Адам іс-әрекетінің философиялық, психологиялық және педагогикалық негіздері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2.5

І тарау

Адам іс.әрекетінің философиялық, психологиялық және педагогикалық негіздері
1.1. Адам дамуындағы іс.әрекеттің атқаратын қызметі ... ... ..6.13
1.2. Оқу іс.әрекеттері және олардың шығармашылық жұмыстармен байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14.20

ІІ тарау

Бастауыш сыныпта технология сабақтарында машинатану элементтерін оқыту әдістемесі.
2.1. Технология сабақтарында бастауыш сынып оқушыларының бойында шығармашылық пен кәсіпкерлікке баулу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20.30
2.2. Педагогикалық эксперимент және оның нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... 31.43

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44.46

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47.48
Кіріспе

Ғылыми техникалық прогрестің даму нәтижесінде, қазіргі заманның мамандықтары күрделене түсуде, еңбек сатысы қиындап көп өзгерістерге ұшырады. Кәсіпке үйрету, кәсіпке дайындау істері мамандарды шығармашыл әдістерге көшегу мәжбүрлейді. Қазіргі кәсіби мамандар барлық ақыл-ой мен қайрат, күш-жігерін жұмылдырып, қалыптасқан күрделі жағдайдан шапшаң бағдар тауып, туындаған мәселенің дұрыс шешімін шығармашылдықпен шеше білуге тиісті.
Бүгінгі күні бір ғана кәсіби мамандықты игерудің жеткіліксіз екендігі – дәлелсіз қабылданатын ақиқатқа айналғаны ешқандай дау тудырмайтыны сөзсіз. «Жігітке – жеті өнер де аз», - деп дана халқымыз тегін айтпаса керек.
Білгір, шебер, шығармашыл мамандар даярлау мәселесі, адамдардың жеке басының қабілеттілігін жетілдіріп, оның еңбек іскерліктері мен дағдыларын қалыптасатырумен тығыз байланысты. Адамның шығармашыл қабілеті іс-әрекет үстінде дамиды, әрі еңбек ету іскерліктері, дағдылары қалыптасу нәтижесінде жетіле түседі.
Еліміздің экономикасының өрлеуі, ғылым мен техниканың даму деңгейі әрбір адамда сапалы және тиянақты білім мен іскерліктің болуын, жастардың белсенді шығармашылықпен жұмыс істеуін және кеңінен ойлау білуге қабілеттілігін талап етеді. Сондықтан да оқытудың, білім берудің негізгі мақсаты – арнайы педагогикалық әдіс жүйелерімен оқушылардың интеллектік шығармашылық іс-әрекеттерін ұштау, ғылыми көзқарасы мен белсенділігін қалыптастыру, өздігінен білім алуға үйрету болып табылады.
Мектеп оқушылары шәкірттерді білім жетілдіруге, жаңа білімді игеру әдіс-тәсілдеріне қанықтыруға алған білімдерін кейбір теориялық практикалық мәселелердің дұрыс шешімдерін таба білуге машықтандыруға үздіксіз назар аударуы қажет деп санаймыз.
Ендігі жерде білім беру жүйесі – ғылымда, техникада, өндірісте, экономикада, кәсіпкерлікте, бизнес саласында, басқаруда, батыл, жаңашыл, шығармашыл, қабілетті тұлғалар дайындауға, олардың ғылыми-танымдық бағыттағы іс-әрекеттерін өткірлеп, қоғам дамуына лайықты азаматтар тәрбиелеуге тиісті. А.Н.Леонтьев, С.Л.Рубинштейн, Н.А.Менчикова және қазақ зиялылары: Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, М.Дулатов және т.б. өздерінің зерттеулерінде оқушылардың білім алудағы берілген материалды ой елегінен өткізуге бағытталған мақсаттарын олардың танымдық іс-әрекеттерімен байланыстырады [1,2,3,4,8] [5,6,7].
Оқыту процесінде оқу мәселелерін (проблемаларын) ғылыми жолдың «ізімен» шешудің үлкен үйретушілік, тәрбиелік мәні бар, өйткені белгілі жағдаяттарға құрылған оқу мәселелерін шешу арқылы оқушылар білімдерін толықтырады, мәселеге тереңірек үңіліп оның мәнісіне, қыр-сырына қанығып, бірден-бір дұрыс шешім қабылдау тәсілдерін игереді, сонымен қабат шығармашылдық қабілеттерін дамытады, ой түюге, тиянақтылыққа, тереңділікке, жүйелілікке, жалпылылыққа, нақтыдан дерексіздікке өтуді үйренеді. Біздің елімізде 300-ден аса мамандық түрлері бар, соның 80 %-і экономика өзегі болып табылатын өндіріс пен ауылшаруашылығы мамандықтары болып табылады. Ғылым негіздерін жетік меңгермеген дүние мамандар бәсекеге түсе алатын өнім өндіруде шалағайлық танытады, ғылым мен техника, өндіріс, экономика дамуы кенжелейді, өркениет көшіне ілесіп, басқа елдермен теңбе-тең аяқ басу қиындай түседі [9].
Дүниежүзіндегі алдыңғы қатарлы дамыған бәсекеге қабілетті елдер қатарына қосылу үшін өмірдің барлық саласында, белсенді шығармашылық іс-әрекетке қабілетті еркін, жан-жақты жетілген, кәсіпкерліктің қыр-сырын терең меңгерген шығармашыл тұлғалар қажет. Бұл тұлғалар бойында өжеттік, өткірлік, тапқырлық, алғырлық, ұшқырлық, шығармашылыққа құштарлық сияқты адами басты міндеті деп түсінгеніміз жөн.
«Оқусыз халық қанша бай болса да, біраз жылдардан кейін оның байлығы өнерлі халықтардың қолына көшпекші» деген ұлы ағартушы Ахмет Байтұрсыновтың көрегендік, даналық нақылы бүгінгі күнгі еліміздегі ұлы өзгерістер ісінде өзектілігін жойған жоқ деп есептейміз [11].
Оқушыға шығармашылық бағыт-бағдар беруді ең алғаш білім мазмұнына ендірген қазақтың зиялы қауымының көрнекті өкілдерінің бірі - М.Жұмабаев болды. «Ойлау жанның өте бір қиын терең ісі» - деп атап көрсетіп, мұғалімдердің, шәкірттерінің ойлап үйренуіне көп күш-жігер жұмсау керектігін ескертті [5].
Белгілі ғалым Ю.К.Бабанскийдің пікірінше кез келген еңбектің шығармашылық сипаты бар, өйткені, ғылыми техникалық прогрестің барысында еңбек мазмұны үнемі өзгеріп отырады. Мысалы, машиналарды, технологиялық процестерді, техниканы оқып үйрену, оларды белгіленген мақсатқа орай орналастыру, жөндеу, түрлі операцияларды орындау және оларды жетілдіру тек шығармашылық іс-әрекеттер жәрдемімен жүзеге асырылады [14].
Шығармашылық еңбек - шығармашылық процестің өзімен және оның ішкі мазмұнының мән-мағынасымен астарлас, өзектес болып келеді.
Шығармашылық іс-әрекеттер қатарына кәсіпкерлікті, өнертапқыштықты, ғылымды, өнердің өзін және басқаларды жатқызуға болады. Шығармашылық жұмыстар және оның құраушыларының бәрінің түп-төркіні адамдардың, жеке тұлғаның мақсаткерлі іс-әрекеттері.
Өзінің іс-әректтерінің арқасында: адам заттық дүниені игереді, оның даму заңдылықтарын түсінеді;
Қоғамдық өмірдің, табиғаттың барлық құндылықтарына, өткендердің тәжірибесіне қанығады;
Осымен бір мезгілде ол заттық дүниені «құруды», жалғастырады, табиғатты өзгертеді, қоғамдық өмірді байытады;
Осындай күрделі түсіндіруші іс-әрекетінің арқасында адам өзін-өзі таниды;
Іс-әрекеті арқылы адам субъект ретінде, өзінің әлеуметтік болмысының көрінісін байқатушы ретінде жасампаздық тудырушы қайраткер ретінде көрінеді [10].
Іс-әрекеттің жалпы теориясын талдай отырып және оған сүйеніп, іс-әрекеті оқу процесінің негізі деген қорытынды жасаудың қателікке жатпайтынына көзіміз жетті. Оқу іс-әрекеті арқылы адамзаттың бұрынғы іс-тәжірибелері ұрпақтан-ұрпаққа беріледі.
Сонымен кәсіпкерлік шығармашылық іс-әрекеттің бір түрі, ол шығармашылдық іс-әрекеттердің адамдарға пайдалы болуы, сол адамның қабілеттілігіне тікелей байланысты деп санаймыз. Қабілеттілік – күрделі мәселе, оның сипаты, заңдылықтары, түрлері, жетілуі адамдардың іс-ірекетімен, мақсат-мұратымен тікелей байланысты. «Әр адам өз ісінің жетік шебері және маманы болуы үшін, сол іске немесе кәсіпке құмарлығы мен бейімділігі болады. Адамдардың мұндай дара ерекшелігі, белгілі бір іс-әрекетке жарамдылығы оның қабілеттілігін көрсетеді. Қабілетсіз адам болмайды, адам іс-әрекет інеғұрлым белсенді болса, оның қабілеттілігі де соғұрлым шыңдала түседі. Іс-әрекетсіз, белсенділіксіз, еңбексіз адам қабілетінің жетілуі мүмкін. Емес, тарихта өшпес із қалдырған адамдардың өзін даналық, ұлылық шыңына көтерген еңбек екені белгілі. Олар өздерінің шабытын ерен еңбекпен, үздіксіз төзімділікпен шақырып отырған» - деп түйіндейді белгілі профессор Құдайқұлов М.А. [15].
Жоғарыда келтірілген оқымыстылар мен ғылымдар пікіріне сүйеніп, еліміздің даму келешегін және қоғамдағы саяси әлеуметтік, экономикалық ахуалды, еліміздегі дайындалып жатқан мамандардың кәсіби сапасын ескере отырып, бүгінгі күннің биік талабымен үндес біз таңдаған «Бастауыш сыныпта технология сабақтарында машинатану элементтерін оқыту әдістемесі» атты диплом жұмысының тақырыбы білім сапасы жөнінде қоғамдағы қалыптасып келе жатқан алдыңғы қатарлы озық пікір-көзқарастарымен толық үйлеседі. Тақырыптың өзектілігіне деген күмән, күдіктерді сейілтеді деген сенімдеміз.
Өйткені бүгінгі күні оқыту процесінде оқытудың жаңа технологиялық әдістер жүйесі қалыптасты. Бұл әдістерде ғылыми таным амалдары арқылы оқушылардың пәнге, ғылым негіздеріне қызығушылығын арттыру, оларды ғылыми шығармашылық жұмыстарға икемдеу, жалпы болашақ кәсіптерге, кәсіпкерлікке ынта-ықыласын аудару, өмірдегі оң өзгерістерді түсінуге құлшынысын ояту бастауыш мектептен қалыптастыру міндет деп саналады.
Зерттеу нысанасы – бастауыш сыныптарда технология сабақтарында оқушыларға шығармашылық және кәсіпкерлік жұмыстарының қарапайым түрлерін оқыту процесі.
Зерттеу пәні – Технология сабақтарында оқушылардың шығармашылық және кәсіпкерлік жұмыстарының қарапайым түрлері жөніндегі білім, іскерлік және дағдыларын қалыптастырудың әдіс-тәсілдері.
Зерттеу мақсаты – бұйым жасаудың - бұйым жасаудың әдіс тәсілдерді үйрету, осы бұйымды тиімді тәсілдермен құрастыру, оны әрлеу, безендіру әдістерімен таныстыру, кеткен шығынды, түсетін пайдалы есептеудің экономикалық әдістерін меңгерту, өз жұмысын бағалауға, бұйым сапасын, беріктігін анықтай білуге машықтандыру сияқты жұмыстардың тиімді амал-айла, әдістемелерін табу.
Зерттеу міндеттері:
1) Бұйым жасалатын ағаш, металл сияқты тағы басқа шикізаттардың қасиеттері, сапасы жөнінде арнайы әдебиеттердіоқып-үйрену;
2) Оқушыларды орындалатын жұмыстардың байыбына түсініп, атқарылатын істерді ой сүзгісінен өткізуді үйрету;
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. М., 1975 с. 238
2. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии.- М., 1946
3. Менчинская Н.А. Психологические вопросы анализа развивающего эффекта обученя // Вопросы организации и методов исследования знаний, умений и навыков учащихся: С. Науч. Тр.- 1973- 130 с.
4. Жұмабаев М. Педагогика – Алматы 1977 – 277 бет
5. Аймауытов Ж. Педагогика - Алматы 1977 – 277 бет
6. Дулатов М . Педагогика – Алматы 1977 – 277 бет
7. Менчинская Н. А. Проблемы учения и умственного развития школьника. – М; 1989
8. Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы ред. Басқарған Петровский А.В. Алматы: - Мектеп 1988
9. Щукина Г. И. Роль деятельности в учебном процессе: Кн. Для учителя. – М. : просвешение, 1986 – 144 с
10. Гальперин П.Я Введение в психологию – М., 1976
11. Человек: Психология: Кн. Для учащихся старших классов. – М.: Просвешение, 1980 – 224 с.
12. Педагогика : Учебное пособие для студентов педагогических институтов. Под ред. Ю.К. Бабанского. – М.: Просвещение, 1983. – 608 с
13. Құдайқұлов М. Ә. Қабілеттілік, дағды, шеберлік Алматы: Қазаұстан, 1986
14. Платонов К.К. Проблемы способностей . – М., 1972
15. Гнедина Т.Е. Физика и творчество в твоей профессийи М.: Просвещение Кн. Для учащихся ст. Классов. – М.: Просвещение, 1988- 159с
16. Методика трудового обучения и общетехнических дисциплин. – М.: просвещение, 1982
17. Методика трудового обучения под ред. Тхоржевского Д.А. М.: просвещение, 1981
18. Қосанов Б.М. 2 – сынып математика курсындағы шығармашылық жаттығулар және оларды орындау әдістемесі. Алматы, 2002
19. Горемыкин В.А. богомолов А.Ю.
Бизнес план: методиеа разработки , 25 реальных образцов бизнес плана. – м.: Ось 89 2000 – 576 с
20. Организация производства на предприятии.
Учебник для технических и экономических специальностей вузов
Под ред. О.Г. Туровца и Б.Ю. Сербиковского Ростов на Дону издательский центр « МарТ » 2002
21. Зайцев Н.А.
Экономика организация и управление предприятием: Учебное пособие. – м: ИНФРА – М, 2004-491 с
22. Усова А.В. Бобров А.А.
Формирование учебных умений и навыков учащихся на уроках физики – М.: Просвещение 1988
23. Сыздықов О. Оразбаев Б. Нысанбаев Ғ.
Конструкцмялық матнрмалдар технологиясы Алматы: республикалық баспа кабинеті 1993 290 бет
24. Борисов И.Б. Обработка дерева. « Феникс » Ростов на Дону 2000
25. Технология учебник для 5 – го класса общеобразовательных учреждений ( Вариант для мальчиков ) под ред. В.Д. Симоненко Москва : просвещение 2000
26. Технология трудовое обучение. Учебник для учащихся 6 класса ( вариант для мальчиков ) общеобразовательной школы Под ред. В.Д. Симоненко. Москва. Издательский центр « Вентана – Граф » 1998
27. Самородский В.Д. Симоненко, А.Т. Тищенко Технология учебник для учащихся 7 класса общеобразовательных учреждений ( вариант для мальчиков) Москва. Издаиельский цнтр « Вентана – Граф » 2000
28. Остеміров К. Адамқұлов Н., Асанова С. Және басқалар – 58- Технология. Жалпы білім беретін мектептің 6 сыныбына арналған оқулық Алматы « Атамұра » 2002
29. Өстеміров К, Адамқұлов , Шмекеева Г, Әлмағанбетова Д. Технология сыныбына арналған оқулық. Алматы: мектеп баспасы, 2004 -0276 бет
30. момынбаев Б, Адамқұлов Н т.б.
Технологтя: Жалпы білім беретін мектептің – сыныбына арналған оқулық. Алматы: « мектеп » баспасы, Москва: просвещение 1980
31. Қарапаев С.
Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін тәрбиелеу маңызы
// Бастауыш мектеп - № 1 – 2006
32. Оразов Т. Оқушыларды « Слесарьлық ісі » кәсібіне баулу.
// Мектептегі технология № 1 20006
33. Бопишев Б. Оқушыларды шығармашылық жоба арқылы өнерге қалай әкелуге болады?
// Мектептегі технология № 1 2006
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................2-5
І тарау
Адам іс-әрекетінің философиялық, психологиялық және педагогикалық
негіздері
1. Адам дамуындағы іс-әрекеттің атқаратын қызметі..........6-13
2. Оқу іс-әрекеттері және ... ... ... ... сыныпта технология сабақтарында машинатану элементтерін оқыту
әдістемесі.
2.1. Технология сабақтарында бастауыш сынып ... ... пен ... ... ... ... және ... ... ... ... даму ... қазіргі заманның
мамандықтары күрделене түсуде, еңбек сатысы қиындап көп ... ... ... ... ... ... ... шығармашыл
әдістерге көшегу мәжбүрлейді. Қазіргі кәсіби мамандар барлық ақыл-ой мен
қайрат, күш-жігерін жұмылдырып, қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... шешімін шығармашылдықпен шеше білуге
тиісті.
Бүгінгі күні бір ғана кәсіби мамандықты игерудің жеткіліксіз екендігі
... ... ... ... ... дау ... «Жігітке – жеті өнер де аз», - деп дана халқымыз тегін ... ... ... мамандар даярлау мәселесі, адамдардың жеке
басының қабілеттілігін жетілдіріп, оның ... ... ... қалыптасатырумен тығыз байланысты. Адамның шығармашыл қабілеті
іс-әрекет үстінде ... әрі ... ету ... ... ... ... ... экономикасының өрлеуі, ғылым мен техниканың даму деңгейі
әрбір адамда сапалы және ... ... мен ... болуын, жастардың
белсенді шығармашылықпен жұмыс істеуін және ... ... ... ... етеді. Сондықтан да оқытудың, білім берудің негізгі
мақсаты – арнайы педагогикалық әдіс ... ... ... іс-әрекеттерін ұштау, ғылыми көзқарасы мен белсенділігін
қалыптастыру, өздігінен білім алуға үйрету ... ... ... ... ... жетілдіруге, жаңа білімді игеру
әдіс-тәсілдеріне қанықтыруға алған білімдерін ... ... ... ... ... таба ... машықтандыруға үздіксіз назар
аударуы қажет деп санаймыз.
Ендігі жерде білім беру ...... ... ... ... бизнес саласында, басқаруда, батыл, жаңашыл,
шығармашыл, қабілетті тұлғалар дайындауға, ... ... ... ... ... ... лайықты азаматтар
тәрбиелеуге тиісті. А.Н.Леонтьев, С.Л.Рубинштейн, Н.А.Менчикова және қазақ
зиялылары: ... ... ... және т.б. ... ... ... ... берілген материалды ой елегінен
өткізуге бағытталған ... ... ... іс-әрекеттерімен
байланыстырады [1,2,3,4,8] [5,6,7].
Оқыту процесінде оқу мәселелерін (проблемаларын) ғылыми ... ... ... ... ... мәні бар, өйткені белгілі
жағдаяттарға құрылған оқу мәселелерін шешу ... ... ... мәселеге тереңірек үңіліп оның мәнісіне, қыр-сырына қанығып,
бірден-бір дұрыс шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... ой ... тиянақтылыққа, тереңділікке,
жүйелілікке, жалпылылыққа, нақтыдан дерексіздікке өтуді үйренеді. ... ... аса ... ... бар, ... 80 %-і ... ... табылатын өндіріс пен ауылшаруашылығы мамандықтары ... ... ... жетік меңгермеген дүние мамандар бәсекеге түсе алатын
өнім ... ... ... ... мен ... ... экономика
дамуы кенжелейді, өркениет көшіне ілесіп, басқа ... ... ... қиындай түседі [9].
Дүниежүзіндегі алдыңғы қатарлы дамыған бәсекеге қабілетті ... ... үшін ... ... саласында, белсенді шығармашылық іс-
әрекетке қабілетті ... ... ... ... ... ... шығармашыл тұлғалар қажет. Бұл ... ... ... ... алғырлық, ұшқырлық, шығармашылыққа құштарлық
сияқты адами басты міндеті деп ... ... ... қанша бай болса да, біраз жылдардан кейін оның ... ... ... ... ... ұлы ағартушы Ахмет
Байтұрсыновтың көрегендік, даналық нақылы бүгінгі күнгі ... ... ... ... жойған жоқ деп есептейміз [11].
Оқушыға шығармашылық ... ... ең ... білім мазмұнына
ендірген қазақтың зиялы қауымының көрнекті өкілдерінің бірі - М.Жұмабаев
болды. ... ... өте бір қиын ... ісі» - деп атап көрсетіп,
мұғалімдердің, шәкірттерінің ойлап үйренуіне көп ... ... ... ... ... ... пікірінше кез келген ... ... бар, ... ... ... ... ... мазмұны үнемі өзгеріп отырады. Мысалы, машиналарды, технологиялық
процестерді, техниканы оқып үйрену, ... ... ... ... ... ... операцияларды орындау және оларды жетілдіру тек
шығармашылық іс-әрекеттер жәрдемімен жүзеге асырылады [14].
Шығармашылық еңбек - шығармашылық ... ... және оның ... мән-мағынасымен астарлас, өзектес болып келеді.
Шығармашылық іс-әрекеттер қатарына кәсіпкерлікті, өнертапқыштықты,
ғылымды, өнердің өзін және ... ... ... ... және оның құраушыларының бәрінің түп-төркіні адамдардың, жеке
тұлғаның мақсаткерлі іс-әрекеттері.
Өзінің ... ... адам ... ... ... ... заңдылықтарын түсінеді;
Қоғамдық өмірдің, табиғаттың барлық құндылықтарына, өткендердің
тәжірибесіне қанығады;
Осымен бір ... ол ... ... ... ... ... ... өмірді байытады;
Осындай күрделі түсіндіруші іс-әрекетінің арқасында адам өзін-өзі
таниды;
Іс-әрекеті арқылы адам ... ... ... әлеуметтік болмысының
көрінісін байқатушы ретінде жасампаздық ... ... ... [10].
Іс-әрекеттің жалпы теориясын талдай отырып және оған сүйеніп, ... оқу ... ... ... ... ... ... көзіміз жетті. Оқу іс-әрекеті арқылы адамзаттың бұрынғы ... ... ... ... ... ... бір ... ол
шығармашылдық іс-әрекеттердің адамдарға пайдалы болуы, сол адамның
қабілеттілігіне ... ... деп ... Қабілеттілік – күрделі
мәселе, оның сипаты, ... ... ... ... іс-
ірекетімен, мақсат-мұратымен тікелей байланысты. «Әр адам өз ісінің жетік
шебері және маманы ... ... сол іске ... ... ... ... ... Адамдардың мұндай дара ерекшелігі, белгілі бір іс-
әрекетке жарамдылығы оның ... ... ... ... адам іс-әрекет інеғұрлым белсенді болса, оның қабілеттілігі ... ... ... ... ... еңбексіз адам
қабілетінің жетілуі мүмкін. ... ... ... із қалдырған адамдардың
өзін даналық, ұлылық шыңына көтерген еңбек екені белгілі. Олар ... ерен ... ... ... ... ... - ... белгілі профессор Құдайқұлов М.А. [15].
Жоғарыда келтірілген оқымыстылар мен ғылымдар ... ... даму ... және ... ... ... ... еліміздегі дайындалып жатқан мамандардың кәсіби сапасын ескере
отырып, бүгінгі күннің биік ... ... біз ... ... сыныпта
технология сабақтарында машинатану элементтерін оқыту әдістемесі» атты
диплом ... ... ... ... жөнінде қоғамдағы қалыптасып келе
жатқан алдыңғы қатарлы озық пікір-көзқарастарымен ... ... ... ... ... ... сейілтеді деген сенімдеміз.
Өйткені бүгінгі күні оқыту процесінде ... жаңа ... ... қалыптасты. Бұл әдістерде ғылыми таным ... ... ... ... негіздеріне қызығушылығын арттыру, оларды ғылыми
шығармашылық жұмыстарға икемдеу, жалпы ... ... ... ... ... оң ... түсінуге құлшынысын ояту
бастауыш мектептен қалыптастыру міндет деп саналады.
Зерттеу нысанасы – бастауыш ... ... ... ... және кәсіпкерлік жұмыстарының қарапайым ... ... пәні – ... ... оқушылардың шығармашылық және
кәсіпкерлік жұмыстарының қарапайым түрлері жөніндегі білім, іскерлік және
дағдыларын қалыптастырудың әдіс-тәсілдері.
Зерттеу ...... ... - бұйым жасаудың әдіс тәсілдерді
үйрету, осы бұйымды ... ... ... оны ... ... ... кеткен шығынды, түсетін пайдалы ... ... ... өз ... бағалауға, бұйым сапасын,
беріктігін анықтай білуге машықтандыру сияқты ... ... ... ... міндеттері:
1) Бұйым жасалатын ағаш, металл сияқты тағы ... ... ... ... ... ... Оқушыларды орындалатын жұмыстардың байыбына түсініп, атқарылатын
істерді ой сүзгісінен өткізуді үйрету;
3) Әрлейтін, ... ... мен ... ... ... ... тәсілдерін табу;
4) Жасалатын бұйымды жобалаудың тиімді жолдарын іздестіру;
5) Бұйымды ... ... ... ... ... ... тиісті
қауіпсіздік ержелері мен шараларды ... оңай ... ... ... Жұмыс орнында оқушылар сөзсіз орындалуға тиісьі міндеттер тізімін
жасау.
Зерттеу әдістері: ... ... ... ... ... ғылыми, ғылыми ... және ... ... олардан тақырып бойынша керектіматериалдарды іріктеу.
2) Мектеп құжаттарын: оқушылардың күнтізбелік, сабақ ... ... және ... ... ... озат
тәжірибелі ұстаздардың тақырып бойынша пікірлеріне сыни ... ... ... ... ... ... сұхбат жүргізу.
Зерттеу орны: мектеп.
Зерттеу болжамы: Технология сабақтарында оқышуларды шығармашылық және
кәсіпкерлік жұмыстардың түрлерімен таныстыру ... ... ... ... ... ... мамандық таңдауға үйретеді, и
еңбекқорлыққа, тиянақтылыққа, жауапкершілкке ... ой ... ... білуге, өз ісінің нәтижесін бағалай білуге, ... ... ... ... ... ... ... ісіне ынтасын өсіреді, практикалық, тұрмыстық
жұмыстардың мән мағынасына қанықтырады.
Зерттеу кезеңдері:
І. 2005 ж қыркүйек айына ... ... ... ... Бұл кезеңде
диплом жұмысының тақырыбы таңдалады, оны орандаудың жоспары жасалып
кезеңдері ... ... ... ... ... жасалынды.
Оқытудың жаңа технологилық әдістері жөнінде ... ... ... ... баспасөздерден озық тәжірибе үлгілері жиналды.
ІІ. 2006 жылдың басынан сәуір айының соңына дейін. Бұл ... ... ... ... ... шолу жасалып, керекті материалдар
терілді. Мектеп құжаттарын ... ... ... ... оның нәтижелелерінің тиімділігі ... ... ... ... ... ... логикалық жүйесі
анықталып, мәтіні жазылды.
І Тарау
Адам іс-әрекетінің философиялық, психологиялық және педагогикалық
негіздемелері
1. Адам дамуындағы ... ... ... ... туылысынан қоғамдық, әлеуметтік деп есептеледі. Жоғары
дамыған жүйке жүйесі, ағзаның таза адами қасиеттері ... ... ... ... ... әлеуметтік факторлар оны әрекеттер
жасауға , ... ... ... ... ... өмірін жақсартуға,
ол үшін үздіксіз күрес жүргізуге ... ... ... ... үміт пен ... оған ... жаңа ... іздестіру, өмір
сүрудің басты мақсатына айналды. Басқаша айтқанда адам қайнаған ... ... ... ... әлеуметтік ортамен қарым-қатынасы, айналысатын ісі мен
кәсібін, білімі мен ... өмір ... ... тән
ерекшеліктерінің жиынтығы жеке адам деген ұғыммен сипатталады. ... ... - ... ... оны әлі де жеке адам ... болмайды, өйткені
онда дағды мен тәжірибе, білім мен іс-әрекет, ... ... ... ... жоқ. ... жеке адам тек қана ... жемісі ретінде көрінеді, қоғамдық ортада қалыптасады.
“Жеке адамның өзіндік ерекшелігі, оның ... мен ... ... ... ... ... қабілетінен,
ынта қоюынан, дағды әдетінен байқалады”, - деп тұжырымдайды профессор
Құдайқұлов М.А. [15].
Демек, жеке ... ... ... оның әлеуметтік қызметінде, ал мәні
әлеуметтік санасында. Жеке ... ... ... оның ... ... ... Жеке адам ... тыс дами алмайды, өйткені адамның
дамуы қоғамның дамуымен тікелей ... ... ... психологиялық
ерекшеліктері, оның өзіне ғана тән қасиеттері ... ... ... іс-әрекетіне, білім қабілетіне байланысты анықталады. Жеке адам
психологиясы ... ... ... жасау, қоғамдық
тәрбиемен білім алу, кәсіптік қызмет атқару арқылы қалыптасады. Адам тек ... ... ... ғана өсіп ... ... ету ... ... артады, іскерлігі мен ... ... ... ... ... ... позициясы нығаяды, өз кәсібі бойынша мол
тәжірибе жинақтайды.
Кез ... ... ... ... еңбек процесінде дамытылады.
Адамдардың мұндай ... ... ... да бір ... ... ... негізгі формалары: ойын, білім алу, ақыл-ой
еңбегі, ... ... ... еңбек, өнер мен шығармашылықпен
шұғылдану. Бұлардың қайсысы болса да белгілі бір ... ... Осы ... ... ... отырып, іс-әрекетті адамның
түрлі қажеттерін өтеу үшін, белгілі бір ... ... ... процесі деп тұжырымдауға болады.
Адамның қызметі әрқашан да қажеттіліктен, мақсатқа ұмтылудан, оны
орындауға қажетті ... және ... пен ... ... ... ... алу, іскерлік және дағды өзара байланысты дамиды. Мысалы,
адамның ... ... ... ... бір ... үстінде қалыптасады,
кейіннен олар іс-әрекетті жүзеге асырудың негізгі шартына айналады.
Адамның кез келген қызметінің орындалу шарты саналы ... ... мен ... ... ... ... ... табылады.
Адам бойына дарыған бір дағды екінші бір дағдыны қалыптастыруға
көмектессе, ... бірі ... ... келтіреді.
Дағды мен білім - екі түрлі ... ... ... ... ... Дағды - динамикалық стереотип негізінде ... ... ... ... ... арқылы меңгеріледі [9,10,12,13].
Сонымен бірге адамның мақсаты мен ниеті әрқашан да белгілі бір іс-
әрекетке ұмтылдырады. ... ... ... ... бір ... ал ниетті сол нәтижеге итермелеуші күш деп түсіну керек. ... ... ... ... ... ... ... басталады. Ендеше ниет
адамның іс-әрекетінің сырын ашатын кілт ... ... жету үшін ... ... ... ... амал-тәсілдерді пайдаланады. Бұларды игеру үшін
адамның белгілі бір білім дәрежесі, дағды мен ... ... шарт ... ... әлеуметтік категорияға жатады. Психологиялық
тұрғыдан қарағанда оның бірлік бөлігі - амал ... ... ... ... ... ал ... ... бір істі орындаудың
тәсілі деп түсінуіміз керек.
Белгілі психолог К.К. Платоновтың ... ... ... ... ... ... мынадай схема түрін болады:
Мақсат – себеп – орындау тәсілі - нәтиже.
Адамның іс-әрекеттерінің түрлері, әсер етуінің формалары мен ... ... Ол жеке ... ... ... ... тек ... үстінде
ғана қалыптасатындығы белгілі. Сондықтан ... ... ... ... Адамның іс-әрекетінің жетілуі оның рухани әрі
физикалық қабілетіне де байланысты. ... ... ... қызмет
түрлерінің шығу көзі саналы еңбек деп есептейміз.
Психолог ғалым В.С. Мерлиннің ... ... ... қызмет түрлері
бойынша өмірлік бағыты:
• жеке басы мүддесінің өзгешеліктеріне;
• алға қойған ... ... ... қажеттілігін өтеуге;
• жеке басының мақсат ұстауына байланысты жетілуі.
Қазіргі ғылыми -техникалық прогресстің қарыштап даму кезеңінде ... ... ... ... еңбекпен, ғылыми жаңалықтарды
игерумен, ... ... ... ... деп ... ... ескере отырып жеке адамның іс-әрекетінің құрылымын
философиялық және психологиялық түсіні тұрғсынан ... ... ... ... ... ... олай болса, іс-әрекет
құрылымының құраушы элементтерін, олардың ... ... ... ... анықтауға болады. белгілі психолог К.К.Платонов
жеке адам ... ... төрт ... бар деп ... оның ... - жеке адамның өзіндік ... ... ... ... ал ...... ... меңгерген білімін, іскерлігін, дағдысын, ...... ... сезімін, есте сақтау қабілетін, төртіншісіне -
адамның жеке ... ... ... ... ... элементтері жеке адамға қатысты динамикалық
өзгерістерге ұшырайды; ал оның ... ... ... ... ... ... ... элементтер адамның жеке басының
психологиялық қасиеттерін жинақтайды деп түсінеміз. Талданған динамикалық,
функциональдық, психологиялық құрылым деп атауы ... ... ... ... ... осы құрылымның ... ... ... тәуелді. Олардың бірінің әлсіз дамуы немесе
кемдігі адамның жеке басының дамуындағы олқылықтарға ... ... ... орын ... ... ... ... жеке басының әр
түрлі кездесуі, олар: тиянақты, тындырымды, ... ... ... ... мақсатты, мақсатсыз, қызба мінезді, салқын қанды, еліктегіш,
әершіл, ұяң, жалтақ, ерме, көнбіс, ұшқалақ, алғыр, шешімді, ... ... ... ... ... ... әсіресе, жастық шағында, өзінің мұқтаждары мен алға ... ... ... ... сара жол таба ... оның ... ... да заңды. Өйткені адамның материалдық қажеттері мен
рухани мұраты өзінен-өзі пайда бола ... Оның ... ... ету мен ... ... ... ... және отбасылық
үрдістерді меңгеруі, мінез-құлықты баулуы, іс-әрекеті арқылы ... ... ... ... ... ... ғана адам басқалардың қимыл әрекетіне соқыр сеніммен еліктеуді
қойып, өмірді өзінше саралайды. өмір ... ... ... ... Олай болса адамның қабілеттілігі оның қандай іс-әрекетпен
үздіксіз, белгілі бір ... ... ... деп айту ... ... ... түрлері қабілеттілік те қоғам талабына, қоғам дамуымен
байланыстырылады. Қоғамның дамуына, оның ... ... ... те ... нарықтық қатынастардың ... ... ... ... тың ... жаңа қатынастар пайда
болды, ... орай ... ... іскерлігі, қабілеттілігінде де
уақыттың жаңа талабына сәйкес игі өзгерістер байқалуда, ілкімді ... ... ... ... Соның нәтижесінде халқымыздың әл-ауқаты
артты, жастардың білімге, ғыдымға, іскерлікке ынта-ықыласы ... ... ... ... ... ... білім беру салаларында адамның
қабілетін, дарынын, талантын дамыту үшін көптеген келесі істер атқарылуда,
“Болашақ” ... ... ... ... ... дарынды
жастарды өркениетті дамыған елдерге барып, білім алуға ... ... ... білім саласына, ғалымдарға, өнер адамдарына, мұғалімдер
мен дәрігерлерге жасалып жатқан қамқорлық ... ... ... ... - ... ... бір істі орындай алу мүмкіндігін
көрсететін жеке ... дара ... оның ... ... үшін ... ... ... дағдының белгілі бір жүйесі болу керек”, - деп
тұжырымдайды елімізге белгілі педагог ... ... ... осы ... ... ... мысал келтірейік. Мысалы, адам
өзінің техникалық конструкциялық қабілетін дамыту үшін ... сызу т.б. ... ... құрылысынан терең
хабардар болуы керек, оларды ... ... ... мен ... ... шарт деп ... ... айтсақ білімі терең , икемід
іскерлігі және ... ... ... ... яғни
шығармашылық жұмысқа бейімділігі жақсы дамиды. Мүлде ... ... тек ол ... ... ал ... ... ... болуы
мүмкін. Қабілет үнемі жетілдіруді, дамытуды қажет етеді. Көп ... ... ... ... ... дамиды. Демек,
қабілеттілік пен іскерлік әрқашан өзара тығыз байланыста болады. сондықтан
адамның қабілеті тек ... ... ... ... ... ... ғана ... деп есептейміз. Біздің ойымызша
қабілеттілік пен ... ... ... есте ... белсенділіктің маңызы зор.
Қабілеттілікті, іскерлікті, дағдыны жетілдіру адамның жас ... Ол ... ... ... байланысты [15].
Жоғарғы қабілеттілікті, қалыптасқан іскерлік пен дағдыны, ғылымдағы
бесаппаптылықты Ш.Уәлизановтың өмірінен көруге болады. ол ... ... шғыс ... меңгерген, этнограф, фольклоршы, географ, ботаник,
әлеуметтанушы, тарихшы, саяхатшы және әскери мамандықтарды ... ... ... ұлы, ... ... ... ... Сүлейменов – геоглог,
ақын, жазушы, дипломат, саясаткер екендігіне ешкімнің дауы жоқ шығар.
Адамның іс-әрекеті мен ... және ... ... ... ... мәні зор. ... ... жүйесінің құрылымы 1-
суретте көрсетіліп отыр.
1-сурет
Адамның қабілеттілігі білім алу мен ... тез ... ... ... негізінде қабілеттілік те дамиды. Сол себепті
оқушылар үшін игерілген білімді іскерлік деп түсінуге болады, ал бұл ... ... ... ... ... ... психолог
К.К.Платонов өз зерттеулерінде, іскерлікті адамның ең жоғарғы ... ... ... ... түркі мақсаты – іскерлікті қалыптастыру
деп тұжырымдайды []. Демек кәсіптік іскерлігі ... ... ... ... ... деп ... болмайды, ондай білім
өмірге қажетсіз “жалаң” теориялар деп ... ... ... ... ... дамиды, қабілеттілікті
жетілдіру үшін, білім, іскерлік, ... ... ал ... өзі ... Бұл ... бәрі ... қызметі негізінде қауаттаймыз.
Адамның білім алу мен іскерлігін қалыптастыра білуге байланысты
психологиялық ... оның ... ... ... ... тек қана оның ... білімі және іскерлігінің жүйесімен
өлшенеді десек, қателікке ... ... ... ... яғни ... бір ... ... нәтижелі жұмыс атқару
мүмкіндігінің шеберлік ... ... ... ... оның ... ... ... Қабілеттілікті дамыту үшін баланың арнайы
оқуы, тынбай жаттығуы, ерінбей еңбек ету, ... , ... ... ... ... сол адамның өзіне қоғамға пайда
келтіретін мамандықты таңдауға жәрдемдеседі.
Әр адамның қабілеттілік дәрежесін ...... әлі ... ... ... қабілеттіліктьі дамыту үшін жалқаулықпен, еріншектікпен
күресіп, жүйелі еңбек етуге, еңбеке қызығушылққа баулу қажет.
“Адамның іс-әрекетін, ... ... ... ... ... жаттығуды дамытып, өзінің ерік-жігерін тәрбиелеп отыруды
да ... ... - ... [15] ... ... қолдауға тура
келеді. Қазақтың ғалым профессоры Қ.Жарықбаевтың пікірін басшылыққа ала
отырып, ерік-жігерсіз, ... ... ... жету жолы ... ... тудыратыны ақиқат, бұған біздің сеніміміз мол.
Қабілетті ... өнер ... ... ... тың ... ... мол [17].
Соңғы кездерде психологияның ғылыми шығармашылық әдістеріне ... ... ... ... ... ... ... байқаулар мен пайымдаулар жасай алады. “Өнертапқыштық комикалық
емес ой ұшқырлығы, ой ұшқырлығы мен өнер ... ... ... бар, бұл кездейсоқтық немесе сыртқы көрініс қана емес” деп жазды
кешегі кеңес дәуірінің өнер тапқышы Генрих Буш ... ... ... ... ... ... Өткір әзілді жасау процесі ... ... ... , ... ... және ... алшақ ұғымдардың
шоғырлануы тудыруды ... ... ... ... әдейі
ұлғайту, пародия жасау, әдейі кішірейту, әдеттен тыс телеп, процестер ... ... ... ... ... ... айқындау, форма мен мазмұн қайшылығы, нәрсенің үйреншікті және
күтпеген қызметі, құбылыстың қайталануы, логикалық және ... ... ... ... қою, қосарлы зерделесу,
кездейсоқ және алыс белгілерін қатарластырып сәйкестендіру - өнертапқыштық
мәселелерді шешуді ... ... ... ... ... ... кез келген мамандыққа
байланысты кәсіптік іскерліктерді қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... [16].
1 кесте.
|Кезеңдері ... ... ... Іскерліктің алғашқы нысандары |Іс-әрекеттің мақсатын түсіну, осыған |
| ... ... ... мен |
| ... ... оны ... |
| ... іздеу, байқап көру және |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... жайлы |
| ... ... ... |
| ... осы ісәрекет үшін |
| ... ... ... жалпы іскерліктер |Ісәрекеттің әр түріне, ерекшеліктеріне|
| ... ... ... тар мәнді |
| ... ... ... |
| ... жоспарлау іскерлігі, |
| ... ... т.с.с ... ... ... іскерлік |Алға қойылған ... оған |
| ... ... ... |
| ... таңдап, орындалатын іс-әрекетке |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |әр ... ... ... |
| ... ... ... пен қабілеттілік адамды ... ... ... көп ... ... ... ... қажет етеді. Қабілетті адамдар мен талантылардың ерік-жігері
әрқашан жоғары деңгейде көрінеді. Қабілеттіліктің басыт көзі еңбек, алайда
оны тек ... ... деу ... деп ... ... ... ерекшеліктеріне, мінез-құлықтарына т.б. жағдайларға ... ... ... ... ақыл-ой әрекетінің ерекшеліктерін (ойлаудың орамдылығын, сын
көзбен қараушылығын, ... мен ... ... ... т.б.) жалпы қабілеттілікке жатқызамыз. Адамның іс-әрекетінің
жұмысты нәтижелі ... ... ... жеке ... көрінуін
арнаулы қабілеттілік деп есептейміз, бұған ... ... ... ... келтіруге болады.
Талант – күрделі, қиын іс-әрекетті өзіндік ерекшелікпен сонылық
дәрежеде ... ... ... мүмкіндік беретін әр ... ... деп ... жөн.
Ғалымдардың, мектеп оқытушыларының тәжірибелеріне сүйене отырып,
балалардың жалпы ерекшеліктерінің ... ... ... көз ... ... аңғарымпаздық, жинақылық;
• еңбек етуге әрқашан даярлығы, жалықпайтындығы;
• ойлау шапшаңдығы, талдау мен қорытындылау мүмкіндігінің жоғарылығы,
ойының жүйелілігі, ойлау қызметінің ... ой ... ... ... ойлау белсенділігі.
Дарынды оқышулар мен ғалымдар жүргізген эксперимент ... ... ... шығармашылық қабілеттіліктің құрамына:
• анализ және синтез жасай білу;
• негізгі қосалқы нәрседен ажырата білу;
• зерттейтін құбылыстар мен ... ... ... анықтай
білу.
• Кәдімгі, әдеттегі, үйреншікті оқиғалар, фактілер арасындағы қарама-
қайшылықтарды байқай білу;
• Мәнді-мағыналы ойлау білу ... ... ... математика пәнінің оқытушыларының арасында математикалық
қабілеттіліктің түрлерін анықтауға ... ... ... ... ... ... ... - 98 %
- таладу логикасы – 98 %
- зеректік пен тапқырлық – 88 %
- математикалық есте ... ... - 82 %
- ... арқылы жалпылау қабілеті - 98 %
- ойлау оралымдылығы - 73 %
- ... ... - 63 %
- ... ... – 57 %
- тура және кері ... білу - 50 % ... әдебиеттерді талдап оқу нәтижесінде ... ... адам ... ... орын ... Мәселен Л.И.Уманский 400-ден аса қабілетті басшы қызметкерлер
жұмысының қыр-сырын зерттеу арқылы оларға тән ... ... ... ... мынадай құрылымын анықтаған:
• басшының жігерлігі, басқа ... ... ... сол ... ... ... білуі;
• жан-жақты даму деңгейінің жоғары болуы, білімдарлық;
• ойының оралымдылығы, тапқырлығы, практикалық мәселелерді дер ... ... ... ... ... үнемі ескере отырып,
мәселені практикалық тұрғыдан ... шеше ... ... сыншылдығы, адамдардың іс-әрекеті мен мінез-құлығындағы кемшіліктерді
көре, өз шешіміне талдау жасау;
... ... ... ұстамдылығы және табандылық көрсете
білуі;
• мәселені өз бетінше шеше білуі және өзін-өзі меңгере білетіндігі;
• істің ... мен ... ... мен жарамсыздығын
байқағыштығы;
• кез келген адаммен тіл табысып сөйлесе білуі ... ... ... атқару қабілетінің жоғарылығы, өз іс-әрекетін дұрыс ұйымдастыра
білуі.
Сонымен адам өзінің бағытты, мақсатты іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... ... құпияларын
әлемге әйгілейді; айнала қоршаған ортаны өзгертеді, оны ... ... ... ... ... ... өз ... іс-әрекеті жалпылама алғанда төмендегідей құраушылардан тұрады:
• мақсат қоюын, сол мақсатқа жету үшін ең ойтайлысын таңдай білу;
• түрлендіруші ... ... ... ... адам өз ... өзін ... ортаны өзгертеді, жетілдіреді.
• Нәрселік немесе заттық сипаты; ... ... ... ... көрініс береді;
• саналылық сипаты.
Адам іс-әрекеттерінен келтірілген мәнді қасиеттерінің жекелеген
түрлерімен ... ... көп ... ... байланысы бірлігі
тұтастығымен ерекшеленеді.
Адам табиғатты өзгертумен қатар өз табиғатында өзгертеді, ол өзінің іс-
әрекеттерін санасымен, ... ... ... ... ... ... білу қабілеті дамиды, ал ойлау нәтижесінде іс-әрекет түрлері
жетіледі. Оның тиімділігі артады, қаражат метариалдық шығын үнемделеді, іс-
әрекет нәтижесінде ... ... ... туындылардың, өндірілетін
материалдық игіліктердің сапасы жақсарады.
2. Оқу ... және ... ... ... ... ... ... отырып, оны оқу процесінің негізі
деп айта аламыз. Оқу іс-әрекеті адамзат баласына ең қажетті ... ... өмір ... бір ... ... ұрпаққа жеткізу мүмкін емес.
Оқыту процесінде қоғам ұйымдастырған оқу іс-әрекетінің екі ... ... Оның ... ... ... адамзатта жинақталған
тәжірибені ... ал ... ... тәжірибені игеріп оны
оқушылардың игіліктеріне айналдырумен шұғылданады.
Іс-әрекеттің ... ... ... психологтар «оқу іс-әрекеті»,
«танымдылық іс-әрекеті» ... ... ... Педагог ғалым
Г.Щукинаның пікірінше «Оқу іс-әрекеті» ... ... ... ... кеңірек, себебі ол оқушының да , оқытушының ... ... [10]. Шын ... оқу ... оның ... мән-
мағынасы жатыр, себебі оқу іс-әрекетінсіз, яғни ешқандай әрекетсіз қоғам
дами алмайды деп ... ... мен ... (оқытушылар мен оқушылардың) ынтымақтық
формасы, ол ортақ мақсатты іске асыруға оған қол ... ... ... оқу ... ішіндегі басты сипаттамаларының бірі болып табылады»,
- дейді, ... ... ... ... ... ... психологтар жүйке тетіктері мен негізделген психикалық
процестердің жиынтығы ретінде қарастырады. Дидактикада бұл термин оқушының
танымдық іс-әрекетіне ... ... ... ... ... іс-әрекеті» ұғымы оқыту процесін толығырақ қамтып сипаттайды. Бұл
арнаулы іс әрекет, ол ... өте ... ... ... ... мен
оқушылардың бірлескен іс-әрекеті, әрі ... ... ... ... мұнда танымдық процесс және өскеең ұрпақтың әлеуметтенуі жүзеге
асырылады.
Педагогикадағы ... ... ... ... ... Оқушының іс-әрекеті басқа адамдардың іс-әрекетімен байланысқан. Бұл
процесс барысында іс-әрекеттер бойынша оның түрлері, тәсілдері ... ... ... ... Іс-әрекеттің нәрселік аясы жөніндегі ой-
өріс кеңейеді.
Өз іс-әрекеттерінің тәсілдерін басқалардың іс-әрекеттер ... ... ... ... мүмкіндіктеріне ыждағаттылықпен қарап оны
бағалап таразылайды.
2. Педагогикалық процестері іс-әрекеттерінің дамуы тұлғаның ... ... ... ... ... өзгереді (басында
орындаушылық, ... ... ... ... одан ... өзіндік
шығармашылық белсенділік).
3. Іс-әрекеттің сипатының өзгерістері оқушының ... ... ... ... едәуір өзгеруіне әсер ... ... ... ... – одан субъектілік позициясына өтеді.
4. Оқу процесінде оқушы тұлғасының қалыптасуы ... ... ... негізделген. Өзін реттеу басқару, қалыптасып келе
жатқан оқушы тұлғасының негізгі көрсеткіші және тетігі ... ... ... ... ... ... мен ... субьектілерінің
арасындағы қарым қатынасқа негізделген. ... ... өзі ... ең маңызды тұлғалық белгілер алып келеді. Мұндай белгілерге
белсенділік, өздігінен жұмыс істеу, ... ... ... ... « өзім ... », ... басқалардан кем емс « өзім болжадым »,
« оқытушы айтты », « досыма көмектестім » ... ... іс- ... мен
алға жылжи түседі. Осындай қатынастардың түзілуі ... ... ... жеңіс деп есептейміз.
Оқушының өз ерік жігерін шоғырландырып, оны тас түйін бағыттан қол
жеткізген ... ... ... қызықты сабақтардан алынған, қанағаттану
сезімдерінен әлде қайда жоғары көрсеткіш болатынын байқадық. Осылайша
оқушының ... іс- ... ... ... мен бірге, оның
тұлғасының дамуы мен қалыптасуы қатар жүргізіледі.
Іс- әрекет көп ... ... ... жаңа ... тың мәселелерді
шешуге жұмсалады, оқушы игерілген білімін, іскерлік дағдыларды жұмылдырады,
тың ізденістерді, тәсілдерді, әр түрлі амал- айлаларды жүзеге ... - ... ... процесінде қызметін айқындай отырып, тек осы
процес ішінде, іс - ... және оның ... ... және ... ... түзілістер қалыптасады, бұл оқушыларды ... ... ... ... оқу іс- әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... процесінде жүйелі және тізбектеле реттелген тұлғалық
түзілістердің қалыптасуы оқушының оқу іс - ... ... ... ... жәрдемдеседі.
Оқушы оқуда белсенділік танытады, өз бетінше ... ... ... ... ... ... оның реттелу
мүмкіндіктері, белсенділігі өзіндік жұмытарға ... ... ... түзілістердің барлық кешенін шартты түрде оқушының оқу іс ... ... ... ... ... деп санаймыз.
Педагогикалық теория мен практикада белсенділік терминін пайдалану
кең тараған, алайда бұл ... ... ... өте ... Ғылымда да бұл
ұғым әртүрлі түсіндіріледі. Баз ... ... іс ... деп ... ... ... басқаша пікірлер білдіреді,
олардың ойынша белсенділік іс - әрекетпен салыстырғанда кеңірек ұғым. Енді
осы оқу іс - ... ... ... ең ... да, ... қырларын
қарастырамыз.
Бәрінен бұрын бнлсенділікті тұлғалық түзіліс деп ... ... ... ... ... ... және оның іс - ... деген
қатынасын білдіреді ( зейінділігі, бейімділігіпроцеске етене қатысуы, іс-
әрекет жағдайларының өзгерісін ... ... ... ... ... пен ... қасиеттерінің бірлігі
ретінде байқалса, онда белсенділік тек ... ғана тән, ... ... ... ... өзін ... ол іс-әрекеттің деңгейін
және сипатын білдіреді. Іс-әрекет иесінің ... ... ... қою процесіне, түрткіні саналы түсінуге, іс-әрекеттердің ... әсер ... ... - ... құнды және күрделі тұлғалық
түзілісі, олар ... ... ... ... ... ол ... оқытудың нәтижеліліген, оқу ... ... ... тигізеді. Сабақтың ққұндылығы да оқушылардың белсенділік ... ... ... ... (өз ... ... түсіну, өзінше
шешім қабылдау) алғашқы даярлық баспалдағы деп түсігну керек.
Дербестік – ынталылықпен, бастамашылдықпен оқу-танымдық ... ... ... көмегінсіз шешудің ... ... ... деп санаймыз. Мектепте баланың оқу танымдық
бағытындағы дербестігін әр пәннен әр түрлі оқу мәселелері мен ... ... ... ... ... Оқушы өзінің мүмкіндіктерін
түсінуі, оның іс-әрекетті орындаудағы дербестігіне тәуелді деп ... ... пен ... көрінуі, байқалуы көп қырлы,
оларды ерекшелеу қиын шаруа.
Олар төмендегі уәждерден ... ... ... ... ... ... және мағына түзерлік
сипатталатын мақсатты қажеттілік;
2) білімнің іскерліктің, ... ... ... ... жаппай жұмылдыру, оқытушыға қойылатын сұрақтар
мазмұнының ... ... ... ... коммуникациялар есебінен, көп оқу,
теледидар, радио ... ... ... тереңдету, кеңейту
жөніндегі талап тілектер.
Бұлар оқушының оқу процесі ... тыс ... ... оқу ... әкелуге ұмтылысымен тығыз байланысты.
Талқыланып отырған сұраққа, мәселеге есепке белсенді пікір білдіру,
жолдастарының жауабын толықтыруға ... ... оған ... ... ...... ... пен дербестік
айтарлықтай көрсеткіші, бұл ... ... ... ... ... деп ... келген жастағы оқушының белсенділігімен дербестігін қалыптастыру
оның кез келген іс-әрекет барысында жан-жақты ... ұжым ... ... ықпал етеді.
Кез келген оқу іс-әрекеттерінің арасында танымдық қызығушылықтың
шоқтығы биік, салмағы басым.
Физикалық ... оқу ... ... ... жоғарғы
деңгейіне тұлғаның іс-әрекетке ерекше ықыласты, ынталы қатынасынсыз ... ... кез ... іс-әрекеттің (соның ішінде шығармашылық пен
кәсіпкерліктің ) қыздырушысы, қозғау салушысы, оған ықылас аудартар ерекше
күші, мұны ... ... ... ... деп ... ... ол іс-әрекеттердің де, ... де, ... ... да ... ... ... ... оқу процесінде танымдық қызығушылық, оқытудың бүтіндей
атқаратын қызметі ... ... ... алу) ... бұл оқушыныі тұлғалық түзімін оның әлеуметтік өмір ... ... ... ... және ... қызығушылықтары адамға, оның
көңіл-күйіне мұңына, білімі мен іскерлігіне назар аударудан басталады.
Оқушының қатар отырған көршісі оны ... ... ... ол
онымен бірлесіп, бірге пікірлесіп, кеңесіп іс-әрекеттер жасау, олардың
рухани дүниесін ... ... ... ... ... нәтижелілігі және танымдық іс-әрекет
тәсілдері өзгеріп қана қоймайды. Оның әсерінен, әлеуметтік ... қоса ... оқу ... ... ... ... ... дамиды.
Оқушының қызығушылығы және оның құндылықтарға бағыт-бағдары өзара
тығыз байланысты. ... ... ... бар ... бағытталады, бірақ олар субъективті, олар - адамның
қасиеті.
Оқу іс-әрекетінде ақиқат ... ... ... ... ... ... ... ашылады. Бұл іс-әрекет мектеп оқушысына
уақыт өту ... ... ... ... өтпелі жағдаяттылы,
қызығушылықтарда емес, ал тұрақты терең, өміршең қызығушылықтарға деген
талғаммен ұштауға , өткірлеуге, ... ... ... іс-әрекетіне қызығушылық - оқыту мен оқудың қуатты көзі,
қуатты қозғаушы күші. ... ... алға ... ... ... ... оқушыларының белсенділігін көтеріп, шығармашылық іс-әрекеттерін
жұмылдыруға шамасы жетпейді., ал ... ... ... ... ... рухани
қозғалысы жоқ механизмі іспеттес деп түйеді ... ... ... ... жылдары оқыту теорисы іс-әрекеттер, оқушы тұлғасына көбірек назар
аударуда, олардың оқыту теориясы мен практикасындағы алатын орны зерттеліп
осы мәселелердің алыс ... ... ...... жасауда,
атап айтсақ:
• әрбір оқушының жеке басының қажеттілігне сәйкес олардың ... ... ... қызығушылық қуаты мен жігеріне қозғау
салатын әртүрлі іс-әрекеттер түрлерін бір-біріне өзара ... ... шын ... ... әлі ... қолданылмаған
әртүрлі іс-әрекеттер мен танымдық сәйкестіктері және олардың өзара
әсері жөніндегі іс-қимылдар қоры ... ... оқу мен оқу ... тыс еркін іс-әрекеттердің өзара
байланысы мен олардың біріне-ьірінің әсерін айқандау;
• оқытушы және ... ... ... ... ... ... мұнда субъектілер арасындағы қарым-қатынастардың
дамуына, қалыптасуына үлкен мән беріледі, ... ... ... ... субъективтілік ұстанымын нығайтады, оқытушының іс-
әрекеттерін байытады.
Көптеген оқытушылар оқу материалдарының ... ... ... ... ... ... ой ... ұйғарымнан оқыту әдістерінде біржақты ақпараттылық өркендейді.
Біздің ойымызша ... ... ... ... өзінше дербес
қанығатындай жағдай жасау керек, оларды өз ... ... ... ... оның себептерін өздігінен тауып қуанатындай ... жөн, ол үшін ... ... ... ... ... ... әдістері мен амалдарынымен топтастыру қажет деп санаймыз.
Қазіргі ... ... ... ... ... қалыптасатыны жөнінде тұжырым жасалған. []
Ойлана білу тұлғаның жалпы ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан ойлау қабілетін
қалыптастыруға, ... ... ... ... білу ... ұзаққа созылатыны белгілі.
Сөзіміздің дәлеліне Ресей академигі В.Давыдовтың пікірін келтірейік:
“Қазіргі мектепте берілуге тиісті ... ... ... ... ... мен ... арқылы жобаланатын ойлау түрлерін өзгертумен
тікелей байланысты. Оқытудың барлық жүйесін , ... ... ... ... ... ... қазіргі заманға лайық
ғылыми-теориялық ойлауын қалыптастырып, дамытуға бағдарлау қажет”. ... ... ... ... биік ... ... деп есептейміз.[]
Ойлау процесі адамға танылатын нысанның ... ... ... оның
жекелеген қырлары мен қасиеттерін тағайындаумен шектелмейді, сондай-ақ ол
осы қасиеттерді де тағайындау ... ... ... ... қасиеттерді
екшейді. Осында йжолдармен адам бақыланып отырғанқұбылыстың, оқиғаның,
өз іс-әрекеттерінің нәтижелерін алдын ала бақылай ... және ... ... адам өзінің ойлауында бұларға
сай келетін әдістер мен ұғымдар жоқ ... ... ... ... кездескен міндеттер адамзатқа бұрынғы белгілі әдістермен
шешуге ... ... ... Адамға әлі шешілмеген міндеттерді ... ... ... танымдық процестер шығармашылық ойлау деп
аталады. Шығармашылық ... ... мен ... ... ... ... ... аз. Шығармашылық іс-әрекеттер және оның нәтижесі
болып табылатын шығармашылық ойлау ... әлі жоқ ... мен ... ... өте ... ... сипаттайды. Шығармашылық
ойлаудың нәтижесі белгілі ... ... ... ол жаңа ... ... ... орындау әдістерін
жасайды, болмыстың жаңа қасиеттерін табады, немесе болмысты өзгертудің
тың әдістерін ... ... ... ... ... ... үшін ең ... онда жаттандылық болмауы керек,
болмысты ... ... ... ... мен ... ... нәтижелі бола қоймайды, сондықтан болмыстың барлық ұғымдары,
қатынастары, ... ... ... ... ... есепке алып, оған тиісті барлық жәйттерді ескеріп, қандайда бір ... тың ... ... ... ... ... ... ұғымдар мен
әдістерді меңгеру керек. Сондықтан шығармашылық ойлаудың нәтижелі болуы
білім мен іскерліктің ... іс ... ... деп ... Ұғымдарға
әзірше симайтын фактілер, қасиеттер, құбылыстар әуелі санада бейнеленеді,
мұның өзі де қиялдаумен, қиялдаудың ... ... Сана ... ... сондықтан да бұйымдар туралы түсініктердің кез келген, ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық еңбек, іс-әрекеттер нәтижелі аяқталады.
Шығармашылық ойлауға үйрету мақсаты мен сипаты жөнінен ұғымдық,
логикалық ... ... ... ... ойлауға үйретудің басты
міндеті - оқушыларға кездесетін барлық ... ... ... ... ... оларды шығарудың белгілі тәсілдеріне апару, ал
шығармашылық ойлауға үйрету, ... ... ... мен әдістердің
бәрін сынап бағалауды талап етеді. Ол игерілетін ұғымдар мен әдістердің
нағыз болмыспен ... ... ... мен ... көре ... ... ... Шығармашылық ойлау адамға нақты
фактілер мен олар туралы түсініктердегі айырманы көре білуге үйретеді.
Шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар, басшылар айтқан дейтін түсініктер, көзқарастар
ойлау әдістерімен шектеліп қоймай батыл болуға жетелейді.
Сонымен ... ол жаңа ... ... ... ... ... ... керек. Ол адамға сенім ... ... ... ... ... жолдар іздеуді үйретуі тиіс. Қысқасы, шығармашылық
ойлау адамды фактілерді олар туралы ... ... ... ... фактілермен тексеруге; түсінуге келетін жасанды дүние ойлап
шығармай, ... ... ... ... етіп ... ... тиіс
[20].
Ғалымдар, өнертапқыштар, рационализаторлар және ... ... ... ... ... ... білгісі келетін
әуестенушілігін, бұрын көріп, ... ... ... ... бір ... айтқанда жаңалықты жаны сүйетін қасиетін
жоғалтпаған жандар. Мәселеге байланысты есепті ... ... бар. ... ... ... ... қанығу, түсіну.
«Дұрыс қойылған сұрақ – жауаптың жартысы» деген даналық сөз бар. Сондай-
ақ «дұрыс тұжырымдалған проблема - жартылай ... ... ... ... ... ... оны шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... өзінің психолог ... ... ... ... ... кезеңінде төмендегідей
пікір айтқан көрінеді.
«Мәселені ойлана бастағанда, ізденістермен шұғылдану барысында бұрын
өзіңнің орындаған жұмыстарыңа сын ... ... Оның ... ... ... ... жек ... сипатта болады».
Шығармашылықпен айналысатын адам күнделікті, әдеттегі, іс-әрекеттен
өзгеше жұмыс атқара білуі керек. ... 6 ... ... төрт ... ... ... ... көбісі, бұл есепті шеше алмайды. Олар «еш жетпейді», - деп
шешімге келеді. ... ... табу үшін оған ... ... келу ... ... ... құрастырылса, әрине ши жетпейді, ал кеңістікте
құрастыру көп адамның ойына келе бермейді, олар стандартты ... ... ... ... ... төбелері болып табылатын4 нүкте берілген. ... ... ... ... ... және ... ... қайтып
келетіндей етіп үш түзу жүргізу керек. Бұл есептің шешуі қиын, сіз ... ... ... ... 600 қатысушының бірде-біреуі
есептің шешімін ... ... олар ... ой ... шыға
алмаған, бұған кедергі келтірген қатысушылардың өздері ... ... ... ішіндегі жазықтықта жүргізу қажет деп ... ... ... үлкен бөгет тауып алған. Егер ... ... ... ... ... болса, есеп шешімі
оңай табылатын еді.
Осындай бөгеттер әрбір қадам сайын кездеседі. Сол бөгеттерді ... ... ғана ... тың ... ... Тағы бір ... ... Мылқау шаруашылық дүкеніне кіріп, сатушыға балға сатып алғысы
келетінін ... ... ?
- ... ... ... үстел бетін ұрғылайды.
- Дұрыс.
- Ал зағип сатушыдан қайшыны қалай сұрайды ... ... ... ... сұқ және ... ... қайшылап
көрсетеді деген жауап алынды.
- Алайда зағиптың сөйлей алатынын қалай естен шығарасыз ! Шын ... оңай ... ... де бөгеттер кездеседі. Сондықтан
сұрақты ... қиын ... ... ... ... қажет немесе
әдеттегі әдістен бет бұрып, басқаша терең ойлап, зерттеу жүргізіп,
мәселенің ... табу ... ... амал деп есептейміз [13]
Сонымен оқушыларды шығармашылық іс-әрекеттерге бейімдеу үшін әртүрлі
жаттығулар жүргізіп оларға ... ... ... ... жолдар
ұсынған жөн. Біздің ойымызша шығармашылық жұмыстарға ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық
жұмыстарға бейімдейтін жаттығулар, тапсырмалар, сұрақтар есептер жүйесі
жасау ... деп ... - ... ... ... сабақтарында машинатану элементтерін оқыту
әдістемесі.
2.1. Технология сабақтарында бастауыш сынып оқушыларының бойында
шығармашылық пен ... ... ... іс - ... нәтижелілігі және тиімділігі оның ақыл ойының даму
деңгейіне тікелей тәуелді. Демек, мектеп оқушыларының ... ... күн ... ... ... ... ... білім алу, жоғарғы
кәсіби дайындықтан өту, қоғамға сай мәдениеттілік үрдістерін игеру, әсіресе
табысты еңбек ету ... ... ... өзгеше немесе жаңаша ойлауды
талап етіп ... ... ... ... ... ... болсақ,
қызметкерлердің ойлана білу мәдениеттілігіне қойылатын ... ... ... [ 14]. ... ойы ... ... жүйелі, диапазоны
ауқымды, еңбек ету шарттары еңбек іс - ... ... ... ... ... ... қажет. Өндірісті жетілдіру, оған
инновациялық ... ... ... ... ңскерлігі
жнтілген, білімін өз бетінше толықтыра алатын, ... ... ... ... ... ...... биік талаптардың бірі
болып есептеледі.
Келтірілген мәселелерді шешу үшін ... ақыл – ойын ... ... міндеттер, іс – шаралар ұтымды деп ойлаймыз.
1. Мектеп ... ...... және ... ... ... ... білім қорымен қаруландыру;
2. Ғылыми дүниетанымын қалыптастырып, шығармашылқ жұмыстарға икемдеу;
3. Оқушылардың ақыл – ой ... және ... ... ... ... ... деген ынта – ықыласын, қызығушылығын арттыру, өз
білімін тұрақты ... ой ... ... ... ... және ... күштерін барынша дамытуға
бағбарланған әдістерді қолдана білу, олрды ақыл ой ... ... ... ... ... ... білімдері өз бетінше падалана білуіне үлкен
мән беріледі, сондықтан оқушылар назарының ... ... ақыл ой ... ... амал - ... аударылғаны жөн деп есептейміз.
Осыған байланысты сабақ уақытының басым ... ... ... іс -
әрекетін белсендіруге, білімді өздігінен игеру амалдарын үйретуге әртүрлі
білім және ақпарат көздерін ... ... ... ... сабақтарының 75 % оқушылардың өздігінен орындайтын
жұмыстарға бөлінеді. Оқушылардың өзіндік ... ... ... ... ... ... ... және біліктілігі.
Бақылау барысында байқалған кемшіліктерді, ағаттықтарды тіркейді, жеке
оқушыларға ауызша көмек ... ... оқу ... ... және еңбек процестерінің ең елеулі әрі мәнді ... ... ... және ... іс - әрекеттерімен
таныстырып оларға техникадан және ғылымның ең ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретіндей мазмұнға құрылады.
Берілген иатериал ... ... іс - ... ... туралы мәліметтер келтірілген жөн деп санаймыз.
Разионализаторлық іс - әрекеттердің мақсаты ... ... ... ... өзіндік құнын төмендету болып табылады. Өнімнің
өзіндік құны бұйымға жұмаслатын еңбек және уақыт ... ... ... ... үшін ... ... жабдықтар, бейімдемелер
және аспаптар пайдаланылады, еңбек түрлері механизацияланады, шапашң өңдеу
әдістері ендіріледі.
Еңбек өнімділігінің деңгейіне, қосымша атқарылатын ... ... ... Мысалы ... ... ... мен ... тетік жасау
барысында жұмыс уақытының 50-80%- і қосалұы істерге жұмсалатын көрінеді.
Жұмыс орнын тиімді ұйымдастыру яғни тетіктерді орнатып, бекіту және ... алу ... ... ... ... ... ... береді,
ал станоктың механизмін басқару, мәселен кескіштерді өңдейтін тетікке ... ... ... ... ... қолдану уақыт шығындарын едәуір
төмендетуге көмектеседі.
Жұмысшы адамның ... ... ... ... ету ... тиімділіктрін арттырумен тікелей байланысты.
Мәселен, дайындаманы патронға бекітудің уақыт шығынын 70% ке дейін
кемітетін тәсілдері ал, оны ... 11 ... бар ... ... ... ... үлкен назар аудару, оқыту, білім беру
сапасын жақсарта түседі деп санауға болады.
Сабақ барысында өндіріс ... ... ... ... оны ... алу, ... орнату, өңделетін тетңктерді бақылау
сияқты ... ... мен ... ... ... олардың
шығармашылық, жаңашыл іс-әрекеттерге қызығушылығы арта түсері сөзсіз.
Демек, оқушылардың ... ... ... ... ... ... еңбек
әрекеттерінің амал-айлаларын үйрету олардың еңбекке деген ... ... ... ... мен ... қалыптастыруға
жәрдемдеседі.
Машина құрастыру зауыттарында еңбек процестерінің санын мүмкіндігінше
азайту үшін, бұйымды дайындаудың ең тиімді ... ... ... ... ... ... ойластыру оның дәлдігін жоғарлату,
өңдеуге қалдырылған қабаттың ... ... ... ... ... ... ... механикалықөңдеу, жинау,
құрастыру ... ... ... ... ... ... түрде шұғылданады [ ] Бұл келтірілген мәліметтердің
бәрін мектеп жағдайында да қолдануға болады.
Мәселен, ... ... ... ... ... ... өңдеуге қалдыратын қабаттың қалыңдығын азайту, метал
мөлшерін үнемдеуге, ... ... ... ... кемітуге
дайындаманың формасы мен мөлшерін, дайын бұйымның формасы мен мөлшеріне
мүмкіндігінше жақындатуға механикалық ... ... ... ... мен ... ... арттыру амалдар мен
ауыстыруларды тиімділендіру т.б), ... ... ... тәсілдерін
автоматтандыру, форма түзудің (тетіктердің) жаңа процесстерінде – ... ... ... ... ... ... ... және басқадай ... ... ... ... ... ... ... ұстап
келтірілген мәселелер бойынша ұғындыру іскерлікке ... өнер ... ... ... ... орнын дұрыс ұйымдастыру, атқарылатын жұмыстардың тиімді
жүргізілуіне тиімді әсер етеді.
Жұмыс ... ... ... жабықтарды, аспаптарды, дайындамаларды
жұмыстың орындалу тәртіп ретіне қарай орайластырып орналастыру көп ұтыс
береді, жұмысшы ... ... ... ... ... қимылдарды барынша қысқарту мүмкіндіктері, ... ... ... ... ... массасына
көтеруші механизмдер бар болуына байланысты.
Кесте – 2
|Өнімдер |1кг баға |Колбаса 1кг ... 1кг ... 1кг ... 1 кг ... 1 |
| | | | | | |кг |
| | |гр |Ба-с |гр |Ба-с |гр |Ба-с |
2. Ағаш ... түсі неге байланысты ?
а) ағаштың жасы мен қорщаған ортасына
ә) қабығына
б) жасына
3. Не ... ... ... ... ... кептіреді ?
а) ылғал ағашты өңдеуге қиындықтар келтіреді, олар тез шіриді, одан
жасалған бұйымдар кебу ... ... мен ... ... жарылып
кетеді.
ә) ылғал ағашты өңдеу қиын
б) ылғалы көп ағаштың беріктігі құрғақ ағашқа қарағанда аздау болады,
өңдеуге жеңіл
4. Әдетте, ағаш ... ... ... тез ... ... оның ... шытынап, жарықтар пайда болады. Ағаштың сыртқы қабаты ... ... ... ... ... ... ... бояу немесе борлы әк құйылады
ә) Қабығын аршиды
б) Көлеңке жерде бірнеше ай ұстайды
5. Ағаш мүкістерін көп тараған ... ... ... ... ... ... без, талшықтың қисаюы, қос өзектілік, қуыс шірік т.б. [30,
31, 32, 33]
Тест сұрақтарына жауап ... ... ... ... ... қажет оқушы білімдері пысықталды ол үшін алдын – ала
дайындалған плакаттар, ... ... ... т.б. ... Сұрақтар жауабында оқушылардың материал қасиеттерін жетік
білуіне, жасалатын бұйымның ... ... ... ... ... ... сәйкес құжаттың сызба элементтерін игеру деңгейлері
анықталады. ... ... ... ... ... ... білімдері тиянақталып тереңдетілді, [24, 26, 27, 28]
Жаңа сабақта ... ... оның ... ... ... мен талаптары ұғындырылды, технологиялық картасының анықтамасы
берілді. Технологиылық картаның дайындамалармен материалдардың ... ... ... ... ... ... ... ұғындырылды.
Бұл құжатта бұйымды дайындаудың ... ... ... ... ... ... жабдықтар түрлері және басқа
мәліметтер беріледі.Сөзіміз дәлелді болу үшін төменде тақтайша ... ... ... ... ... ... шығармашылыққа икемдеуде метал
өңдеумен, метал бұйымдар жасаумен байланысты іс- ... ... ... дамуымен шаруашылықтың барлық салаларындағы техникалық
прогресс маман жұмысшы кадрлар ... ... ... ... ... ... отыр.Қазіргі жастар келешек кәсіпкерлер таңдап алған
мамандығын саналы түрде, терең және берік игеру, өндірістік мамандығын ... ... ... ... ... үшін ... ... техника мен
технологияның негіздерін тыңғылықты білуге талпынуы ... ... ... ... ... ... аспап мамандары, ең алдмен метал өңдеу ... ... ... Олар ... ... шаып кесу, тілу, егеу, тесу, бұрғылау,
қайрақпен ысқылау, дәнекерлеу, тойтару үшін ... ... ... өздерінің метал өңдеу саласынан білім, іскерлік және
дағдыларын қалыптастырып, таңдаған ... ... ... ... ... ... қыр сырларына үңіле отырып өңдеу
амалдарының негізгі ... ... ... бір пластинка қажет
болды делік, ол барлық жағынан ... әрі оның екі ... ... тиісті.
Тесіктің біреуі дәл – калибрлі, ал екіншісі бұранда бедерлі ( резьба) болуы
шарт. Бұл бұйым ... ... ... Өңдеуді тездету үшін, сызғышпен
листің сыртқы бетіне сызбаға сәйкес ... ... ... ... Бұл ... ... ... амалдарының алғашқы кезеңі делінеді, әрі
белгі салу деп ... ... ... белгіленген соң, металдың керекті
бөлігі листен бөлініп алынады, осы мақсатты көздеп аспап шапқыны алады ... ... ... ... операциясы дейді немесе оны
қайшының не қол араның көмегімен тіледі ( мұны тілу операциясы дейді).
Шапқылау ... тілу ... ... ... ... мүмкін,
оны бұдан әрі өңдеу алдында түзетіп жазу ... ... ... жұмыс
атқару керек болады, оған ілмек тұтқа, бұрыштама сияқты түр беру үшін ... ... ... осы ... ию ... деп ... Пластинканың
керекті түрі мен көлеміне егеудің көмегі арқылы қол ... Ол ... ... ... ... ... ... дейін егелеп, өңделген
пластнканы екі жерден бұрғымен теседі. Ол тесіктің дәл өлшемі ... ... мен ... ... ... да, бұранда бедері метчикпен
шығарылады. Бұдан басқа неғұрлым күрделі өңдеу операциялары формасы күрделі
детальдарды белгілеу, кеңістікте ... ... ... ... ... ... детальды қосып дәл өңдеу, егелеу, өте ... ... ... ... таза болу мақсатын көздейтін дәл ... ... және ... ( ... ... ... ... біртұтас етіп
біріктіретін тойтару, дәнекерлеу және қалайылау операциялары болады.
Жоғарыда қаралған мысалдан кез-келген ... ... ... ... ... ... бірі бір ... жүйемен жүретінін
көрдік, осы бөлшек өңдеу операцияларының бір жүйемен ... ... ... деп ... ... алу үшін ... ... еңбегі қажет. Әуелі
табиғи шикізаттардан метал қорытып шығарады. Содан кейін металдан дайындама
жасайды, оны өңдей отырып деталь алады. Сол ... ... ... ... ... ... ... түскен жартылай фабрикаттардан дайын өнім
алу процесі өндіріс процесі деп ... Бір ... ... ... ... ... ... өңдеуді технологиялық процесс деп
атайды. Детальдарды ... ... ... деп ... ... ... келешек кәсіпкерлер таңдап алған мамандығын сана
Кейбір мектеп тәжірибелеріне сүйенетін болсақ, мектептерде метал
өңдну саьақтарына белгілі ... мән ... ... ... ... көрсетулермн шектеледі. Шын мәнінде сабақ жоспары оқушыға да
оқытушыға да жол көрсетер, бағдар берер көрегендік элементіне негізделетін
құжат. ... ... ... ... әрі ... ... ... сабақ жоспарын ұсынып отырмыз.
Металды егеп өңдеу сабағының жоспары.
Сабақтың мақсаты: оқушыларды егеудің түрлерімен таныстыру, металды
егеп ... ... ... ... ... ... беттерін егеуде жазық және дөңес,
ойық беттерде, қима, ойық жырашық бөліктердің ... ... ... ... ... ... жасай орналасқан беттерді өңдеуді
үйрету;
Дамытушылық міндеті: теориялық ... ... ... ... оны іс ... ... ... бұл слесарьлық құралдың, яғни егеудің қай кезде
де ... ... ... ... ... ... егеу ... технологиялық нұсқау карта.
Сабақ барысы.
І. Ұйымдастыру кезеңі: а) оқушыларды ... ... ... түгендеу.
б) өткен сабақты еске түсіру.
1. Қол араның негізгі типтері қандай?
2. Қалыңдығы 2 мм жалпақ болат темірді ... ... ... Қол қайшылардың құрылысының өзгешелігі не?
4. Арамен метал кесудің негізгі ережелерін айтыңдар.
ІІ. Жаңа ... ... ... жаңа ... ... Сабақтың
мақсатын әңгімелеу.
Металды егеу деп – егеулердің көмегімен металды ... ... ... Егеу – ... ... ... бір формуладағы ьолат
стеженьнен жасалған жону аспабы. Оның ... ... ... ... ... ... Егеу ... жалпақ жағы, жұқа жағы, ұшы,
сай тірегі, саптық бөлімі. Егеу буттурінің кертігі - бір ... қос ... және доға ... ... ... ... жұмысқа арналған
стандартқа сәйкес 8 түрі ... ... ... ұшы ... квадрат жақты,
үш қырлы, жұмыр, жартылай жұмыр, ромб жақты, қол ара ... ... өз ... жаттығу жұмыстарын атқарады.
Жазықтық бетін егеу. Домалақ пруттан төртбұрышты ... ... 50 ... ) ... ... ... Жазық бетін егеу әдістерін көрсету.
б) Егеуді дұрыс ұстауды және дұрыс тұру әдістерін ... ... ... ... ... ... Жұмыс орнының және және құрал – саймандардың дұрыстығын тексеру.
2. Бұйымның жасалу технологиылық ... ... ... ... ... ... дұрыс бекітілуін тексеру.
4. Әр оқушыға жеке жеке тоқтап, көмек көрсетіп ... ... ... ... кезіндегі қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтауға көңіл
бөлу.
6. Дайын бұйымдарды қабылдау.
7. Қорытынды.
а) Жасалған бұйымдарды қабылдап, оқушылар еңбңгін ... ... ... ... ... оны іс жүзінде көрсету;
б) Жақсы жасалған жұмыстарды атап көрсету.
в) ... ... ... бұйымдар жасағанда бұл
операциялардың өте қажетекенін ескерту;
г) Үйге тапсырма: конспектілер арқылы слесарьлық іс туралы оқу;
д) ... ... ... құрал –саймандарды мұғалімге тапсыру.
Технология сабақтарында оқушылапды кәсіпкерлікке бейімдеудің бір
жолы, олады экономикалық ... ... ... ... ... есептеулерге үйрету, мұндай іс - әрекеттер оқушыларды
өмірге дайындайды, кәсіпкерлікке ынтасын оятады.
Оқушыларды дайындаған бұйымның құны ... ... және ... ... ... ... ... шығындарды есептеу үшін бұйымның тетіктеріне ( құраушыларын)
қанша және қандай материалдар кететінін анықтау керек. ... ... ... ... білу ... ... ... материалға
және оның мөлшеріне тәуелді болып келеді. Мысалы, кафельдік плиткалар ... ... ... ... ... өлшенеді.
Енді қолданылып жүрген материалдар бірліктерін келтірейік.
1) болат листілер, сортты прокат;
2) ағаш текше метр;
3) фанера, ДСП, ДВП плита ... ... ... ... ... ...... метрлер ( погонды м)
Әдетте бұл бірліктермен пайдалану ... ... ... ... ... ... ... білу керек. Мысалы, ені
2мм өлшемдері 200300 мм ... ... ... дайындама құнын
табайық. Дайындаманың қанша тұратынын білу үшін оның ... ... ... ... алайда әрқашан мұндай жұмысты іске ... ... ... оның ... білу үшін ... ... ... ол
үшін барлық бірлікті СИ жүйесіне көшіреміз.
2мм ... мм= ... ... =1000 ... ... ... үшін оның ... табылған массасы 1 тонна
болатбаасына көбейтіледі. Ал дайындама ... ... үшін оның ... ( м) ... ... ... ... көбейтіледі, болаттың
тығыздығы 7600 кг/м екені белгілі.
Көлемді табу үшін дайындама ұзындығы, ені, ... ... метр ... массасы кейіиемесі бойынша анықталады:
т/м0,000912 т
1 тонна болаттың баасын ... 500000 =456 ... ... ... ... дайындалатын бұйымға кететін шығындарды есептеу тәсілдер
көрсетейік, ол үшін ағаш ... ... ... ... ... ... ... шығынды есептейміз. Құрылғының
техникалық суреті және сызбасы 7- суретте көрсетілген.
Бұйым бойынша үш ... ... олар ... және ... ... саны ... ... негізге шегемен бекітілген.
Екі бірдей тіректі дайындау үшін өлшемдері 3535230
ммдайындама керек. Негізге кеткен ағаш ... ... ол үшін ... ... ... метрмен өрнектейміз:
25мм= 0,025м
105мм= 0,105м
220мм = 0,22м
текше м.
Екі бірдей ... ... үшін ... ... керек.
35мм =0,035м
230мм =0,23м
текше м
Шығындалған ағаш көлемдерін анықтаймыз.
текше м
1 текше м ағаштың ( тілінген тақтаның) шартты бағасы 40000 теңге ... ағаш ... ... ... ... үшін 4 шеге ... әр шегенің массасы 2г. 1кг шегенің
шартты бағасы 1000тг, ал 10шеге 2 тг тұрса 4 шеге 8тг болады.
тг ( Бұл шегеге ... ... ... 20 г лак ... 1кг лак 500 ... ... ... лак бағасы
тг
Сонымен барлық шығын тг болды.
Материалдар бағасы шартты түде алынды. ... ... ... ... ... бұлар тек оқушылардың шығындары есептей білуге
үйретудің амалдары ғана.
2.2. Педагогикалық эксперимент және оның нәтижелері
Педагогикалық эксперимент Тараз қаласының 48 ... ... ... үшін екі ... (4-ші) ... ... ... сынып, ал екіншісі бақылаушы болып белгіленді, эксперимент
нәтижесі обьективті болу үшін сарапшы оқутышылар, ... ... ер ... саны: бірінде 12, ал эксперименттік сыныпта- 15
болды. Әуелі анықтаушы эксперимент ... ... 5 ... ... ... ... ... 8.
Зерттелетін сыныптардың 4-сыныптағы қорытынды бағалары
|Сынып |Оқушылардың ... ... ... |
| |1 |
| |1 ... |Оқушылар ... ... ... ... рет ... ... ... |рет саны |игеруге тиісті|игерген |
|саны (N) ... саны ... |(N) ... саны ... |
| |(N) ... (N) | |(N) ... (N) |
|1 |27 |24 |1 |27 |23 |
|2 | |23 |2 | |24 |
|3 | |15 |3 | |25 |
|4 | |25 |4 | |23 |
|5 | |22 |5 | |20 |
|6 | |20 |6 | |22 |
|7 | |15 |7 | |21 |
|8 | |21 |8 | |16 |
|9 | |20 |9 | |24 ... | |15 |10 | |16 ... | |24 |11 | |16 ... | |19 |12 | |18 |
| | | |13 | |19 |
| | | |14 | |19 |
| | | |15 | |18 |
| | | | | | ... ... ... ... ... ... ... бірдец екенін
білдіреді.
Қалыптастырушы экспериментті бастар алдында біршама түсіндіру жұмыстары
жүргізілді.Мәселен төмендегідей мәліметтер тәптіштеп түсіндірілді:
1) Жұмыс орнын дұрыс ұйымдастырудың бұйым сапасына ... ( ... ...... қолданылу реті, олады орналастыру тәртібі,
дайындаманы ... ... ... ... болмауы, сақтану
құралдарын пайдалану)
2) Материалды таңдау, таңдалған материалдың (дайындаманың ) ... ... ... ... ... жасауға қажет материалдың қасиеттерін жетік білу, егер
ұмытылған ... оны ... ... ... ... ... ... материалды қолдану тәртібін, әдәсән жетік
білу
5) Алдынала жұмысты орындаудың тиімді әдістерін, амалдарын ... ... ... шыққан ұсыныстарын айту
6) Бұйымды құрастырудың тың, өзгеше ... табу ... ... ... салу, талқылауға қатысуоны қорғап шығуға ұмтылу
7) Әрлеуге қажет материалдың, бұйымның дизайнымен ... ... ... Бұйымды жасауға қажет аспаптардың кемшілігін байқау, оны жөндеу
жолдарын іздестіру
9) Бұйымды өрнектермен ... ... ... ... тың ... ... ... жобалау тәртібін ұғыну, үйрену және оны іске асыра ... ... ... ... ... қатысу, өзінің дербес
ойлары мен ұсыныстарын айту
11)Қәсіпкерлік ... ... ... болу, оған қажет
экономикалық ұғымдардың мән жайына қанығу
12) ... ... ... материалдың энегетикалық шығындарын
есептей білуді үйрену, қазіргі рынок жағдаындағы құнын ... ... ... азайтудың жолдарын іздестіру
14) Жұмыс уақытын дұрыс пайдалануға үйрену
15) Табыс және пайда ұғымдарын түсіну
16) Өзі жасаған бұйымды жарнамалау және ... ... Баға ... ... ... сұранысқа тәуелділігін анықтау
Оқыту барысындағы оқытушының негізгі міндеті – кеңесші, серіктес,
ақылшыбағыттаушы, ... ... ... ... ойын ... ... ... болған жағдайда нұсқаушы,күрделі қиыншылықтардан
шығуға жол табуды ... ... ... ... бірі болу. Оқытушы бұл міндеттерді шәкірттермен
одақтасып, кеңесіп, ынтымақтасып, ұжым пікіріне жекелеген оқушылар ... ... ... ұсыныстарының қолдаушысы болуы керек. ... ... ғана ол ... сеніміне ие болады, үлкен бедел
жинайды, ... омен ... ... ... ... цехтарға апарып адыңғы қатарлы жұмысшылардың
тәжірибелерімен ... да ... ... ... жұмыс іс - әрекетті ... ... ... ... ... оқушылардың қандай да іс- әрекетті орындаудың
мән- мағынасын саналау іскерлігіне үйретуге ... ... ... ... ... ... білу ... қалыптастыруға назар
аударылды. Оқушылардың өз іс- ... ... ... ... ... ... іс- ... компоненттерін талдап
ажырата білуге дағдыларын қалыптастыру жоспарланады.
Мәселен ағаш материалдарының бетін тегістеп ... ... ... ... мәселелерін жетік білуіне баса назар аударылды.
1) ағаш ... ... ... ... ... ... ... Осы аспаптардың әрқайсысының атқаратын қызметі
3) Сүргілердің құрылысы, олардың пышақтарының формасы, оларға ерекше
форма берілу ... ... ... ... ... тәртібі
5) Сүргі пышақтарына қойылатын талаптар
6) Беттің тегістік дәрежесіне сәйкес ... ... ... ... ... ... Сүргілерді жаңқалардан тазарту әдістері.
9) Еңбек қауіпсіздігіне байланысты тыйым салынған әрекеттер:
а) ... ... ... ... ... ... өткірлігін қолмен
тексеруге,ағаш бетінің тегістігін қолмен тексеруге болмайды.
ә) Сүргілерді жаңқалардан сынаның жәрдемімен ғана ... ... ... жағымен жатқызып, пышағының жүзін бізден әрі қаратып
қою керек
Әрине бұл іс- ... ... түрі екі ... да ... ... ... іс- ... нәтижесінің сапалы болуы
білімге байланысты. Эксперименттік ... ... ... ... дербестігі, өз ойы, көзқарас пікірі, болуын көздеді. Олардың
шығармашылық ... ... ... ... түрі ... іс- әрекеттерін игеру білімднрі мен дағдыларын қалыптастыруға
үлкен көңіл бөлінеді.
Эксперимент ... ... үшін ... ... ... ... анықтаушы эксперименттегідей 27 білім белгісі белгіленді, ал
эксперименттік сыныпта, оқушылардың ... ... және ... ... анықталды.Сұрақтардың нақтылығы, мағынасы, дәлдігі, қысқалығы,
айқындығы, жауаптардың түсініктілігі, ... ... ... ... ... тестік тапсырма бойынша жауаптарын
тексеру және олардың игерген ... ... ... ... ... Бұдан кейін эксперимент нәтижелері өңделінді, кесте ... ... ... ... коэффициенті
есептелінді.Нәтижелер 11- кестеде келтіріліп отыр.
Бұл қатынас ... ... ... ... ... ... ... 1% ке , ал эксперименттік сыныпиа
40% өскені байқалды.
11- кесте көмегімен бақылаушы және ... ... ... ... ... деңгейін бес балдық жүйеде бағалау арқылы салыстыру
үшін оқушылар саны мен білім белгілерінің санын есепке алып баға ... ... ... ... ... ... ... |Оқушылар |Оқушылар игерген|Оқушылардың|Оқушылар |Оқушылар игерген|
|лардың рет |игеруге ... саны |рет саны ... ... саны ... (N) ... |(N) |(N) ... |(N) |
| ... | | ... | |
| ... (N) | | ... (N) | |
|1 |27 |25 |1 |30 |28 |
|2 | |24 |2 | |29 |
|3 | |17 |3 | |27 |
|4 | |24 |4 | |26 |
|5 | |22 |5 | |22 |
|6 | |19 |6 | |23 |
|7 | |16 |7 | |29 |
|8 | |20 |8 | |20 |
|9 | |19 |9 | |27 ... | |17 |10 | |22 ... | |15 |11 | |20 ... | |18 |12 | |24 |
| | | |13 | |22 |
| | | |14 | |20 |
| | | |15 | |24 |
| | |12 | | | |
| | |∑ ni = 246 | | |15 |
| | |і-1 | | |∑ ni = 363 |
| | | | | |і-1 |
| | |- | | | |
| | |Kб= | | |- |
| | | | | |Kэ= ... сынып оқушыларының білімін бағалау критериясы:
Белгі саны ... 2 ... 3 ... 4 ( ... 5 ( өте ... сынып оқушыларының білімін бағалау критериясы:
1-14 2 ... 3 ... 4 ( ... 5 ( өте ... ... ... ... бойынша топтамасы.
баға оқушылар саны ... ... -
12 -
3 3
12 ... 5
12 ... 4
12 ... ... ... ... бойынша топтамасы.
Баға ... саны ... ... -
15 -
3 -
15 -
4 9
15 ... 6
15 ... ... ... ... ... ... жұмыс орнын тиімділендіру жөніндегі оқушының қабілеттілігі оның
шеберханадағы басқа оқушылардың және ... ... ... білу іскерлігінің дәрежесі арқылы сипатталады. Оқушылардың мұндай
іскерлігінің қалыптасуына дамыту үшін , оны ... ... ... болып табылады.
Оқытушының басшылығымен оқушы мазмұны төмендегідей бақылау жоспарын
жасайды, ... ... ... ... ... ... еңбек жағдайы ( тазалық, реттілік, жарықтандыру,
бояу түсі, желдетілуі, белгі берушілермен қатамасыз етілуі ... ... ... ... ... бейімделілік құралдар тетіктер, дайындамалар қай ... ... ... ... қандай артық қимылдар жасайды және оның себептері қандай?
5) Бір ауысымдағы ... ... ... өнімі;
6) Жұмыс рнын ұйымдастыру жөніндегі ұсынысиар және ескертпелер;
Бақылау барысында ... осы ... ... ... жұмыстарын
жүргізеді, оларды үйде өңдейді және ... ... ... нәтижесі
талданады.
Осындай жұмыстарды атқару нәтижесінде оқушылар өз бетімен жұмыс орнын
тиімділендіруге ... ... ... ... үшін ... жүргізіледі.соладың бірін өнім өндіруге қатысы жоқ ... ... ... табу ... ... ... қосалқы жұмыстарға дайындық – аяқтау, қызмет
көрсету уақыттарын қысқартуға әсері анықтайды. Өз кезегінде ... ... ... ... ... ... категориясы бола алады
[ 18,19]
Мұндай әдістердің бірнеше нұсқалары бар:
1. Оқушы уақыт ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күнін тығыздаудың мүмкіндіктері жөнінде ... ... ... ... ... ... қосындысын
табады( Т), бақылау уақытының ұзақтығын анықтайды( t), бұдан кейін жұмыс
күнін тығыздандыру ... ... ... жоғарылатудың мүмкін болатын коэффициенті есептеледі:
Келесі кезекте оқушы жұмыс ... ... және ... ... ... ... оқытушы оны талдауды ұйымдастырады,
ұсыныстардың ... ... ... ... ... ... екі ... орындайды олардың біреуі жұмыс орындайды, ал
екіншісі әрбір еңбек амалына кететін уақыт шығынын өлшейді, ... ... ... ауыстырады.Сабақ алдында оқытушы құрал – ... ... ... ... ... ... ... күрделі, бірақ ол қызығырақ, мұнда
оқушылардың өндірістік дағдыларын ... ... ... ... ... ... өз ... бақылай білуге, орнын
тиімділендіруге бағытталған оқушы іскерлігін ұштайтын, дамытатын ... ... ... ... ... оқушыларды еңбекті
ұйымдастырудың ғылыми ... ... ... ... оларды өз
жұмысының техникалық-экономикалық талдамасын жасауға ... ... ... ... ... төселеді, және оның себептерін табуға
машықтанады.
Жұмыс күнін фотографиялауәдісімен жұмыс уақытының шығынын анықтау
тәсілін келтірейік.
Кесте 7 1. ... ... ... ... |Жұмыстың түрі ... ... ... (|индекс |
| | | ... | |
| | ... ... | | |
|1 ... басталуы |10 |00 |- |Т |
|2 ... алу |10 |10 |10 |Т |
|3 ... ... |10 |13 |03 |Т |
|4 ... алу |10 |18 |05 |Т |
|5 ... ... |10 |28 |10 |Т |
|6 ... жұмыс |11 |10 |42 |Т |
|7 ... ... |11 |15 |05 |Т |
|8 ... ... |12 |00 |45 |Т |
|9 ... ... үзіліске |12 |05 |05 |Т |
| ... | | | | ... ... |12 |20 |15 |Т ... |Оқытушы консультациясы |12 |35 |15 |Т ... ... күту |12 |42 |07 |Т ... |Станокпен жұмыс |13 |30 |48 |Т ... ... ... |13 |45 |15 |Т ... |Жұмыс орнын тазалау |14 |00 |15 |Т ... 8 2. ... ... ... ... ... ... шығындарының түрлері | ... |
| | ... |% ... ... ... ... |25 |10,4 ... ... ... ... |125 |56,2 ... ... ... қызметінің уақыты |8 |3,3 ... ... ... үзіліс уақыты |30 |12,5 ... ... ... қажеттілігіне кеткен |20 |8,3 |
| ... | | ... ... ... емес ... |22 |9,3 |
| ... | | |
| ... |240 |100 |
3. ... ... ... ... күнінің көрсеткішін анықтау
2) Жұмысшыға байланыстыжұмыс уақыты шығынын анықтау
3) Жұмысшыға байланысты ... ... ... ... байланысты уақыт шығыны жойылған жағдайлардағы еңбек
өнімділігін анықтау
5) Жұмысшыға байланысты емес ... ... ... жағдайдағы еңбек
өнімділігі
6) Барлық уақыт шығындары жойылған жағдайдағы еңбек өнімділігі
22,2%+ 16,3% = ... ... ... талабы - жан-жақты білімді, өз ісінің
майталманы, ... іс ... ... ... ... ... экономиканың нақты заңдарын байланысты адамдар өз мамандығын
әлденеше рет өзгертулеріне тура ... Бұл ... ... ... ... құбылыстардың бірі болып қалады. Сондықтан технолог сабақтарында
мамандықтарға бағдарлау, олардың ерекшеліктерімен таныстырып отыру ең қажет
шаруа деп санауға болады. Әр бір ... ... ... ... бір ... ... кәсіпке, кәсіпкерлікке қарай икемдеп
отыру ең негізгі міндеттер қатарынан орын ... ... ... болмас еді.
Технология сабақтарында оқушының пәнге қызығушылығын арттыру,
оның кәсіптік іскерліктері мен ... ... ... ... ... амал – ... пайдалану, кәсіпкерлікке
бейімделу, оқушының теориялық білімімен іскерлігін шыңдайды, білім сапасын
жақсартады, ол өз қажеттігін өтей ... ... ... ... материалдық тенхникалық базасының төмендігі теорияны
практикамен байланыстыруда едәуір қиындықтар ... ... ... ... сай көптеген оқушылар ағаштан, металдан көптеген бұйымдар
жасауға қызығады. Республиканың ... ... ... ... ... қызу ... ... [20,37] Алыңғы қатарлы
оқытушылар ... ... ... ізденіс, еңбекқұмарлық, өнерсүйгіштік
сияқты сапалық ... ... ... ... іс ... қыр ... қанықтыруда. Оқушылардың қолымен жасалған тұрмыстық
қажеттіліктерді қанағаттандыруға ... ... ... ... қала
тұрғының сұранысы байқалған кейбір жасөспірімнің шығармашылық еңбектері
ауданық, облыстық, республикалық көрмелерге қойылып ... ... ... ... ... ... жұмыстардың тиімділігін
одан әрі қарай дамыта беру ... ... көп ... ... ... ... ... қызығушылығы,
кәсіпкерлік іс- әрекеттер жөніндегі ... ... ... ... да ... бойынша өткізілетін сабақтарда
тақырыпты түсінуге қажет ұғымдар қайталанады, ... ... ... жасалатын материалдардың қасиеттері түсіндіріледі, технологиялық
картасы дайындалады.
Осындай іс - ... ... ... өнер ... деңгейіне
көтерудің амал айлалардың жиынтығы жасалады. Нәтижесінде оқушылар бұйымды
жасау барысында үнемділікке, тиянақтылыққа көркемдеп өңдей ... ... ... ... ... ету амалдарына төселеді, ... ... ... ... ... жаттығады.
Технология сабақтарында эстетикалық жағынан дамыған, ойлау қабілеті
кең жеке ... ... ... еңбекпен байланыстырып, қазіргі заман
дизайн талаптарына сай әсемделген шығармашылық жұмыс нәтижесінде оқушылар
ағаштан, ... ... ... сәндік бұйымдар жасау тәртібін
үйренеді.Міне осы мақсатқа бағдарланған « ... ... ... ... ... ... сабақ жоспарын келтірейік
Сабақ негізінен төиенднгідей мақсаттарды көздейді:
1. Білімділік мақсаты – бұйымды жасау ... ... онда ... ... амалдарының қыр – сырларымен, бұйфмның
технологиялық картасын жасаудың жолдары және оған қойылатын талап түрлерін
үйрету.
2. Дамытушылық мақсаты: ... ... ... ... ... өткірлей түсуге, бұйымды жасай білуге есеп – ... ... ... ... ... ... ... мақсаты: тазалыққы, еңбек қауіпсіздігін сақтауға,
эстетикалық талғамының деңгейін жоғарылатуға, ... ... ... ... ... ... қызығушылыққа, бұйымды кқркемдеп әрлей
білуге баулу.
( Ескерту ! сабақ жоспарын ... ... оның ... ойларын,
сабақтың логикасын баяндауды жөн көрдік автор)
* Әуелі шығармашылық жоба ... ... ... тол үшін ... ... ... Шығармашылық жоба деген не? ( шығармашылық жоба әр оқушының жыл бойы
мұғалімінің көмегімен лрындайтын ... ... ... ... неге ... ( ... сапасы оқушының
біліктігіне, біліміне, тақырып бойынша материалды ... ... ... ... І бөлімі қалай аталады? ( Мәселені болжау және
негіздеу)
4) ... ... және ... қандай талаптар қойылады?
Жауап: Мәселені болжауға және ... ... ... ... ... пайдалылығына, әрі сұранысқа ие болатынына көз
жеткізу, ... ... ... тиімділігін анықтау.
б) Қазіріг заман дизайн талаптарына сай ... ... ... ... ... Жасалатын бұйымға лайық жарнама дайындау
5) ІІ бөлім қалай аталады?
( Материалдарды ... және ... ... ... ... ... ІІ ... тақырыбы бойынша тест сұрақтарына
жауап қайтарды.
1) Ағаш материалдарын өңдеу үшін оның ... ... ... ... ... а) ... ... ылғалдылығы, түр – түсі
ә) түр – түсі, тығыздығы, жұмсақтығы, жылу мен ... ... ... ... ... ... психологиялық, философиялық, педагогикалық әдістемелік,
экономикалық және арнайы әдебиеттерді, ғылыми- ... ... ... ... қорытындыға келдік:
1. Жеке адам қоамнан тыс дами алмайды.Сондықтан адамның ... оның ... ғана тән ... ... жағдайға, нақтылы
кәсібіне, іс- әрекетіне, білім қабілетіне байланысты ... Адам ... ... ... ... ғана өсіп ... ал қызмет ету барысында
қабілеті, іскерлігі, дағдысы дамиды, шеберлігі артады.
2. ... іс - ... ... ... ... ... алу, ақыл ... шұғылдану, өнермен, шығармашылықпен, кәсіпкерлікпен, т.б.
айналысу жатады.
3. Адам ... ... жету үшін ... құралдарды, аспатпры
мәліметтерді, әртүрлі амал ... ... міне ... ... үшін, оның белгілі іскерлігі дағдысы болуы қажет.
4.Іс-әрекет психологиялық, әлеуметтік категория оның бірлік бөлігі
амал, ал амал ... бір істі ... ... ... Іс- ... ... құрылымды әлеуметтік категория, ал ... ... Жеке ... ... ... ... қатынасы, моральдық бейнесі;
2) білімі, іскерлігі, белгілі бір қалыптасқан дағдылары;
3) ойлауы, ... ... ... есте сақтау қабілеті;
4) адамның жеке басының темпараменттік қасиеттері болып табылады.
6. Адамның жан- жақты ... ... ... ... тәуелді. Олардың бірінің әлсіз дамуы, адамның жеке басындағы
олқылықтарды кемшіліктерді тудырады.
7. Зерттеулеріміздің барысында іс- әрекеттің ... ... ... ... сипаттарына немесе тиянақтылық, тындырымдылық,
аңғарымдылық, ... ... ... қызба, ұшқалақ,
салмақты, салқынқанды еліктегіш, еме, әсершіл, ұяң, тұйық, жалтақ, көнбіс,
төзімді, шыдамсыз, биязы, кішіпейіл, адал,шыншыл, ... ... ... ... т.с.с ... ... ... көз жеткіздік.
8. Адамның қабілеттілігі іскерліктің қалыптасуына сәйкес ... пен ... ... тығыз байланысты. Адамның қабілеттілігі мен
іскерлігін, оның шығармашылық жұмыстарға бейімділігін дамытуда зеректік,
аңғарымпаздық, ұйымдастырушылық, есте ... ... ... орын ... ... ... ... сүйене отырып, оқушылардың
шығармашылық қабілеттерін дамытуға оладың ... іс- ... ... ... ... болатынына көз жеткіздік
- оқушылардың анализ және синтез сияқты ой әдістеріне машықтануы;
- негізгі қосалқы нәрседен ажырата білу;
- ... мен ... мән- ... ... ... ... әдеттегі, үйреншікті оқиғалар, ... ... ... ... ... ;
- ... мағыналы, шешім қабылдауы т.б.
10. Адам іс- әрекеттері арқылы қоршаған дүниені, әлемді, ... оны ... ... ... бейімдейді, заттардың қасиеттерін
зерттейді, жаңа ... жаңа ... ... ... өз ... Іс- әрекет процесінде адамнвң ойлау, ой түю, ойлана білуге ... ... ... ал ... ... іс- әрекет түрлері
жетіледі, тиімділігі артады, ... күш ... ... материалдық шығын
үнемділеді, іс- әрекет нәтижесінде шығармашылық жұмыстардың туындылардың,
өндірілетін материал ... ... ... ... әлі ... ... ... мен міндеттердішешуге
мүмкіндік беретін танымдық процестер, бұрын қолданыста болмаған ұғымдар мен
логикалық амалдарды табу, жаңа ... ... ... ... ... ... ... өзгертудің тың әдістенрін дүниеге келтіру
шығарманың іс- әрекеттер қатарынан орын алады деп ... ... ... Оқу ... бұрын ашылған ғылыми жаңалықтарды, ізденістер арқылы
қайта ашу іс- әрекетін оқушы үшін шығармашылық жұмыс деп ... ... іс- ... ... ... ... сенім іздемей
дәелдеуге анықтамалар, ережелер, тұжырымдар іздемей олардың жасалу жолын,
амалын үйренеді.
14. Ғылыми өнер ... ... ... кездесетін әдеттегі, дәстүрлі
ойлауда, тіпті қарапайым мәселенің шешімін таба ... ... ... ... өту, ... ... тың жол ... оқушыны шығармашылық
жолға икемдейді.
15. Оқушыларды ... ... ... де ... осы іс-
әрекеттерге бейімдейтін жаттығулар, тапсырмалар орындау көп көмектеседі.
16.Адамның көптеген іс- ... бір түрі ... ... іс- әрекеттер сияқты білімге, ой -өріске
байланысты.
17. Кез- ... ... іс- ... ... ... де ... бір туындаған, мәселелермен тығыз байланысты, кәсіпкерлік идеясының адам
ойында оянуына, өнімді іске ... ... ... ең ... материалды және рухани игіліктерге ... ... ... ... ... табуға мотивация, рыноктың жай –күйі, ғылым мен
техниканың жетістіктері,қанағаттандырылмаған сұраныс және тағы ... өте ... ... ... ... кәсіпкерлік) құндылығына, плтенциалына талдау жүргізуді,
оны жүзеге асырудың ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік идеяда тәуелділік түрлері анықталды, олардың пайда болу
көздері, қаржы шығындарын мейлінше азайту шаралары белгіленді.
21. Бизнес жоспарға қоятын талаптар, ... ... ... жету
амалдары, қолданылатын техника, технология, ресурстар, басқару процестері
белгіленді.
22. Кәсіпкерлік іс- әрекеттің негізгі мақсаттары, ... ... ... ... ... ... ... амалдары, экономикалық
жағдайларды жақсарту әдістері, ... ... ... ... ... білім сапасын көтеруге және технлногиия пәніне ... ... ... ... жоспарды жасау жолдарын түсіндіру үшін
бизнес ... ... ... ... Технология сабақтарында оқушыларды шығармашылық пен кәсіпкерлікке
икемлеу әдістемелері жасалды. Мұнда мектеп ... ... ... ... ... ... ... білім беру, оқушылардың
танымдық қабілеттерін өздігінен толықтыра білу іс- әрекетінің ... ... өнер ... ... іс- әрекеттерге жұмыс
орнында іс- қимылды ... ... ... ... негізде ұйымдастыру,
өнімнің өзіндік құнын есептеу, уақытты, энергияны, ... ... ... ... жолдарын оқытудың, үйретудің айла амалдары
көрсетілді.
26. Оқушыладың білім сапасын жақсартуға ... ... ... ... және бағалауға арналған бұйымның технологиялық
картасын жасаудың ... ... ... және оның бөлшектерін өңдеуді әрлеу, безендіру, ... рет ... ... ... ... ... ... Бұйымдарды жасауға кеткен шыындарды бұйымның өзіндік ... ... ... ... және ... және ... эксперименттерді
өткізу әдістемесі жасалынды, оның ... ... ... ... ... ... көрсетілді.
30. Педагогикалық экспериментті өткізуге қажетті сұрақтар, тестер
оларды тексеру ... ... ... ... ... әдісі
жасалынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. М., 1975 с. ... ... С.Л. ... общей психологии.- М., 1946
3. Менчинская Н.А. Психологические вопросы анализа ... ... // ... организации и методов ... ... и ... ... С. ... Тр.- 1973- 130 ... Жұмабаев М. Педагогика – Алматы 1977 – 277 бет
5. Аймауытов Ж. Педагогика - ... 1977 – 277 ... ... М . ...... 1977 – 277 ... ... Н. А. Проблемы учения и умственного развития школьника.
– М; 1989
8. Педагогикалық және жас ... ... ред. ... А.В. ... - ... 1988
9. Щукина Г. И. Роль деятельности в учебном процессе: Кн. Для ... М. : ... 1986 – 144 ... Гальперин П.Я Введение в психологию – М., 1976
11. Человек: Психология: Кн. Для ... ... ...... 1980 – 224 ... Педагогика : Учебное пособие для студентов ... Под ред. Ю.К. ... – М.: ... 1983. – 608 с
13. Құдайқұлов М. Ә. Қабілеттілік, дағды, ... ... ... ... К.К. Проблемы способностей . – М., 1972
15. ... Т.Е. ... и ... в ... ... ... Кн. Для учащихся ст. Классов. – М.: Просвещение, 1988- 159с
16. Методика трудового обучения и ... ...... ... Методика трудового обучения под ред. ... Д.А. ... ... ... Б.М. 2 – ... ... курсындағы шығармашылық
жаттығулар және оларды орындау әдістемесі. Алматы, 2002
19. Горемыкин В.А. ... ... ... ... ... , 25 реальных образцов бизнес
плана. – м.: Ось 89 2000 – 576 с
20. Организация производства на ... для ... и ... ... ... ред. О.Г. ... и Б.Ю. ... Ростов на Дону
издательский центр « МарТ » ... ... ... ... и ... ... Учебное пособие.
– м: ИНФРА – М, 2004-491 с
22. Усова А.В. Бобров А.А.
Формирование учебных умений и навыков учащихся на ... ...... ... Сыздықов О. Оразбаев Б. Нысанбаев Ғ.
Конструкцмялық матнрмалдар технологиясы Алматы: республикалық баспа
кабинеті 1993 290 бет
24. ... И.Б. ... ... « ... » ... на Дону 2000
25. Технология учебник для 5 – го ... ... ( ... для ... ) под ред. В.Д. ... Москва :
просвещение 2000
26. Технология трудовое обучение. Учебник для ... 6 ... ... для ... ) ... ... Под ред. В.Д. ... Издательский центр « Вентана – Граф » 1998
27. Самородский В.Д. ... А.Т. ... ... учебник для
учащихся 7 класса общеобразовательных учреждений ( вариант для мальчиков)
Москва. Издаиельский цнтр « ... – Граф » ... ... К. ... Н., ... С. Және басқалар – 58-
Технология. Жалпы білім беретін мектептің 6 сыныбына арналған оқулық Алматы
« ... » ... ... К, Адамқұлов , Шмекеева Г, Әлмағанбетова Д. Технология
сыныбына арналған оқулық. Алматы: мектеп баспасы, 2004 -0276 ... ... Б, ... Н ... ... ... ... мектептің – сыныбына арналған оқулық.
Алматы: « мектеп » баспасы, Москва: просвещение 1980
31. ... ... ... ... ... ... ... мектеп - № 1 – 2006
32. Оразов Т. Оқушыларды « Слесарьлық ісі » кәсібіне ... ... ... № 1 ... ... Б. ... шығармашылық жоба арқылы өнерге қалай әкелуге
болады?
// Мектептегі технология № 1 2006
-----------------------
Ғылыми білімдер жүйеснің негізгі құрылымдық элементтері
Ғылыми проблемалар
Ғылыми ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектептің оқу-тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқыту182 бет
Психологиялық-педагогикалық зерттеуді жүргізудің әдістемесі жайында7 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
І. Жансүгіровтың шығармашылығы11 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Абай Құнанбайұлы. (1845-1904)3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь