Қазақстан Республикасында ұлтаралық жарасымды нығайтуға саяси әлеуметтену процесінің ықпалы


Қазақстан Республикасында бүгінде көптеген ұлттар мен ұлыстардың өкілдері өмір сүріп, еңбек етуде. Олардың әрқайсысы өз ұлтының тарихы мен мәдениетін игеріп өсіп, өз халқының дүниетанымы мен салт-дәстүрін қанына сіңіріп, тілін дамытуды қалайды. Бұл – табиғи, заңды құбылыс болып табылады. Соған орай, біз – қазақ халқы өзге ұлттардың өкілдерін кемсітіп, шеттетпеуіміз керек. Ондай жағдайда еліміздегі ұлтаралық қарым-қатынас саясатына шіркеу келтіріп, ұлттар арасындағы жарастықты бұзып аламыз. Сондықтан қазақ халқы республикадағы барлық ұлт өкілдерін топтастыратын. Қазақстан азаматтарының бәріне ортақ ділді қалыптастыруға мұрындық болатын жетекші ұлт ретінде басқа халықтардың басын қосып, оған ұйтқы болуы қажет. Біз қазақстандық қоғамды мекен етуші әрбір халықтың сана-сезіміне «қазақстандық ұлтжандылық», «жалпықазақстандық мақтаныш» рухын қалыптастырғанымыз жөн. Бұл істі жүзеге асыруда саяси әлеуметтану процесін жүргізуші агенттерге арқа сүйегеніміз абзал. Демек, Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев атап көрсеткендей: «Республикадағы қазіргі ұлтаралық жарасым ахуалын көздің қарашығындай сақтай білу барлық ұлттың, әрбір азаматтың ең жауапты міндеті. Қазақстандағы ұлтаралық жарастықтың негізгі ұйтқысы болу міндетін алдымен осы атамекеннің иесі – қазақ халқы өз мойнына алуы керек. Өйткені халқымыз ұлтаралық жарастықты, сыртқы дүниемен өзара тиімді ынтымақтастықты жүзеге асыра алса ғана өзінің өркениетті мемлекетіне ие бола алады. Басқадай бағыт ұстанар болсақ онда біз тұйыққа тірелеміз, талай тағдырдың обалына қаламыз, қазіргі абыройлы атымыздан айрыламыз.
Біздің туымыз-тәуелсіздік, тілегіміз – бейбітшілік, тыныштық. Күш қолдану мен жанжал атаулыны болдырмауға бар ерік-жігерімізді аямаймыз. Осы мақсат жолында Қазақстандағы барлық ұлттар өкілдерінің бір кісінің баласындай, бір қолдың саласындай күш біріктіруіне мүдделіміз.
Қазір бой жарыстыратын заман емес, ой жарыстыратын заман. Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады. Ашу-дұшпан, ақыл-дос. Ашу емес, бәрін ақыл шешуі керек. Елдің тыныштығын бұзу ұлтымыздың болашағына балта шапқанмен бірдей. Өз халқын сүйетін адам, өз жұртына жақсылық тілеген кісі өзге халықтарды ашындырмайды, өз ұлтын ешкімге қарсы қоймайды.
Тарихи болашағымыз үшін осынау жауапты сәтте баршамыз саналылық пен парасаттылық көрсетіп, байсалдылық пен ұстамдылық сақтауға борыштымыз. Қазіргідей алмағайып кезеңде бұл ерекше қажет (1).
Осыған орай Қазақстан Республикасындағы қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылықтың сақталынуы ұтымды жүргізіліп келе жатқан мемлекеттік саясаттың оң негізде жүзеге асырылған жұмыстарының нәтижесі болып табылады. Өз кезегінде Елбасы Н.Ә. Назарбаев өзінің халыққа Жолдауында еліміздің сегіз артықшылығының бірі ретінде: «Біздің жетінші бекем тұсымыз – қоғамымыздың саяси тұрақтылығы мен бірлігінде жатыр. Біз қоғам ішінде тікелей тайталасқа жібермей, ахуалды тұрақтандыра білдік, мұны мақтан етеміз. Өкінішке орай, көптеген дамушы және кешегі коммунистік дәуірден кейінгі елдердің көбісінің бұған қолы жеткен жоқ.
Алайда, толық тұрақтылықтың, топтасу мен бірліктің ауылы әлі алыс жатыр, сондықтан, біздің баршамыз өзімізді біртұтас отбасымыз деп сезіну, өз мақсатымызды айқын біліп, оларға қарай келісе ілгерілеу үшін алдағы уақытта көп жұмыс тындыруға тура келеді.(2), – деп ұйғарым жасағандай қазақстандық қоғамда қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылықты одан әрі нығайту жолында үнемі сындарлы іс-қималдар атқарылып отыруы қажет. Ол үшін қоғамдық құрылымдағы жеке тұлғаның бойында өз еліне деген мақтаныш сезімі мен отансүйгіштік рухын дамытуға тиіспіз. Сонымен бірге әр жеке тұлғаның ес білген кезінен бастап қазақстандық қоғамдағы ұлттар арсындағы қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылықты сақтаудың маңыздылығын, сондай-ақ, мемлекеттік рәміздер мен саяси-рухани құндылықтардың мәні жайында саяси әлеуметтену агенттері айтып түсіндіруі қажет. Бұған қоса барлық қазақстандықтардың санасында ұлттық, діни, саяси көзқарастардың әр алуандылығына қарамастан ұлтаралық келісімсіз Қазақстан қоғамындағы демократиялық өзгерістерді тереңдету мен нарықтық экономиканы өрістетудің мүмкін болмайтындығын негіздеу жолында түбегейлі іс-шаралар жүйесі жүргізілгені маңызды. Бұл жұмыспен шұғылдану әрбір отбасына, саяси әлеуметтену агенттеріне, білім беру мекемелерінің, еңбек ұжымдарының, қоғамдық- саяси ұйымдардың, жалпы қоғамдық құрылымның барлық жүйелеріне қатысты. Міне, осы міндеттер жүзеге асырылған кезде Қазақстан Республикасындағы әр жеке тұлғаның бойында азаматтық сапа-қасиеттер мен жалпықазақстандық мақтаныш сезімі қалыптаспақ.
1. Дүние жүзі қазақтарының құрылтайы. А.: Атамұра–Қазақстан, 1993.-192 б.–(11-12).
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы. А.: Білім, 1998.-146б.- (17).
3. Назарбаев Н.Ә. Тәуелсіздігіміздің бес жылы. А.: Қазақстан, 1996.-640 б.-(152).
4. Указ Президента Республики Казахстан «Об образовании Ассамблеи народов Казахстана» // Собрание актов Президента РК и Правительства РК. –1995.-№8.
5. Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 1 наурызындағы №2066 Жарлығымен бекітілген «Қазақстан халықтарының ассамблеясы туралы» Ереже // Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республикасының Үкіметінің Актілер жинағы.–1995.– №8. 3-7 б.
6. Хан Г.Б. Прошлое и настоящее корейцев Казахстана. А.:1997.–162-163.
7. Там же, С. 155-156.
8. Там же, С. 163.
9. Там же, С. 17.
10. Қазақстан Республикасының Конституциясы. А.: Қазақстан, 2000.-96 б.-(6).
11. Бұл да сонда, 6-7-бб.
12. Политология. Энциклопедический словарь. М.: Изд-во Москва коммерч. Ун-та, 1993.- 431 с.- (247).
13. Меңлібаев Қ.Н. Патриотизм және ұлтаралық қатынас мәдениеті // Саясат.- 2001. – № 1. – 33-36 б.–(33).
14. Дүние жүзі қазақтарының құрылтайы. А.: Атамұра– Қазақстан, 1993.-192 б.–(12).
15. Бижанов А.Х. Республика Казахстан: демократическая мадернизация общества переходного периода. А.: Өнер, 1997.– 256 с. – (223).

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 10 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қазақстан Республикасында ұлтаралық жарасымды нығайтуға саяси әлеуметтену
процесінің ықпалы

Әуелғазина Толқын Құдайбергенқызы

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің теориялық және қолданбалы саясаттану кафедрасының
докторанты, саяси ғылымдарының кандидаты, доцент

Қазақстан Республикасында бүгінде көптеген ұлттар мен ұлыстардың
өкілдері өмір сүріп, еңбек етуде. Олардың әрқайсысы өз ұлтының тарихы мен
мәдениетін игеріп өсіп, өз халқының дүниетанымы мен салт-дәстүрін қанына
сіңіріп, тілін дамытуды қалайды. Бұл – табиғи, заңды құбылыс болып
табылады. Соған орай, біз – қазақ халқы өзге ұлттардың өкілдерін кемсітіп,
шеттетпеуіміз керек. Ондай жағдайда еліміздегі ұлтаралық қарым-қатынас
саясатына шіркеу келтіріп, ұлттар арасындағы жарастықты бұзып аламыз.
Сондықтан қазақ халқы республикадағы барлық ұлт өкілдерін топтастыратын.
Қазақстан азаматтарының бәріне ортақ ділді қалыптастыруға мұрындық болатын
жетекші ұлт ретінде басқа халықтардың басын қосып, оған ұйтқы болуы қажет.
Біз қазақстандық қоғамды мекен етуші әрбір халықтың сана-сезіміне
қазақстандық ұлтжандылық, жалпықазақстандық мақтаныш рухын
қалыптастырғанымыз жөн. Бұл істі жүзеге асыруда саяси әлеуметтану процесін
жүргізуші агенттерге арқа сүйегеніміз абзал. Демек, Қазақстан
Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев атап көрсеткендей:
Республикадағы қазіргі ұлтаралық жарасым ахуалын көздің қарашығындай
сақтай білу барлық ұлттың, әрбір азаматтың ең жауапты міндеті.
Қазақстандағы ұлтаралық жарастықтың негізгі ұйтқысы болу міндетін алдымен
осы атамекеннің иесі – қазақ халқы өз мойнына алуы керек. Өйткені халқымыз
ұлтаралық жарастықты, сыртқы дүниемен өзара тиімді ынтымақтастықты жүзеге
асыра алса ғана өзінің өркениетті мемлекетіне ие бола алады. Басқадай бағыт
ұстанар болсақ онда біз тұйыққа тірелеміз, талай тағдырдың обалына қаламыз,
қазіргі абыройлы атымыздан айрыламыз.
Біздің туымыз-тәуелсіздік, тілегіміз – бейбітшілік, тыныштық. Күш
қолдану мен жанжал атаулыны болдырмауға бар ерік-жігерімізді аямаймыз. Осы
мақсат жолында Қазақстандағы барлық ұлттар өкілдерінің бір кісінің
баласындай, бір қолдың саласындай күш біріктіруіне мүдделіміз.
Қазір бой жарыстыратын заман емес, ой жарыстыратын заман. Білекті бірді
жығады, білімді мыңды жығады. Ашу-дұшпан, ақыл-дос. Ашу емес, бәрін ақыл
шешуі керек. Елдің тыныштығын бұзу ұлтымыздың болашағына балта шапқанмен
бірдей. Өз халқын сүйетін адам, өз жұртына жақсылық тілеген кісі өзге
халықтарды ашындырмайды, өз ұлтын ешкімге қарсы қоймайды.
Тарихи болашағымыз үшін осынау жауапты сәтте баршамыз саналылық пен
парасаттылық көрсетіп, байсалдылық пен ұстамдылық сақтауға борыштымыз.
Қазіргідей алмағайып кезеңде бұл ерекше қажет (1).
Осыған орай Қазақстан Республикасындағы қоғамдық келісім мен саяси
тұрақтылықтың сақталынуы ұтымды жүргізіліп келе жатқан мемлекеттік
саясаттың оң негізде жүзеге асырылған жұмыстарының нәтижесі болып табылады.
Өз кезегінде Елбасы Н.Ә. Назарбаев өзінің халыққа Жолдауында еліміздің
сегіз артықшылығының бірі ретінде: Біздің жетінші бекем тұсымыз –
қоғамымыздың саяси тұрақтылығы мен бірлігінде жатыр. Біз қоғам ішінде
тікелей тайталасқа жібермей, ахуалды тұрақтандыра білдік, мұны мақтан
етеміз. Өкінішке орай, көптеген дамушы және кешегі коммунистік дәуірден
кейінгі елдердің көбісінің бұған қолы жеткен жоқ.
Алайда, толық тұрақтылықтың, топтасу мен бірліктің ауылы әлі алыс
жатыр, сондықтан, біздің баршамыз өзімізді біртұтас отбасымыз деп сезіну,
өз мақсатымызды айқын біліп, оларға қарай келісе ілгерілеу үшін алдағы
уақытта көп жұмыс тындыруға тура келеді.(2), – деп ұйғарым жасағандай
қазақстандық қоғамда қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылықты одан әрі
нығайту жолында үнемі сындарлы іс-қималдар атқарылып отыруы қажет. Ол үшін
қоғамдық құрылымдағы жеке тұлғаның бойында өз еліне деген мақтаныш сезімі
мен отансүйгіштік рухын дамытуға тиіспіз. Сонымен бірге әр жеке тұлғаның ес
білген кезінен бастап қазақстандық қоғамдағы ұлттар арсындағы қоғамдық
келісім мен саяси тұрақтылықты сақтаудың маңыздылығын, сондай-ақ,
мемлекеттік рәміздер мен саяси-рухани құндылықтардың мәні жайында саяси
әлеуметтену агенттері айтып түсіндіруі қажет. Бұған қоса барлық
қазақстандықтардың санасында ұлттық, діни, саяси көзқарастардың әр
алуандылығына қарамастан ұлтаралық келісімсіз Қазақстан қоғамындағы
демократиялық өзгерістерді тереңдету мен нарықтық экономиканы өрістетудің
мүмкін болмайтындығын негіздеу жолында түбегейлі іс-шаралар жүйесі
жүргізілгені маңызды. Бұл жұмыспен шұғылдану әрбір отбасына, саяси
әлеуметтену агенттеріне, білім беру мекемелерінің, еңбек ұжымдарының,
қоғамдық- саяси ұйымдардың, жалпы қоғамдық құрылымның барлық жүйелеріне
қатысты. Міне, осы міндеттер жүзеге асырылған кезде Қазақстан
Республикасындағы әр жеке тұлғаның бойында азаматтық сапа-қасиеттер мен
жалпықазақстандық мақтаныш сезімі қалыптаспақ.
Бүгінгі таңда Қазақстан қоғамындағы 130-ға тарта ұлт өкілдері
мемлекеттік құрылымды құру ісіне, нарықтық экономиканы жетілдіруге,
мәдениетті көтеруге, сондай-ақ, саяси әлеуметтенген жеке тұлғаны
қалыптастыруға белсене атсалысуда. Саяси әлеуметтену процесінің барысында
жеке тұлға қоғамдағы саяси ілімдер мен құндылықтарды меңгеріп, соның
негізінде саяси процестерге белсене қатысып, қоғамдық – саяси құрылыммен
тығыз қарым-қатынаста болады. Егемендігін алғаннан кейінгі кезең аралығында
қазақстандық қоғамда ұлтаралық мәселелерді тиімді түрде шешу мен барлық
ұлттардың құқықтары мен бостандықтарын тең дәрежеде жүзеге асыруына
құқықтық негіз құру мақсатымен бірқатар іс-шаралар жүргізіледі. Осымен
байланысты Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев 1992 ж. 13
желтоқсанда Қазақстан халықтарының І-ші Форумында осы форумды тұрақты
негіздегі жаңа қоғамдық институт-Қазақстан халықтарының келісімі мен
бірігуі Ассамблеясына айналдыру жөніндегі идеяны ұсынды. Онда Елбасы Н. Ә.
Назарбаев былай деді: біздің басты игілігімізді-халықтар достығын
қазақстандықтардың бірнеше ұрпақтары құрды. Сондықтан бүгін біздің
тарихымыздағы көптеген жайтты ой елегінен өткізе отырып, қазақстандықтардың
бұл байлықты талан-таражға салуға, игі салт-дәстүрлерді ұмытуға қақысы жоқ.
Олар соңғы жылдары ғана және коммунистік нұсқаулармен қалыптасқан жоқ, әр
күн сайын әрбір ұлттың дауысын ести білуіміз керек. Міне, сондықтан да
форумды тұрақты негізге көшіру қажет, жаңа қоғамдық институт – Қазақстан
халықтарының келісімі мен бірігуі Ассамблеясын құру қажет.(3) Сөйтіп,
елдегі қоғамдық тұрақтылық пен ұлтаралық келісімді нығайту мақсатында
Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы консультативтік – кеңесші орган
ретінде Қазақстан Республикасы Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан
халықтарының Ассамблеясын құру туралы 1995 жылғы 1-ші наурызындағы
жарлығымен(4) аталмыш ұйым құрылды.
Қазақстан халықтары Ассамблеясының мақсаты – республикадағы оқиғаларға
баға беру мен саяси ақуалға болжам жасау негізінде қоғамдағы татулықты
қамтамасыз ететін практикалық ұсыныстарды әзірлеу, сондай-ақ, нәсілдік,
ұлттық, әлеуметтік тегіне, діни сенімі мен нанымына қарамастан Қазақстан
азаматтарының құқықтары мен бостандықтары сақталуының кепілі ретінде
Қазақстан Республикасы Прездидентінің қызметіне көмек көрсету болып
табылады(5).
Қазақстандағы барлық халық өкілдері Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан
халықтары Ассамблеясын құру жөніндегі ұсынысына қолдау көрсетіп, қазіргі
таңда оның жұмысына белсене атсалысуда. Алматы қаласында Қазақстан
халықтары Ассамблеясының үйі ашылды. Онда республикалық ұлттық-мәдени
орталықтардың, олардың қоғамдастықтары мен Ассамблеяның қоры орналасқан.
Ұйымның құрамына 40-тан астам ұлттық мәдени орталықтардың өкілдері
топтасқан(6). Корей халқының көрнекті қоғам қайраткері Г. Б. Хан атап
көрсеткендей: біріншіден, Ассамблеяны құру туралы Н. Ә. Назарбаевтың
көтерген идеясы соншалықты дер кезінде ұсынылған және өте өзекті мәселе
болып шықты. Қазақстан халықтарының Ассамблеясының құрылуын уақыттың әмірі
деуге болады. Ал, уақыт... халықтар достығын, ұлтаралық келісімнің саяси-
әлеуметтік тұрақтылығын күшейтуді талап етеді. Екіншіден, ұлттық шығу
тегіне, діни нанымына және басқа өзгешеліктеріне қарамастан барлық
азаматтардың экономика мен өмірдің барлық саласын реформалау ісіне белсене
қатысуы бүгінде өте маңызды жайт.(7)
Осы кезеңде Ассамблея қоғамдық – саяси жүйені нығайту мақсатында
республиканың саяси ақуалына түрлі болжамдар мен ұсыныстар жасаумен
айналысады. Сонымен қатар, Ассамаблея елдегі ұлтаралық келісім мен саяси
тұрақтылықты сақтауға атсалысады. Сондай-ақ, ол мемлекеттің жүргізіп
отырған саясатына сәйкес Қазақстан территориясындағы түрлі ұлттар
арасындағы достық қарым-қатынасты дамытуға, рухани-мәдени тұрғыда
жетілдіруге, өркениетті және демократиялық ережелерге сүйене отырып,
олардың саяси мәдениетін қалыптастыру мен саяси әлеуметтендіру процесіне өз
үлесін қосуда. Назар аударарлығы, Қазақстан халықтары Ассамблеясының іс-
әрекетіне әлемдік қоғамдастықта, соның ішінде ЕҚЫҰ-да жағымды көзқарас
қалыптасты. Оған дәлел ЕҚЫҰ-ның Ассамблеяның жетекшілерін ұлтаралық қарым-
қатынастар мәселелері жөніндегі халықаралық сарапшылар құрамына енгізуі
болып табылады. Мұнымен бірге ЕҚЫҰ-ның халықаралық ғылыми-теориялық
конференцияларға қатысуы Қазақстан халықтарының Ассамблеясына, сонымен
бірге ұлтаралық келісім мен бірлікті сақтау және нығайту жолындағы біздің
еліміздің тәжірбиесіне халықаралық қоғамдастықтың қызығушылығын арттыруда.
Түрлі ұлт өкілдерінің қоғамдық-саяси процестерге белсенді түрде қатысу
деңгейі Қазақстанның тәуелсіздігін алуымен жаңа серпінге ие болды. Енді
бұл жайтты еліміздегі корей диаспорасының қазақстандық қоғам өмірінде
жүзеге асырып отырған іс-қимылын мысалға алып қарастырып көрейік.
Республикадағы өзге ұлт өкілдерімен бірге корей халқы да Қазақстан
Республикасы Президентінің Қазақстан халықтарының Ассамблеясын құру
жөніндегі идеясын қолдап, бүгінде оның жұмысына белсене қатысуда.
Ассамблеяның құрамына 22 корей өкілі сайланған(8). 1989 жылдан бастап
Қазақстанның қалаларында, облыстық, аудандық орталықтарында, жекелеген
ауылдарында корей ұлттық-мәдени орталықтары мен қоғамдастықтары құрыла
бастады. Ал, 1990 жылғы 19 наурызда Қазақстан корейлерінің бірінші өкілдік
съезі болып, онда Қазақстандағы корей мәдени орталықтарының республикалық
қоғамдастығы құрылды (қазір бұл Қазақстан корейлерінің қоғамдастығы)(9).
Қоғамдастық құрылған уақытынан корей халқының тілінің, тарихының,
мәдениетінің, салт-дәстүрінің жандануы мен дамуына, ең бастысы Қазақстан
корейлерін біріктіруге үлкен үлесін қосуда. Бұдан басқа ХХ ғ. 80-жылдардың
аяғы 90-жылдардың басында Қазақстанда бірқатар корей қоғамдық ұйымдары
пайда болды. Мәселен, ғылыми-техникалық қоғам Кахак Кореяны біріктіруге
жәрдемдесу қоғамдастығы (АСОК), корей шығармашылық зиялы қауым
өкілдерінің Алматыдағы қоғамдастығы (Ноинхе), депортацияға ұшыраған
корейлерді әлеуметтік-құқықтық қорғау қоры (Тесен) және т.б. Олардың
негізгі мақсаты– мәдени ағарту жұмысымен қатар, азаматтарды саяси
әлеуметтендіру және сайлаулар мен ірі саяси іс-шаралар өткізілген кезең де
оларға корей халқының белсене қатысуын ұйымдастыру болып табылады. Сонымен
қатар, осы ұйымдар Коре Ильбо газетін шығарумен (және радио мен теледидар
арқылы Коре сарам (Ури Миндег) хабарын өткізумен айналысады. Жоғарыдағы
ұйымдардың іс-қимылы қазақстандық қоғамдағы корей диаспорасын саяси
әлеуметтендіру процесіне үлкен ықпалын тигізуде. Осылайша, еліміздегі корей
диаспорасы өзге ұлт өкілдерімен бірлесіп, тәуелсіз Қазақстан қоғамын құруға
белсене атсалысуда. Бұл жайт қоғамдағы жеке тұлғаны әлеуметтендіру процесін
жүзеге асыруға кең мүмкіндіктер ашады.
Қоғамдық-саяси құрылымдағы жеке тұлғаны саяси әлеуметтендіру
процесінде тіл шешуші рөлге ие. Тіл адамдардың өзара түсінісіп, қарым
–қатынас жасау құралы болып табылады. Тілдесу арқылы адамдар
жалпыадамзаттық және ұлттық ізгі қасиеттер мен заңдылықтарды қабылдап
бойына сіңіреді, саяси көзқарастары мен бағыт-бағдарлары жетіледі, саяси іс-
шараларға белсене қатысады, қоғамдық-саяси оқиғаларға талдау жасап, баға
береді. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Оқушыларға адамгершілік-патриотта тәрбие берудегі көпұлтты мектептің қызметін талдау
Саяси-әлеуметтік белсенділікті қалыптастыру процесі
Саяси белсенділіктің рухани негізі - саяси мәдениет
Жетім балалардың тұлғалық әлеуметтенуінің педагогикалық шарттары
Қазақстан Республикасының бүгінгі тәжірибесі негізінде ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті
Демократиялық мемлекеттің құрылыс формасы мен режим
Жетім балалардың тұлғалық әлеуметтенуінің педагогикалық шарттары туралы ақпарат
Дене тәрбиесі мен спорт мамандарын дайындауда жеке тұлғаны әлеуметтендірудің рөлі
Қазақстандық жастардың мәселесі
Мектепке дейінгі бала тәрбиесі
Пәндер