Балалар үйіндегі тәрбиеленушілердің эмоционалды-ерікті аумағының психологиялық ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

I БӨЛІМ. Балалар үйіндегі психологиялық жағдайдың ғылыми.теориялық мәселелері.
Қазіргі таңдағы балалар психологиясы дамуының психологиялық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
Балалар үйіндегі жасөспірімдердің эмоционалды.еріктік ерекшеліктерін теориялық талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
1.3 Балалар үйіндегі тәрбиешілер мен қызметкерлердің эмоционалды өзара әрекеттестігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
I бөлім бойынша тұжырымдамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32

II БӨЛІМ. Балалар үйінде тәрбиеленушілердің эмоционалды.еріктік ерекшеліктерін зерттеудің эксперименталды бөлімі.
2.1 Эксперименталды зерттеу бөлімінің мақсат.міндеті, әдістемелер кешені ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
2.2 Балалар үйіндегі жасөспірімдердің эмоционалды.еріктік қасиеттерінің түзету бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
2.3 Балалар үйінің қызметкерлері, ата.аналар, ересектер үшін практикалық.әдістемелік нұсқаулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .66
КІРІСПЕ

Зерттеу жұмысының өзектілігі: Еліміздегі жариялылық дәуірі қоршаған ортаның көптеген “қара дақтарын” айқындады. Солардың бірі: балалар үйінде тәрбиеленетін балалар мәселесі. Қазіргі таңда баспасөз беттерінде балалар үйі мен мектеп-интернаттардағы жағдай туралы, ондағы тәртіп пен материалдық жағдай жайлы ашық әрі көптеп жазылып жүр. Бірақ балалар үйіндегі тәрбиеленушілердің мәселелері аса қиын жағдайда. Бұл жағдайға қатысты негізгі мәселелердің қомақтылары мыналар: жетім балалар денсаулығына деген әлеуметтік қамқорлықты күшейту, олардың құқығына қол сұқпау, қоғам өмірінің барлық салаларына толық орналасуына жағдай жасау, психикалық даму ерекшеліктерін жетілдіруді қамтамасыз ету.
Демек, балалар үйіндегі тәрбиеленушілер дамуының ерекшеліктері психология ғылымының маңызды да, қызықты мәселенің бірі болып отыр. Бұл мәселенің көкейкестілігі психология ғылымының отандық деңгейде қарастырылуымен, қаракөз жетімдер санының күннен-күнге қарқынды өсуімен және соған байланысты әртүрлі құрылымдағы балалар үйінің пайда болуымен өсе түсті. Балаланың әлеуметтік мәнді қатынастар жүйесіне енуіне даярлық ретінде жас дамуының түрлі кезеңдерінде психологиялық тұрғыдан дамуын басты орынға қою қажеттілігі туындап отыр. Психологиялық еңбектерді қарастыру баланың психикалық дамуын қамтамасыз ететін әртүрлі көзқарастардың бар екендігін көрсетеді.
Бала психикасының дұрыс қалыптасуында жанұяның ерекше орын алатыны белгілі. Жанұяның мәні баланың тәжірибе жинақтауға жасалатын жағдайларымен анықталады. Адам ерте балалық шағынан бастап, ересектерден тек жүру, сөйлеу, заттарды дұрыс қолдану, ойлану,білім алу, еңбек етуге ғана емес, сезімдерге, ойлауға, күйзеліске, өзіне және өзге адамдармен қарым-қатынас жасауға үйренеді. Жанұяда бала табиғи жағдайда өмірге бейімделе алады, себебі күнделікті, таңертеннен кешке дейін ата-аналары, аға-апайлары, апа-аталары баланың алдында мінез-құлық, жүріс-тұрыстың әртүрлі үлгілерін ұсынады: сөйлеу және ым-ишара мәселелері, еңбекке баулу, адамдармен қарым-қатынас жасау, саясатқа деген көзқарасын қалыптастыру т.б.
Жанұяда бала тек қалай өмір сүру керектігін ғана емес, нені білу керегі мен шын мәніндегі өмірді түсінуді естіп-біледі.: адамның өзара және өзге адамдармен қарым-қатынасы олардың бағалаулары мен пікірлері, күйзелістері мен ой толғаулары. т.б.
Жанұя тәрбиесінің ерекшелігі туыстық сезімге негізделген ата-ананың балаға деген сүйіспеншілігінен көрінетін эмоционалды мінез-құлық, жүріс-тұрыстан тұрады. Баланың туғаннан мектепке дейінгі кезеңді туыстық эмоционалды байланысқа сүйене отырып, бірінші кезекте ана мен бала байланысы қарастырылады. Мектепке дейінгі кезеңде баланың қарым-қатынасқа түсетін адамдары ортасының өзіндік ерекшеліктері бар. Психологтар мен педагогтардың пікірінше, сүйіспеншілікке, сенімге , өзара қызығушылыққа негізделген ересектермен жақын қарым-қатынас, жанұялық тәрбиені сипаттайтын басты көрсеткіш болып табылады. Олай болса, жеке адам дамуының негізгі шарты — баланың адамдармен қарым-қатынасқа түсуі болып табылады. Осындай пікірдің аясында, бұрынғы Кеңес Одағында алғашқы қарым-қатынасқа түсу болып табылады. Осындай пікірдің аясында қарым-қатынас мектебі ашылды. Онда А.Г Харчевтің (1974) тұжырымдамасы ұсталынды: «бала туғаннан бастап өз ортасы мен қоғамдық дәстүрлі мәдениетін, өнегеліктің біртұтас жүйесін жанұядан меңгереді. Дәл осы нәрестелік кезеңнен бастап балада адамдар мен қоршаған ортасына деген сенім, қоршаған орта мен өзге адамдардан қорқыныш сезімі мен мазасыздық қалыптаса бастайды. Осы кезеңде қалыптасқан сезімдер адамда өмір бойы сақталып, басқа адамдармен қарым-қатынастағы эмоционалды үндестігінен, ерекше стилінен көрініп, отыратындығын зерттеулер нәтижелері анықтаған».
Дүниежүзінің әр түкпірінде әртүрлі құрылымдағы балалар мекемелері ашылуда, олардың бірінде балалр тек 2-3 сағаттарын ғана осындай мекеде өткізіп, қалған уақытта жанұяда болса, екіншісінде аптаның бес күнін сонда өткізіп, сенбі-жексенбіде өз үйіне барып тұрады, ал үшіншісінде , балалрға тәрбие беру мекемелерінде тұрақтап тұрады да, жақын туыстары кездесуге келіп тұрады. Бұлардың біріншісі — күнделікті келетін мекемелер, екіншісі – тәуіліктік немесе апталық, үшіншісі жабық түрдегі мекеме деп аталады.
У. Денис пен П. Наджарьян Ливанда 100 жетімді зертей отырып, балалар үйінде тәрбиеленушілердің өмірінің бірінші жылының аяғында-ақ жанұяларда тәрбиеленуші өз қатарластарынан психикалық даму жағынан кейін қалатындығын анықтаған. Зерттеушілер бұндай ерекшеліктердің себебін ана мен бала қарым-қатынасының кемшілігінен деп тапқан.
Л. Ярроу анасымен және анасыз тәрбиеленген балалардың биологиялық және әлеуметтік жағынан дамуында ерекшеліктері болатындығын анықтаған. Дәл осындай қорытындыға М. Раттер жабық түрдегі мекемелерде тәрбиеленуші балалардың «кері» тәрбиеленуінің себебі анасымен жеткіліксіз эмоционалды қатынасы, сенсорлы және әлеуметтік стимуляциялардың адығынан деп түсіндіреді.
Егер Р. Заззо жазбаларына үңілетін болсақ (1967) . француздар бастапқыда, бала-бақшалардың құрылуына қарсы болған . Олар балалрын мұндай жалпылық мекемелерде «нақұрысқа» айналдырды деп есептеген және сондай жағдайдың пайда болуынан сақтаған.
Р. Спиц жазбаларынан анасынан бөлініп, жабық түрде гі мекемелерге келген сәбилердің бір жасқа деңгейінің 70% шегінетінін, ал қалған бөлігінің ақыл-ойлары артта қалатындығын көруімізге болады.
Ана бала үшін жалғыз ғана жақын адамы, қамқоршысы болады. Балалр үйінде де бірнеше қамқоршы-тәрбиешілер бар, олар сондағы балалардың туған анасын алмастыруға әрекеттер жасайды. Балалар үйі тәрбиешілерінің жұмысының тиімділігі , балалардың жеке адам болып қалыптасып, дамуы, мінез-құлқы, жүріс-тұрысына тигізетін әсері туралы мәселелерді көптеген психологтар жан-жақта қарастырған. Г.Х. Рейнгольд пен Н. Бейли (1959) көп
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Мақашқұлова Г. Балалар үйіндегі тәрбиеленушілердің психикалық ерекшеліктері. // Қазақстан мектебі, 11-12/2005, 52-53 б.
2.Прихожан А.М., Толстых Н.Н. Дети без семьи. М, 1990.
3.Кащенко В.П. Педагогическая коррекция. М, 1995.
4.Выготский Л.С. Проблема возрастной периодизации детского развития. //Выготский Л.С. Вопросы детской психологии. – СПб, 1997. С 3-21.
5.Грибанова Г.В. Психологическая диагностика личностного развития детей и подростков при семейном алкоголизме.// Дефектология. 1988. №1.
6.Психическое развитие воспитанников детского дома. Под.ред. И.В. Дубровиной, А.Г. Рузской. М, 1990.
7.Рубинштейн С.Л. Проблемы общей психологии. М, 1996.
8.Фрухт Э.л. Диагностика нервно-психического развития детей 1-го года жизни // Пантюхин, Пеюра К.Л., Фрухт Э.Л. Диагностика нервно-психического развития детей нервных трех лет жизни. 1979г.
9.Разенкова Ю.А. Коррекционно-педагогическая работа с детьми первого года жизни группы риска в условиях дома ребенка: Дисс. Канд. Пед.наук. М, 1998г..
11.Леонтьев А.Н. К теории развития психики ребенка //
Леонтьев А.Н. Проблемы развития психиуи. – М, 1981.
12.Выготский Л.С. Проблемы психического развития ребенка.
//Хрестоматия по психологии. – М, 1977.
13.Выготский Л.С. Собрание сочинении: в 6т. т. 4. М, Педагогика, 1984г. 14.Гальперин П.Я. Формирование умственных действии. //Хрестоматия по общей психологии: психология мышления; М, 1981.
15.Фрейд З. Психоанализ. Религия. Культура. – М, 1992.
16.Люблинская А.А. Очерки психического развития детей М, Просвещение, 1965.
17.Ананьев Б.Г. Психология чувственного познания. М, Издательство АПН РСФСР, 1960.
18.Ковалев А.Г Психология личности, изд. 3, перераб. И доп. М; «Просвещение», 1969. с 353-362. 359-360.
УДК 159.9
19. ББК 88 Абрамова Г.С Возрастная психология: Учеб.пос. для студ. Вузов -4 –е изд., стереотип – М; Изд. Центр. «Академия», 1999 -672стр.
20.Т 18 Танқаев С.Д Семьяның рухани күйі. А; Білім, 1983-36б.
21.Вопросы психологий. Май –Июнь 2000. № 3
22.Научный журнал. Мать и ребенок аспекты асбиостических оношений. (23-33,133-138) стр.
23.Вопросы психологий. М; 2000 № 5 В.И Слуцкий .Психология готовность к материнству. Феномен детской застенчивости Ред.кол. Е.В Щедрина (гл.ред.)
24. Вопросы психологий. №2 М;1999
1.Системный кризис психологий
2. Культура, эмоций и психология здоровье
3.Природа человека в концепций Маслоу. Стр.(118-120)
25. 88. В29Венгер Л.А Мухина В.С Психология : Учеб. Пособие, для пед. Уч. –М; Просвещение 1988-336с.
26. 88.37 К90 Кулагина И.Ю Колюцкий В.Н Возрастная псих-я Раз-ие челов-а от рожден. До позд. Зрелости.Учеб. пос. М: Т.Ц Сфера «Юрайт-М», 2000-464стр.
27.О28 Орлов Юрий ихайлович Самопознание и самовоспитание характера : Беседы психолога с старшекласниками : КН. Для учащихся Ю.М Орлов.: Просвещение, 1987-223стр
28.88.4 Цукерман Г.А Мастеров Б.М Психология саморазвития –М.:Инропракс,1995-288с
Ц85
29. 88. 8 Валлон А Псхическое развитие ребенка – М: Просвещение 1967 -194.с
30. 88.8 Возрастная и педагогическая психология.Учеб. пособ. Под.ред. М.В Гализо, М.В Матюхиной, Т.С Михальчик –М: Просвещение, 1984-256с.
31.К 48 Кем Мишель, Психология падростка : Психосек-п развитие –М: 1991.- 171.
32.88.8 Калесова Д.В Мягков И.Ф
Учителю о психологий и физ-й подростка –М: Прос-ие, 1986-60с
33. К.64 Психология ранней юности : Книга для учителя –М: Просвещение 1989 -255с
34. 88. 8 Развития личности ребенка Пер.с англ. Общ.ред. А.М Фонарева М: 1987-272с.
35.П86 Психология современного подростка / НИИ общей и пед. Психологий АПН. Под. ред. Д.И Фельдштейна –М; Педагогика, 1987-237с
36.Галигузова Л.Н ., Мещерякова С.Ю., Царегородцева Л.М Психологические аспекты воспитаня детей в домах ребенка и детских домах. /Вопросы психологии. -1990.-№6-15-20
37. Лишенные родительского попечательства : Хрестоматия / Ред. –сост. В.С Мухина.-М., 1991.
38. Михайлова Ю.А Социальное поведение и эмоциональная регуляция у васпитанников домов ребенка// Психолог в детском саду.-2003-№2-С.83-114.
39.Мухамедрахимов Р.Ж. Мать и младенец: психологическое взаймодействие.-СПб.,2003.
40. ПапушекХ., Папушек М, Солоед К. Значение невербального общения в младенческом возрасте для психического развития //Психологический журнал. -2000.- №3.-С.65-72.
41.Психическое развитие воспитанников детского дома / Под.ред. И.В Дубровиной, А.Г Рузской.-М., 1990.
42.Рогов Е.И Настольная книга практического психолога в образований Учеб. Пособие –М: ВЛАДОС , 1996.-529с.
        
        «Балалар үйіндегі тәрбиеленушілердің эмоционалды-ерікті аумағының
психологиялық ерекшеліктері» деген тақырыбындағы дипломдық зерттеу жұмысына
Аннотация
Дипломдық жұмыс кіріспеден, теориялық және эксперименталды ... және ... ... ... ... ... ... үйінде тәрбиеленушілердің психологиялық жағдайының
ғылыми-теориялық мәселелер бөлімі ... яғни ... ... балалар психологиясының қазіргі
таңдағы дамуының психологиялық жағдайы берілген. Сонымен қатар, балалар
үйіндегі ... ... ... және балалар
үйіндегі тәрбиешілер мен қызметкерлердің эмоционалды өзара әрекеттестігі
кеңінен талқыланады.
Екінші бөлімде ... ... ... ... ... ... қарастырылып, оның нәтижесі өңделген.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... жайлы және сөз етіліп, бала ... ... ... үшін ... ... ... бөлімінде бүкіл жұмысшыларға тұжырымдамалар мен ... ... ... ... ... ... еңбектер
қатарынан құралып, мәтіндегі ғылыми сілтемелер ретінде сай реттеліп
берілген.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
................................................ 3
I ... ... ... психологиялық жағдайдың ғылыми-теориялық
мәселелері.
Қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін
теориялық
талдау......................................................................
...........................23
1.3 Балалар үйіндегі тәрбиешілер мен ... ... ... ... ... ... ... Балалар үйінде ... ... ... эксперименталды бөлімі.
2.1 Эксперименталды зерттеу бөлімінің ... ... ... ... ... ... ... Балалар үйінің қызметкерлері, ата-аналар, ересектер үшін ... ... ... ... ... ... ... қоршаған
ортаның көптеген “қара дақтарын” айқындады. Солардың бірі: балалар үйінде
тәрбиеленетін балалар мәселесі. Қазіргі таңда ... ... ... мен мектеп-интернаттардағы жағдай туралы, ондағы тәртіп пен материалдық
жағдай жайлы ашық әрі көптеп жазылып жүр. ... ... ... ... аса қиын жағдайда. Бұл жағдайға ... ... ... ... жетім балалар денсаулығына деген
әлеуметтік қамқорлықты күшейту, олардың құқығына қол сұқпау, қоғам өмірінің
барлық ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруді қамтамасыз ету.
Демек, балалар үйіндегі тәрбиеленушілер дамуының ерекшеліктері ... ... да, ... ... бірі болып отыр. Бұл мәселенің
көкейкестілігі психология ғылымының ... ... ... ... санының күннен-күнге қарқынды өсуімен және ... ... ... ... ... пайда болуымен өсе түсті.
Балаланың әлеуметтік мәнді қатынастар жүйесіне енуіне даярлық ретінде ... ... ... ... ... дамуын басты орынға
қою қажеттілігі туындап отыр. Психологиялық еңбектерді қарастыру баланың
психикалық дамуын қамтамасыз ... ... ... бар ... ... дұрыс қалыптасуында жанұяның ерекше орын ... ... мәні ... ... ... ... ... Адам ерте балалық шағынан бастап, ересектерден тек ... ... ... ... ойлану,білім алу, еңбек етуге ғана ... ... ... ... және өзге ... қарым-қатынас
жасауға үйренеді. Жанұяда бала табиғи жағдайда өмірге ... ... ... ... кешке дейін ата-аналары, аға-апайлары, апа-
аталары баланың алдында мінез-құлық, жүріс-тұрыстың әртүрлі үлгілерін
ұсынады: ... және ... ... ... ... ... қарым-
қатынас жасау, саясатқа деген көзқарасын қалыптастыру т.б.
Жанұяда бала тек қалай өмір сүру ... ғана ... нені білу ... шын ... ... түсінуді естіп-біледі.: адамның өзара және
өзге адамдармен қарым-қатынасы олардың ... мен ... мен ой ... ... ... ерекшелігі туыстық сезімге негізделген ата-ананың
балаға деген сүйіспеншілігінен көрінетін эмоционалды мінез-құлық, жүріс-
тұрыстан ... ... ... ... ... кезеңді туыстық
эмоционалды байланысқа сүйене отырып, бірінші кезекте ана мен ... ... ... ... кезеңде баланың қарым-қатынасқа
түсетін адамдары ортасының өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... ... ... ... , өзара қызығушылыққа
негізделген ересектермен жақын ... ... ... ... ... ... ... Олай болса, жеке адам дамуының
негізгі шарты — баланың адамдармен қарым-қатынасқа түсуі болып табылады.
Осындай ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа
түсу болып табылады. Осындай пікірдің аясында қарым-қатынас мектебі ... А.Г ... (1974) ... ... ... туғаннан бастап
өз ортасы мен қоғамдық дәстүрлі мәдениетін, өнегеліктің біртұтас жүйесін
жанұядан меңгереді. Дәл осы ... ... ... ... ... ... ... деген сенім, қоршаған орта мен өзге адамдардан ... мен ... ... ... Осы ... ... ... өмір бойы сақталып, басқа адамдармен қарым-қатынастағы
эмоционалды үндестігінен, ерекше ... ... ... ... ... әр түкпірінде әртүрлі құрылымдағы ... ... ... ... ... тек 2-3 ... ғана ... мекеде
өткізіп, қалған уақытта жанұяда болса, екіншісінде аптаның бес ... ... ... өз ... барып тұрады, ал үшіншісінде ,
балалрға тәрбие беру мекемелерінде ... ... да, ... туыстары
кездесуге келіп тұрады. Бұлардың біріншісі — күнделікті келетін мекемелер,
екіншісі – тәуіліктік немесе ... ... ... ... ... ... ... пен П. Наджарьян Ливанда 100 жетімді ... ... ... ... ... ... ... аяғында-ақ
жанұяларда тәрбиеленуші өз қатарластарынан психикалық даму жағынан ... ... ... бұндай ерекшеліктердің себебін ана
мен бала қарым-қатынасының кемшілігінен деп тапқан.
Л. Ярроу анасымен және анасыз тәрбиеленген ... ... ... ... ... ерекшеліктері болатындығын анықтаған. Дәл
осындай қорытындыға М. ... ... ... мекемелерде тәрбиеленуші
балалардың «кері» тәрбиеленуінің себебі ... ... ... сенсорлы және әлеуметтік стимуляциялардың адығынан ... Р. ... ... ... ... (1967) . ... ... құрылуына қарсы болған . Олар балалрын ... ... ... ... деп ... және ... ... болуынан сақтаған.
Р. Спиц жазбаларынан анасынан бөлініп, жабық ... гі ... ... бір ... ... 70% ... ал ... ақыл-ойлары артта қалатындығын көруімізге болады.
Ана бала үшін жалғыз ғана ... ... ... болады. Балалр
үйінде де бірнеше қамқоршы-тәрбиешілер бар, олар сондағы балалардың туған
анасын ... ... ... ... үйі тәрбиешілерінің
жұмысының тиімділігі , балалардың жеке адам ... ... ... ... жүріс-тұрысына тигізетін әсері ... ... ... ... ... Г.Х. Рейнгольд пен Н. Бейли (1959) көп
аналардың ... ... ... ... ... Олар ... екі ... балаларды қарастырады.: бірінші топта – 6
айлық баланы 8-айының соңына дейін бір ғана ... ... ал ... ... төрт ... ... ... 3 ай мерзімінде жүргізілген
эксперимент нәтижесі бірінші топтағы баланың екінші топтағы ... ... ... жоғарылығын көрсетті, ал 1 жылдан
соң, бұл эксперимент алдыңғы нәтижені қайталамады. Зертеушілер балаға ... ... ... ... болуы оның дамуына ерекше әсер
етпейтіндігі туралы қорытындыға келеді. Осы ... ... ... ғалымдар мынадай қорытындыға келеді: «Қанша адамның қамқор
болуы бала үшін маңызды ... аса ... әр ... ... ... ... сезініп өсуінде»,—дейді. Тәрбиешінің аздығы
баланың ... ... даму ең ... ... ... ... ілгері басады. Нәресте неғұрлым жас ... ол ... ... ... да қай ... өмір ... ... тәуелді
болады.
Жанұяда және жанұядан тыс ... ... ... ... ... ... сүйенсек, көп жағдайда жанұя
тәрбиесіндегі ... ... ... тыс ... даму
барысының әлде қайда баяу екендігін көреміз. Вербалды емес ... ... ... ерте ... ... , ... адамдармен қарым-қатынасына, сөйлеуіне, т.б іс-әрекеттері де із
қалдырады.
Мектеп интернаттарында ... ... ... ...... ақылымен» басқарыла ... өмір ... ... ... ... шулы ... бос өткізетін ортада жүруі,
ересектердің оларға ... ... ... ... жүйкесінің шаршауына
себепші болады. Бұл тәрбиенің жетіспеушілігі болып табылады.
Жалпы ... ... ... тәрбиеленушілер психикасы жағынан
кейін қалып отырады және де ... да ... ... ... ... ... дамуын
қарастыра келіп, аталған мекеменің әр тәрбиешінің жеке даралық және ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсетуді талап етіп, айтуымызға болады. Себебі, жабық ... ... ... ... ... ... орнын басуға
мүмкіндік беретін дамытушы, ... ... ... үйінде тәрбиеленушілердің көптеген мәселелерін шешуге жол ашар
еді.
Зерттеу жұмысының мақсаты: ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттеу.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен пәніне орай келесі зерттеу ... ... ... ... ... зерттеуге арналған әдебиеттерге (шетелдік, отандық,
Ресейлік), толық теориялық талдау жүргізу;
2. Балалар үйіндегі ... ... мен ерік ... ... ... ... анықтау;
3. Балалар үйіндегі балалардың психологиялық даму ... ... ... ... жеке тұлғалық қасиеттерін зерттеу;
5. Осы балалардың эмоционалды–еріктік ерекшеліктерін дамытуға
көмектесетін түзету ... ... ... ... ... ... Балалар үйінде тәрбиеленген жасөспірімдер.
Зерттеу жұмысының міндеттеріне орай, келесі зерттеу болжамы ұсынылады:
Балалар үйіндегі ... ... ... ... тұрғыдан
дұрыс өткізген жағдайда, олардың эмоционалды –еріктік ерекшеліктерін
жетілдіруге қол ... ... ... ... ... Л.С. ... ... даму
тұжырымдамасы, А.Н. Леонтьевтің іс-әрекет теориясы,
С.Л. Рубинштейннің сана мен іс-әрекеттің бірлігі жайлы теориясы, Джеймс-
Лангенің эмоцияның перифериялық ... ... мен ... ... ... зерттеу әдістемесі.
(Р.С Немовтың өңдеуі бойынша)
2. Эмоцияны бағалау шкаласы (Б.И. Додонов)
3. Бақылау.
4. ... ... ... ... ... ... (Ағылшын
психологтары А.Е Уэссман және Д.Рикс ... ... ... ... дамытуға бағытталған түзету
тренингтері.
7. Эмоцияны басқару мен ерікті жұмсауға арналған ойындар,тесттер,
тренингтер.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... ... ... ... қазақ тіліндегі теориялық материал толықтырылды.
Практикалық құндылығы: ... ... ... эмоциясы мен ерік
аумағын дамытудың жолдары, шараларын анықтау арқылы, қоршаған орта ... мен осы ... ... ... ... ... болады. Эмоционалды-еріктік әрекетін қалыпқа келтіруді ... ... ... оқытушы-тәрбиешілердің бірден-бір негізгі
құралдарының бірі болмақ.
Дипломдық зерттеу жұмысының құрылымы: ... ... ... ... ... ... ... тізімінен, қосымшадан
тұрады.Дипломдық зерттеу жұмысының жалпы көлемі 65 ... ... ... базасы: Облыстық жасөспірімдер үйі.
I БӨЛІМ Балалар үйіндегі психологиялық жағдайдың ғылыми-теориялық
мәселелері
1.1. Қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... мен ... ... алғашқы мәліметтер дәуіріміздің ((
ғасырынан (335 жыл, Цареград) бастау ... ал ... ... кезі ... ... тұсы болып саналады. 1760 жылы ... ... бір ... ... бала көңілсіз күй кешеді және көбі қайғы-мұңнан
өледі” деп ... ... ... ... балалар мекемелерінде өмір сүрудің
салдары ғылыми ... ... тек ХХ ... ғана қарастырыла бастады.
Балалар үйі, интернаттар жағдайындағы «жабық» орта сенсорлық «аштық»
тудыра отырып кез-келген жастағы адам ... ... ... ... жаңа ... өсіп келе ... бала ... үшін оның зардаптары
өте көп. Осы балалар үйіндегі тәрбиеленушілердің мәселелері аса ... Бұл ... ... ... ... ... мыналар:
жетім балалар денсаулығына деген әлеуметтік қамқорлықты күшейту, олардың
құқығына қол ... ... ... ... салаларына толық араласуға
жағдай жасау.
Осы мәселелерді шешуде негізгі екі көзқарас ... Бір ... үйі мен ... ... отбасында тәрбиеленетін
балалардан ерекшеленбейді және олардың мәселелерін тек материалдық жағдайда
жақсарту және оқу-тәрбие процесіне бірқалыпты жағдай ... ... ... ... ... жағынан, қазіргі таңда балалар үйінде және
интернаттардағы балалардың дені сау ... ... ауыр ... қуалаушылыққа
негізделген соматикалық және психикалық аурулармен ауырады деген көзқарас
қалыптасқан. Осы екі ... да ... ... жерлері бар
сияқты. ( 1, 53 (
Балалар үйі мен ... ... ... ... оқу
орындарына түсіп, түрлі салаларда қызмет атқарып, қоғамдық өмірге белесене
араласып ... бар ... ... Дегенмен, қазіргі кездегі балалар
үйіндегілердің барлығы бірдей жетім балалар емес. Мұндай мекемелерде ата-
аналық ... ... ... ... ... ... тастап кеткен балалар, ауруына байланысты ... деп ... ... ата-анасы сотталып кеткендердің
балалары, ... және ... ... ... ... «әлеуметтік
жетімдер» деп атайды.
А.М. Прихожан, Н.Н. Толстых зерттеулері бойынша мынадай мәліметтерді
білуге қол жеткіздік.
Балалар үйінде ... жиі ... ... ... ... ... әлеуметтік беку жағдайлары жиі жағдайда жоқ
болады, бұл ... ... ... ... соғады, ал ол өз
кезегінде агрессия мен ... ... ... ... ... бұл ... қауіп-қатерді күтуге орай
эмоционалды дискомфортты бастан кешу жағдайы. (2, 23(.
Жалпы жетімдер ... ... ... процесімен қатар
мазмұны бойынша түрліше тәрбие бағдарламасы ... ... бҰл ... ... ... – дене ... және адамгершілікке
қабілетті, қазіргі таңдағы өмірге дербес түрде өмір сүре ... ... ... ... ... ... ... өте ұзақ және ұзақ мерзімді процесс.
Балалар үйлеріндегі балалардың көбісі өмірдегі ең басты ...... ... мен ... ... Олардың көбісі «жанұя»,
«үй», «мама», «папа» деген ұғымдарды түсінбейді. Бұл ... ... пен ... үйі жағдайындағы ұйымдасқан тәрбие процесіне өте көп
проблема тудырады.
Жетімдер үйі, мектеп-интернаттарда жүргізілетін түзету ... ең ... ... баланың әлеуметтік тәжірибесін қалыптастыруға
көмектесетін гуманды, яғни адамгершілік ортасын құру ... ... ... ... біліп, түсінетін адам ғана нағыз тәрбиеші
екендігі баршаға аян, ал оның педагогикалық ... тек қана ... ғана ... ... әрі ... ... әрбір баланың
жүрегіне шеберлікпен жол табуда ерекше әдістерді меңгеріп қолданумен ... ... ... ...... ... ... осылар, әсіресе жетім-балаларда осы жеке және әлеуметтік
қорғанссыздығы жас қосқан сайын ... бола ... мен ... ... ... беру ... қажеттігі мен
пайдалылығына орай, ондағы ... ... ...
сипаттарды дарытады. Ең бастысы, интернат, балалар үйі ... ...... ... онда ... үшін ... үйім», «менің бөлмем»,
«менің бұрышым», «менің ойыншықтарым», «менің ата-аналарым» тағы ... ... ... жоқ. Үй ... ... ұжым үшін ... бола ... ереже
бойынша бұл балалар үйлері балалардың бойындағы жеке-дара сұраныстар мен
қажеттіліктерді ... ... және ... ... сезімі өз
дәрежесінде дами қоймайды. Осыған орай, ... ... ... ... ... жеткілікті кемелденген болады. Жанұялық типтегі балалар
үйлерінде педагогтар ата-аналар функциясын атқарады, ал 6-10 бала – ... қыз, ... апа, ... аға, іні ... ... ... әрине, жетімдік проблемасын шешудің тиімді жолы,
бірақ өкінішке орай, бұл ... ... ... ... ... ... де ұзақ ууақыт бойына дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... процесс ұжымдық ... ... ... сипатта болады.
Дегенмен бұл жағдайларда да балалардың өмірін едәуір дәрежеде ... ... ... ... ... көптеген интернат, балалар үйлері мекемелерінің
басшылары соңғы ... ... ... жүйелеп-топтастыруда басқаша әдіс-
тәсілдерді қолдануда. Яғни, олар топты құрауда түрлі жастағы балаларды
бір топқа ... ... ... Бұл ... ... балалар, кіші
балаларға көмектеседі, әрі әрбір топта өз ... ... ... ... Ол ... ... ... ойын бөлмесі,
демалыс және сабақ бөлмелері, санитарлы-гигиеналық блок, асхана – ... ... бұл ... балалар өздеріне ұнайтын асты, өздері
даярлауға, қажет кезде шәй ... ... және ... ... қонақтар-
достарын шақыруға мүмкіндік алады.
Бұл жоғарыда аталған үлгілер балалар үйлері, ... ... өмір ... бұзуға, автономды тұрмыс ... ... ... ... ... ... салты психологиялық комфортты
сезінуге көмектеседі және балалардың бойында қажетті ... ... ... ... болады.
Түрлі жастағы балалар топтарында ересек және кіші тәрбиеленушілер
арасында өзара қарым-қатынастар жеңіл әрі оңай ... яғни ... ... болу арқылы және жатақхананың түрлі жағдайларында тәрбиеші
көмек бере отырып, әрі өмір ... ... ... ... ... барлық топтары өмірдің жалпы ... ... ... ... ... Онда күн ... оқу іс-әрекетімен қатар басқаша да түрлі
жұмыс түрлері қолдану қажет. Ол жұмыс ... ... ... жұмыс тағы басқалар.
Соңғы жылдардағы экономикалық қиындықтар сөзсіз, білім беру
мекемелерінің ... ... ... ... ... Дегенмен,
балалар үйлері мемлекет, қайырымдылық қорлары, ... ... тыс ... ... ... ... кейбір жетекшілері жоғары материалдық шараларға қол
жеткізе отырып, оларды ... ... ... яғни ... көп ... ... теледидар, музыкалық аспаптарды, компьютер тағы басқаларды
үйіп алып, ақыр соңында дүние тәрбиелік емес ... ... ... ... сияқты қолайлылықтың негізгі критерийі ретінде
материалды жетістік бірінші жоспарға ... да, ... ... ... ... ... ... өсетін болады.
Әрине, кедейлік үйлесімді адамның ... ... ... да жанұялық, әсіресе балалар ... ... ... ... ... ол ... ең алдымен балалардың бойында өмір сүруге
аса қажетті қадір-қасиет, сапаларды қалыптастыруға бағытталуы ... ... ең ... ... ... ... бергені жөн, және тәрбиеленушілердің жас ерекшеліктеріне сай бола
отырып, олардың бойында материалды ұмтылыс-қажеттіліктерге шама-шарық ... ... ... ... өмір салтын ойластырып құрумен қол жеткізуге болады,
яғни ... ... мен ... тек қана қолданылып, сақталынбайды, әрі
тәрбиеленушілердің өз ... ... ... ... ... ... ... сияқты түрлі жұмыс түрлері енуі
тиіс, олар: киім, жиһаз, ... ... ... тағы ... Қазақстандағы балалар үйінің хал-жағдайлары туралы жазар ... ... ... тек қана мемлекеттің ғана емес, сонымен бірге
көптеген бейтарап ұйымдардың да басты мәселесіне айналды.
Егер де 1991 жылы ... ... 42 ... үйлері болса, 2004-
ші жылы 614 интернаттық мекемелер саны ... ... ... ... ... саны ... ... арттырады.
Бұл мекемелердегі бір баланы жыл бойы ұстап-тәрбиелеу үшін шамамен
3600 АҚШ доллары ... ... ... ол мекемелердегі қызметкерлер
еңбегін төлеуге, әлеуметтік салық пен ... ... ... ... ... бірлесе отырып, қолдарындағы мемлекеттік
құрал-жабдықтарды иемдене отырып, жетімдік проблемасының қайнар көздерін,
яғни ішімдікпен, нашақорлықпен, ... ... тағы ... ... үлкен жұмыстар атқаруда және бұл құрылымдар психологиялық, әлеуметтік
қызметтерді ... көп ... ... ... ... ... еңбек етуде.
Жетімдер үйлерінен шыққан көптеген адамдар кәдімгі өмір ... ... Ал, ... ... ... де ... ... мыналар:
- жетімдер үйлерінен кейін олардың дербес өмір сүрулері барысында
жеңілдіктерін алып тастауы;
- ... оқу ... түсе ... 5 б – ... алып ... яғни ол дегеніміз психикалық және
тілдік ... ... ... Осы статьяға орай, жұмысқа орналасу көп
қиындық келтіреді;
- Немесе біздерге зейнетақы ... ... ... ... тағы ... осы ... өтініш тілектер айтады. Әрине, мұның барлығы ащы
шындық.
Қазақстандағы тәуелсіздік ... яғни ... он жыл ... 24 ... үйі ... ... балалар үйінде тәрбиеленушілердің 2000-ы толық ... ...... және бас тартқандардың балалары”. ... ... ... де олар ... және бас ... болып өмірге де
қосылады. Бұрын олардан ... бас ... ... ... ... алғанда, жетімдік мәселесі үнемі де көпшілік бұқараны
алаңдататын, мемлекет ... ... ... ... ... ... ... алқасы да “жетімдік” мәселесі, оларды шетелдік
ағайындардың сатып-алып кету ... да ... ... ... ... ... даму жайы мына ... байланысты 1905-ші
жылғы Декабрь қарулы ... ... ... орыс психиатры, қоғам
қайраткері В.П. Кащенко жаралы революционерлерге ... ... ... ... ... соң, ... бар және ... әрі жүйкесі
ауыратын балаларға арналған емдік-педагогикалық мекеме ашпақ ойға келеді.
1908-ші жылы ол ... осы ... ... ... үшін жол ... ... соң, Кащенко “санаторий-мектеп” ашады. Бұл ... бұл ... ... түгілі, шетелде де болмаған.
Ал кеңестік одақ кезеңінде білім беру жүйесінде балалар үшін тек қана
екі ... оқу ... ... ... ... кеміс және жасы жетпеген қылмыс
бұзушыларға арналған. ( 3, 105 ... ... ... ... ... ... саны 1995-1996
ж. Алдыңғы жылдармен салыстырғанда екі есе өскен.
Қазіргі уақытта Ресейде балалар ... 20,5 мың ... оның ... бір ... бір ... ... түрлі ауытқулары
бар балалар құрайды.
Ал енді шетелде, ... ... ... ... беру жүйесі үш
нгізгі балалар тобына бөлінеді. Олар:
1) дене кемістігі бар балалар ... ... ... ... ... ... эмоционалды және мінез-құлықтық аумақта проблемасы бар балалар тобы.
Ең соңғысы әсіресе саны жағынан өте көп.
Дамуында ... бар ... ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастырудың жаңа бір тиімді
формаларын іздеуді қажет етеді.
Ұлыбританияда ... ... ... ... айтуға болады, яғни олар
«терапевтикалық қоғамдастық» деп аталады.
Ағылшын ... ... Роуз ... деп ... ... ... терапевтикалық қоғамдастық арасындағы негізгі айырмашылық ... мен ... ... ... ... ... ... көзқарас ең бірінші жоспарға балалар мен жасөспірімдердің
санадан тыс ұмтылыстарын анықтау ... ... Ал, ... ... әлеуметтік мінез-құлқын зорлықпен жақсарту жолымен
өзгерті жасауға тырысады». (4, 102 ... ... ... ... беру ... мен деңгейі осы елдің
жоғары даму деңгейімен анықталады. Басты ... өте ... ... ... немесе мінез-құлық аумағының ауытқуы бар бала үшін
оның ... ... ... алмаған дүниесін психодинамикалық көзқарасты
қолдана отырып, қоғамға толыққанды денсаулығы мықты азаматты қайта оралту.
Әрі британ мамандарының ... ... ... ... ... кез-келген мінез-құлық ауытқуын жөндеуге болады.
Шетелдегі «терапевтикалық қоғамдастыққа» психолог немесе педагог болып
қызметке кіру үшін жоғары білімді, әрі білікті ... қана ... ... ... ... ... қосымша курсты оқып аяқтауы тиіс. Содан соң ... қиын да ауыр ... ... көп ... конкурс және міндетті
түрдегі сынау мерзімі күтеді. (5, 59(Бұл айтылған шетелдік ... ... бала ... аса ... пен ... ең ... қажет екенін мойындаймыз.
Балалар үйлеріндегі балалардың психикалық дамуының түрліше ... ... ... гөрі ... ... ... ... айырмашылықтар көбірек әсер етеді. Өмірінің алғашқы күндерінен
бастап ... ... ... ... ... ... ... дамуынан
ерекше болатыны хақ қарым-қатынасқа деген қажеттілік бала 1 айға толар-
толмас шақта ... ... ... ... жасайтын ансының
жоқтығынан сыртқы ортадан алатын бала әсерлерінің ... ... ... сенсорлық оқшаулану, дамуды кешеуілдетеді. Атап айтқанда, қимыл-
қозғалыстарының дамуы ... ... кеш ... кей ... ... дамуы да тежеледі.
Баланың тұлға ретінде ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Мінездерінде қырсықтық,
бірбеткейлік сияқты жағымсыз ... ерте ... ... ... даму үшін ең ... оның ... ... қажеттілігі
қанағаттандырылуы қажет. Кейбіреулер оны ... ... ... ... енді біреулер өмір сүру барысында қалыптасатын ... ... ... ... бала ... ... ... депривацияның пайда болуына әкеліп соғады.
Депривация – психология мен медицинада кең қолданылатын термин. Бұл
термин ағылшынның «deprivation» сөзінен ... ... ... ... ... ... ... немесе жойылуы.
Эмоциялық депривация балалар үйінде тәрбиеленетіндер де ... ... ... түрі – ... ... – яғни ... ... және сезім мүшелері қоздырғыштараның жетіспеуі. Депривацияның бұл
түрін де балалар ... ... ... ... ... тек ... ... емес, отбасында тәрбиеленіп
жатқан балаларда да байқалады. Отбасында анасы болмаған ... ... ... ... ... аналық депривация туындайды. Психикалық
күймен сипатталады. Аталған психикалық жағдай мінез-құлықтың ... ... ... ... ... орта ... ... шектелуімен, баланың негізгі психикалық қажеттіліктерінің
жеткіліксіз ... ... ... психикалық депривация
деген өмірлік ... ... ... нақты психикалық күй.
Мұндай жағдай баланың негізгі қажеттіліктерін толық ... ... ... ... ... ... тәрбиеленетіндер көп жағдайда нашар тұқым қуалаушылық
қасиеттеріне ие: алкоголизм мен ... ... ... ... және ... патологиялар маскүнем ата-аналардан туылған
балаларда, жүктілікті тоқтату үшін ... ... ... ... балаларда түрлі психикалық ауытқулар байқалады. ... ... ... ... ақыл-ой кемістігі және
шизофрения белгілері де кездеседі.
Нәрестелік, ерте сәбилік шақтағы ... ... ... даму ... ... яғни ... балалар үйінде,
емханаларда, жабық ... даму ... ... ... ... ғалымдарды Н.М. Аксарина, М.И. Лисина, Т.М. Землянухина, Ю.Ф.
Полякова, Н.М. Щеловановаларды атап ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелентін ортаға және олармен
туылғаннан бастап жүргізілетін жеке-дара жұмыстарға, ... ... ... ... ... логопед, психолог, тәрбиешілерге
жүктелуде. Дамуында терең ... ... бар ... үшін ... әсер алатындай “сенсорлық бөлмелер” деген қолданылады. Педагогтар
ересек балалардың табиғат, саябақ, ... тағы ... ... орындарына
барып дамуына жағдайларды барынша жасайды.
Қазіргі таңның өзінде балалар ... ... ... ... ... ... жас пен 4 жасқа дейінге 462 баланың ... ... ... ... ... қол ... ... жүйке-психикалық дамулары
төменгі деңгейде.
Әсіресе екінші жастағы балалар аналық депривация жағдайында екеіндігі
анықталды.
Үшінші жаста ғана сюжетті және ... ойын ... ... Ал тіл ... келсек, тек сөзді айтуда емес, сөздік реакциялар
яғни ойлаумен байланыста бола отырып кешеуілдеп дамыған.
Л.С. Выготский атап кеткен “сензитивті” ... яғни ... ... ... ... және ... дамуда өте артта қалушылық көрсетеді. ( 6, 19(
Балалар үйіндегі балалардың даму динамикасын бақылай отырып мынандай
қорытынды жасауға ... 4-5 ... ... ... ... көру, есту
анализаторларының дамуында алғашқы ауытқуларды ... ... Ал ... ... ... ... дайындық кезеңдерінің терең артта
қалушылығы көрінеді.
Алғаш туылғаннан анадан айрылу баланың қарым-қатынасқа тапшы, ... ... ... ... жылы ... ... ... тілінің дамуына кедергі болады, ал әрі қарай оның
жеке ... ... да өз ... ... ... ... белсенділігі төмен болады, бұл бір жағы олардың сергектік күйлерін
көп жағдайда ... ... ... ... де байланысты
түсіндіріледі. Балалар үйіндегі ... ... да ... ... көрінеді. Олардың көпшілігіне қатты
қозғыштық тән: олар ұзақ уақытқа дейін ... ... ... ұйықтайды.
Оларға ұйықтарда аналық жылылық, жылу сөздері, ... ... ... ... ... алдында жалғыздан-жалғыз қалғндықтан, олардың көбісі
саусақтарын сорады, тербеледі де ұйықтайды.
Балалар үйіндегі басты мән берілу керек нәрсе ... ... ... ... ... ... қатты әсер етеді.
Мысалы, 1 жас 6 ай мен 3 жасқа ... ... ... ... ... бір күні күнделікті тәсілмен емес, ерекше түрде басқаша тәсілді
ұсынғанда, олар қатты қарсылық ... ... ... ... ... әсер ... тіпті ересек топтың өзінде баланы киіндіруге көмектескенде
“рахмет” ... бала ... ... Оны анау ... айту ... - ... столын көрсетеді.
Жеке адамның дамып-қалыптасуы, өзін ұжымда ұстауы, өзіндің “мен”
сезімінің байқалуы – балалар үйінде ... ... ... ... ... көзге түсу – осы балалардың басты құндылығы. Өзін-өзі
бағалау мен өзгелердің бағасы тестісінің нәтижелері ... ... ... ... ... ... бөліскен бала ұнайтындығын көрсетті.
Ал, бірақ өз “сатыларын” балалар жиі жағдайда таба алмайды, ... ... ... ... ... бөле ... және өздерін бағалай
алмайды.Балалар үйіндегі балалардың көңіл-күйлері жиі ... ... ... кешулер ауқымы шектеулі, ересектермен қарым-қатынаста
қиындықтар, эмоционалды күйзелістерге толы болады.Балалар үйлерінің ... орай 90(-ға жуық ... ... ... артта
қалады.Барлық тәрбиеленушілердің барлығы дерлік ... және ... ... ... ... ... ... емханадан келіп балалар
үйлеріне қабылданады. Емханада олар постгипоиялық энцефалопатия, ми ... ... туа ... ... емделеді. Әрі қарай оларға
ақыл-ой ... ... ... ... ... ... кеш дамыған деп диагноз
қойылады.
Психикалық депривация күйіне орталық жүйке жүйесі зақымдалған ... ... ... мына ... ... ... үйінде туылғаннан бастап
тәрбиеленуші балалардың психофизикалық даму көрсеткіштері өте ... ... ... ... ... да ... ... балаларға
қарағанда. (7, 58(
Осылайша, балалар үйіне қарағанда, қандай да болса, яғни ... өзі жас ... бала үшін ... орта ... және ... ... ... ол балалардың эмоционалды-еріктік және мінез-құлық
кемістіктерімен толықтырылып, дамуын тағы да ... (8, ... осы ... ... мекемелерде тәрбиелену жүйесінің
барлығы, яғни бір балалар мекемесінен екіншісіне жиі ауысу көп әсер етеді.
Бұл олар 3-4 ... ... орын ... яғни ... ... ... және 7 ... мектеп-интернатқа ауысқанда болатын жағдай.
Эмоциялық және сенсорлы депривация жағдайындағы балалардың психомоторлы
дамуында да ... ... ... болады. Жалпы танымдық
белсенділігінде баяулық байқалады. Бұл балалар материалды қиын ... ... ... бағалауын күтіп жүреді. Ойлау процестерінің
дамуында бірталай ... ... ... ... ... ... ... сипатта болады.
Балалар үйіндегі балалар көбінде ұмытшақ болады, ... ... ... айын ... ... Есептеу аймағында түсініктер мен ... ... ... ... есептеу барысында қатты қиналады,
«аз», «көп» ... ... ... ... қатысты айтатын болсақ, проективті материалдың стереотипті
интерпретациясы мен репродуктивті позициясы байқалады. Бұл, яғни ... ... ... ... баланың жеке басының дамуында шегіністер,
артта қалушылықтар бар ... ... (9, 58 ... ең ... ... ақыл-ойдың кеш дамуында да дамиды. Психиканың
дамуы – балалар жасының негізгі ерекшелігі. Баланың барлық функциялары ... ... ... ... ... Бұл ... ... оқыту әсерінен пайда болады. Олар ... ... ... ... ... Бас миы қабығында сөйлеу
орталықтары (Брак пен Вернике орталықтары) бар ... ... ... ... оқытусыз жәй ғана осы орталықтың пісіп-жетілуінен сөйлеп
кете қоймайды.
Шет елдік әдебиеттерде ... жеке ... ... гипоталамус,
ретикулярляқ формация тағы басқаларының іс-әрекеттерімен ... ... ... әрі ... А.Н. ... пен Н.П. Дубининдер
адам психикасының қасиеттерін ерекше ... ... ... ... ... ... ... болады дейді. Олар бұны
генетикалық мәліметтерге қарап, соның негізінде ... ... ... ... ... ... сөйлеу, рөлдік ойындар
арқылы және ... ... ... дейді.
Бұдан шығатын қорытынды: балалар үйіндегі балалар жаңа келіп түскенде
жоғарыда ... тек қана ... мен ... ... ала алады.Т.В.
Егорова (1973), А.Н. Цымбалюк (1974) осы ... ... ... іс-әрекет ерекшеліктері жайлы былай деп жазады: бұл ... ... ... не ... не ... ... ... сұрақтар қоймайды; олар айналадағыларды ... ... ... ... олар берілген тапсырманы
естерінде сақтап ала алмайды, алдағы іс-әрекетті болжай алмайды; оларда
еріктік ... ... жоқ; бұл ... өз ... ... ... ... үстінде бұл балалардың жұмысқа қабілеттіліктері ереже бойынша,
төмен, және ... ... ... ... соғұрлым жұмысқа
қабілеттілік төмендейді. Ал, ... ... ... ... ... Бұндай ерекшеліктер жайлы кезінде П.П. Блонский ... ... ... ... ойлауын жетілдіру мақсатында мына, яғни Л.С.
Выготский ... ... ... мағынасы мен метафараларды түсіну
әдісін қолдануға болады.
Мысалы: «темірді ыстықтай соқ», «алтын басты ... ... ... ... тағы ... Бұл әдіс арқылы бейнелік ойлауды басшылыққа
ала отырып, балалар ... ... В.М. ... В.М. ... ... ... ... сөздерді мысалға келтіре отырып, сол арқылы сөздік қорлары туралы,
аурулары жөнінде мәліметтер алуға болады.
Классик ғалым ғалым Л.С. ... ... ... дамуының екі
деңгейі жайлы былай дейді: «Психолог – даму қалпын ... ... ғана ... пісіп жетіліп келе жатқан функцияларды да ескеруі тиіс.
Тек қана өзекті деңгейді емес, әрі жақын даму аумағын да ... ... тек қана ... ... оқып ... бала дамуының мүмкіндіктерін
зерттеу өте маңызды.
1.2 Балалар үйіндегі жасөспірімдердің эмоционалды-еріктік ... ... тыс ... балалардың (балалар үйінде және интернатта
тәрбиеленушілер) дамуы жайында көптеген манандар кейбір мүгедектің түрінің
сапасы ретінде ... ... ... ... ... жеке ... ... сапасын анықтайды. Сонымен интернатта
немесе балалар үйінде тәрбиеленушілердің дамуы мен ... ... ... және ... көп ... ... жүргіз.
Олардың зерттеуінің қорытындысы ... ... ... жай ғана ... емес. Психикалық дамудың тежелуін ғана авторлар
талдап қана қоймай, ... ... ... ... дамуының сапасын
қарастырған. Осы тұрғыда қазіргі кездегі психология мен педагогика ғылымы
баланың психикалық ... ... ... ... қорын, мінез-
құлық ерекшеліктерін, ересектермен және қоршаған ортамен ... ... ... береді. Баланың жеке адам ... ... ... әр жас ... ... ... және де сол ... оның
психикасының сапасы көрінеді. Ал ... ... ... ... ... ... ... қарағанда психиканың
басқа заңдылықтармен ерекшеленеді. Баланың психикасының дамуына, жеке адам
болып қалыптасуына оның біріккен ортасы үлкен ... ... Сол ... ... ... де ... бір өмір сүру ... құрайды.
Демек, жанұяда тәрбиеленген балалар өз қоршаған ортасында туыстық
бауырмашылық ... ... ... және ... ... ... ... Балалар үйінде тәрбиеленушілердің үлкендермен қарым-
қатынасы, өмірлік ... және ... ... ... ... яғни сертті дәрежесінде түсіндірілген. Демек, балалар ... ... ... жалпы беталысы мынадай: олардың
эмоцианалдық фоны ... ... Бұл ... ... ... ... ... тиіс. Бұндай жетімхана секілді мекемелерінде
балаларды тәрбиелеу және басқа да ... ... ... ... дамымауына әкеп соқтырады. Осы тұрғыда ... ... ... мен ... ... балалардың уайымдау
қажеттілігін салыстырмалы түрде зерттеген. ... ... ... ... ... ... адамдарға уайым сезімін ... емес ... ... ... олар басқа адамның сезіміне
жауап беруде туындайтын реактивті ... олар үшін ... ... Ал И.А. ... эксперименталды зерттеуінде ... тек ... ... ... қана емес, сонымен қатар олармен
серіктес ретінде өз сезімдерін белсенді ... ... ... ... ... дамытудың қажеттілігі балалық шақтан-ақ қалыптасып ересек
кезеңде дамыған қалыпта болады. Осындай бала мен ересектердің өзара қарым-
қатынасын ... үшін ... ... ... ... ... ... ойын ашып айта алатындай, сезімін толық жеткізе алатындай жағдай
туғызу қажет. Қорыта келе, И.А.Залысинның зерттеулерінде ... ... ... ... ... ... сөз ... қозғалған.
Балалар үйіндегі тәрбиеленушілер өздерінің бағасын жеткізе алмайды, олардың
өз ... ... де ... ... ... ... да ... сезімін ашу үшін оларға жылы мереймен қарау қажет.
Сол сияқты балалар ... ... ... ... ... мен ... былай деп жазады: “Балалар үйінде
тәрбиеленушілер ... ... ... агрессиялық зейінді
аударады”. Қарым-қатынас барысында туындайтын кикілжің ... ... ... тәрбиеленушілер өздеріне жауапкершілікті артпайды, өздерінің
мәселелерінің шешілу жолдарын қоршаған ортадан күтеді. ... ... ... ... ... ... өз ... мойындау алмаушылық
сезімдері осы мекемеде тәрбиеленуші балалардың бойында ... ... ... ... Бұл аталған ерекшеліктер “қорғаныш ... Олар қиын ... ... ... ... ... ... де өкпе сезімін туындатын жауапкершілікті басқаның мойына
артады. Бұл көрсетілген ерекшеліктер жетім балалардың эмоционалды ... ... ... Яғни ... бұл ... қоршаған орта
кінәлі ме? деген сұрақ ... ... ... ... ... ... ... екендігі барлығымызға да белгілі (ішкілікке
салыну, ата-анасының дүние салу, материалдық ... ... ... ... ... қалуы сияқты жағдайлар). Бұл
факторлардың өзі қоғамдық ортаға ... ... да аз ... Бұл
жайындағы мәселелер XVIII ғасырдан бастап ... ... ... 1760 жылы ... сұрақты шешуде конкурс ... ... ... ... ... ме, әлде ... ақша ... тәрбиелеген дұрыс па?» Сол кезеңде көптеген ... ... ... ... мекемелерде тәрбиеленген дұрыс деген
шешімге келеді. Осы жерде швейцарлық ұлы ... ... ... болады. Яғни осындай идеяның туындауына ... сол ... ... топқа бөлген. Осы ситуацияның өзгерісі XX ... ... ... ... ... ... тәрбиеленушілер саны арта түсті.
Жетімдерді тәрбиелеудің тарихы адам тарихы сияқты көне боллып келеді.
Оларды ... ... ... ... ... ... көп уақытты
құрайды. Ал, жетімдер жайлы ғылыми зерттеулер тарихы және интернеттегі
шарттардың ... ... тым ... ... ... ... көмек жайлы біз сөз қозғауымызға тура келеді. Ол ... ... ... көз ... өтіп жатқан мәселелерімен ... Яғни бұл ... ... ... таңда ең қажетті
өзекті мәселе болғанымен де ол жайанда ғылыми зерттеулер аса мол ... ... ... ... ... ... алғашқы
психологиялық зерттеулер ХХ ... ... ... Бұл
жылдары психоаналитикалық теориялардың ықпалымен психология ... ... ... Яғни бұл бала ... кездесетін жеке
адам болып қалыптасу ... ... ... ... де бұл ... ... эмоциясының (негативті) кері дамуы ана мен
байланысының ... ... ... ... жағымды эмоциясының
дамуына ананың балаға деген қатынасы ... ... ... ... ... ең ... ... Веналық бапалар психологиясы
мектебінде қарасытырылған. Ол мәселені қозғаған Ш. Бюллер болып табылады.
Дәл осы ... ... осы ... ... кең ауқымды зерттеу
жүргізушілерді атап өтетін ... Р. ... Дж. ... және де ... Олар балалардың психикалық, депривациялық проблемаларын
зерттеудің ... ... ... ... да бұл ... ерте депривацияны ... ... ... сол ... ... балалар үйінде тәрбиеленушілердің
психологиялық мәселелері күнен күнге арта түсуде. ... ... ана ... ... қатынастың аздығынан немесе ... ... ... ... ғажап емес.
Жетімханадағы балаларды эмоционалды өмірінің ... ... ... ... мен ... бейімделудің бұзылуына әкеп
соқтырады. Мұндай жағдайда жатақханадағы балалардың эмоционалдық жағдайының
тым жоғары немесе тым төмен ... мен ... ... ... өзін ... немесе тым төмен түсіріп жіберуін көрсетеді. Өзін-өзі қатты сүю жеке
адамның психикалық ... ... ... ... да ... да эмоционалды, ерікті, тілдік қимыл-қозғалыстың сонымен қатар
әлеуметтік жетіспеушілік мәселелері туындайды. ... ... ... ... роцестерінің дамымағандығы анық байқалады. Сондықтан ... өз ой ... ... ... ... ... Сондай жағдайларға
байланысты балалардың мінез-құлқы мен эмоциналды дамуының ерекшеліктерін
атап көрсетпес бұрын, олардың эмоционалды ... мына ... ... ... болады. Мысалы, Люшер тестісі, «Үй, ағаш, адам» т.б ... ... ... депривацияның, дисстрестің, түзету
нұсқасын табуымызға болады. Сонымен қатар эмоция және сана ... ... ... ... ... туады. Психотравмалық
жұмыспен айналыса отыра ... ... ... ... ... және ... ... жайлы, сонымен қатар ішкі
қобалжулар мен уайымдарын қажетті ... ... ... ... ... ... еріктік аумағы мен сенсорлы жүйесінің дамуын
іздестіруге ... Және де ... ... ... процесінде
жүргізуге мүмкіндік туады. Қазіргі таңда психолог, педагог, психиатр
мамандары жетімдер қоғамы ... сөз көп ... ... ... жетім
балалардың өз қоршаған ортасымен ересектермен байланысындағы кездесетін
мәселелер жайында сөз қозғаған. ... ... ... ... ... ... ... бұзылуы олардың отбасын ... ... ... ... ... ... ... аумағының дамымағандығы баланың ішкі дүниесінің дамуының
(негативті) кері ... ... ... ... балаға
психоэмоционалды реабилитация өзіндік өмір сүруіне жағдай туғыза ... ... ... ... ... ... ... – қарапайым жалпы білім беретін ... ... ... болып табылады. Алайда әдістемелерді таңдауда ... ... ... ... ... әсер ... келеді. Әсіресе ол (коррекциялық) түзету-дамыту жұмыстарына байланысты
болып келеді. Жетім балалармен ... ... ... сәйкес әдістемелерді
табу қиынға соғады. Отбасында тәрбиеленген ... ... ... ... ... ... балаларға көбінесе сәйкес келе
бермейді. Өйткені олар кейбір ойын, жаттығудың мағынасын ... ... шешу ... ... ... ... та интеллектке қатысты
тапсырмалар көбінесе баланың ойлау, ес, сөйлеу, ... ... ... Кей ... мұндай тапсырмаларды шешу барысындағы
баланың көңіл-күйінің өзгеруі, ... ... ... уайымдаудың туындау
бала психикасының дамуын тежеп отырады.
Сондықтан да әдістемелерді қолданудың ең тиімді жолы ол ... ... ... ... құм ... ... ... табылады. Сонымен бірге балаларға сурет, коллаж, пластинкамен ... ... ... ... ... вербальді және вербальды емес
интеллектісін ... Яғни бұл ... ... баланың жеке ерекшелігі
мен «мен» қасиетін анықтауымызға болады.
3. Балалар үйіндегі ... мен ... ... ... ... психология ғылымында балалық шаққа ... ... ... ... және когнитивтік
негізге сүйенеді. Яғни бұл ... ... ... мен ... ерте пйда ... тығыз байланысты. Қажеттіліктің негізінде
жатқан эмоционалды байлнасты ... ... ... ... ... ... болады. Осыдан кейбір мінез–құлықтың формасы
қалыптасады. Бұл ... ... ... ... ... саты
бойынша, ана мен баланың өзара байланысы коммуникацияның негізгі амалының
бірі эмоциямен алмасу болып ... ... адам ... ... сыртқы әлеммен қарым-қатынасқа түсуге блатынын белгісі болып табылады.
Әдетте баладағы эмоционалды байланыстың ... ... ... ... ... үнемі қатысуда болатын ана деп түсіндіріледі. Алайда қазіргі
кезде, әртүрлі себептерге байланысты балалар үйінің көпшілігінде ... ... ... ... тәрбиеленушілердің эмоциясы ересектермен қарым-
қатынасқа және олармен байланысқа түскенде ... ... Яғни ... ... эмоциялық сезімін тудыру олардың ересектермен,
тәрбиешілермен, сол мекеменің байланысында көрінеді. Бала ... ... ... ... атмосфералық климатына байланысты,
сонымен ... ... ... деген қатынасының бауырмашылығына
байланысты ... ... ... ... ... тәрбиеші тікелей әсер
етіп отырады. ... ... ... ... және ... ... ... ықпалы зор. Демек, баланың ішкі ... ... ... ол - тәрбиеші деп білеміз.
Адамдардың бір-бірімен өзара мен байланыс процесінде ... ... ... ... өте ... ... бұл
аспектінің маңыздылығы ересек пен бала арасындағы ... ... ... ету ... ... қажет етеді. Барлығымызға мәлім жағдай ол
баланың эмоциясының ... ... ... ... ... ... яғни
баланың анамен немесе ересекпен байланысы. Ананың қабілеттігі баланың
танымдық ... ... етуі ... табылады. Яғни анасымен қарым-
қатынаста бала анасында туындаған эмоцияны өзінде бейнелейді. Қандай да бір
ситуацияның туындауы эмоцияның ... ... ... Сол ... бала ... ... туындайтын эмоция ситуацияны шешу ... ... шешу ... ... ... біле отыра бала өзін
қауіпсіз сезінеді. Қайғы және өкіну эмоциясы ата-ана және ... ... ... ... ... бұзылысы бар балалармен көп жылдық
психотерапиялық ... әр ... этап ... ... ... ... дамуының шартының өзгерісіне байланысты болып ... Яғни ... ... және ... ... ... ... шаққа дейінгі аралықта жүргізіледі.
Жағымды эмоцияны тудыратын, бала өзін толық ... ... ... ... ... ... жылы ... білдіруі, амандасуы;
- ересек адамның балаға жеке көңіл аударуы, онымен бірге ойнауы оған
бір нәрсені үйрету немесе көмектесу;
Балада ... ... ... ... ... ... ... үстіндегі баланға көңіл аудармай
ересектің кетіп қалуы;
- ересек балаға зейін аудармай басқаға зейінің аудару ... өкпе ... ... ... ... баланы жұбатудың, физикалық қатынастың ... ... ... ... ... ... тиімі шегі, қиын тапсырма беруі ... мен ... ... ... ... ... ... ересектер мен бала қарымқатынасында жағымды және
жағымсыз эмоцияны тудырып ... ... ... қалай қарауы немесе
оның қатынасы жауап ретінде балаға да сол ... ... ... ... ... депрессиясына қарағанда ана эмоцияналды
депрессиясының деңгейі жоғары. Көп балалар балалар үйіне ... ... ... ... әке шешесінің қайтыс болуымен, бірі әке ... ... ... ... ... ... олар әртүрлі күйдегі
күйді кеше отыра эмоцияларын тудырып отырады.
Ал туылысынан бұл мекемеге өткізілген ... төрт ... ... аз
уақытта ғана тұратын болғандықтан бір ортаға толық бейімделмес бұрын екінші
ортаға бейімделіп ... ... да ... ... ... түсінігінің дамуы бойынша ешкімге сенбеу керек деген пікірді
көрсетеді. Олардың ойынша пікір тағы да ... ... алып ... ... ... адамдармен терең қарым-қатынаста болуыды
қаламайды.
Жетім балалар үшін ең ауыр ... ... ... ... ... болып табылады. Оның кейбіреулері ол ... ... ... Бұл ... олар үшін жай ғана ... ... ... үйінен
кейінгі түлектердің өзіндік өмір сүру жағдайлары психологтың да ... ... ... ... мынадай сұрақ туындайды, балалар үй
қабырғасында тұрып жетім жасөспірімнің өмірге жақсы ... не ... ... Демек ол қатал ережеге бағынған, дағдыланған, өзіндік ... ... жоқ: ... ол өзін ... ... ұстаса, онда оны тиісті
жазамен жазалайды”. Мысалы, “менің болашақ жанұямның ... ...... ... үйі ... ... он жеті ... жасөспірім былай деп
жазады: “Біз әйеліміз екеуіміз азанғы асты ішіп болған соң, балаларымызды
үйге тастап серуендеуге шығамыз одан ... соң ... асты ... түскі
ұйқыға кірісеміз ал, кешкі уақытта біз отбасымызбен ... ... ... бұл ... біз ... ... бір мезеттеде жалғыз ... ... яғни ол өзін ... ... ... ... болуын қаламайды. Және де ... ... ... бір адам ... үшін жалығуды іш пісуді жалғыздықты
білдіреді. Сонымен қатар ... ... үшін ... ... ... алыс және ... ... көрінеді. Қорыта айтқанда балалар үй
қабырғасынан кетуші түлектер дұрыс өмірлік жолды ... білу ... ... әсер ... оның ... тәжірибесі.
Бірінші бөлім бойынша тұжырымдама, бұл ... ... ... ... ... теориялық мәселелері жайлы және де балалар
үйінің пайда болу тарихы жайлы ... ... ... үйі ... ... ... кезде аздығы барлығымызға да мәлім. Балалар үйінде
тәрбиеленген балалардың психологиялық дамуы педагогика және ... ... ... ... ... ... ... психологиясы және
олардың әлеуметтік ортада дамуы баршамызды да қызықтыратын, толғандыратын
мәселенің бірі. Демек, бірінші ... ... ... ... мен
қатар олардың эмоционалды-еріктік ерекшеліктері мен ... ... сол ... ... мен қызметкерлермен қарым-
қатынасы жайлы материалдар жинақталды. Жалпы қорытындылап айтқанда, балалар
үйінде тәрбиеленуші жасөспірімдердің психологиялық ... ... ... ... ... толық материалдар
жинақталып, өңделді.
Күрделі ситуацияны дұрыс таңдау
|Жетімханадағы түлектің ... ... ... ... болу |
|себептерінің бірі өмірлік ... ... ... ... және ... |
|негізінде таңдаудың дұрыс болмауы. |
| ... ... емес ... ... және ... емес ... болуы. |
| ... ... ... ... және анализдің жоғары сапасы |
|графикалық ... ... ... іс-әрекетте негізделеді. |
| ... ... ... түрі – ... ... |
| ... ... ситуацияның бейнеленуі. |
| ... ... ... ... ... |
II ... ... үйінде тәрбиеленушілердің эмоционалды-еріктік
ерекшеліктерін зерттеудің эксперименталды бөлімі
2.1 Эксперименталды зерттеу ... ... ... ... ... Психикалық көңіл-күйдің диагностикасы.
Эмоциональді күйдің бағалануы.
Ө.Б.К (С.А.Н) әдісі.
Эмоциональді ... ... ... ... ... Олар ... ... мінез-құлықтық және олардың ... ... ... және ... ... ... ... өлшеу үшін САН әдісі қолданылады. САН ... - ... А - ... Н – Настроение.)
Яғни қазақ тілінде К.Б.К – көңіл-күй, белсенділік, кейіп деген ... Бұл тест ... ... ... ... ... ... арналған. САН әдісі шкала бойынша жүргізіледі. Шкала индестен
тұрады. Мысалы:
( ... және ... ... ... ... кері мағынасын
білдіреді. Яғни қимыл-қозғалыс, жылдамдық, темп, күш, денсаулық сонымен
қатар, эмоциональді күйдің ... ... ... ... ... ... ... қажет. Осы сандарды өңдеуде келесі ... 3 ... ... ... ... төменділігі мен көңіл-күйдің ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Осы көрсетілген
ұпайлар арифметикалық орта есепппен ... ... ... ... , ... ... жеке ... Яғни бұл әдіс
мына тест бланкісі арқылы жүргізіледі.
Мақсаты: Адамның көңіл-күйін, ... , ... ... ... ... ... ала ... түрінде дайындалған
зерттеу парағы беріледі, зерттелінуші сол кесте бойынша ... ... ... дәл сол ... ... белгілейді.
Қажетті құрал-жабдықтар: Зерттеу парағы, қалам.
Уақыты: 15минут.
Әдістің коды ... ... ... - 1, 2, 7, 8, 13, 14, 19, 20, 25, ... бойыншы құрастырылған сұрақтар - 3, 4, 9, 10, 15, 21, 22, ... ... ... ... – 5, 6, 11, 12, 17, 18, 23, 24, 29, ... ... ... тестісі.
Мақсаты: Адам бойындағы түрлі негативті мінез-құлық типін ... 15 ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді,
соны бағала. Жауап беру бланкісіне «иә» деп жауап ... ... ... ... ... эмоция реакциясы бойынша белгіленген рет сандарын сана
график ... ... ... ... ... ... |1 |-9 |17 |
| ... | | | ... ... ... ... ... ... |Шамамен |Шамамен ұлғаяды.|Жоғарлайды. |Стимул береді.|
| ... | | | ... ... ... ... ... |
| | | | ... |
|Жасыл |Белгісізден |Белгісізден ... ... |
| ... |төмендетеді. |төмендетеді. |ұстатады. |
|Көгілдір. ... ... ... |Бәсеңдетеді. |
|Көк. ... ... ... ... |
| | ... | | ... |Қатты |Қатты ... ... |
| ... ... ... ... ... әдістеме: «Өз эмоцияңды қалай басқару керек?» минилекция.
Мақсаты: эмоцияны басқаруға үйрету.
Уақыты: 10 минут.
Негативті эмоцияны қалай ... ... ... ... ... ... ... арылу. Егер сен бір
жағымсыз эмоцияңнан арылғың келсе, онда жастықты ұр, бет ... ... да сық. Ашу ... иық, қолдың жоғары бөлігінде және саусақтарда
жиналады. ... ... ... ашу күші ... ... ... ... арылу қандай да бір спорт түрімен айналысуда шығады. Сондықтан
да нағыз спортшылар дене және жан ... ие. ... ... ... мол. Қиын ... серуен жасау, өзен ағысына және ... ... таза ... тыныстау көп көмектеседі. Тыныс алу мен оны
шығару миға баратын импульстар ағыны жақсарып, ... әсер ... ... ... алу қажет. Табиғат біздің миымызға түсетін психикалық
ауырлықтан ... ... ... ... мен күлкіні берген. Күлкі жүйке
жүйесінің ерекше қорғанышы. Ол ... ... ... ... ... ... мен ... емдік қасиеттері бірігеді. Ал ені эмоцияны
реттейтін бірнеше жаттығулар жасаймыз.
1. Бас бармақты ... ... ... ... жаймен ішке жинап,
жұдырығыңды қыс. Сосын жұдырығыңды біртіндеп босатып, ... 5 рет ... Енді осы ... ... ... ... ... арттырады.
2. Екі грек жаңғағын алақанда айналдыр. Екі ... ... ... ... бөбек саусағыының басына массаж жаса.
4. Жаңғақты кішкентай бөбек ... ... ... ... 3 ... ... ... жасаңыз.
№5 әдістеме: Эмоционалды көңіл-күйді өзіндік бағалау әдістемесі.
(Е Уэссман және Д. ... ... ... ... ... өте ... әдіс түрі
болып табылады. Яғни бұл әдістемені ағылшын психологы А.Е Уэссман және ... ... ... Оның ... ... қысқартылған түрі қарастырылады).
Зерттелінушіге нұсқау ... ... «Осы ... ... ... ... өзіңіздің дәл қазіргі күйіңізді сипаттап
бере алатынын ... ... ... ... ... 1 — Ө ( ... бағалау)
«Сабырлық –қорқыныш» ( индивидтердің өзін-өзі бағалауы-
И 1 түсіндіру нөмеріне теңеседі. П2 П3 П4 ... ... ... ... ... ... – С ... «Күш –қуаттық – шаршағандық»
П3 – С «Көтеріңкі жабырқаулық»
П4 – С «Өзіне ... ...... сезімі
П5 – С суммалық (4 шкала ... ... ... ... И5+ ... +И4 – И1 И2 И3 И4 – сәйкес келетін шкаласының индивидуалды мағынасы.
Барлық шкаласы бойынша белгілеу тізімі.
«Сабырлық –қорқыныш»
10. ... ... ... тым ... ... байсалдылық.Өзіме жиі сенімдімін және қобалжымаймын.
8. Толық амандылықты сезінемін.
7.Толығымен сенімдімін және ... ... ... ... Мені ... ... ... сенімдірек сезінемін.
5. Аздап уайымдаймын, өзімді қысыңқырап сезінемін.
4.Кейбір ... ... ... ... немесе неврозды,
тітіркенемін.
3. Сенімсіздік, белгісіздермен толық зақымдалу, қорқыныш.
2. ... ... ... ... ... ... адасқан. Пайымдауды жоғалтқан. Рұқсат емес
қиындықтармен ... ... ... ... ... өмір ... қабілеттілік, күш-қуаттың молдығы, іс-
әрекетке үлкен талпыныс.
8.Күш-қуаттың көптігі әсер етуге күшті қажеттілік.
7.Өзімді жаңадан сезінемін, өз қорымда ... ... ... ... сезінемін, шамамен сергектік.
5.Аздап шаршадым.. Жалқаулық. Күш-қуатым жетпейді.
4.Жетерліктей шаршадым. Қорымда күш-қуатым аздап қалды
3.Молынша шаршадым. Әлсіздік.
2.Мұңлымын. Әрекет ... ... ... ... ... ... Керек десең, өзіндік болмашы жігерге шамам келмейді.
«Көтеріңкі ... ... ... ... ... ... Көтеріңкі көңіл-күйдегі қозу. Қуаныш.
8. Жанның жайлы орналасуындағы қозу.
7. Өзімді өте жақсы сезінемін.
6. Мен өзімді жетерліктей ... ... Бір ... Өзімді аздап жабырқай сезінемін.
4. Көңіл-күйім жабырқаулы және кішкене мұңды.
3. Қайғылы және жабырқаулы мұңды. ... ... Өте ... ... ... нашар сезінемін.
1. Депрессия аймағы мен қайғы жабырқаулы. ... да қара ... сұр ... ...... Мен үшін ... емес ... жоқ. Не қаласам да, барлығын жасай аламын.
9. Өзіме деген үлкен сенімділікті ... ... ... ... ... өте сенімдімін.
7. Мен өз қабілеттілігімнен өз болашағымды жетерліктей жақсы сезінемін.
6. Өзімді жетерліктей компетентті сезінемін.
5. Менің ептілігім мен ... ... ... деп ... ... жетерліктей қабілетсіз деп есептеймін.
3. Өзімнің әлсіздігім мен қабілетімнің жеткіліксіздігіне жабырқаулымын.
2. ... ... және ... етіп ... ... ... іске ... әдістеме: Ерік-жігерді зерттеуге арналған тестісі.
Ерік - Өмірлік мақсатқа жетуде қиындықты ... ... ... ... мен ... Адам ... ... бірнеше бағыт арқылы жүреді. Еріксіз психикалық ... ... ... Адам ... эмоционалды-ерікті сапасының өнімін
және мінез-құлқын , ... ... ... ... оны ... ... өзіндік реттеу нәтижесінде өзінің алдына болашаққа
мақсат, ерік-күшін жұмсауға ... ... ... ... ... ерік-жігерді зерттеуге қатысты бірнеше методикалар өңделуде. Ал
бұл ... ... ... ... жүргізілу нұсқасы.
Тест 20 сұрақтан тұрады.Әр сұрақтың алдын-ала стандартталған ... бар. Әр ... ... ... ... ... ... аласыз. Өз таңдауыңызды бланкіге бегілеп қойыңыз.
Зерттелуші жауабының ... ... ... ... ... | | |
| |1 |2 |
| 2. ... ... сезінемін| 9 8 7 6 5 ... ... ... |
| |4 3 2 1 | |
| 3. ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | |
| 4. ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | |
| 5. ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... Көңіл-күй-ң жақсы болуы| 9 8 7 6 5 | ... ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... Күштің толық болуы | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... ... 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... Қуанышты | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... ... | 9 8 7 6 5 | ... |
| |4 3 2 1 | ... Жаңа ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... ... ... |
| |4 3 2 1 | ... ... ниеттілік | 9 8 7 6 5 ... ... ... |
| |4 3 2 1 ... ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... Шыдымды | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... қиын. | 9 8 7 6 5 ... ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... |
| |4 3 2 1 | ... ... | 9 8 7 6 5 ... ... |
| |4 3 2 1 | ... ... ... | 9 8 7 6 5 ... ... |
| |4 3 2 1 | ... Б
Ситуациялық үрейді өзіндік бағалау шкаласы.
|№ |Ұсыныс |Жоқ, | | | |
| | ... ... ... |Дәл |
| | ... ... | ... |
| | ... | | | |
|1 |Мен ... | 1 | 2 | 3 | 4 |
|2 ... ештеңе де қорқыта алмайды. | 1 |2 |3 |4 |
|3 |Мен ... ... |1 |2 |3 |4 |
|4 |Мен ... ... |1 |2 |3 |4 |
|5 |Мен ... ... ... |1 |2 |3 |4 |
|6 |Мен ... ... |1 |2 |3 |4 |
|7 ... ... ... |1 |2 |3 |4 |
|8 |Мен ... ... сезінемін |1 |2 |3 |4 |
|9 |Мен ... ... |1 |2 |3 |4 ... |Мен ... ... сезінемін |1 |2 |3 |4 ... |Мен ... ... |1 |2 |3 |4 ... |Мен ... ... |1 |2 |3 |4 ... |Мен ... орын ... |1 |2 |3 |4 ... |Мен ... ... ... |1 |2 |3 |4 ... |Мен өзімді қысыңқы сезінбеймін. |1 |2 |3 |4 ... |Мен ... |1 |2 |3 |4 ... |Мен уайымдаймын |1 |2 |3 |4 ... |Мен тым ... және мен |1 |2 |3 |4 |
| ... ... | | | | ... ... ... |1 |2 |3 |4 ... ... ... |1 |2 |3 |4 ... ... ... Егер мен ашулансам, қол жұмсап жіберуім мүмкін.
2. Заттарды лақтыратындай ешқашан мен ... ... Мен тез ... ... ... Егер мені дұрыс, жиі жақсылап өтінбесе, өтініш орындамаймын.
5. ... ... ... ... қатыгез сияқты.
6. Басқалар менің сыртымнан мен туралы не айтатынын білемін.
7. Егер басқалар ... ... ... мен ... бас
тартпаймын.
8. Егер біреуді алдаған кезім болса, мен ар-ұжданымның алдында ... ... ... ... ... мен қол ... ... емес сияқтымын.
10.Мен ашуланғанда, есікті сарт етіп жабамын.
11. Кейде адамдар мені ... ... ашу ... ... Егер маған орныққан ереже ұнамаса, мен оны бұзғым келеді.
13. Кейде мені қызғаныш мазалайды.
14. Көп адамдар мені ұнатпайды деп ... ... ... ... ... ... етемін.
16. Кейде менің ойыма өзім ұялатын ойлар келеді.
17. Мені төбелеске дейін жеткізуге қабілетті адамдарды білемін.
18. Кейде мен ... ... ... ... Мен өзімді жиі атылуға дайын оқ ретінде сезінемін.
20. Егер біреу өзін бастық сияқты көрсеткісі келсе, әрқашан мен ... ... Мені ... ... жек ... адам ... Көбі ... қызғанышпен қарайды.
23.Егер мен қатты ызалансам да, балағат сөзге жақындамаймын.
24. Жұмыстан қашатын адамдар өздерінің ... ... ... ... ... ... қол жұмсаса да мен сирек жауап қайырамын.
26.Қатты ызаланғанда бірінші қолыма түскен затты алып, сындырғанымды
есіме ... ... ... ұнамсыз адамдарға қатынасым дөрекілеу.
28. Маған бұйрық беріп сөйлесе, ештеңе ... ... ... ... ... ... тырысамын.
30. Кейде мені мазақ қылатын сияқты.
31. Егер мені біреу ... мен ол ... не ... айтуға
дайынмын.
32. Өз ата-анама көмек тигізбегенім үшін ... ... ... ... қол ... мен оған ... ... Дау барысында мен жиі дауысымды көтеремін.
35. Кішкентай нәрсеге бола ... ... ... ... ... көрсетсе, мен қалайда болса
менменсіп кетпеуіне жағдай жасаймын.
37. Мен әрқашанда жақсы еңбегіме лайықты баға ала ... ... ... зиян ... ... жоқ.
39.Мен жиі адамдарды жәй ғана қорқытқанмен, оны орындамаймын.
40. Мен ... ... ... ... ... ... ... норма
2
1
ФА ЖА Т Ө ... ... ... ұлдар нәтижесі.
6
5
4
3 норма
2
1
ФА ЖА Т Ө ... ... ... ... ... ... эмоционалды-ерікті
ерекшеліктерін анықтауға арналған зерттеу жұмысының нәтижесі
6
5
4
3 норма
2
1
ФА ЖА Т Ө ... ... ... баға беру және ... ... ... ... және олардың ісәрекетін
ұйымдастыру.
Тәрбиеленушілердің ақпарат алмасу мен көзқарастарының қалыптасуы.
Тәрбиелеу әдістемесінің топтамасы
Тәрбиелеу шарттарын ұйымдастыратын коллектив,әлеуметтік топ.
Тәрбиеленушінің өмірлік ... ... ... ... құрал
Символдар

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Magic planet қонақ үйіндегі тіркеу тәртібі жане қонақтарды орналастыру22 бет
Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру73 бет
Алматы облысының шекара маңы аумағының экономикалық – географиялық байланыстарының дамуы (Панфилов ауданы мысалында)56 бет
Ақтау қаласы аумағының топырағын экологиялық-мелиоративтік бағалау және көгалдандыру мәселелері112 бет
Бала ойы және оның ерікті дамытудағы мәні31 бет
Балалар үйіндегі оқушыларды рухани адамгершілікке тәрбиелеу48 бет
Болымсыздық мағынаның эмоционалды-экспрессивті реңкін көркем шығарма тіліндегі мысалдар арқылы дәлелдеу38 бет
Еріктің дамуы және оны тәрбиелеу18 бет
Жасөспірімдердің ерікті зейінінің өзгеру динамикасы30 бет
Жеткіншек жасындағыларда кездесетін эмоционалдық үйлеспеушілікті диагностикалау және коррекциялау100 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь