтыра отырьиқнесие жүйесі арқылы өтеді.
Несие жүйесінің елдегі ақша ... ... ... және ... әр түрлі қызметтер көрсету бары ... ... ... да несиелік қатынастар мазмұнына ... ... екі ... сипатқа ие және шаруашылық субъектілері
үшін де, сондай-ақ ... ... ... үшін де ... ... Ақшаны
несиелік мекеме-лерде сақтау - несиелік ресурстарды құруды білдірсе, ал
оларды экономика және халық ... үшін ... ... ... білдіреді.
Екі жақты қатынас: шаруашылық ұйымдары мен несие жүйесі, ... ... ... ... пен ... жүйесі, несиелік мекемелер, әр түрлі елдердің
несиелік мекемелері арасында болуы мүмкін.
Жоғарыда түсіндіргеніміздей, несиелік қатынас негізінен ақшалай формада
несие экономикалық категориясының қызмет етуі ... ... ... ... ... көрінісі несие формасын сипаттайды. Ол несие-
лік қатынастардың мәні және ... ... ... ... мен мазмұны диалектикалық бірлікте болады. Несиелік
қатынастар формасы олардың мазмұнына сәйкес ... және оның ... ... ... қатынастардың өзгерісі несиелік қатынастар
маз-мұны мен несие формасының өзгеруіне әкеледі.
Несие екі ... ... ... және ... ... несиесі
коммерциялық несиенің бірінші негізін білдіреді. Шаруашылық жүргізуші
субъектілердің бір-біріне қарыз беруі ... ... ... ... формада қайтарылады. Өйткені, алушы субъект несие беруші тауар
несиесін алғанын ... ... ... ... мүлік туралы
парақты немесе басқадай құжаттарды береді. Бұл ... ... ... ... ... ... және банк ... Несиелік
қатынастардың мазмұнындағы өзгерістер нәтижесінде тауар формасындағы несие
ақшалай формаға қайта ауысады. Сөйтіп, тауар формасы негізінде ... ең ... ... формасы пайда болып дамиды.
Несиелік қатынастар мен несие формаларыныц және не-сиелік мекемелердің
жиынтығы кең магынадағы несие жүйесі ... ... ... ... тар ... - бұл несиелік есеп айырысу
қатынастарын ұйымдастырушы, елдегі ақша ... ... және ... ... қызмет көрсететін несиелік мекемелер торабы болып табылады.
Баскаша айтқанда, несие жүйесі ... және ... да ... - ... операцияларды жүзеге асыру және олардың құқықтық
формаларын ұйымдастыруы ... ... ... ... ... және банктік емес институттар шеңберінде екі ... ... ... ... ... ... екі ... буыны
қалыптасады: банктік және мамандандырылған несие-қаржы мекемелері.
Экономиканың әрбір ... даму ... ... ... ... толық жауап беретін несиелік істі
ұйымдастыру типі, ... ... ... ... сәйкес келеді. Мысалы,
жоспарлы-орталықтандырылған КСРО экономикасында мембанктің жетекшілігімен
ұйымдастырылған несие жүйесінің құрылымы қызмет ... ... ... ... ... және банктік емес мекемелерден
құралатын несие жүйесі қажет.
Несиелік жүйенің ұйымдастырылуы мен жұмыс істеу негізінде ... ... ... ... жаңа ... оның ... қатынастарға
өту кезеңінде оларды былайша тұжырымдауға болады: елдегі банк ісін
ұйымдастыруға ... ... ... ... емес ... ... екі ... банк жүйесін құру, елдегі ақша-несие
саясатының бірлігі, несиелік мекемелер ... ... ... ... ... ... жақындату, мемлекеттік валюталық монополия,
Орталық банктің автономиясы.
Банк ісіне мемлекеттік монополия ұғымы ... ... ... жойылуын бақылауға, банктік операцияларды жүргізу тәртібі мен
ережелерін заң жүзінде ... ... ... ... түсіндіріледі. Ұлттық
банк Қазақстан Республикасы аумағында банктерді құруға рұқсат береді және
банктер мен олардың филиалдарын тіркеу ... ... ... ... ... ... банк жүргізілетін банктік операциялар шеңберін
белгілейді.
Нарықтық экономика ерекшеліктері банктік емес мекемелермен ... көп ... банк ... ... ақша ... және делдалдық
қызметінің формалары мен түрлері бойынша көп ... ... ... және ... ... ... ... арасындағы функцияларды заң
жүзінде бөлудің қажеттілігін тудырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі (бұдан әрі ... ... ... ... ... ... ... және Қазақстан
Республикасы банк жүйесінің жоғары деңгейін құрайды.
Банк ісінің әлемдік тәжірибесі көрсетіп отырғандай, барлық ... ... ... ... ... ... ... басқаруда басты
роль атқаратын орталық банктер бөлініп шығатын болады. Ал олардың басшылық
ролі мемлекет берген кең ауқымды ... ... ... ... ... эмиссиясын ... ... ... ... ... ... яғни ... деңгейлі
банктердің қызметіне әкімшілік бақылау мен нақты экономикалық ықпал ... ... ... ... түрде колдануы тиіс норма ... бар. ... ... ... ... жүргізуде және
өз клиенттеріне толығымен дербес әр ... ... ... ... арнайы банктік емес институттар құрылмаған
жағдайда кез ... ... ... ... ... ... ... салымдарын
толығымен тарту мүддесі мен өзгеріп отырған нарықтық экономика талаптарын
толық қанағаттандыру бұл институттардың құрылуын талап етеді, ал олар ... ... ... ... ... ... және
сезімтал ете түседі.
Мемлекет, экономикаға жетекшілік жасай отырып, Ұлттық банк ... ... ... ... Бұл принцип айналыстағы ақша
массасының көлемін ... ... ... ... ішкі және сыртқы
тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін, ақша-несие саясатын жалпы экономикалық
саясатты жүзеге асыру және оны ... ... ... ... ... ... үшін ... жүйесін құрудың маңызды принципі - несиелік мекемелер торабының
барынша дамуы мен ... ... ақша ... ... ... ... бос ақша ... банктерде сақталуы, есеп
айырысудың қолма-қолсыз жолмен жүргізілуі деп түсінуге болады.
Бүгінгі таңда Қазақстан аумағында шамамен 77 банк және ... ... мен ... ... ақша айналымының несие жүйесінде жинақталуы несиелік ... және ... ... ... ... ... ... береді.
Мемлекеттік валюталар монополия принципіне ерекше ... ... ... ... ... туралы" заңында былай делінген:
"Қазақстан Республикасының Президенті мен Министрлер кабинеті өз құзіреті
шегінде валюталык реттеу ... осы заң ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі - Қазақстан Республикасының
валютасын реттеудің ... ... ... ... ... ... нормативті актілерді жасап шығару,
ақпарат жинау, валюталық заңдардын ... ... және оны ... ... қолдану керек. Ұлттық банк ... ... ... асырады.
Бұл принцип - ел тәуелсіздігін сақтау шарттарының бірі, валюталы
резервтерді жинақтау құралы және ақша ... ... ... валюталарының
ықпалынан сенімді қорғау жолы.
Орталық банктің автономиясы егемен елдер заңдарымен бекітілген. Банктер
жедел ... ... ... ... қабылдау кезінде үкімет пен
атқарушы билік органдарынан тәуелсіз.
Ұлттык банк тек Қазақстан Республикасы Президентіне ғана есеп ... ... бұл ... ұзақ ... ... қорғаушысы
ретінде Ұлттық банк мүдделері үкі-меттің қысқа мерзімді мүдделеріне ... ... ... болса мемлекеттік бюджеттің тапшылығы жағдайында
Ұлттық ... ... ... осы ... ... ... (бұл ... үкіметі кезінде жүйелі түрде жүргізілетін), ал бұл ақша
айналымының тұрақтылығын бұзады, инфляцияның өршуіне себепкер болады.
Орталық банк елдегі ақша-несие саясатының ... ... ... Өз ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің
негізін құрайды. ... ... ... автономды түрде
жүргізбейінше республикадағы нарықтық экономиканың тиімділігі туралы сөз
қозғауға да ... мен ... ... банктердің капиталы мемлекет
иелігінде, алайда акционерлер ... ... ... бола ... да ... ... атқарушы органдардан тәуелсіз, тек парламентке
ғана есеп береді.
Орталық банктердің автономиясы ... ... ... заң ... ... Германияның банк жүйесі туралы заңында, Орталық банк өз
саясатын үкіметпен үйлестіріп отыруы тиіс, алайда оның ... ақша ... ... ... қайшы келетін талаптарын орындауға міндетті емес
деп жазылған. Ол канцлерге де, ... ... де ... ... туралы Заңға ғана бағынады.
АҚШ-тың несие жүйесінің жоғары органы болып табы-латын - Федералды
резерв жүйесінің (ФРЖ) ... - ... ... ... және ... қызметі жөніндегі келіспеушілік бойынша
қызметінен босатылуы мүмкін емес. Басқарушылар ... ... ... беріп отырады.
Біздің еліміз бен шет елдердегі несие жүйесінің автономдылығының елеулі
дәрежесі - экономиканың қалыпты дамуын қамтамасыз ету мақсатында ақша-несие
және валюталық ... ... ... ... болып келеді.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің біршама тәуелсіздігінін негізгі
жағдайы ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік
қаржылар және банктік жүйелерді заңмен ... яғни ... ... ... ... шек қоюдың принципалдық мәні бар. ... ... ... банкі туралы" зан күші бар жарлығында былай
деп жазылған: "Жүргізіліп отырған мемлекеттік ... ... оны ... ... ... ... ... жүйесінің қызмет
етуінің тиімділігін қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық ... ... ... Қаржы министрлігіне заем алушының
кепілдендірілген міндеттемесіне келісімді ... ... ... береді;
ә) осы шоттар бойынша үкімет жәрдемімен ... ... ... мүшелігімен байланысты жазылымдар мен баска да
төлемдерге қатысты өзара ... ... ... ... ... ... несиелер береді".
Осылайша Үкімет, Ұлттық банктің басқа да клиенттері тәрізді ... ... ... мақсатты-сипатының мерзімділігі және төлемдік
шарттарына сәйкес келетін келісім негізінде қарыз алады.
Үкімет ... ... ... ... ... ... бар
тапсырылатын бағалы қағаздар шығарады. Оларды Ұлттық ... өтеп ... алты ... ... ... ... бұл мерзімді Қазақстан Республикасы
Парламенті жыл аяғына дейін ұзартыуы мүмкін.
АҚШ, Жапония, Англия, Канада және басқа ... іс ... ... ... жоқ; ... ... ... заңмен
шектелген, Австрияда үкіметтік несиеден заң алтын және ... 100% ... ... ... етіледі.
Схема – 2
Кесте 3
ҚР-дағы несие жүйесінің иерархиялық құрылымы
|Несие | ... ... | ... |аты ... ... Екінші деңгейдегі банктердің |48 |44 | |35 ... | | | | ... ... | | | | ... |1 |2 |2 |2 ... |1 |1 |- |- ... ... ... оның |16 |16 |17 |16 ... | | | | |
|- ... |9/7 |9/6 |9/6 |10/4 ... ... | | | | ... ... |12 |11 |11 |10 ... ... ... |8 |19 |29 |37 ... ... |42 |45 |52 |35 ... Ипотекалық компаниялар |- |2 |2 |2 ... ... да ... |53 |41 |42 |46 |
* ... ... ҚҰБ-нің статистикалық бюллетенінен алынған. №6
(103). 2006 маусым.
** Банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жолы
Бүгінгі тандағы несие жүйесі ... ... ... ... Банк ... барлық компоненттері жалпы ... ... ... ... ... ... ... жаңғыртылуда. Ғылыми-техникалық революцияның дамуы себепші
болған өндірістің шоғырлануы капиталдың ... ... ... ... ... ... өз операцияларын несиелік ... ... ... ... ... яғни ... ... экономика дамуының езгермелі жағдайларына бейімделу қатар
жүреді; банк жүйе-;нің құрылымдылық қайта құрылуы көз ... ... ... ... катар, банк қызметінің шоғырлануы мен
әмбебаптануы орын ... ... емес ... ... ... Банктердің жеке типтерінің арасында банктер мен
банктік емес мекемелер ... ... ... ... ... - ... ... несие жүйесінің құрылымдық қайта құрылу
тенденциясының маңыздысының бірі.
Ірі әмбебап банк өз клиенттері үшін депозиттік шоттарды жүргізу, қолма-
қолсыз есеп ... ... ... әр түрлі несиелер беру, бағалы
қағаздарды сатып алу, мүлікті сенімхат бойынша ... және ... ... банктік және «банк төңірегінде» қызметтер көрсету бойынша
операциялардың ... ... ... ... ... ... ... асырады.. Несиелік мекемелер қызметінің осындай көп
мақсатты сипаты қазіргі қаржылық капитал талаптарында мейлінше ... ... ... әмбебаптануы екі бағыт бойынша көрінеді.
Біріншісі – дәстүрлі емес ... ... ... арқылы.
Коммерциялық банктер сақтандыру бизне-сіне, факторингке, ақпараттық-кеңес
беру бизнеске және т.б. ... ... Олар ... ... көрсетудің
бұрын тіпті қатыспаған немесе өте сирек қатысқан сферасында – қозғалмайтын
мүліктік мәмілелерге, ... және ... ... ... ... ... ... несиелік мекемелердің ... ... ... ... баруда.
Екіншісі – банктік нарықтарда баністік емес мекемелердің (сақтандыру,
брокерлік, жинақ, ... ... ... ... және ... ... ... бүгінгі таңда банктермен инвестициялық қызметте,
ақпараттық-кенестік қызмет көрсетуде, сонымен қатар, таза банктік сфера –
депозиттік-қарыз ... ... ... ... ... ... мен ... арнайы қаржы-несие мекемелері
арасындағы халықтық және фирмалар мен компаниялардың жинақтары үшін ... ... ... ие болды.
Бұрын коммерциялық банктер ... ... ... ... ... ... сияқты тиімді қаруды еркін қолдана
алмады. Оларға мерзімді және ... ... ... төлеуге рұқсат
етілген пайыздық мөлшерлемелердің максималдық шегі белгіленген еді, ал басА
арнайы несиелік мекемелерде мұндай ... ... ... ... ... ... ие ... Қазір жағдай
өзгерді. Банктер пайызды ... ... ... ... ... ... ... рұқсатына қол жеткізді. Сонымен қатар
1980 жылы АҚШ-та ... ... ... ... ақша айналымын бақылау туралы заң ... ... ... қандай да болмасын шектеулердің күшін жойды.
Ірі банктік мекемелерге ... ... ... олардың
мамандануын сақтап қалуымен үйлесім табады. Әмбебаптанудың өзі мекемелердің
жеке түрлеріне қатысты ... ... ... ... ... Мұнда әмбебап типті мекемелердің мамандануының жойылуы туралы ... ... ... ... бұл тенденция қызмет көрсету ... ... ... бірінші кезекте нарықтық аялардың, яғни әмбебап
немесе ірі банктер назарын аудармаған ... ... ... ... және орта банктерге әсер етеді. Маманданудың ... ... ... ... ... ... ... экономика жағдайларына сәйкес банктік қызметтің ... ... ... ... ... жүзеге асқанын айта кету
қажет. Бұған банктік қызметті ... ... ... ... яғни ... ... жасады. Банктердің мақсаты – банктерді
бәсекелестік құралдарының кең ауқымын пайдалануға, банктік ... ... ... ... ... ... ... кызметті бейреттеу активтік те, пассивтік те опе-рацияларға
–ықпалын тигізеді. Коммерциялық банктердің активтік операциялары ... ... ... ... олар ... ... (кепілге беру
және вексельдерді есепке алу) фирмалар мен кәсіпорындарды ... ... ... ... ... ... ... пайдалану арқылы
рәсімделетін несиелік мәмілелер кең тараған, осының арқасында несиелік
міндеттемелер нарыққа сатылуы ... ал ... ... ... ... мүмкіндігіне ие болды. Бұл тенденция банктердің өз
несиелерін нарықтық бағалы қағаздарға конвертациялау талпынысыңда нақтылай
көрініс табуда.
Несиелеу объектілерін ірілеңдіру ... ... ... банктер өз
активтерінің сапасына мұқият қарай бастады, өйткені ... ... ... ... бағалау –банктер сенімділігінің кепілі.
Банктер басшылығы өз активтерінің сапасына, жаңа несиелерді беруге,
несиелеу ... ... ... ... ету), ... ... шарттарын сақтауына және т.б. бақылау жасап отырады.
Ұзақ ... ... де даму ... Коммерциялық банктердің
қаражаттарды тарту бойынша пассивтік операциялары да ... ... ... ... қолдауда. Мұны 1933 жылы енгізілген салымдардын ... ... ... ... үшін ... ... алып ... бойынша
80-жылдары АҚШ-тағы бейреттеу процесінен көруге болады. Бұл банктердің
депозиттік базасының нығайтылуына мүмкіндік берді, себебі олар талап ... ... ... да ... ... ... ... ал бұл жаңа
клиенттерді тартуға жағдай жасады.
Нәтижесінде тартылған қаражаттар құрылымы күрт өзгерді: егер 1950 жылы
АҚШ ... ... ... пассивтік құрылымында банктік
шоттардағы қалдық тар 70%-дан артық болып, мерзімді және ... ... ... ... 80 ... соңғылары 60%-дан артық үлесін құрады.
Банктердің пассивтік операцияларының инновациясы сонымен бірге қосымша
ақша қаражаттарын тартудың жаңа құрылымдарын жасауда көрініс тапты. ... ... ... жуықтайтын салымдардың жаңа типтері ашыл-ды. Мұндай
шоттарға ақша нарығының депозиттік шарттары жатады. Көптеген ... ақша ... ... айналыста болатын депозиттік сертификаттар
(өзінше бір бағалы қағаз) шығара бастады.
Банктік операциялардың ... ... ... ... ... ... техниалық құралдары атқарады. Банк ici бұрын-соңды
болмаған ақпаратты дер кезінде беру, оның тез ... мен ... ... ... ... мен ақша нарығының даму пер-
спективаларын дұрыс бағалауға байланысты ... ... ... ... өз ... ... үшін барынша көп ақпарат қажет ... банк ... ... ... ... жетістіктерін
енгізусіз, компьютерлік техниканы игерусіз ... ... ... мүмкін емес.
Банк жүйесі дамуындағы маңызды құбылыс ... ... ... ... «бөлшек» операцияларға өтуін
атап ... ... бұл ... ... ... кеңеюіне
әкеледі. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін банктер сақтық танытып, ... ... ... ... ғана қызмет көрсететін, ал қазір ірі
банктер өз стратегиясын өзгертті. Олар ... ... ... түрде араласумен қатар, шағын бизнесті де қамти ... ... ... ... ... тұрмысы темен топтарына да
бағдарлануда. Бұл қазіргі ірі банктің келбетін, оның ... ... ... ... ... ... дамыған елдер
экономикасындағы өндірістің шоғырлануының жоғары деңгейімен сипатталады,
бұл, өз кезегіне банктік ... ... мен ... ... жаңа . ... ... болуына, ел
ішіндегі және әлемдік қаржы нарықтарында да ... ... ие ... ... ... ... ... соқтырады. Мұндай банк-
алпауыттар ең алдымен ... ... АҚШ пен ... пайда болды, мүнда олардың ак-тивтері 100 млрд АҚШ долларынан
көп соманы ... тек ... ... ... ... ... ... жүйесін
сипаттайтын кейбір маңызды жағдайларға ғана ... ... ... ... жолға қайта құрушы Қазақстан үшін әлемдік банк жүйесі
дамуының ... ... ... ... ... себебі нарықтық
экономикаға өту өзіндік нарықтық несие ... ... ... ... үшін ... тәжірибені толығымен көшіру орынды емес, өйткені
оның экономикасы нарыққа өтудің ең бастауында түр, ал ... ... ... ... ... алайда бұл тәжірибеден өтпелі кезең жағдайында
қолданыс табуы мүмкін барлық позитивті ... ... ... ... ... ... және аймақтық несие-
қаржы ұйымдарына мүше болуы
|Ұйымның аты |Статусы |Нормативтік ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... Республикасының ХВҚ-ға |Алматы, |
|валюта Қоры | ... ... ... заңы |1992 ж. ... | | |26 ... ... ... ... ... Республикасының |Алматы. ... құру және | ... ... құру және даму |1992 ж. ... банкі | ... ... ... ... |26 ... |
|(ХҚҚДБ-МБРР) | |заңы | ... ... ... ... ... ... ... корпорациясы| |Халықаралык қаржы корпорациясына |1992 ж. |
|(ХҚК-МФК) | ... ... ... заңы |26 ... |
|4. Халықаралық |мүше |«Қазақстан Республикасының ... ... ... | |Халықаралық даму ассоциациясына |1992 ж. ... | ... ... ... заңы |26 ... ... ... |«Қазақстан Республикасының ... ... | ... кепілдігі |1992 ж. |
|кепілдігі | ... көп ... ... |26 маусым |
|жөніндегі көп | ... ... ... заңы | ... ... | | | ... | | | ... ... ... ... ... ... |
|таластарды реттеу | |Инвестициялық таластарды реттеу |1992 ж. ... | ... ... ... |26 ... ... | |мүшелігі ... ... заңы | ... | | | ... | | | ... ... ... ... ... ... |
|құру және даму | ... ... қүру және даму |1993 ж. ... (ЕҚҚДБ- | ... ... ... ... |25 ... |
|ЕБРР) | ... | ... ... даму |мүше |«Қазақстан Республикасының Азиялық|Алматы,. |
|банкі (АзДБ-АзБР) | ... ... ... ... |1993 ж. |
| | ... заңы |4 ... |
|9. Исламдық даму |мүше |«Исламдық даму банкіне кіру ... ... ... | ... ҚР ... ... |1993ж. 25 |
| | | ... ... ... ... |1. ... ... ... |
|банк (ОАБ-ЦАБ) | ... ... ... ж. |
| | ... ... |8 ... |
| | ... пен ... Орта | |
| | ... ... құру ... | |
| | ... | |
| | |2. ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... пен дамудың Орта | |
| | ... ... құру ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | ... келе ... ұдайы процесінің үздіксіздігін қамтамасыз ету
қажеттілігінен келіп шығады. Экономикасы дамып келе жатқан жағдайда әрдайым
инвестиция ... ... ... ... деңгейлі банктердің несиелік
қызметінің белсенділігін арттыру қажет. ... ... ... өзінің
несиелік қызметін елдің барлық аудандарында жүзеге асырады.
Экономиканың бір ... бос ... ... ... және ... секторда қажеттілігі несиелік қатынастардың дамуына әкеліп соқтырады.
Осы несиелік қатынастардың дамуы қазіргі экономикада орын алу үшін ... ... қол ... ... керек.
Несиелік операциялардың жаңа түрлерін дамыту керек.
Республика азаматтарын тұрғын үймен қамтамасыз ету проблемасын шешуде
тек қана несиенің жылдам және төмен ... ... ... иек ... шаруашылық базадағы жаңа нұсқаларын немесе қор биржасында
ипотекалық ... ... ... ... ... Қазақстан болашағы
үшін өлшеусіз маңызы бар.
Халық неге несие алудан құлықсыз? Өйткені оның проценттік өсімі ... егер ... ... ... ... техникасын түгелдеп,
жанармайын алып, жағдайын жақсартып алар еді. Алайда жекелеген ... ... ... ... ... бас тартуы неліктен?
Өйткені жеңілдетілген проценттік несие алуға әлі де қол жеткен жоқ. ... ... бас ... ... ставкасы жоғары несие алса кейін оны өтей
алмайды. Одан да бар ескі техниканы жамап ... ... жөн деп ... ... ... ... несие бойынша төлем соммасын
елеусіз соммаға төмендетеді, алд сыйақы ставкасы қосылған төлемдер тағы да
бірнеше жылға ұзартылады.
Ипотекалық ... ... ... ... төмендету үшін келесідей
ұсыныстарды жасауға болады:
- ... ... ... ... ... ... шарттарын жеңілдету;
- арзан несие ресурстары бар шетел инвесторларын белсенді түрде тарту;
- ... ... ... ... ... үлкен несиелік
портфельдің массасын ... ... ... ... ... көрсету шығындарын ... ... ... ... ... ... ... бойынша сыйақы ставкасын 11 %-ға дейін
төмендету ипотекалық несиенің халықтың барлық тобы үшін қол ... ... ... ... ... ең бір ... кемшіліктері оның жеткілікті
жоғары деңгейде жүзеге асырылмауы болып табылады. ... ... ... ... ... ... бұл Қазақстан үшін
қиын және жаңа ... түрі ... ... Ипотекалық несие берумен
айналысатын эксперт банктік ... ... және ... құқықты,
сақтандыру, тіркеу ұйымдарының қызметін, психологияны ... білу ... бұл ... ... ... мамандарымыз әзірше жоқ және оларды
дайындайтын, квалификацияны жоғарылататын орталықтар да жоқ.
Осы проблемаларды шешу үшін ... ... ... жөн: -
ипотекалық несиелер ... ... ... ... ... Мысалы
Германия мен Польша осы жолмен жүрген. Бірнеше жылға ... да ... ... ... ... ал кейінірек ипотекалық несиелердің
тұрақты рыногы жұмыс істеген кезде ол ... ... ... ... ... ... ұйымдары мен зейнет ақы ... ... ... ... ... нормативтерді ипотекалық несиеге
инвестициялар есебінен орындауға мүмкіндік беру.
Пайдаланылған әдебиеттер ... Б.А. ... ... несие, банктер, валюта қатынастары. Оқу
құралы.- ... ... ... И. ... ... ... ... Қаржы-қаражат.- 1997.
3. Е.Ф. Жукова. Деньги, кредит, банки. ... / Под ред.- М.- ... ... Б. ... ... ... Оқу ... Алматы.- 1999.
5. Қ.Асанбаев. Ұлттық банк – Қазақстан. ... ... ... М.К. ... ... ... валюта. Учебное пособие.- М.- 1994.
7. Мамыров Н.Қ., Мадиярова Д.М., ... А.Е. ... ... Оқу ... Алматы.- 1998.
8. О.И. Лаврушина. Деньги, кредит, банки. Учебник / Под ред.- М.- ... ... М.С. ... ... ... ... 2001.
10. Сейткасимова Г.С. Ильясов А.А. Формирование ... ... ... ... Г.С. ... ... и ... рынок.- Алматы.- 1998.
12. Сейтқасымов С.Г. Ақша, несие, банктер. Оқулық.- Алматы.- 1999.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет
Ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайы және дамыту мәселелері64 бет
Қазақстан Республикасында шетелдердің тәжірибесі бойынша ипотекалық несиелеу жүйесінің мүмкін болатын моделін дамыту70 бет
Екшінші деңгейлі банктердің халықаралық қарым-қатынасын дамыту59 бет
Еуропа мен Қазақстан арасындағы туристік алмасуды дамытудың болашағы67 бет
Қазақ мақал-мәтелдерінің бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын дамытудағы ролі41 бет
Қазақстандағы дамыған мемлекеттердегі тұтыну, және күнкөріс минимумы, ең төменгі жалқыны талдау7 бет
Қазақстандағы және дамыған елдердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау16 бет
Қазақстандағы туризм саласын дамыту міндеттері22 бет
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь