Қазақстан Республикасындағы діни экстремизмнің әлеуметтік-құқықтық және криминологиялық сипаттамасы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

І . тарау. Қазақстан Республикасындағы діни экстремизмнің әлеуметтік.құқықтық және криминологиялық сипаттамасы.
1.1 Діни экстремизмді зерттеудің теориялық және әдістемелік негіздері ... ... .14
1.2 Діни экстремистік бағыттағы қылмыстардың ахуалы, құрылымы және
динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
1.3 Діни экстремизмнің таралуы мен дамуының себептік.факторлық
кешені ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
1.4 Діни экстремистік бағыттағы қылмыс жасаушы тұлғалардың криминологиялық сипаттамасы және оның типологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53

ІІ .тарау. Қазақстан Республикасындағы діни экстремизммен күресудің криминологиялық және құқықтық аспектілері
2.1 Діни экстремизмді ескерту, алдын.алу және оның жолын кесудегі құқық қорғау органдары әрекетінің тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61
2.2 Діни экстремизмді алдын.алудағы мемлекеттік ұйымдар мен қоғамдық құрылымдардың жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 75

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..88

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 93
Кіріспе

Диссертацияның жалпы сипаттамасы. Бұл диссертацияда Қазақстан Республикасындағы діни экстремизммен күресудің криминологиялық аспектілері зерттелінеді. Халықаралық және Қазақстандық нормативті құқықтық базаның діни экстремистік бағыттағы қылмыспен күрес саласындағы талдауы жасалынады, діни экстремизнің әлеуметтік-құқықтық және этно-психологиялық құбылыс ретінде криминологиялық сипаттамасы ашылып, оның категориялық аппараты қарастырылады. Зерттелетін құбылыстың пайда болып, дамып, таралуына негіз болатын факторларды зерттеу негізінде діни экстремистік әрекеттерді күштермен, құралдармен, әдістермен және ішкі істер органдарына тән қызметтермен алдын-алудың жалпы шараларының дифференцияланған жүйесі ұсынылады.
Зерттеу тақырыбының маңыздылығы. Кеңестік Одақтың ыдырауы нәтижесінде, мемлекет тәуелсіздігінің жариялануы Қазақстан Республикасында демократиялық, құқықтық институттардың, ашық нарықтық экономикалық және әлеуметтік қорғаудың тиімді жүйесі бар әлеуметтік мемлекет пен дүнияуи азаматтық қоғамның құрылуына негіз болды. Қазақстан Республикасы әлемдік қауымдастыққа халықаралық-құқықтық қарым-қатынастардың толыққанды субьектісі ретінде кіреді. Аталған жиынтық бүкіл елдердің бейбіт өмір сүруін қамтамасыз ететін жоғары әлеуметтік құндылықтардың сақталуына және әлемдік қауымдастықты сақтау мен дамытудың жаңа жолдармен анықтайды.
Соңғы 17-18 жылда Орта Азия аумағында жалпы экстремизм түрлерінің қаупі күшейді. Тәжікстан, Қырғызстан, Өзбекстан және ішінара Қазақстан Республикаларындағы әртүрлі экстремистік бағыттағы ұйымдар тарапынан болған жағдайлар, жалпы экстремизмнің түрлерінің, оның ішінде діни экстремизм құбылысын зерттеудің маңыздылығын көрсетеді. Аталған Республикалардағы нақты қалыптасып келе жатқан әлеуметтік-саяси ауыртпалық Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің қажетті шаралардың жасау керектігін айқындайды.
Кез-келген қоғамның діни, ұлттық, саяси қарсылықтары экономикалық қиындықтарды бұзып шыға отырып, жалпы экстремизм түрлерінің идеологтары оларды жанжалды тұтандырудың құралы ретінде пайдаланып, Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіреді.
Діни экстремизм өте ауыр әлеуметтік-құқықтық және этно-психологиялық мәселе бола отырып, көпаспектілі болып табылады. Яғни діни артықшылық, діни алауыздық, жеккөрушілік, дінді саясаттандыру сияқты ең шеткі қисынсыз көзқарастары мен әрекеттері арқылы пайда болатын қоғамға қауіпті құбылыс болып табылады.
Осыған байланысты, Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев айтып өткендей, « Экстремизм Қазақстанда кең ауқымда пайда бола қоймаған құбылыс, алайда конфессионалдық тұрақсыздықтың бізде де бой көтеруінің белгілі бір қаупі бар. Әрине, егер осы қауіпті өз уақытында сезініп алдын алмасақ ». Қазақстан Республикасы Президентінің болжамдық көзқарасын Н.М. Әбдіров былай нақтылай түседі: « экстремизмге қарсылықты іске асыруда кешенді және жүйелі жол қажет. Сонда реттеуші ғана емес тиым салушы да шаралар қарастырылатын еді ».
Көпконфессиялы Қазақстан үшін діни экстремизм құбылысы ішкі және сыртқы саясаты үшін бірдей ауқымды маңызға ие.
Криминологияның, қазіргі саясаттанудың және саяси әлеуметтанудың шеңберінде соңғы жылдары діни экстремизмнің мәні мен мазмұнына қатысты ғылыми пікірталастар белсенді жүріп жатыр. « Діни экстремизм » ұғымы тек әлеуметтік ғылымдардың түсініктік аппаратында ғана емес, БАҚ –да белсенді қолданыла бастады. Осындай әр түрлі түсінік мемлекеттік органдар мен үкіметтік емес ұйымдардың діни экстремизм мен оның пайда болуына қарсы тұруда белгілі бір қиындықтар тудырады.
Діни экстремизмнің пайда болып таралуына ықпал ететін факторлар мен себептерін ашуға бағытталған зерттеулер бақылау шараларының жүйесін ұйымдастырып, жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Осыған байланысты ішкі істер органдары арқылы діни экстремистік әрекеттің алдын-алудың арнайы шараларын жүзеге асыру қарастырылады.
Тақырыптың ғылыми жетілу күйі. Қарастырылып отырған тақырып турасындағы арнайы әдебиеттердің зерттеу мен талдау, діни экстремизмнің алдын-алу мәселесі ішкі істер органдарында жеткілікті жетілдірмегендігін көрсетеді. Оның үстіне Қазақстанда діни экстремизммен күрес мәселелері бойынша арнайы диссертациялық зерттеулер жүргізілмеген.
Мәселенің маңыздылығы мен практикалық мәніне қарамастан, қазіргі кезде Қазақстан Республикасында оны жалпы теориялық және ғылыми- қолданбалы аспектіде фундаменталды жұмыстар жүргізілмеген. Сонымен қатар діни экстремизмді алдын-алу жүйесін жасау бойынша кешенді зерттеулер осы кезге дейін жоқ.
Қазіргі уақытта әлеуметтік патология құбылысы ретінде діни экстремизм әлеуметтік ғылымдардың әр түрлі бағыттарының назарын өзіне аудартып отыр. Оны негізінде саясаттанушылар, әлеуметтанушылар, конфликтология бойынша мамандар, әлеуметтік және мінез-құлық психологтар, криминологтар, теологтар, философтар, заңгерлер және басқа мамандар зерттеуде. Алайда пәнаралық сипаттағы еңбектер жеткіліксіз.
Діни экстремизм құбылысын зерттелуіне қатысты Ресей ғалымдарынан Э.С. Абдулаев, А.Б. Агапов, Ю.А. Бабинов, Ю.А. Дмитриев, Ю.Н. Демидов, П.В. Дозорцев, С.В. Дьяков, А.Г. Залужный, И.А. Куницин, В.В. Клочков, А.С. Ловинюков, С.П. Познышев, А.В. Портнов, Е.М. Шевкопляс.
Діни құқықтық сананың ерекшеліктері туралы Г.П. Лупарев пен А.А. Могилевскийдің монографиялық еңбектері бар.
Дәстүрлі емес діншілдіктің мәдени, діни, қылмыстық-құқықтық және криминологиялық мәселелері жөнінде Л.Д. Башкатова, А.Л. Дворкин, И.И. Добаев, Е.А. Димитрова, Ф.В. Кондатрьев, Ю.И. Полищук, А.Н. Хвыли-Олинтер, Г.Л. Касторский, Т.Н. Кузнецова, С.А. Лукьянов және О.В. Старковтардың еңбектері жазылған.
Экстремизмнің әр түрлері ( саяси, діни, этно-діни ) саяси, әлеуметтік, геосаяси аспектілері бойынша В.И. Арестов, Л.М. Дробижева, В.И. Худавердян, С.Г. Москаленко, Д.В. Новиков, В.Б. Коробков, А.А. Ярлыкапов, П.А. Романов,
Пайдаланған әдебиеттер
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995ж.
2.Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі. Алматы қ., « Жеті жарғы » баспасы, 1996ж.
3. Гомьен Д., Харрис Д., Звеак Л. Европейская конвенция о правах человека и Европейская социальная хартия: Право и практика. Москва, изд. МНИМП, 1998г.
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Алматы, « Жеті жарғы ». 1997ж.
5. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. Авторлар тобы, ЖШС « Издательство « Норма-к », 2004ж.
6. Криминология. Авторлар ұжымы. Қазақстанның криминологиялық ассосация, ЖШС « Издательство « Норма-к », 2004ж.
7. Криминология. Алауханов Е.О. « Жеті жарғы » ЖШС 2005ж.
8. Криминологические аспекты борбы с экстремизмом в Республике Казақстан. Автореферат. Дарменов А.Д. Астана, 2006г.
9. Религиоведение. О.Ф. Лобазова. Издательство-торговая корпорация « Дашков и К ». Москва, 2007г.
10. Ислам о терроре. Коллектив авторов. ТОО « Издательство Кокжиек » Алматы, 2006г.
11. Осторожно, экстремизм! Л.Б. Маевская. г. Киев, 2002г.
12. Организация деятельности органов внутренних дел в сфере противодействие проявлениям религиозного экстремизма. Автореферат. Поминов С.Н. Москва, 2007г.
13. « Сындарлы он жыл ». Н.Ә. Назарбаев. Алматы, 2005ж.
14. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына « Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты » атты жолдауы. Астана. « Елорда », 2008ж.
15. Қазақстан Республикасының « Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы » заңы ( 2005.08.07. № 67-ІІІ ҚР заңымен енгізілген өзгерістерімен ).
16. Структурные и динамические характеристики современного религиозного экстремизма. Автореферат. Добаев.И.И. сайт www.vipdisser. com г. Ростов, 2006г.
17. Юридическая психология. Васильев В.Л. ЗАО изд. дом « Питер », 2005г.
18. Криминология. С. Жадбаев. ЗАО « Жеті жарғы ». Алматы, 2002ж.
19. Криминология. Коллектив авторов. Издательства « Юристь ». Москва, 1997г.
20. Криминология. Е. Қайыржанов. « Өркениет » Алматы, 2000ж.
21. Криминология. С.М. Иншаков. « Юриспруденция ». Москва, 2000г.
22. Религиозный экстремизм в конфликте интерпретаций. А.А. Нуруллаев, Ал.А. Нуруллаев. http://www.rusk.ru. Москва, 2007г.
23. Кудряшова И.В. Фундаментализм в пространстве современного мира// Полис. -2002. -№1.
24. Саватеев А. « Ваххабит » ваххабиту рознь // Азия и Африка сегодня. -2002.-№2.
25. Закон Республики Казахстан от 13 июля 1999 года № 416-І О борьбе с терроризмом ( с изменениями и дополнениями по состоянию на 20.12.04 ).
26. Круглый стол « Религиозный фундаментализм и экстремизм: политическое измерение ». http: // www.religare.ru. Москва, 13 мая 2003г.
27. Дінбасы. М. Естеміров. « Білім » баспасы. Алматы, 2006 ж.
28. Философия әлемінде: болмысы және тарихы. Н. Иманқұл. « ПолиграфИздат » ЖШС компания. Алматы, 2006 ж.
29. Роль конфессионального фактора в политической жизни Республики Казахстан. Макашев Е.С.
30. Поликонфессиональность казахстанского общества как фактор межэтнический стабильности / напряженности в Казахстане: социологический аспект. Исмуханова Г.Г.
31. Проблемы релиогозного экстремизма и терроризма в Центральной Азии. Ашимбаев М.С.
32. Ислам ғылымхалы. М. Исаұлы. Қ. Жолдыбайұлы. ЖШС РПБК « Дәуір ». Алматы, 2003 ж.
33. Muhtasar ilmihal. H. Arikan. Fazilet nesriyat ve ticaret A. S. Istanbul, 1993 s.
34. О проблемах релиогозного экстремизма в Кыргызской части Ферганской долины. Хамисов В.М.
35. Криминологическое проблемы противодействия преступлениям, связанным с политическим и религиозным экстремизмом. Автореферат.
36. Дін-религия. Анықтамалық-ақпараттық бюллетень. ОҚОӘ ОҚІСД. « Асқаралы » ЖШС. Шымкент, 2006 ж.
37. Қазақстан Республикасындағы діни экстремизмнің құқықтық ерекшеліктері. А.Е. Есеналиев, Бекбосынов Е.Т. Қ.А. Ясауи ХҚТУ ШИ. Шымкент, 2008 ж.
38. Діни экстремизм – қоғамға қауіпті құбылыс. Бекбосынов Е.Т. Қ.А. Ясауи ХҚТУ ШИ. « Жебе Баспа Үйі » баспаханасы. Шымкент, 2008 ж.
39. Қазақстан Республикасындағы 2000 – 2002 жылға арналған қылмыскерлікпен күрес бағдарламасы. ҚР Үкіметінің қаулысымен бекітілген. 31.10.2000 ж. № 1641.
40. Ислам және Заман. Әбсаттар қажы Дербісәлі. ЖШС РПБК « Дәуір ». Алматы, 2003 ж.
41. Религиозный-политический экстремизм. А.А. Нуруллаев, Ал.А. Нуруллаев. http. // www. humanities. edu. ru.
42. « Діни фундаментализм және экстремизм: саяси өлшем ». Медведко С.В. Москва, 12.04.2003 ж.
43. Журавский А.В. «Діни фундаментализм және экстремизм: саяси өлшем » дөңгелек үстел материалы. Москва, 12.04.2003 ж.
44. «Діни фундаментализм және экстремизм: саяси өлшем » дөңгелек үстелдегі мақаласы. Игнатенко А.А. Москва, 12.04.2003 ж.
45. «Діни фундаментализм және экстремизм: саяси өлшем » дөңгелек үстелдегі статьясы. Баширов Л.А. Москва, 12.04.2003 ж.
46. Васильева О.Ю. «Діни фундаментализм және экстремизм: саяси өлшем » дөңгелек үстел материалынан. Москва, 12.04.2003 ж.
47. Терроризмге, сепаратизмге және экстремизмге қарсы күрес туралы Шанхай конвенциясы ( Шанхай, 2001 ж. 15 маусым ).
48. Терроризмге, сепаратизмге, діни экстремизмге және басқа да қылмыстарға қарсы күрес жөніндегі бірлескен іс-қимыл туралы Шарт ( Ташкент қ., 2000 ж. 21 сәуір ).
49. Бекбосынов Е.Т. « Отбасыдағы діни сенімге байланысты келеңсіздіктерді кімдер реттейді ? ». « Ислам және өркениет ». № 2. 2008 ж.
50. « Секталардан сақтанбасақ, сансырататын сыңайлы ». О. Өмірбек. « ислам және өркениет ». № 13 2008 ж.
51. Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңы.
52. Діни экстремизмнің алдын алу. Д. Салқынбек. « Ислам және өркениет ». №23 2007 ж.
53. « Заңсыз секталарға тосқауыл қойылды ». Д. Сейсенұлы. « Егемен Қазақстан » 2007 ж.
54. « Діни диверсияға құқықтық тосқауыл керек ». М. Исахан. « Қазақстан-Zaman ». 2007 ж.
55. Шымкенттегі секталар шектен шығып барады. «Дөңгеленген дүние ».№13-14.25.04.2007 ж.
56. Мұртаза Бұлутай. « Дін және Ұлт » Алматы, 2005 ж.
57. « Айболатқа араша түсер кім бар ? ». « Оңтүстік Қазақстан ». №68-69. 2007 ж.
58. Сахих Бұхари, Термизи, Ахмади, Табарани хадистер жинағы.
59. Мировые религий и религиозные течения. http: // www. calc. ru.
60. Мировые религий. http: // www. religion. ru.
61. Пространство встречи принципов и мыслей. Казахстанская правда. http: // www. kazembassy. ru.
62. Құран кәрім мағынасы. Халифа Алтай Сауд Арабия королінің баспасы.
63. Бейсебаева С. Мемлекет пен құқықтың теориясы. Шымкент 2003 ж.
64.«Алдағы ғасырға рухы күшті халық қана жетеді» Егемен Қазақстан. Назрахмет Қали №154,157 28.05.2008 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................4
І – тарау. Қазақстан Республикасындағы діни ... ... және ... сипаттамасы.
1. Діни экстремизмді зерттеудің ... және ... Діни ... ... ... ... ... және
динамикасы..............................................................
..........................................39
1.3 Діни экстремизмнің таралуы мен дамуының себептік-факторлық
кешені......................................................................
...........................................46
1.4 Діни экстремистік бағыттағы қылмыс ... ... ... және оның ... ... ... Республикасындағы діни экстремизммен күресудің
криминологиялық және ... ... Діни ... ... ... және оның ... кесудегі құқық
қорғау ... ... Діни ... ... мемлекеттік ұйымдар мен қоғамдық
құрылымдардың
жүйесі......................................................................
......................75
Қорытынды...................................................................
...........................................88
Әдебиеттер..................................................................
..............................................93
Кіріспе
Диссертацияның жалпы сипаттамасы. Бұл ... ... діни ... ... ... аспектілері
зерттелінеді. Халықаралық және Қазақстандық ... ... ... ... бағыттағы қылмыспен күрес саласындағы талдауы жасалынады,
діни экстремизнің әлеуметтік-құқықтық және ... ... ... ... ... оның ... аппараты
қарастырылады. Зерттелетін құбылыстың пайда болып, дамып, таралуына негіз
болатын факторларды зерттеу негізінде діни ... ... ... ... және ішкі ... ... ... алдын-алудың жалпы шараларының дифференцияланған жүйесі
ұсынылады.
Зерттеу тақырыбының ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында
демократиялық, құқықтық институттардың, ашық нарықтық экономикалық және
әлеуметтік қорғаудың тиімді ... бар ... ... пен ... қоғамның құрылуына негіз болды. Қазақстан Республикасы әлемдік
қауымдастыққа халықаралық-құқықтық ... ... ... ... Аталған жиынтық бүкіл елдердің бейбіт өмір
сүруін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қауымдастықты сақтау мен дамытудың жаңа жолдармен анықтайды.
Соңғы 17-18 жылда Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... Өзбекстан және ішінара Қазақстан
Республикаларындағы әртүрлі ... ... ... ... ... ... экстремизмнің түрлерінің, оның ішінде діни экстремизм
құбылысын зерттеудің маңыздылығын көрсетеді. ... ... ... келе ... әлеуметтік-саяси ауыртпалық Қазақстан
Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... айқындайды.
Кез-келген қоғамның діни, ұлттық, саяси қарсылықтары экономикалық
қиындықтарды бұзып шыға ... ... ... ... ... ... ... құралы ретінде пайдаланып, ... ... ... ... төндіреді.
Діни экстремизм өте ауыр әлеуметтік-құқықтық және этно-психологиялық
мәселе бола отырып, көпаспектілі болып табылады. Яғни діни артықшылық, ... ... ... саясаттандыру сияқты ең шеткі қисынсыз
көзқарастары мен әрекеттері арқылы пайда болатын қоғамға ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.
Назарбаев айтып өткендей, « Экстремизм Қазақстанда кең ауқымда пайда бола
қоймаған құбылыс, ... ... ... ... де ... ... бір ... бар. Әрине, егер осы қауіпті өз ... ... ... ». ... ... ... ... Н.М. Әбдіров былай нақтылай түседі: « экстремизмге қарсылықты
іске асыруда кешенді және жүйелі жол қажет. Сонда реттеуші ғана емес ... да ... ... еді ... ... үшін діни экстремизм құбылысы ішкі және
сыртқы саясаты үшін ... ... ... ... ... ... және саяси әлеуметтанудың
шеңберінде соңғы жылдары діни экстремизмнің мәні мен мазмұнына ... ... ... ... ... « Діни экстремизм » ұғымы тек
әлеуметтік ғылымдардың түсініктік аппаратында ғана ... БАҚ –да ... ... ... әр ... ... мемлекеттік органдар мен
үкіметтік емес ұйымдардың діни экстремизм мен оның ... ... ... ... бір ... тудырады.
Діни экстремизмнің пайда болып таралуына ықпал ететін факторлар мен
себептерін ... ... ... ... шараларының жүйесін
ұйымдастырып, жүзеге асыруға ... ... ... ... ішкі ... арқылы діни экстремистік әрекеттің алдын-алудың арнайы шараларын
жүзеге асыру қарастырылады.
Тақырыптың ғылыми жетілу ... ... ... ... ... ... ... мен талдау, діни экстремизмнің
алдын-алу мәселесі ішкі істер органдарында жеткілікті ... Оның ... ... діни ... ... ... ... диссертациялық зерттеулер жүргізілмеген.
Мәселенің маңыздылығы мен практикалық мәніне қарамастан, қазіргі
кезде Қазақстан Республикасында оны жалпы ... және ... ... ... ... ... Сонымен қатар діни
экстремизмді алдын-алу жүйесін жасау бойынша кешенді ... осы ... ... ... ... ... құбылысы ретінде діни экстремизм
әлеуметтік ғылымдардың әр ... ... ... ... ... отыр.
Оны негізінде саясаттанушылар, әлеуметтанушылар, конфликтология бойынша
мамандар, әлеуметтік және ... ... ... ... ... және ... мамандар зерттеуде. Алайда
пәнаралық сипаттағы еңбектер жеткіліксіз.
Діни экстремизм құбылысын зерттелуіне қатысты Ресей ғалымдарынан Э.С.
Абдулаев, А.Б. Агапов, Ю.А. ... Ю.А. ... Ю.Н. ... ... С.В. ... А.Г. ... И.А. Куницин, В.В. Клочков, А.С.
Ловинюков, С.П. Познышев, А.В. ... Е.М. ... ... сананың ерекшеліктері туралы Г.П. Лупарев пен А.А.
Могилевскийдің монографиялық еңбектері ... емес ... ... ... қылмыстық-құқықтық және
криминологиялық мәселелері жөнінде Л.Д. Башкатова, А.Л. Дворкин, И.И.
Добаев, Е.А. ... Ф.В. ... Ю.И. ... А.Н. ... Касторский, Т.Н. Кузнецова, С.А. ... және О.В. ... ... әр ... ( ... ... ... ) саяси,
әлеуметтік, геосаяси аспектілері бойынша В.И. Арестов, Л.М. Дробижева, ... С.Г. ... Д.В. ... В.Б. Коробков, А.А. Ярлыкапов,
П.А. Романов, В.Б. Козлов, Т.А. Скворцова, Т.Н. Кильмашкин, М.И. ... ... В.А. ... және В.В. Черноусовтардың зерттеу еңбектері бар.
Ұйымдық әрекеттің мәні және ұйым теориясы туралы ... ... Ф.В. ... Г. ... М. Вебер, сонымен қатар Ресейлік В.Г.
Афанасьев, А.И. Берг, А.А. ... В.В. ... Г.Г. ... ... Н.А. Вознесенский, В.Д. Малков, А.И. Пригожин, В.М. Глушков, В.А.
Лукашов, Г.А. Туманов және ... ... ... ... ... әлеуметтік позициядан талдау жасаған Ресейлік В.Н.
Арестов, А.С. Грачев, И.В. Манацков, Э.Г. Филимонов сияқты ... атап ... ... ... ... ... ... базасы Ю.М.
Антонян, М.Д. Давитадзе, В.В. Смирнов, Д. ... М.П. ... ... ... ... және жеке ... жасалған.
Діни экстремизмнің пайда болып, тарлауына ... ... ... ... М.А. ... ... еңбегін жатқызуға болады.
Ол діни экстремизмді Өзбекстан жағдайында зерттеді. Жұмыстың ... ... діни ... ... ... болуы мен іске
асуындағы рөлі және әлеуметтік экономикалық факторлардың экстремистік іс-
әрекеттердің мазмұны мен ... ... ... қарастыру.
Жаппай санада « экстремизм », « діни ... » және « ... ... ... ... ... зарядын алып жүруші
синонимдер болып табылады. Терроризм мен экстремизмге көптеген мақалалар,
монографиялар, ... ... ... ... ... ... қауіпті көріністерін зерттеген отандық ғалымдарға С.Т.
Абдрахмановты және Р.Т. Завотпаевты жатқызуға болады.
А.Ж. Шпекбаев ішкі ... ... ... ... ... және оның ... өзара қарым-қатынасын сараптай келе, оған
мемлекет мен оның ... ... ... ... әрекетінің әсерін
жоғарлату бойынша негізгі жағдайлар мен ұсыныстарды береді.
Экстремизмнің ... ... ... ... ... ... ... қызығушылық тудырады: Е.В. Тукумов, «
Діни-саяси экстремизм Орта Азия елдерінің ... және ... ... ... », К.Н. ... « Орта Азиядағы экстремизм
», сондай-ақ Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты және ... пен ... ... ұжымдық еңбегі: « Қазіргі заманғы терроризм:
Орта Азиядан көзқарас » профессор М. Әшімбаевтың редакциялығымен.
А.Д. Дәрменовтың « ... ... ... ... ... » атты ... еңбегінде экстремизм
құбылысының құқықтық табиғатын ашу, « экстремизм », « экстремистік ... « ... ... », « ... ... қылмыстар » деген
ұғымдарға құқықтық анықтамалар береді. ... ... ... мен ... ... кешенін айқындайды.
Экстремистік бағыттағы қылмыстарға қарсы кешендік жолдарын негіздеп,
қарастырады. ... ... ... ... мен ... ... актілерге өзгерістер мен толықтыруларды енгізуге нақты
ұсыныстарды ұсынады. Қазақстан ... ішкі ... ... ... ... бағытталған шаралар жүйесін жасады.
Экстремизмнің қоғамға қауіпті 4 (саяси, ... ... ... ) түрін
ұсынумен қатар, діни экстремизмнің құқықтық анықтамасын береді.
Ресейлік С.Н. Поминовтың « Ішкі ... ... діни ... ... ... ... қызметін ұйымдастыру » атты
диссертациясында « діни экстремизм », « діни ... ... ... » ... ... ... анықтама береді. Діни экстремистік
бағыттағы қылмыстардың алдын-алу, ... ... және оның ... кесу
үшін ішкі істер органдары қызметі мен әрекетін ұйымдастырудағы құқықтық
нормалар жиынтығын және принциптерін ұсынады. Діни ... ... ... ... ішкі істер органдарының қызметінің негізгі бағыттарын
көрсетеді.
Аталған зерттеулер діни ... ... ... үшін құнды
ақпарат болып табылады. Дегенмен қарастырылып жатқан мәселе ... ... ... діни ... ... ... жетілмеген. Нақты өмірде діни экстремизмнің барлық мүмкін түрлері
мен формалары қоғамдық ... мен ... ... әлеуметтік-
экономикалық реформаның ахуалына өзінің әсерін тигізіп келе ... ... ... деңгейін сараптау келесі тұжырымдарды жасауға
мүмкіндік береді:
- осы ... ... ... ... өсіміне қарамастан,
қазіргі кезге дейін отандық криминологияда діни ... ... ... жұмыстардың жетіспеушілігі;
- криминологиялық ғылымда ... және ... ... ... ... ықпал етуіне арналған еңбектер жоқ, ... ... және ... негізіндегі діни экстремизм бойынша
фундаменталды еңбектердің аздығы;
- ішкі істер ... діни ... ... ... ... ... әрекеттерін жетілдіру бойынша ғылыми негізделген ұсыныстардың жоқтығы;
Жоғарыда аталған аргументтер діни экстремизмге әлеуметтік ... ... ... ... және ... талдауды
қажет ететіндігіне куә.
Диссертациялық зерттеудің мақсаты. Діни экстремизмнің құқықтық мәні
мен табиғатын ашу, діни ... ... ... ... діни ... ... болуының алдын-алу
заңдылықтары мен практикасын ішкі істер ... ары ... ... ... жасау.
Мақсат қою келесі міндеттердің шешілуін анықтады:
- діни экстремизммен күрес бойынша халықаралық ... ... ... заңнаманың нормаларын салыстырмалық әдіспен, сондай-ақ жинақталған
эмприкалық материалдардың теориялық зерттеулері негізінде « діни экстремизм
», « діни ... ... », « діни ... ұйымдар », « дін »
деген ұғымдарға ... ... ... ... ... « діни ... « дін » деген ұғымдарға дінтану аспектілері бойынша анықтама беру;
- діни экстремистік бағыттағы қылмыстардың ... ... ... ... діни ... таралуы мен дамуының себептік-факторлық кешенін
қарастыру;
- діни экстремистік ... ... ... ... ... өлшемдерін негіздеу және олардың іс-әрекетінің типологиясын
жасау;
- ішкі істер органдарының діни экстремизммен ... ... ... ... бойынша ұсыныстар жасау;
- діни экстремизмді алдын-алудың қажетті шарасы ретінде мемлекеттік және
қоғамдық ұйымдардың құқық ... ... ... сәйкес және қатаң
тәртіпке негізделген жүйе бойынша күресуге ұсыныстар жасау.
Зерттеудің обьектісі – қоғамның ... ... ... діни ... ... ... ... қатынастар.
Зерттеудің пәні – ... ... діни ... ... күрес аясындағы криминологиялық, құқықтық және
ұйымдастырушылық шаралары.
Зерттеудің әдістемелік базасы - ... ... ... ... әдістеме жолы, философия, басқару социолгиясы,
әлеуметтік психология, криминология, мемлекет пен құқық теориясы, ... ... ... ... Зерттеудің негізгі әдістері жүйелік-
құрылымдық, талдау, ... ... ... ... ... ... кодекс, құқықтық психология,
философиялық, филологиялық, теологиялық, құқықтық ... ... ... және ... мен ... ... пайдаланылды.
Зерттеудің нормативтік базасы - ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының
экстремимзмен күресті реттейтін ... да ... ... ... ... ... – ішкі істер органдары, прокуратура,
ұлттық қауіпсіздік комитеті, сот және ... ... ... Діни ... ... ... ... отандық
және шетелдік ғалымдардың зерттеу нәтижелері бойынша діни ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңашылдығы - діни экстремизмнің қоғамға қауіпті
құбылыс екендігін әлеуметтік-құқықтық, ... ... ... ... ... ... ... мына төмендегі
мазмұнда қамтылады:
- діни экстремизмнің құқықтық табиғаты криминологиялық, құқықтық және
теологиялық ғылымдары ... ... ... ... ашылуы;
- « діни экстремизм », « діни экстремистік әрекет », « діни ... », « діни ... ... ... » және « дін » ... ... анықтаманың берілуі;
- Қазақстан Республикасындағы діни экстремизмнің таралуы мен ... ... ... ... ... діни экстремизмді ескертудің, ... ... ... ... ... ... ... қорғау
органдары, мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың бірлесіп, күресуге және
онымен ішкі ... ... ... ... ... түсініктік
аппаратын теория жүзінде көрсету.
Қорғауға ұсынылған ережелер:
1. Діни ... ... ... ... ... ... өзіндік
негізінен экстремизм шықпайды, тек өзінің діни сенімі және әрекетін дұрыс
дейтін, дінге тән ... ... ... сенімнің жетегінен шыға
алмайтын, әсірешіл, өз эмоциясын ұстай алмайтын, бір діни ұйым ( ... ... ... жеке ... ... ... ... мен діни
сенімдеріне қарсы мақсаты мен күштеуін қолданатын ... ... ... құбылыс.
2. Діни экстремизм – қоғам өмірінде құқықтық категориялық құбылыс ... діни ... ... ... ... бір қылмыстық субьектілердің
базасында құрылған, ең ... ... ... ... ... ... дүниетанымдар мен діни сенімдерге шыдамсыздықпен қарайтын,
бір немесе бірнеше ... ... және ... да ... субьектілердің
шеңберінде заңға қайшы тікелей ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің құқықтары мен заңды
мүдделерін бұзуға бағытталған, діни ... ... және ... ... ... немесе жеке сенуші тұлғалардың қоғамға қауіпті іс-
әрекеттері ».
3. Діни экстремистік әрекет – арнайы ұйымдасқан ... ... ... діни идеологиялық міндеттері арқылы діни экстремистік мақсатқа қол
жеткізуге бағытталған іс-әрекеттерінің жүйесі немесе жүйелігі.
4. Діни ... ұйым ( ... ) – діни ... жеке ... көзқарастары ортақ адамдардың, басқа қылмыстық ... ... ... діни ... ұйым ( ... ) деп ... діни экстремистік мақсаттарына байланысты құрылған ұйым ( секта ).
5. Діни ... ... ...... ... және ... ... мемлекеттің тұтастығы мен аумақтық
мызғымастығына, конституция кепілдік беретін азаматтардың және басқа ... ... мен ... ... діни ... ... ... бостандығын бұзуға бағытталған қоғамға-қауіпті, қылмыстық-
жазаланатын, тікелей қасақана ниетпен жасалынатын іс-әрекеттер ... Дін ...... тарапынан Пайғамбарлары арқылы жеткізілген,
өзіндік тарихи жолдарымен қалыптасқан, өзіндік жүйесімен әлемдік ... ... ... ... болмайтын негіздер жиынтығы.
7. Қазақстан Республикасында діни экстремизмнің таралуы мен дамуының
себептік-факторлық кешенін тек ... « ... » мен « ішкі ... ғана емес, ең негізгі ... ... діни ... « ашық » және « ... » ... ... Діни ... құбылыстарына жалпы қарсы ...... ... қарсы стратегиялық бағдарламасы негізінде, барлық құқық қорғау
органдарының және қоғам болып жұмылған ... ... ... ... ... ... ... жағдайын табу, анықтау және себептерін
жою; діни экстремистік сипаттағы ... ... ... ... әрі ... ... ... жібермеу мақсатында заңды іс-
әрекеттермен әсер етуге, өз еркімен бұндай іс-әрекеттерден бас ... ... Діни ... ... ... ішкі ... ... күресі –
діни экстремизм құбылыстарын алдын-алу, ескерту, болдырмау, жолын кесу, осы
бағыттағы қылмыстарды ашу мен ... және ... ... ... ... ішкі ... ... арнаулы қызмет пен
барлық бөлімшелерінің заңды іс-әрекеттері.
1 тарау. Қазақстан Республикасындағы діни экстремизмнің әлеуметтік-құқықтық
және криминологиялық сипаттамасы
1.1. Діни ... ... ... ... ... ... әлеуметтік патология құбылысы ретінде діни экстремизм
әлеуметтік ғылымдарының әр түрлі салаларының назарын өзіне ... ... ... ... ... ... және мінез-құлық психологтары, теологтар, ... ... және ... ... ... ... ... Бұл
зерттеушілер өз пәндерінің аспектілері бойынша зерделеу, зерттеу жұмыстарын
жүргізіп жатса да, әлі де барлығының ... ... ... зерттеу
еңбектері жеткіліксіз. Себебі діни экстремизм өте күрделі әлеуметтік-
құқықтық, ... және ... ... бола ... ... ... яғни ... діни алауыздық, жеккөрушілік, дінді
саясаттандыру және тағы басқа сияқты ең шеткі қисынсыз ... ... ... ... ... ... қауіпті құбылыс болып табылады.
Ең алдымен терроризм, ... ... ... деп қолданылатын, қоғамға аса қауіпті құбылыстардың
анықтамаларын, ... тән ... ... ... ... ... мен ... талдаудан бастау қажет. Өйткені осындай
талдаулардан ... ... ... ... ... ... ... әлемде таралуы ... ... ... ... ... ұшқындауы мемлекеттік
аппараттың әлсіздігіне, ішкі және сыртқы саясаттың аумағындағы үлкен
есептерге, ... ... ... туындауына байланысты
болады. Әр түрлі қоғамдық топтардың, бұқаралық ақпарат құралдардың бұл
құбылысқа ... ... ... ... ... ... ... факторы болып табылады. Көбіне террористік әрекеттерге
жағдайдан шығудың лажсыздық сезімі түрткі болады. Яғни ... ... ... психологиялық тұрғыдан кемсітілген болып саналуына, әрі
солай бағалауға итермелейді. Көптеген ... ... ( ... ... ... ... біздің мәдениет, біздің тіл, біздің сеніміз ... тұр, ... бәрі ... ... әрі ... деген сөздер. Жеке
террорист тұлғаның мінез-құлқына тән, оған түрлі ... ... ... ... бар. ... ... ... идеалдық
моделдік кейіптің арасындағы нақты жағдайда сәйкессіздігі және ... ... Бұл ... ... ... жеке ... және әлеуметтік адекватсыздыққа ұласады да; нәтижесінде террорист
жеке тұлғаның ... мына ой ... « Мен ... әлем ... ... оның ... заңсыз әрекеттерін бүркемелеудің, әрі ... ... ... ... ... ... ... болады. Осындай
жағдайлардан кейін, құрылымсыз, жүйесіз, негізсіз дүниетаным мен ... ... ... ... ... этностардың сәйкессіздігі,
этнопсихологиялық қарама қайшылығы жатыр. Құрылымсыз культтардың ядросы
болып, өзінің сенімі үшін ... бас ... ... ... ... іс-
әрекеттері болады.
« Терроризм » термині ең алғаш 1798 жылдан бері қолданылып келеді.
Терроризмнің алғашқы толқыны ... ... ... ... ХІХ ... ... үшінші бөлігінде болды. Ирландия, Македония,
Сербия және бірқатар мемлекеттерде ұлттық-радикалистік терроризм ( ... ... ... құру ); ... ... Испания мемлекеттеріндегі
революциялық-демократиялық терроризм ( мақсаты – мемлекетті бұзу ... « ... ерік » мен « ... » ... ... ( мақсаты – революцияға серпіліс беру
); 1910, 1914 - 1934 ... ... ... ... 1945 – ... оқиғалар. 1960 – 1970 жылдары жаңа саяси терроризмнің толқыны
пайда болды. Бұл Италия, ... ... ... соғыстан
кейінгі « экономикалық ғажайып » ... ... ... ... ... ... дамып үлгерместен болып жатты. Яғни
« Қызыл бригада », « Қызыл Армия фракциясы », « Жапон ... ... » ... ... ... ( экстремистік-оңшыл ұйымдар аз ... да ... ... ... ... ... қиындатты. Бұл
ұйымдардың террроры француз революциясы моделі негізінде қалыптастып, саяси-
идеологиялық күрес құралы ... ... ... күші ... ... ... француз
журналисі Ж.-К. Рюфэн « сұр аумақтар » деп атауға ұсыныс жасады. Бұл термин
негізінде аэронавтикада, яғни радардың ... ... бір ... атауын
анықтау үшін қолданылады. Осындай аумақтар Африка, Оңтүстік Америка, Азия,
тіпті экономикасы дамыған ( Ақш, Италия, ... ... және т.б. ... де бар. ... ... саудасы, терроризм – осы ... ... » ... ... « Сұр ... » ... ... ( мысалы, Колумбиядағы Медельин аумағы, ... мен ... ... « ... ... » деп аталатын Оңтүстік-Шығыс Азияда
Тайланда, Бирма, Лаостың ... ... жер) ... ... ... » ... ... бар тайпа мен ... ( ... ... ОАР ... ... ... ... дейінгі
аумақ, Ауғанстан ).
Әлемде бұл эксплуатация « сұр ... » ... ... ... ... осы ... ... мемлекетпен қарсыласып, өздерін
үкіметтің баламалы ұйымдық формасы ретінде, тонаушы, жыртқыш пен паразиттің
негізінде екендігін ... ... ... мен ... арасында мынандай бір
түрлі қатынас бар; террористер өздерінің қан төгу ... ... ... ... ... ... ... жатса, ал бұл оларға
тегін жарнаманың көзі, әрі террордың тірегіне қызмет еттіреді.
Өте ауыр әлеуметтік ... ... ... ... ... зерттегенде, бұл құбылыстың туындауы мен дамуына тікелей және
жанама әсер ... ... ... жүйелі әдіспен зерделеу қажет.
Терроризм тарихи, этнопсихологиялық және басқа да түбірі бар,
көптеген ... ... ... әрі ... ... мен ... құқықтық мәдениеттің төмендігі, саяси және әлеуметтік
есептеулердің қателігі, мемлекеттік аппараттың әлсіздігі, ... және ... ... төменгі кәсібилігі әсер етеді.
Сепаратизм ( французша. Separatisme – ... ) ... ... ... ... әрекеттер. Сепаратизмнің ұйымдық жағынан
ұлттық ... ... бар. ... және ... ... ... ... мемлекеттерді бөлшектеуге, бір ұлттың үстемдігін
көрсетуге ... ... ... бұл құбылыс бірнеше ұлттардың өз
мүмкіншіліктері мен ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды қиындатуға, әрі
халықтар арасындағы ... пен ... ... Сепаратизмнің
бір түрі ретінде этно-діни экстремизм термині де қолданылады.
Экстремизм ( латынша. extremus – ең ... ) – бұл ... ... ... ... бағытталған ең шеткі көзқарастарды жақтаушылық
және радикалды шаралар.
Азия мен Европа, Солтүстік пен ... ... және ... ... ... ... ең қиын мәселелердің бірі
экстремизм болып табылады.
Экстремизм – ... бойы ... ... келе ... ... ... құбылыс. Экстремизм мемлекеттің, қоғамның, жеке
бастың өмірлік маңызы бар, кез келген ... аса ... ... ... ... ... ... оның әрекеттерінің мынандай
жүйелі сипаттамасы ... ... ... сияқты, өкіметті күштеп
басып алуға шақыру, мемлекеттік және қоғамдық ... ... мен ... ... ... ... алу, ... және
мекемелердің ғимараттарын басып алу, шетел өкілдіктеріне ... ... ... ... ... және басқалай күштеу актілерін ұйымдастыру.
Криминология, қазіргі саясаттану және саяси әлеуметтану ғылымдардың
зерттеуінде экстремизм көпжоспарлы мәселе ... ... ... ... мәні мен ... басқа құбылыстарға қатысы жөнінде ғылыми дебаттар
белсенді жүруде.
Заң, философия және ... ... ... ... қабылданған қатал анықтамасы жоқ. Экстремизмді көбіне
әр түрлі құбылыс ретінде: яғни әр ... ... және ... ... кейпінде, қылмыс құрамының элементтері бар, әрі ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Бір
жағынан экстремизмді саясаттағы ( ... ... ) ... жақпен еш
ымыраласпайтын және субьектінің агрессиялық қалпын бейнелейтін спецификалық
сызық ретінде түсіндіріледі; әр ... ... ... ... ең ... ... немесе оңшыл позицияда болуы; саяси күрестің әдісі
ретінде, оппоненті немесе ... ... ... етуден, әрі
келісімге келуден бас ... әр ... ... ... әлеуметтік
келеңсіз қарсылық көрсетуші: қоғам, класс, бөлек қоғамдық қабаттар, ... діни және ... ... - әр ... ... және әр ... негізде.
Қазақстандық және Ресейлік әдебиеттерде осы құбылысқа арнайы
зерттеліп ... ... көп ... әрі кешенді ғылыми түсінудің пәні
болмады.
Экстремизм мәселесімен айналысқан көптеген ... « ... ... тар және кең ... ... ұсынады.
Экстремизмнің тар түсіндірмесінде саяси қозғалыс пен ... ... ... ... ... құрылымды күштеп өзгертуге,
ұлттық мен әлеуметтік жанжалды қоздыруға бағытталған лауазымды адамдар мен
жеке ... ... ... айтылады. Экстремизмнің осындай
түсінігіне мыналар тән ... ... ... ... ... ... ... ұлтшылықтың, расизмнің немесе әлеуметтік-класстық
антагонизмнің ең ... ... ... әшейіндігі мен
жалпышешейлігі, ... ... ... ... шешудің төте жолы мен
тәсілін жай ғана ұсыну және оны ... ... іске ... ... ... сендіру.
Ал енді « экстремизм » ... кең ... ... оның ... ... ... – бұл ең ... ... ... ... жақтаушылық. Саяси субьектілердің
белсенділігі, яғни белгілі саяси белсенді тұлғалардың, ... ... ... және ... ... ... ... кіргізуге және
түрлі мүмкін жолдармен алға ... ... іске ... ... ... ... ... билікке, жалпы көпшілікке немесе
қайсыбір элементтеріне, халықаралық ұйымдарға қарсы ... ... ... ... ... экстремизмді
негізгі екі типке бөледі:
1) рационалдық;
2) иррационалдық.
Экстремизмнің ... ... ... ... ... ... ұлттық;
- діни;
- экологиялық.
Саяси экстремизмнің басты белгісі – ... жету ... ... ... ... саяси бағытталғандығы. Саяси экстремизмнің
идеологиялық экстремизммен тығыз қатынаста болады, тіпті кейбір жағдайларда
бұл екі тип бір-бірімен бірігіп кетеді.
Ұлтаралық ... ... ... ... мен ... ... пен жауыздықты қоздырудан байқалады. Яғни аумақтық
шайқастарда, қарулы қақтығыстарда, жергілікті емес ұлттарға ... ... « өз ... » ... мен ... ... ... қорғау бағыты тұрғысынан әрекет етуде көрінеді.
Діни экстремизм бір ... ... ... арасында жеккөрушілік,
шыдамсыздық, араздық сияқты әрекеттерден туындайды. Көбінше ... ... Бір ... ... ... қарсы немесе билік
ететін орындарға өз конфессия өкілдерін бекіту үшін әрекет етеді.
Діни экстремизм кейбір ұйымдарда аяусыз культтік акцияларда ( ... ... ... ) көрінуі мүмкін. Діни экстремизм бағыттарының
бірі тоталитарлық секталар болып табылады, яғни ... ... ... ... ... еш ... жоқ, діни
фразеологияны пайдаланумен бүркемеленген ( мысалы, ... аум ... ... ... жою қаруымен қыруға бағытталған акцияларды
ұйымдастыруға оқталды, бұған ... ... ... ... ... ... ... айқын құбылыстардың бірі сатанизм болып табылады.
Дәстүрлі дінге қарсы антагонистік құбылыс болуымен қатар, ... ... ... ... ... айналып та үлгерді. Сатанистік
қозғалыс және ... ... ... ... ... ... ... жылдар бойы мода сияқты жайылды. Бұқаралық ақпарат құралдарында
да ... ... ашық ... ... ... мен ... қызмет түрлерін және әлеуметтік аясын жаулап ала бастады (
жанұя немесе неке мәселелерін ... ... ... ... ету
және т.б. сияқты ). ... ... ...... туындаған өкінішті жағдайлар.
Экологиялық экстремизм тіпті дамыған мемлекеттерде күш ала ... ... ... ... пен ... ... экологиялық
мәселелерге байланысты шыға бастады. Табиғатқа деген сүйіспеншілік пен
қайғыру қоршаған ортаны қорғаушыларды ... ... ... ... » ... ... мәшһүр болды.
Иррационалдық экстремизмнің түрлеріне мыналар жатқызылады:
- жастардың қарсылық ... ( ... ... ... ... және т.б. );
- ... ... спорттық;
- мәдени.
Діни экстремизмнің биологиялық және ... ... ... ... ... ( ... ) төмендігінен болады.
Биологтар мен хайуандар әлемін зерттеуші өкілдердің айтуы бойынша, бұндай
құбылыс ұжымдық кейпі де өмір ... ... ... айтады.
Тобырда немесе үйірде әрдайым мынандай ерекшіліктер ... яғни ... ... ... ... ... экстремизмнің шығуы туралы ... ... ... ... Бұл ... « ... толмағандардың
қылмыскерлігі және мүмкіндіктері; ... ... ... » атты кітап авторлары Р. Кловард және Л. Один ... ... 1961 жылы ... ... ... ғылымында діни-саяси экстремизмді зерттеуші А.А. Нуруллаев
және Ал.А. ... ... діни ... мен ... ... айырмашылығын қысқаша былайша тұжырымдайды: Фундаментализм – бұл
идеология, дүниетаным. Ал радикализм – бұл « ... ... ... ... ... ... ... көмегімен тез арада
өзгертуге бағытталуын қолдау » ( саяси ... ). ... ... өзі ... ол ... таратудың формасы. Екіншіден, бұл
зерттеушілер, фундаментализм өз мақсаттарына жету үшін ... ... ... ... ... Бұл ... қысқаша қорытындысында
діни экстремизм мынандай түрлі жағдайда көрінуі ... ... ... түрде ( өз мақсаттарын іске асыруға ), немесе
радикалдық идеологияның ең ... түрі ... ( ...... да
маргиналды діни топтарда ), немесе басқадай түрде.
Қорыта айтқанда терроризмнен, сепаратизмнен, ... және ... ... туындайтын құбылыстар
қоғамға қауіпті болып табылады. Бәрінің қауіп төндірер обьектісі – ... ... ... бұл ... ... тән нәрселер мыналар
болып ... ... ... ... ... ... Яғни
идеологияларында еш қисынға сәйкес келмейтін ... ... ... Тек өз ... мен ... ... ... моралдық, діни жағынан негізсіз ақталу немесе соның
дұрыстығына көзсіз сену. Өз ... ... үшін әр ... әдістерді,
тәсілдерді, мүмкіншіліктерді пайдалануы. Нақты өз әрекеттерін асырушы
субьектілердің эмоциялық ... ... ... ... ... ... қатар басқадай жағдайлардағы сезімдерге берілуі болады. Бұл
олардың арнайы мақсаттары мен тікелей қасақана ниеттері арқылы ... ... ... ... ... көрсетеді.
Сонымен діни экстремизм дегеніміз не? Оның құқықтық табиғаты қандай?
Діни экстремизм ... ... ... ... ма? Діни ... ... Дінде экстремизм бола ма? –делінген сияқты мәселелерде
ғылыми пікір-талас жүруде. Әсіресе әлеуметтік ғылымдар мен теология ... ... ... ғалымдар дінде ешқандай экстремизм болмайды
деген ойды, ал басқа ғалымдар діни экстремизм ... бар ... ... Бір ғалымдар экстремизмді дінмен байланыстырғысы келеді.
Діни экстремизм ... ... ... әлі де тоқтаған жоқ.
Әлемде әр ... ... ... ... ... ... емес діни ... секталар бар екендігі баршаға белгілі. Әрине бұларды ұстанушылар ... ... ... ... Сол ... де діни экстремизм
туралы пікір-талас бір арнаға келе алмауда. Сондықтан да жалпы ғылымға ... ой ... ... қажет.
Кейбір ғалымдар « діни экстремизм » ұғымын қолданыстан алып тастау
жөнінде ұсыныс жасауда. Ал Ресейлік А. ... ... ( ... 2002, 10
б.), « Каспийден Қара теңізге дейінгі ... ... ... құруды »
мақсат етіп алған әскери жиһадты жақтаушыларды « діни экстремистер » деп
атауды ұсынады ( ... ... ... ... ... қанаты ). И.В. Кудряшова саяси экстремизмнің сипаттамасын «
исламизм » ұғыммен ... ... ( ... 2002, ... ... ... немесе болады деген ұғымдарда пікір
ұстанатын әзірше бес ... ... ... ... ... ешқандай экстремизм немесе ешқандай келеңсіз нәрселер жоқ деген
пікірді жақтаушы теологтар мен ғалымдар;
2) Дінде экстремизм болмайды деген ойды, асылында негізсіз діни ... ... ... ... діни ... ... келетін зерттеушілер;
4) Негізсіз діни ұйымдар мен секталарда діни экстремизм болады деген
пікірді ұстанушылар;
5) Діни ... ... ... ... бос нәрсе деген ойды айтушы
ғалымдар.
Біраз уақыттан бері осындай сипатта ... ... ... ... « діни ... » ... ... түсіну үшін, ең алдымен
« дін » деген ұғымға ғылыми құқықтық анықтама берілуі тиіс дейді.
Сондықтан ең ... ... ... ... ... ... негізгі
діндердің дін туралы өзіндік анықтамаларды берілуі тиіс. Әрине әр түрлі 200
– ден астам дін жөніндегі анықтамалар ... ... ... ... ... және тағы басқа ғылымдар тұрғысынан дін туралы анықтамалар
беріледі. Теология ғылымының дін жөніндегі ... ... мына ... ... Құдай – ақиқатында бар құдіретті күш және адам өзінің
өмірінде онымен қатынасады. Философия ... дін ... ... ... бар ... мойындау немесе мойындамау және де қоғам, топ
және жеке тұлға өмірінде діннің рөлі ... ... ... Психология ғылымдары дін туралы анықтамаларын, діннің әлеуметтік және
психологиялық салдары тұрғысынан қарастырады.
Дін туралы теологиялық анықтама ең ... ... ... ... діни ... негізінде, дінді « ішінен » тануға ұмтылыс жасайды.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... Киелінің өмір сүруі ( Р. Отто – протестанттық философ );
2) Біздің ... және ... ... ... ( П.А. ... ... құдайтанушы );
3) Түсініктік универсумды құрастырумен, биологиялық табиғаттың шеңберінен
шығу ( Т. Лукман – евангелиялық теолог ).
Жалпы теологияда ... ... мен адам ... ... ... жоғары құдіреттің ерекше түрі ретінде түсініледі.
Материалистік ... ... ... мен жеке ... рухани
өміріндегі көпмөлшерлі жағын қамтитын құбылыс ретінде ... және ... ... ... ... ... Дін қоғамның, топтың және жеке тұлғаның рухани өмір аясы сияқты;
- Дін ... ... ... жолы ... Дін ... шығармашылық аумағы сияқты;
- Дін қоғамның санасының формасы сияқты, яғни оның идеясында өнім де,
форма да бар.
О.Ф. ... дін ... ... мына ... жазылған:
« көзқарастар мен сенімдердің жиынтығы, осылардың негізінде дүниетаным мен
дүниені сезу қалыптасады, сонымен қатар ... ... пен ... ( ... ) және ... мен ... « киелілерге », сол бір
немесе басқадай жоғары тылсым нәрселерге нану ».
Н. Иманқұл дін ... ... мына ... береді: « Дін –
жаратылыстан, адам мен адамзаттан тыс трансцентальдық, ... ... ... ... сана формасы ».
ҚМДБ-ның төрағасы, Бас мүфти ... қажы ... дін ... мына мазмұнда тұжырымдайды: « Дін – ... ... ... ... ... ... ... жетелейтін құдіреті күшті
Жаратушының заңы ».
М. Исаұлы мен Қ. ... дін ... ... ... ... ... дін – ақыл иелерін өз еріктерімен ізгілік пен туралыққа жеткізетін
иләһи ... ... ... ғалым Хасан Арыкан дін ... ... ... « Дін - ... ақыл ... өз ... дүние және ақыретте
нағыз бақытқа жеткізетін иләһи жүйе ... ... дін ... анықтамасы былайша тұжырымдалған: « Дін
дегеніміз адамдардың бұл дүниеде және о дүниеде бақытты ... ... ... тарапынан Пайғамбарлар арқылы жеткізілген Иләһи ( Құдаи ) жүйе ».
Діннің құқықтық анықтамасы ... жеке ... ... « Дін дегеніміз – Жаратушы тарапынан Пайғамбарлары немесе
елшілері арқылы жеткізілген, өзіндік тарихи жолдарымен ... ... ... ... ... мемлекетке қауіпті салдары болмайтын
негіздер жиынтығы ... да ... мен ... және ... ... ... анықтамаларын талдайық: Бұл жерде дін туралы анықтама өз ... ... Яғни бұны « ішкі », « ... », « ... », « ... » деп
айтылатын негіздер бойынша жіктеп, былайша түсіндіруге болады:
Қысқаша айтқанда, дін ... ... « ішкі » ... ... діндерінің немесе сенімдерінің қағидасы бойынша діндердің немесе
дінтанушылардың ... ... ... ... ... ... « сыртқы » жағынан анықтаушы ... ... ... ... және ... ... болып
табылады;
Дін туралы анықтаманы « ортақ » жағынан ең маңызды ... ... ... ... ... ... табылады;
Ал енді дін туралы анықтаманы « жалпы » жағынан ... ... ... діннің жалпы құқықтық анықтамасы болып табылады.
Қорыта айтқанда, ең дұрысы, әрі барлығына бірдей « жалпы » ... ... ... ... ... Діннің құқықтық анықтамасын
дұрыс тұжырымдау, оның шынайы ... ... ... да ... ... жалпы шынайы дінде экстремизм
болмайтындығын дәлелдейді. Тек кейбір адамдардың немесе ... ... ... әр ... ... ... ... « дінсымақ » ұйымдары бар екендігі шындық.
Терроризм, сепаратизм, ... діни ... ... ... ... ... мемлекетке қауіп төндіретін құбылыстар осындай ұйымдардан
шығатындығы рас.
Сонымен діни экстремизмнің құқықтық табиғаты ... ... ... ... Діни экстремизмнің құқықтық табиғаты дегеніміз, ... ... ... ... тек ... діни ... мен әрекетін дұрыс
дейтін, дінге тән қағидаларды ұстанбайтын, көрсоқыр сенімнің жетегінен шыға
алмайтын, әсірешіл, өз ... ... ... бір діни ұйым ( ... ... ... жеке ... тұлғалардың, басқа дүниетаным мен діни
сенімдерге қарсы ... мен ... ... ... түрде болуы ».
Қазақстан Республикасының « Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы »
Заңындағы 1-ші ... 5-ші ... діни ... ... сипатталған: діни өшпенділікті немесе алауыздықты қоздыруды, сондай-
ақ азаматтардың қауіпсіздігіне, өміріне, денсаулығына, имандылығына немесе
құқықтары мен бостандықтарына қауіп ... кез ... діни ... ( діни ... ) ... ... ұйымдастыруы және (
немесе ) жасауы; Бұл заң 2005 жылы 08 ... де № ... ... бұл заң позитивті құқық, яғни заң ... ... Бұл ... ... ... ... жасалынған болып табылады.
Сондықтан әуелі отандық, шетелдік ... діни ... ... ... ... А.Д. ... « ... Республикасындағы
экстремизммен күресудің криминологиялық аспектілері » атты диссертациясында
діни экстремизмге мына ... ... ... « діни ... ... ... қауіпсіздігіне, өміріне,
денсаулығына, құқығына, қауіп төндіретін ... ... ... тарату ».
Ресейлік С.Н. Поминовтың « Ішкі істер органдардың діни ... ... ... ... ... ұйымдастыру » атты
диссертациясында діни ... ... ... ... « ... құқықтық категориялық қоғамдық өмірдегі құбылыс ретінде, сол
немесе басқа бір ... ... ... ең ... ... ... ... басқа дүниетанымдарға шыдамсыздығымен
көрінетін, бір немес бірнеше конфессия шеңберінде ... ... ... ... ... және ... құқықтары мен заңды
мүдделерін бұзуға бағытталған, діни топтар мен ... ... ... ... ... іс-әрекеттері ».
А.Д. Дәрменов негізінен жалпы экстремизмге ... ... әрі діни ... арнайы зерттемегендіктен діни
экстремизмге қысқа мазмұнда анықтама берген. Тек діни ... ... заң ... ... обьектілерге бағытталатындығын көрсеткен.
Яғни тек азаматтардың заңмен қорғалатын құқықтары мен бостандықтары ... Діни ... ... тек азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарына ғана емес, қоғамға мен мемлекеттін құқықтары мен ... де ... енді С.Н. ... діни экстремизмге берген анықтамасын біршама
жақсы тұжырымдаған. Яғни діни ... ... ... ... ең шеткі көзқарастың жақтаушылары екендігін, қасақана мақсат
ұстанатындығын, азаматтардың, қоғамның және мемлекеттің құқықтары мен заңды
мүдделеріне ... ... ... әрекеттерін, осындай әрекеттерді
жасайтын діни ұйымдар мен жекелеген ... ... ... Алайда
бұл анықтаманың жетілмеген тұстары ... ... ... ... ... сол ... басқа бір діннің базасында
қалыптасатындығын айтқан. Бұл негізінде қате болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мәтіндерде
озбырлыққа, күштеушілікке, зорлыққа, адам ... ... ... ... шақырмайды. Керісінше ондай істерді айыптайды. Бұны
қасиетті кітаптардың мәтіндеріне герменевтика мен діни ... ... ... және тәсілдерін қолданғанда ғана толыққанды
түсінуге болады.
Профессор Әбсаттар қажы Дербісәлі « ... ... де, ... ... » жоқ. Бұлардың дінімізге үш қайнаса сорпасы ... ... улы газ ... ... ... ... апарып соқтырған « Аум
синрике » сектасын ешкім де « ... ... » деп ... жоқ » - деп ... атап ... ... уақыттарда негізсіз қолданып жүрген « дін
экстремизмі », « ислам экстремизмі », « христиан экстремизмі » ... ... ... деп айту өте қисынсыз. ... ... ... немесе қылмыс ниеті деп айтылмайды. Керісінше қылмыстық кодекс
немесе қылмыстық ниет деп қолданатындығы баршаға ... Яғни ... ... өзі ... осы ... ... ... қылмыс
субьектісі болып табылады. Бұл туралы ҚР Қылмыстық кодекстің ... ... ... есі дұрыс және осы кодексте белгіленген жасқа ... ... ғана ... ... ... тиіс ... Қылмыстық ниеттің
қылмыс субьектісінің ішкі ... ... ... Діни ... ... ұғымды шынайы діннің өзіндік негізінен
шықпайды, тек өзінің діни сенімі мен ... ... деп ... ... ... ... ... сенімнің жетегінен шыға алмайтын,
әсірешіл, өз ... ... ... діни ұйым ( секта ) мүшелерінің
немесе жеке тұлғалардың қоғамға қауіпті ... деп ... жөн. ... ... ... болмайды деп жалған көлгірситін, негізсіз діни
ұйымды ( секта ) « жақтаушылар » ұната қоймайды.
Ғылыми жүйеде « ... ... ... ұқсастандыру
( конфессиональная самоидентификация ) » атты термин пайда болды. ... діни және ... ... ... болмаса да, харизматикалық жеке
тұлғаның жеке көзқарасы мен радикалды ... ... ... ... адамдардың ұйымдастыруы бойынша құрылған діни радикалды ұйымдар
немесе секталарға қатысты ұғымды білдіреді. ... қай ... ... « ... », « ... », тіпті « құдаймын » деген адамдар
болған. Қазірде сондай адамдар кездеседі. Тіпті еш ... ... ... ... атаған, талай кісілерді негізсіз сенім мен ... ... « ... » тура ... ... ғалым А. Журавский діни экстремизм мәселесі обьектіліктің
мәселесі емес, субьектіліктің мәселесі ... ... ... ... ... ... ... емес, діни экстремистік қылмысты жасайтын
негізсіз ұйымдар ( секталар ) мен жеке тұлғалардан ... жөн. Ал ... ... » ... « діни » мен « дін » ... сөздердің
түбірі бір жерден шықса да, « діни » деген сөз қатыстық сын ... ... « Діни ... » делінген сөз, осы ... « ... ... ... ... білдірмейді. Өйткені діни экстремистік ... ... ... ... ... ... немесе мемлекетке қарсы
бағытталуы мүмкін. Тек бұл ... діни ... ... қолданудың себебі,
экстремистік әрекеттің қандай бағытта жасалатындығын, әрі бұл әрекеттің заң
мен дін тұрғысынан ... ... Бір ... діни
экстремистік әрекетті жасаушылардың шынайы діннің нормаларын немесе
қасиетті кітаптардың ... ... ... ... ... негізсіз
діни сенімдері мен көзқарастары пайдалану арқылы әрекет ететіндігінен
қолданылады. Сол ... « сол ... ... бір ... ... ... делінген сөйлемді, мына « бір діни ... ... ... ... ... ... құрылған » деген сөйлеммен ауыстыру
қажет.
Сонымен қатар С.Н. ... діни ... ... құқықтық
анықтамасындағы тағы бір қамтылмаған жері « ... ... ... » ... ... ... ... ғана
түсініледі. Дүниетаным әр түрлі сан қырлы жақтардан қалыптасады. Бұл жерде
« басқа дүниетанымдар мен діни ... ... ... » ... ... ... Себебі « басқа дүниетанымдар » делінген сөзді
ғылыми, философиялық, атеистік ... ... ... ... ... Ал « діни сенімдер » делінген сөз болса, дұрыс немесе ... ... ... қатысты қолданылады. Одан кейін « бір немесе бірнеше
конфессия шеңберінде ... ... ... ... » делінген сөйлемде
мынандай түрде дұрыс болады: « бір немесе бірнеше конфессия, секта ... ... ... шеңберінде заңға қайшы тікелей қасақана мақсат
ұстанатын ». Бұл ... ... ... діни ... ... бар. Конфессияға қарсы; консервативтік; мемлекетаралық; мемлекетке
қарсы; мемлекеттік; сектандық. ... « ... ... және ... ... » ... сөз ... байланысты пайдалынады.
Егерде « қоғамның және мемлекеттің » деген сөздерді « ... ... және ... мемлекеттің » делінген сөздермен толықтырылса, онда
сөйлемнің мазмұны көп нәрсені қамтитын болады. Яғни « ... ... » ... ... ... ... білдіреді: Қазіргі белгілі бір
мемлекет жерінде көптеген замандардың ... ... ... сол ... ... халықтың немесе халықтардың идеологиясы,
мәдениеті, салт дәстүрі және ... да ... ... ... Осы ... ... сол халықтардың немесе осы халықтардың
өкілдерінің заңды мүдделеріне ... Осы ... ... ... ... заңды мүдделеріне қарсы ... ... мен ... ... « ... ... » делінген сөз
мына ұғымды білдіреді: Қазіргі ... ... ... ... ... ... мүмкін. Осы халықтардың барлық жағынан ... ... ... оларға заңмен шектелмеген барлық мүмкіншілікті
пайдалануға, құқықтық ... ... ... ... ... ... тиімді ұстануға бағыт алған жалпы ұстанымы мен саясатын
ұлттық мемлекеттің белгісі деуге болады. Осы аталған ... ... ... ... ... табылады. Бұл заңды мүдделерге қарсы
бағытталған іс-әрекеттердің ... көп ... ... ... ... діни ... ... мына мазмұнда тұжырымдадым: « Діни ...... ... категориялық құбылыс ретінде, бір діни ұйымның,
сектаның немесе ... бір ... ... ... ... ... ... жақтаушылары болып табылатын, басқа дүниетанымдар мен
діни сенімдерге шыдамсыздықпен қарайтын, бір немесе ... ... және ... да ... субьектілер шеңберінде заңға қайшы тікелей
қасақана ... ... ... ... қалыптасқан қоғамның,
ұлттық мемлекеттің құқықтары мен заңды мүдделерін бұзуға бағытталған, ... ... және ... ... ... ... басқадай
қылмыстық субьектінің немесе жекелеген сенушілердің қоғамға қауіпті іс-
әрекеттері ».
Діни экстремизмге тән нәрселер мыналар ... ... ... діни ... ... шыдамсыздықпен қарауға және
басқа бір ойды жақтырмауға негіз ... діни ... ... тек ... белсенді қарсыластарына ғана емес, өз ... ой ... ... ... ... ... ... идеологияның негізделуі;
3) діни экстремистік идеяларын үгіттеу процесінде эмоциялық ( әсірешілдік
) тәсілдерінің әсер етуінің басымдылығы;
4) діни экстремистік қозғалыстар көшбасшыларының ... ... ... « ... » деп көрсетуге ұмтылу, сонымен қатар ... ... ... ... діни ... ұйым ... санасында деформацияланған сананың
ұялағанын көрінеді, бұл жерде оларға діни доктринаның ... ... ... ... ... ... ... яғни олардың
нормаларына, әрі діни жүйесіне қатысты немқұрайлығы;
6) діни экстремистік көзқарастары мен мақсаттары ортақ болуы.
Діни ...... ... ... ... ... болып
табылады. Бұған дәлел болар фактілер мен аргументтер ... ... ... ... обьектісі – қоғамдық қауіпсіздік. Әрине бұл
қылмыс түрі діни ... сана мен ... ... Қылмыстың
бірінші белігісі – қоғамға ... ... ...... қорғалған қоғамдық-қатынасқа нақты қауіптілікті тудыратын немесе
зиянын тигізетін қылмыстың ... ... ( ... ... әрекетсіздігі
). Осы орайда діни экстремистік әрекет делінген ... ... ... діни ... ... мәні ... Республикасының « Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы ... ... 1-ші ... ... ... ... ... жазылған: « экстремистік іс-әрекеттер – экстремистік
бағыттағы іс-әрекеттер жасауға шақыратын ... ... ... ... ... ... және көпшілікке көрсетуді
қолға алғанда, осындай іс-әрекеттерді тікелей іске асыру ». Бұл заң мәтіні
жалпы экстремизмнің барлық ... ... ... ... Діни экстремистік әрекет » делінген ұғымға мына ... ... ... « Діни ... ...... ... адамдардың немесе жеке тұлғаның діни идеологиялық міндеттері
арқылы діни экстремистік ... қол ... ... ... ... немесе жүйелігі ». Яғни діни ... ... үшін ... ... ... ... оның діни идеологиялық міндеттерін
белгілеу, түпкілікті алдарына қойған діни экстремистік мақсатты қою арқылы
өздерінің ... ... ... ... жалпы іс-әрекеттердің
жүйесі жасақталады.
Ақиқатында діни экстремизм құбылысы, діни экстремистік мақсат ... ... ... ... ... ... ... ұйым
немесе топ болып жасайды. Сол сияқты діни экстремистік ... ... діни ... жеке ... немесе діни көзқарастары ұқсас
адамдардың және басқа да ... ... діни ... ... құрылады.
Қазақстан Республикасының « Экстремизмге қарсы ... ... ... ... 6-ші тармағында жалпы экстремистік ұйымға анықтамасы
былайша жазылған: « ... ұйым – ... ... ... және
сот экстремистік деп таныған заңды тұлға, жеке және ( немесе ) ... ... ... ... ұйым ( секта ) туралы ... ... ... « Діни ... ұйым ( ... ) – діни харизматикалық жеке
тұлғаның, діни ... ... ... ... ... ... ... соттың діни экстремистік ұйым ( секта
) деп ... ... діни ... ... ... ... ұйым
( секта ) ». Бұл жерде экстремистік ұйымдарға тән ... ... ... діни ... ұйымдарға да тән болады:
- діни экстремистік ұйым мүшелікке есеппен қабылдайтын және ... ұйым ... ... діни ... ... ... бағыну жүйесі бар ( екі-үш звенолы
жоғары ұйымдастырушылықпен қамтамасыз етілген құрылым, жалпылық, қатаң
тәртіп );
- діни ... ... ... ... болады, оның беделі мықты
және бөгетсіз. Көшбасшыға ұйым мүшелері көзсіз ... және ... ... ... ... сенімді болады;
- сенушілердің жүріс-тұрысы қатаң бақылауда болады. Ұйымның мүшелігінен
шыққысы келген адам ... пен ... ... ... ... тап ... діни экстремистік ұйымның басшылары сенушілердің санасын жаулап алу
үшін, психологиялық әсер ету жүйесін қолданады;
- діни экстремистік ұйымда өзіндік ... ... ... ... ... ... ... күнделікті өмірінде
алдымен діни бірлестіктің талаптарын басшылыққа алады. Мемлекет пен
қоғам алдындағы міндеттерін екінші кезекке тасталады;
- діни экстремистік ұйымда ... ... ( ... өмір ... заңсыз істерін құпиялықта сақтауына байланысты, сондықтан ұйымның
қатардағы мүшелері көшбасшыларынан ... бұл ... ... аштырмайды, тек олар сырт көзге заңды орындаған сияқты ... діни ... ... ... ... жағынан қамтамасыз
етіледі ( сыбайластық қатынастарды саяси және құқық қорғау аясында
пайдалану; тиісушіліктен қорғанудың жүйесін қалыптастыру; ... ... ... ... ... куәлер мен жәбірленушілерге
қарсы психикалық және де ... әсер ету ... ... ... және тергеудегі мінез-құлқы, діни экстремистік
ұйымның ... ... ... ... ... ... ... сөздерді бұрмалап, өздерінің түсініктері мен
мақсаттарына қарай, міндетті түрде пайдаланып, әрі ... ... ... ... ... бір ... немесе топқа бағытталған
қасиетті жазба сөздерін, қазіргі ... ... ... );
- ... шынайы дін қағидаларына қайшы келетін негізсіз аморалдық
ұстанымдарға діни ... ұйым ... ... жол ... ... ету;
- қасиетті жазбаларға мүлдем қайшы сенім мен істерді өздеріне « қағида »
етіп ... ... ... ... ... ... ... өз
мүшелеріне, әр түрлі әдістер мен тәсілдерді сендіру, әрі ... үшін ... ... ... ... ... діни ... ұйымдарды құру, ұйымдастыру, қаржыландыру, қорғаштау
және басқадай жәрдемдерді беретін қылмыстық ұйымдар, ... ... ... ұйымдары мен басқадай қолдаушылардың болуы.
Міне діни экстремистік ... тән ... ... ... ... діни ... анықтау, діни экстремистік ұйымдарды
танудың қиындығы көбінесе діни сауаттылықтың аздығынан немесе болмауынан
және дұрыс талдамауынан ... Діни ... ... ... және
этно-психологиялық құбылыс болғандықтан, ... ... ... ... ... заң мамандығын, әрі теология саласын жақсы
меңгерген мамандарды дайындау ауадай қажет. Сонда ғана ... ... ... мүмкін.
Діни экстремизм тек жақын уақытта ғана пайда болған жоқ. Бұл ... ... ... ... өткендігі рас. Әрине бұны дәлелдеуге
жан-жақты зерттеу еңбектері ... Бір ... діни ... ... бірі болғандықтан, оны қылмыскерлік жүйесінен бөле алмаймыз. Яғни
қылмыскерлік қоғамдық ... ... ... ...... қатар тұрған бірдеме емес, ол сол қоғамда бар, оның
дәстүрлі жақтарын: саяси, экономикалық, әлеуметтік, рухани салаларын ... ... ... ... ... 54-баптың 1-ші
тармағында е) тармақшасында діни ... пен ... ... ... қылмыстар қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жай
ретінде қарстырылады. Сондай-ақ осы ... 96, 103, 104, 107, 160, ... 275, 337 ... 2- ... ... қылмыстық жауаптылықты және
жазаны ауырлататын ... ... ... Бұдан діни экстремистік
әрекеттердің қоғамға қауіп төндіретін ... ... ... Өйткені
ұлттық, нәсілдік, діни және ... да ... ... ... мен заңды мүдделерінің ішіндегі ең ... ... еш дау ... ... Ерекше бөлімі 16 тараудан тұрады. Жоғарыда аталған
баптар осы тараулардың тең ... ... ... ... ... тізбектеп көрсетеміз: 1-тарау. Жеке адамға қарсы қылмыстар ( ... 104, 107 ... ); ... Жеке адамның және азаматтың Конституциялық
құқықтары мен бостандықтарына қарсы ... ( 141, 149 ... ); ... пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар ( 160, 164 ... ... ... конституциялық құрылысына және қауіпсіздігіне қарсы
қылмыстар ( 170 бап ); ... ... ... ... ( 187 бап ); ... ... ... және адамгершілікке қарсы қылмыстар ( 275 бап
); 14-тарау. ... ... ... ... ( 337 бап ). ... ... ... баптарға қатысты діни экстремизмнің жанама қатыстық
жағдайлары ... ... Бұл ... діни ... ... әр ... ... жасалатындығын дәлелдейді.
Енді кезекте « Діни экстремистік бағыттағы қылмыстар » делінген
ұғымға құқықтық ... беру ... ... А.Д. Дәрменов
экстремистік бағыттағы қылмыстарға Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексіндегі 164, 170, 233-234, 238, 337 ... ... ... әрі ... мен толықтыруға ғылыми ұсыныс жасады.
Сонымен қатар аталған кодекстің басқа да ... ... ... екендігін айтады.
Діни экстремистік бағыттағы қылмыстарды зерделеу, анықтау, ... ... ... оның ... кесу және ... әрі бұл қылмыспен күресуде дұрыс бағыт алуға пайдасы зор.
Сонымен діни экстремистік бағыттағы ... ... ... мына ... ... « Діни экстремистік ...... ... ... және ... ... ... мен аумақтық мызғымастығына, конституция кепілдік
беретін азаматтардың және басқа да ... ... мен ... діни ... немесе өзіндік ар-ождан бостандығын бұзуға
бағытталған ... ... ... ... ... ... ... ».
Жоғарыда аталған ұғымдардың құқықтық анықтамалардың берілуі және
« дін » делінген ... ... және заң ... ... құқықтық анықтамасының жасалуы Қазақстан Республикасындағы
діни экстремизм құбылысын дұрыс ... ... ... ... діни экстремизмнің пайда болуының, таралуының, дамуының
себептерін ... ... ... ... ... осы бағыттағы
қылмыстарды ашуға, дұрыс тергеуге және де діни ... ... ... ... мен ... ... ... күресуіне
мүмкіншілік береді. Асылында теориялық негізде қисынды жасалынған ... ... ... ... ... аумағында тіркелгені, тіркелмегені бар
діни негізсіз ... ... ... имандылығына,
денсаулығына, өміріне, еркіне, отбасылық берекелі тұрмысына, қоғамға, тіпті
мемлекетке қауіпі бар діни ұйымдар мен секталар ... ... Яғни ... ... ... ... Бұл ... көптеген бұқаралық
ақпарат құралдарында айтылыпта, жазылыпта жүр.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы аумағында, әсіресе, « ... », « ... » ... « Кришнайттер » сектасы, « ... ... ... « Евангелие » протестандық секта және де басқа да түрлі
харизматикалық жеке тұлғалардың топтары өз ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде, бізде де
қоғамдық пікір қарсылығы бар.
Мұндай ұйымдар мен ... ... өте көп. ... ... ... еш шешілмей келеді. Семинар-кеңестерде әр дайым айтылып
жүргендей, осыны алдын ... ... ... ... мен ... қоғамдық толқулар болуы мүмкін.
Мысалы, « Иегова куәгерлері » сектасы көптеген ... ... ... Европа комиссиясы мен халықаралық сот қарауында Швеция,
Швецария және басқа мемлекеттердегі осы аталған сектаның ... ... ... ... ... ... ... осындай ұйымдар туралы
дәлелдеп, шырылдап қаншама уақыттан бері ... ... Бұл ... ... ... ... ... депутаттары және басқа да адамдар айтып
жүр. Бұл әшейін жеккөрушіліктен, көре алмаушылықтан және ... ... ... ... ... ... ... әрі қоғамдық пікірлер мен
нақты өмірдегі жағдайдан байқалғандай, осындай ұйымдар мен ... әлі де ... ... ... ... ... тиісті заңдар көпшілік тиімді қабылданып, негізсіз
ұйымдар мен секталардың заңсыз, әрі қоғамға қауіпті іс-әрекеттері ... ... ... ... Республикасындағы діни экстремистік бағыттағы қылмыстардың
ахуалы, құрылымы және динамикасы
Ең әуелі Қазақстан Республикасында тіркелген барлық ... ... діни ... ... ... ... қатынасы, осы діни
ұйымдардың таралып, дамуын және шешілмеген ... ... ... ... ... Республикасы тәуелсіздігін алғаннан кейін, алғашында
жас мемлекет болғандықтан, экономикалық қиыншылықты көрді. Мемлекеттің,
қоғамның дәстүрлі жақтары, яғни ... ... ... ... ... ... әлсіз жағдайда болды. Кеңес одағы ыдыраған кейінгі діни
ренессанстың ... ... ... ... фактордың
жоғарлауына мүмкіншілік туғызды.
Е.С. Мақашевтің ... ... ... ... әлеуметтік
консолидациялау мен саяси мобилизациялауды атқару мүмкін ... және ... ... Ол ... ... ... мына ... әсерінің болғандығын көрсетті:
- қоғамдық өмірді демократияландырудың қажеттілігі;
- посткеңестік кеңістікте идеологиялық вакуумның ( бостықтың ) болуы;
- әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... бойынша, 1989 жылдың 1 қаңтарына дейін
671 діни қауымдастық, 20 конфессия мен деноминациялар болды, ал 1995 ... ... 1180 діни ... конфессия саны 30-ға жетті, 1997 жылдың 1
қаңтарында 30 конфессияның 1642 діни бірлестігі жұмыс ... 2001 ... ... 2300 діни ... ал ... ... ... 46 конфессия,
4000-нан астам діни бірлестік қызмет жасауда. Мәліметтен байқалғандай, 1989-
2008 жылдар аралығында конфессиялар саны ... 46-ға ... ... ... ... 26 конфессия қосылған. Ал осы ... ... саны ... 4000-нан асқан. Бұнда да 19 жылда 3329 –дай
діни бірлестік қосылған. Бір ... ... ... Қазақстан
Республикасында 118 ұлт пен этностар тұрады. Сондықтан көпұлтты ... ... Осы ... әр ... ... пайда болуына
негіз болуы заңдылық дейді.
Бұл жерде ескеретін нәрсеміз, « Діни ... ... және ... » ... ... ... « Діни бірлестікті кемінде кәмелетке
толған 10 азаматтың бастамашылығымен құрылады » - ... Бұл да ... ... ... ... ... ... қатар 2000 жылдан
экономикалық жағдайдың дұрысталуы, көптеген адамдар, ... ... ... да қаражаты барлар, көптеген ғибадатханаларды салды. Әрине осы
сияқты факторлар діни ... ... ... септігін тигізді.
Дәстүрлі діни бірлестіктерден бөлек, дәстүрлі емес ұйымдар оп-оңай
тіркеліп кеткен. Ол кездегі діни ... ... ... ... ... ... ... болмады дейтін болсақ, қате болмайды.
Қазақстан Республикасындағы діни ... ... ... уақытта негізінен Қылмыстық кодекстің 164 мен 170 ... ... ... ... жылы « ... қарсы іс-қимыл
туралы » заңының баптары бойынша көбіне жасалынады.
Бұл қылмыс түрінің жоғары латенттігіне байланысты қазіргі ... ... ... діни ... ... ... ... бағалауға мүмкіншілік бермейді. Дегеменде 2001-2007 жыл
және де ... 2008 ... ... қоса алғанда, осы ... ... ... ... ... ... ... деликтік үлестік қатысы 0,05 құрайды.
Қазақстан Республикасында бұл ... ... ... ... ... орындарын алса да, Қылмыстық кодекстің 164 және ... ... ... ... ( 2006 -2008 ... ), ... ... ( 2004-2006 жылдар) 46 есе ... Бұл ... ... қылмыстардың жылдан жылға көбейгендігін және қоғамға
қауіпті екендігін көрсетеді.
Әлемдегі лаңкестіктің және діни ... ... ... ... Бас ... 2005 жыл 12 ... ... ... Астана қаласы сотында қарады. Сот ... ... ... Ұлттық қауіпсіздік комитеті өкілдері қатысқан сот отырысында
бұл мәселе Қазақстан Республикасы ... ... ... 12 ұйымды діни-
саяси экстремистік ұйымдар екендігін ... ... ... ... Бұл
ұйымдардың барлығы басқа мемлекеттерде құрылған экстремистік ұйымдар. ... ... Орта Азия ... және ... ... мемлекеттерден шыққан экстремистік ұйымдар. Жалпы бұл ұйымдардың
аттарына және де ... ... ... ... сепаратистік,
экстремистік мақсаттарға байланысты құрылған. Әрине дінді тек ... ... оның ... ... ... ... мақсаттарына
жету үшін пайдаланады. Сонымен қатар бұлардан басқа экстремистік ұйымдар
жоқ екен ... ... ... 12 ... ұйымдардың ішінен ... ... ... « ... » ... ... ... мүшелірінің қоғамға қауіпті заңсыз әрекеттері соңғы
жылдары көрінді. Бұл ұйымның осы жердегі ... мен ... ... ... ... біразы сот үкімімен сотталды. Көптеген мүшелері
өз еріктерімен бұл заңсыз партиядан шыққандығын жариялады. Дегенмен де ... бұл ... ... мүшелері болуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіндегі 164 бабы бойынша
қарастырылатын қылмыстар динамикасы былайша көрсетіледі: 2001-2002 жылдары
ешкім сотталмаған, 2003 жылы 8 кісі ... 2004 жылы 2 ... 2005 ... адам ... оның ... 16 адам 164 ... 1- ... қалған 4
адам аталған баптың 2-ші тармағы бойынша. Қазақстан ... ... 164 бабы ... ... ... динамикасын былайша
қарстыруға болады: 2000 жылы ... іс ... ... ... 100 ( 2 іс ), 2001 жылы - 0, 2002 жылы – 50, 2003 жылы – 4 ... жылы – 3,5 есе, 2005 жылы 46 есе, 2006 жылы – 51 есе, 2007 жылы – ... ... Бұның ішінде әсіресе діни экстремистік бағыттағы ... ... ... ... ... ( 26 қылмыстық іс ) ... ... ... бойынша жазаланатын қылмыстардың 94 ... ... ... таратумен, ал қалған 6%, экстремистік
мазмұндағы материалдарды дайындау түрінде ( ... ... ... ... ... ... ... 42% ,
парақшалар, 29% , брошюра, 11% , кітаптар, 5 %, ... 4 %, ... 4% , ... 3% , ... 2 %, дәптерлер
түрінде қолданылған.
Халықаралық « Хизбут-тахрир » діни экстремистік ұйымның ... ... ... ... мына ... ... ... Павлодар, Қарағанды облыстарында, әсіресе Оңтүстік Қазақстан
облысында және де ... да ... ... діни экстремистік ұйымның іс-әрекеттері Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодекстің баптарына қайшы, әсіресе 170 бап ... ... ... ... ... құрамын көрсетеді. Бұл
ұйымның басты мақсаты – ... ... ... ... Яғни ... оның ішінде Қазақстан Республикасының ... ... ... немесе өзгертуге не оның аумақтық ... ... ... ... бұл ұйым ... ... істерді
қозғалуының және де сотталғандардың жылдан жылға өсу динамикасы бар. Жалпы
осы ... ... сот ... ... куәгерлерден жауап
алынып, айғақты заттар ретінде 56000 үнпарақ, 5000 астам діни ... ... 1456 дана ... ... ... ... 28
комьпютер, қазіргі заман талабына сай баспа құралдарының 45 дана жабдығы
мен өзге оргтехникалар ... ... ... ... ... ... Қазақстан, Қызылорда,
Қарағанды, және Павлодар облыстарынан 167 адам өз еркімен партия қатарынан
шығып, экстремистік мазмұндағы 5000 адам ... ... ... өз ... ... ... ... ешбірі қылмыстық
жауапкершілікке тартылған жоқ.
Бұл діни экстремистік ... ... ... ... ... ... қызметке жауапты адам, Астана, Алматы, Павлодар,
Қарағанды, Кентау және Екібастұз ... ... ... өз ... ... ... ... мүшелерін партиядан шығуға
үндеді.
Осы ұйымның басқа мемлекеттердегі, әсіресе, Орта Азия аумағындағы
ахуалы, құрылымы және ... ... ... ... жасадық: 2006
жылдың аяғында Қазақстан Республикасы мен Қырғызстан Республикасының ... ... ... заңды шараларымен ... Ош ... ... « ... » ... ... Орта Азиялық аумағы бойынша ақпараттық-талдау
орталығын таратылды. Бұл ... ... ... ... ... ... азаматын ұсталып, Өзбекстанға жіберілген.
Жалалабад қаласында осы партияның Орта Азия бойынша штаб-квартираның
басшысы тұтқындылған. Ол 2000 ... бері ... ... ... ... және Қырғызстан Республикаларының арнаулы ... ... ... Оны ... барысында мына мән-жай
анықталған. Оның Қазақстан ... ... 2002 – 2004 ... « ... » діни ... ұйымның астыртын құрылымдық
бөлімшесін қалыптастыруға негізгі ықпалы ... ... ... ... ... каналдарын реттеп отырған.
Халықаралық заңдарға сәйкес, Терроршылдыққа, ... ... ... ... ... Шанхай конвенциясы ( Шанхай, 2001ж. 15
маусым ) және ... ... ... және ... арасындағы терроризмге, саяси және діни экстремизге,
ұлтаралық ұйымдасқан ... және ... ... мен
қауіпсіздігіне өзге де қауіп-қатер төндіруге қарсы күрес ... ... ... Шарт ( ... қ., 2000ж. 21 ... ) ... заңды шараларымен Орта Азия мен ТМД елдерінің ... « ... » діни ... ... ... ... Тәжікстан Республикасында осы ұйымның 56 ... ... 16500 дана ... ... ... Өзбекстан
Республикасында кейінгі кезде 30 астам осы ұйымды ... ... ... 2007 ... ... 4 ... ... Жалалабад,
Тоқмақ, Ош қалаларында бұл ұйымның мүшелері ұсталған. Сонымен ... ... ... ... ... Новгород, Челябинск, Тобольск
қалаларында « ... » діни ... ... мүшелерін қылмыстық
жауапкершілікке тартылған.
Жоғарыда келтірілген нақты деректер бойынша аталмыш ұйымның ... ұйым ... оның ... сипат алғандығы айқындайды.
Жоғарыда аталған мемлекеттердің діни экстремизмге қарсы заңды ... ... ... өз ... және де ... ... бірлескен пәрменді іс-қимылдары арқылы әрдайым жүргізе берілуі
тиіс. Бұндай заңды іс-қимылдар аталған мемлекеттер аумағында және ТМД, ... ... ... « ... » ұйымның және де басқа ... ... ... ... әрекеттерін болдырмауға, алдын-алуға,
ескертуге ықпал етеді. Сонымен қатар діни ... ... ... құрылымына және динамикасына оң әсер берері сөзсіз.
А.Д. Дәрменовтың ... мен сот ... ... ... ... ... әрбір екіншісі, бұндай
материалдарды ... ... және оны ... ... емес ... анықталған. Ал олар жөнінде қылмыстық тергеу материалдарында
ешқандай ... жоқ ... ... Бұл жағы құқық қорғау органдары
назарынан тыс қалғандығын айта ... ... ... ... мен
толықтырулар енгізуге ғылыми ұсыныстар жасайды.
« Хизбут –тахрир » діни экстремистік ұйымның мүшелері сотталғандары
түрмеде ... өтеп ... ... ... ... Бұл жағынан
олар ұйым қатарына мүшелерді кіргізу үшін мынандай қулықпен үгіт жасайды:
« Сен не үшін ... ? ... ... үшін ... Неге соттар
барлық қылмыс жасаған адамдарды соттамайды? Яғни неше ... ... ... еш ... ... жүр. Осы әділеттік пе? Жоқ ... ... ... ... ... болатын болса, әділеттікпен күресуші «
Хизбут-тахрир » ұйымы қатарына қосыл. Алдағы уақытта біз ... ... »
- деп ... камерасында отырып алып-ақ, өздерінің қисынсыз әр түрлі ... » ... ... ... келеді ». ... ... ... ... ... ... уақытта жасырын әрекет
ететіндігі түсінікті. Себебі қылмыстық заңмен ... ... ... ... бұл ... ... латенттік жағдайлар діни экстремистік бағыттағы қылмыстардың
ахуалын, құрылымын және динамикасын зерделеуге, анықтауға, сонымен ... ... ... ... ... ... ... ахуалын, құрылымын және
динамикасын толыққанды көрсететін дерек қор әлі де жасалмаған.
Діни экстремистік бағыттағы қылмыстардың ... ... ... ... ... ... ... дерек қордың мониторингісі жасалмағандығы;
- Кешенді саралау жұмыстарының жүргізілмеуі;
- ... ... ... ... ... Жоғары латенттік жағдайдың қалыптасуы;
- Әлемдік деңгейде, тіпті Орта Азия ... ... ... ... қылмыстардың ахуалы, құрылымы және
динамикасының ... ... қоры ... ... ... Республикасындағы діни экстремизмнің таралуының және
дамуының себептік-факторлық кешені
Қылмыскерлікті ... ... мен ... ... ... ... ... детерминациясы мен себептілігін
айқындау кезеңі міндетті түрде болады.
Қылмыскерліктің себептері жөніндегі мәселе жаңа нәрсе емес және ... ... ... ... ... санасында болып келе жатыр.
Бұл жөнінде талай концепциялар жасалынды, яғни оларда қылмыкерліктің пайда
болуы және ... әр ... ... ... ... ... ... антропология мен биология, бионика мен кибернетика, генетика
мен психология ( әлеуметтік, жеке тұлғалық, жасы бойынша ) және тағы ... ... ... ... ... жағы
негізінен екі бағытқа бөлінеді: Биологиялық және әлеуметтік. Сонымен ... ... ... ... бағыттағы қылмыстар қылмыскерліктің құрамдас бөлігі
болғандықтан, енді негізінен осы қылмыс түрінің ... ... ... ... зерттеуі бойынша жалпы ... ... ... ... тарихи, психологиялық,
әлеуметтік және саяси мән-жайлардың жиынтығы себеп ... ... ... ... ... ... себептілікті түсінудің мына төрт тәсілі бар екендігін көрсетеді.
Бірінші тәсіл « кондоционалистік », немесе « ... » ... ... ... үшін қажетті және жеткілікті жағдайды немесе салдар орын алған мән-
жайлардың жиынтығын себеп деп ұғыну керек дейді.
Екінші ... ... ... ... ... ... түрлерінің
себептерін талдағанда, көбіне, « дәстүрлі тәсілге » кезігетінін ... ... ... ... ... ... талдағанда, виктимологияда
қолданады.
Үшінші тәсіл – дәстүрлі-диалектикалық. Бұған сәйкес осы салдарды
туындататындардың барлығы себеп ... ... ... ... ... ... Бұл ... қылмыскерліктің « тікелей » немесе «
жақын » себептері ұғымы байланыстығын айтады. ... ... ... ... ... сөз ... олардың адамға қатысты
сыртқы және ішкі болып бөлінетіндігін айтады. Бұл тәсілдің артықшылығы ... ... ... ... іс-қимыл ситуациясында сыртқы жағдайың
да, адамның жеке сипаттамасының да бір ... ... ... ... ... тәсіл – « интеракционистік » немесе өзара әрекеттестік
тұрғыдан. ... ... мен ... ... ол ... орта мен адамның жеке басы арасындағы өзара әрекеттестік.
Л. Маевская экстремизмнің туындауының экономикалық, ... ... ... және саяси себептерден екендігін айта
келе, экстремизмнің ең ... ... – бұл ... ... саяси билікке
заңсыз таласу екендігін айтады.
С.Н. Поминов ... діни ... ... ... деп ... ... ... дейді: саяси құрылымдардың қайта
қалыптасуы; әлеуметтік-экономикалық ... ... ... діни ... сенімдеріне және дәстүрлеріне
тіл тигізіп қаралау; мемлекеттік ... ... діни ... ... ... және ... ... қатынасының
енжарлығынан; халықтың біршама бөлігінің өмірлік деңгейінің төмендеуі;
оппозиция мен ... ... ... ... ... ... қойған
мақсаттарын іске асыру үшін саяси партиялар мен діни топтардың басшыларының
үстемдікке ұмтылуы; ... ... және ... ... ... ... қылмыстардың жалпы
қылмыскерліктің құрамдас бөлігі болғандықтан, басқа ... ... ... және де ... ... ... әр ... дәрежеде экстремизм себептерінің белсенді
туындауына әсері болатындығын айтады. « Сыртқы » ... ... ... ... ... ... ... болатындығын
көрсетеді. Мұндайларға мыналар қатысты болады: әлеуметтік, демографиялық
және саяси факторлар ( ... ... ... ... және де ... ... арасында ресурстар мен билікті
тең бөлмеуден, азаматтық қоғамның дамымағаны ), ... ... ... экономикалық кешен ( еңбекпен айналысудың жалпы
деңгейі, жұмыссыздық жағдайы, халықтың әр ... ... ... ... ... ( қазіргі идеологияның ахуалы, саяси мәдениеттің жалпы
деңгейде рационалдық стереотиптерінің қалыптаспауы ). « Ішкі » ... ... ... ... мына ... көрінеді:
халықтың кейбір бөлігінің құқықтық санасының ... және ... ... ... қылмыстардың рецидивтілігі мен қылмыстық
кәсібиленуі, қылмыстық дәстүрлер мен ... ... және ... ... ... болуының жоғары латенттігі (
жасырындығы ).
Сонымен қатар Дәрменов, бұл қылмысты ... ... ... ол ... ... және де өз ... « ... » болады деген шешімге ... ... ... діни
экстремистік бағыттағы қылмыстардың себептік-кешендік факторларының, яғни
дәстүрлі « сыртқы » және « ішкі » ... ғана ... ... ... ... бар екендігін көрсетуге ... ... діни ... ... мен ... тікелей болмаса да,
мүмкіншілік туғызған мән-жайлар себептер жиынтығын ... ... ... ... діни ... мен діни ... байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін ең алғаш 1992
жылдың 15 қаңтарында қабылданған « Діни сенім ... және ... » ... ... кейбір баптарының дұрыс жетілмегендігі;
- Қазақстан Республикасының Үкіметі мен жергілікті әкімшіліктердегі діни
бірлестіктермен байланыс жөніндегі кеңестің ең алғашқы уақыттағы ... ... ... төмендігі;
- Қазақстан Республикасына миссионерлік қызметпен келгендердің біразының
арнайы ... тыс ... ... ... ... ... сол аралықтағы бақылауға
толыққанды алынбауы;
- Діни бірлестіктерді тіркеу процедурасында ... ... яғни ... да ... әсіресе діни сараптаманың
жасалмауы, кейінгі сараптамалардың өз деңгейінде болмауы;
- Тарихи негізі жоқ, діни ... мен ... яғни шет ... діни ұйым ... беймәлім ұйымдардың тіркеліп кетуі;
- Шетелге діни оқуға кеткен азаматтардың бақылаудан тыс қалуы, әсіресе
олардың радикалистік оқу орындары бар ... оқып ... Діни ... ... ... ... бергендер осындай оқу орнын
бітіріп келгендер;
- Харизматикалық жеке тұлғалардың негізсіз радикалистік ... діни ... ... ... ... ... ... тыныштығын, шырқын бұзатын кейбір ... мен ... ... іс-әрекеттері және осындай
жанұялардағы келеңсіз жағдайлардың реттелмеуі;
- « ... » ... ... ... діни ... ... қорғау органдары назарынан алғашқы жылдарда тыс
қалып, жіті ... ... ... ... ... діни ... ұйымдарда оқытылып
жатқандығынан арнаулы қызметтің бақылау ... ... ... ... ... ... ауытқуының
болғандығы, сондықтан тіркелуге тиісті діни ... ... ... ... ... ... діни ... жергілікті діни бірлестіктер,
миссионерлер және қолданыстағы ... ... ... ... ғылыми анықтамалардың болмауы;
- Бұқаралық ақпарат құралдарында, әсіресе әлемдік тенденциялық әсері бар
интернет жүйесінде халықтардың ұлттық, нәсілдік, ... ... ... ... ... ... ... ашық немесе жасырын қарсы ұстанымы бар,
әскерге бармауға үгіттейтін, әсіресе теріс аморалдық ... ... ... ... гипноздық әрекеттерді жасайтын,
денсаулыққа қажетті дәрігерлік көмектерді беруден бас ... діни ... ... ... ... ... ... Республикасына көрші мемлекеттерден діни экстремистік
бағыттағы қылмыстарды жасаған адамдардың ... ... ... ... ... ... әрі ... жергілікті азаматтарға діни
экстремистік бағыттағы қылмыстарды жасауға ... ... ... ... ... сепаратизм, экстремизмнің жалпы түрлеріне және сонымен
қатар діни экстремизмге ... ... ... ... іс-қимыл
барысында мәлімет алмасудағы кемшіліктер;
- Жалпы ғылым саласында діни ... ... ... негізделген
теориялар мен концепциялардың жасалмауы;
- Діни экстремизм туралы тек шамалы саясат ... ... ... ал ... ... ... ... аспектілері
бойынша жоқ болуы;
- Діни экстремизммен тікелей күресуге міндетті ішкі істер органдарында
арнайы қызмет органның алғашқы уақытта құрылмауы;
- Ішкі ... ... ... ... ... діни ... ... қылмыстарға қарсы кәсіби
дайындықтарының болмауы;
- Жоғары, орта арнаулы, кәсіптік пен орта мектептерде діни экстремизм
туралы лекциялар мен түсіндірме ... ... ... ... және діни ... діни ... туралы түсіндірме
жұмыстарының кешенді жасалмауы;
- Діни экстремизмге қарсы пәрменді күресу аясында құқық қорғау органдары
мен қоғамдық ... ... ... ... ... үшін ... болмауы;
- Діни экстремизм туралы анықтамалық немесе түсіндірмелік кітапшалардың
тиянақты ... ... діни ... ... жөнінде хабарлама болғанымен,
халыққа түсінікті мақалалардың болмауы;
- Жастармен жұмыс жасау саласы бойынша, әсіресе ... бет ... ... ... қорғау органдары мен діни ұйымдары қызметкерлерінің
алдын-алу жұмыстарының төмендігі;
- Діни экстремистік ұйымдарды тану туралы соттардың ... ... ... ... ... ... ... діни экстремизм алдын-алу
жөніндегі шараларды өз деңгейінен аз қолданылуы.
Қазақстан Республикасында діни экстремизмнің ... мен ... ... ... ... ... ... пайдаланған діни
экстремистік ұйымдардың, діни экстремистік идеологияларының негізі бойынша
« ашық » және « ... » ... ... Діни экстремистік
ұйымдардың « ашық » детерминаты, осы ұйымдардың немесе басшыларының ... ... ... ... әдебиеттер мен кітапшалар,
үнпарақшалар, аудио, видеотаспалар, касетталар және басқа құралдармен
жасалынған ... Діни ... ... « ... » ... ... ... қарсы шықпайтын сияқты болып ... ... ... ... діни ... ... қалыптасып, сақталуының
нәтижесінде кез келген уақытта жарылып, әрекетке ұласуы.
Қазақстан Республикасында діни ... ... мен ... ... кешені туралы қысқаша тұжырымдамам мына ... ... ... Республикасында діни экстремизмнің таралуы мен дамуының себеп-
факторлық кешені тек дәстүрлі « сыртқы » мен « ішкі » ... ... ең ... ықпал ететін діни экстремистік идеологияның « ашық »
немесе « жасырын » детерминаттары болып табылады ». Діни ... ... ... ... ( жасырындығы ) себептерін
А.Д. Дәрменов былайша саралайды:
- ... ... ... ... ... ... материалдарды тасу, дайындау, тарату сияқты
жағдайларды қоғамға қауіпті құбылыс емес қой ... ... ... ... осы ... ... мен тергеудегі құқық қорғау ... ... ... ... ... ... ... жоғары заңдалмаған сипаты және анық салдардың
жоқ болуы;
- күрделі криминогенді жағдайларға ( ... ... т.б ... экстремистік қылмыстарды анықтаудағы құқық қорғау
органдарының ... ... ... ... ол ... екінші
дәрежелі іс ретінде қарастырылып, қажетті назар аударылмайды.
Яғни ... ... ... діни ... бағыттағы
қылмыстардың көз көрінбеушілігі, жасырындығы назардан тыс қалады да, жалпы
осы қылмыстардың таралуы мен даму ... ... ... ... апарып соғады. Көбінесе 164, 170 және 337 ... ... ... ... да, ал ... 96, 103, 104 және ... баптар
бойынша діни өшпенділік, жеккөрушілік мен дінге қатысты сияқты қылмыстардың
анықталып, қылмыстық қозғаулардың өте аз болуы діни ... ... ... ... ... ... ... Діни экстремистік бағыттағы қылмыс жасаушы тұлғаның криминологиялық
сипаттамасы және оның типологиясы
Осы бағыттағы ... ... ... ... ... оның ... жасау үшін әуелі әлеуметтік-демографиялық,
психологиялық және ... ... ... тура ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасы халықтарының
этникалық құрамы 118 этностар тұрады. 1999 ... ... ... санағы
бойынша жалпы халықтың мемлекет аумағында қазақтар 53,2%, ... ... ... ... құраған. Қазіргі уақытта ұлттар мен этностар
арасында ... ... ... ... саясатының дұрыс жолға
қойылып келеді.
А.Д. Дәрменовтың зерттеуі бойынша экстремистік бағыттағы ... ... ... ... ер ... ... айтады. Ер
адамдар мен әйелдер бұл жөніндегі қарым-қатынасында 89% ер ... ... ... ... ... ... ... әйелдердің меншікті
салмағы келтірілген көрсеткіштерден 3 еседен артық. Осы орайда әйелдер
жасайтын экстремистік бағыттағы қылмыс ... өсуі орын алып ... ... жұмысы бойынша, экстремистік бағыттағы қылмыс
жасап ... ... бір ... ( 35,4% ) 25 – 29 ... 18 – 24 жас аралығындағылардың да көрсеткіші ... ( 34,5% ). Осы ... ... ішкі ... ... ... ол үшін ... немесе ұлтшылдықтың, шовинизмнің
пайда болуы оның санасының ішкі ыңғайлығын қамтамасыз ететін қажеттілік
б.т.
Бұл зерттеушінің ... ... ... қалыптасуындағы
зерттеудің жүргізілуі жаңашылдықтан ерекшеленетін қосымша тұжырымдама
жасауға мүмкіндік ... ... ... ... ... не ... төмендігі немесе діни ағым белгілеген іс-әрекеттің ... мен ... ... ... ... бұл ... ата-анасы
жоғары білімділер ( ереже бойынша бұл жоғары гуманитарлық білім ) ол отбасы
фундаменталды, ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі ағымдардың тарихымен,
саясатымен еш ... ... ... ... ол ... ... ... идеологы болып шыға келетіндігін айтады. Сонымен қатар мына
тұжырымға келеді: 2001 – 2005 жылдары арасында ... жоқ ... емес орта ... ... 32% , орта ... – 28% , ... ... тұлғалар – 32% , орта білімділер – 28% , аяқталмаған жоғары
білімділері – 30% , жоғары білімділері – 10% ... ... ... ... ... байланысты
қылмыстық әрекеттерді келесі типтерге бөлуге болады:
- импульстік ... Бұл ... ... ... ... ... ... әсерді көрсетеді;
- діни жеккөрушілік, дұшпандық, қылмыстық ... ... күші және ... ... Бұл кезде күштеулік арқылы базалық,
ішкі агрессиялық тұлға орнатылуы жүзеге асырылады, ол ахуалға тәуелді емес;
- ... ... күрт ... топтық ниеттеменің нәтижесі
ретінде экстремистік бағыттағы әрекеттерді жасау.
Экстремистік бағыттағы қылмыс жасаған тұлғаның аталған ... ... ... ... бір ... көрініс береді. Өйткені
қылмыскерлердің жеке, әлеуметтік ... ... ... ... шеңберінде ғана бейнелеуге болмайды.
« Адам » ... оның ... екі ... ... ... ... ... бірлігі кіреді. « Жеке бас » ұғымы оған тән
әлеуметтік белгілерді ғана ... « ... жеке басы ... ... жасаған адамның « әлеуметтік кейіп » ғана
ескеріледі. ... жеке ... ... және ... арақатынасы туралы айтыс тікелей нақты іс-тәжірбиеге алып келеді.
Биологиялық факторға басымдық беретін авторлар қылмыскерді зерделегенде
психиатрдың ... ... ... ал ... ... шешуші
деп есептейтін іс-қимылды түзеудің әлеуметтік ... ... ... жеке ... криминологтер екі аспектіде бір уақытта
зерделейді: бір жағынан әлеуметтік байланыстар мен ... ... ... ... – мақсатты бағыты бар, өзгертетін белсенді ... ... ... Мынандай жеке бастық сипаттамалар
криминологиялық зерделеу заттары болып табылады: 1) « ... » ... ... мен ... жеке бастың әрекеті; 2) « субьективтік ... ... ... ... ... әлеуметтік ұстанымға субьектілердің үш тобы жарыса жасаған
рөлдер сценарийі сәйкес келеді: 1) ... ... және ... ( ... ... ... ... ) жүйесінде көрініс тапқан;
2) қоғам жасаған және көпшілік қабылдаған және қоғамдық пікір ... ... ... ... ... діни және басқа нормалар
нысанында; 3) биресми ... ( ... ... ... ... тобы ) жасаған және тосылатын іс-қимылдың ... ... ... ... ... ... тобына өз іс-қимыл
нормаларымен және әлеуметтік тосу нысанымен қылмыстық құрамалар да ... ... жеке ... ... ... » ... « оның өмір ... дамыған сылтауларының жиынтығы ». Кейбір авторлар сылтаулар ... ... ... ... ... ... енді діни ... бағыттағы қылмыс жасаушы тұлғаның қылмыстық
ниеті мен мақсатын, сылтауы, ойлауы, іс-қимылы және ... да ... ... ... ... жолында, әрі өнегелі жолда жүрген адам неге қылмыс ... ... ... не ... ... ... діннің негізін жақсы білген адам ешқандай жаманшылыққа
бармайды. Яғни қылмыс жасамақ түгіл, күнә ... ... ... бұл ... белгісі болып табылады.
О.Ф. Лобазова адамдардың діни санасы екі ... ... 1) ... діни ... 2) концептуалды ( тұжырымды ).
Кәдуілгі діни сана деңгейі эмоциялық сәтті қабылдаумен сипатталады.
Кәдуілгі діни санада діни ... ... ... ) және ... ... ) ... нәтижесінде жинақталады және дамиды.
Концептуалдық діни сана деңгейі болса, Құдай, табиғат және ... ... діни ... ... діни әдебиеттерде адамдардың үш түрлі сенім типтерінде
болатындығын ... 1) ... 2) ... 3) ... ( ... ) – шынайы діни сенімі таза жүрекпен болатындығын,
Жаратушысын ақыл-санасымен ... діни ... ... ... әрі ... көрінетін, ақиқат сенімі болатын адамдардың діни сенімі және діни
санасы ( Пайғамбарлар, діни ғұламалар, әулиелер және т.б ... ( ... ) – діни ... ... ... ақыл-
санасымен, қоршаған табиғаттағы жаратылыстардың бір жүйелігіне қарап, әрі
өздерінің ғылыми немесе шығармашылық еңбектерінің нәтижесінде ... ( ... ... ... ) – ... ұстанған діни сенім
жолымен, яғни асылында діни қағидаларды ... біле ... тек ... ғана діни ... ... ... ... бағыттағы қылмыс жасаушы адамдардың көпшілігінің
кәдуілгі діни санасы қалыптасқан деуге ... Яғни діни ... діни ... ... зор. Ал діни ... ... жасаушылардың көпшілігінің діни білімі төмен болып ... ... ... ... ... діни экстремистік бағыттағы қылмыс ... ... Діни ... шамалы болса да, ұйымдастырғыш, әрі адамдарды
соңынан ерте алатын адамдар болады.
Діни экстремистік бағытта ... ... ... ... қалыптасуына
діни экстремистік ұйымның басшыларының немесе ... ... әрі осы ... ... санасымен қабылдауы әсер етеді.
Осының нәтижесінде оның санасында « ... ... ... » ... ... делінген түсінік қалыптасады. Қалған ... ... еш ... Сонымен қатар осындай тұлғаның
санасында « менің іс-әрекетімде ... күнә ... мен ... ... ... ... қалауын, әрі бұйрығын орындап жатырмын,
сондықтан бұл ешқандай ... ... » ... ұғым ... ... « ... » діни экстремистік ұйымының
құрамындағы діни экстремистік бағытта қылмыс ... ... діни ... ететін негізсіз идеологиялық « қағидалар » бар. Ислам дінінің негізіне
және қолданыстағы заңдарға қайшы ... діни ... ... ... ... табылады:
- Халифат құру; « Кімде-кім өмірінде халифат ... ... ... ( ... ... ... ... ) болып өледі » деп үрейлендіру;
ҚР конституциясы 5 бабы, осы ... 4 ... « Діни ... » туралы заңының 5 бабы, « Саяси партиялар » туралы
заңының 5 бабы, « Экстремизмге ... ... » ... заңының 3 бабы,
ҚР Қылмыстық кодекстің 164, 170, 337 баптары және басқа да ... бұл ... ... мен ... ... ... ... емес мемлекетте үгіт-насихат ( жақсылыққа ... ... тыю ) ... емес деп есептейді. Тек Халифаттық мемлекет
құрылғаннан кейін парыз болады деулері; Бұл Құран аяттарына ( ... ) ... ... яғни ... ... ... ... « Пайғамбарлар пайғамбар болғанша күнәға ... ... » ... ... яғни бұл ... « ... күнә ... » деп
өздерінің күнәсін, қылмысын бүркемелеуге, әрі ақталу үшін ... ... ... ... бірі ... ... Бұл ... де Құран
мен Пайғамбар хадистерін мойындамайтындықтары көрініп тұр. Дінді тек
бүркемелеу үшін қолданады.
- ... ( ақыр ... ) ... ... шапағатын
мойындамаулары; Бұл да өздерінше Пайғамбарды жай ... ... және ... жайлы айтылған хадистерді мойындамайды. Бұл
да Құран аяттарына ( 2:155, 21:28 ) қарама қайшы болып ... ... және ... ... ... азабы мен қабырдегі сұрақ-
жауап болатындығына сенбеулері; Біз жасаған қылмысымызға қабыр азабын
көрмейміз деп нық сенімде болуы. Бұнда да ... ... ( ... ) ... қайшы күнә іс.
- Қияметте кәпірлер ( Құдайға сенбеушілер ) азаптарын ... ... ... ( ... ... ) сияқты тозақтан шығарылып,
жұмаққа кіреді деп есептеулері; Яғни не ... ... бер, ... ... ... да түбі ... жетіп, жұмаққа кіресің
деген сенімде болу. Бұл Құран негізіне ( 2:81, 98:6 ) ... ... ... ұятсыз суреттер мен бейне фильмдер қарауға рұқсат
беруі; Бұл жерде де ... ... ( 17:32, 24:30 ) ... күнә ... ... арсыз нәрселерге өз беттерінше рұқсат деу себептері
осындай жолда жүргендерді өздерінің қатарына қосудың бір ... ... ... ... ашып, онда доңыз еті мен арақ-шарап сатуды және ... ... еті бір ... ... жей беруді жөн көру; Яғни
бұл жерде де ... ... ( 2:173, 5:90-91 ) мен ... ... шығу ... күнә ... табылады. Бір жағынан арақ
ішетін, шошқа етін ... ... ... ... ... ұйым ... немесе осындай дүкен иелері мен дүкен қызметкерлердің, тіпті
көпшіліктің қолдауы бола ма деген ... ... ... ... « Хизбут-тахрир » діни экстремистік ... ... ... және ... ... қайшы келетін күнәлі болып табылатын
сенімдері мен іс-әрекеттері бар. Сонымен қатар « ... » ... ... діни ... ... ... жасаушы тұлғаға
санасына әсер етуші нәрсе мына идеяда болып табылады. « Хизбут-тахрир ... ... ... ... ... Тақиюддин ән-Набаханий өзінің «
Шахсиятул ... » ( ... ... ) атты ... « ... ... ... Аллаһтың жазған әрекетіне жатпайды », - деген сөзі хизбутшылардың
тағдырға сенбейтіндіктеріне дәлел. Бұл ... ... ... ... ... ... Мұғтазила мен Қадария делінген Ислам негіздерінен
ауытқыған діни экстремистік ағымдарда болады. Бұл да ... ... ( ... 54:49 ) мен хадистерге қарама қайшы күнә болып табылады. Діни
экстремистік бағыттағы ... ... ( « ... » ... ... )
осындай негізсіз діни экстремистік бағыттағы ... ең ... мен ... ... қоғамға қауіпті іс-әрекет жасай отырып,
өздерінің негізсіз ... ... ... әрі оның аяттарына қарсы
шығады, сонымен қатар Пайғамбар ... ... ... ... бағыттағы қылмыс жасаушы тұлға болып, тек бұл ұйымның ... ... ... Қазақстан Республикасында көптеген діни
экстремистік ... мен ... ... Әуелі құқықтық, діни сараптама
жасау негізінде, тиісті қылмыстық дәлелді материалдар мен ... ... « Діни ... ұйым ... ... » деп үкім ... еншісінде болып табылады. Қазіргі уақытта діни экстремистік
бағыттағы әрекет еткендерді, яғни жеке ... ... ... ... болады:
- Діни, саяси және басқа негіздер бойынша мемлекет, қоғам ... ... ... ... ... ... ... ұлттық заңдарды, мемлекеттік нышандар мен рәміздерді
мойындамайтын, патриоттық ... ... ... қажетті шараларды қолдануда әрекетсіздік ететін және
басқа да іс-әрекеттерді жасаушы тұлғалар;
- ... ... ... ... ... ұлттық салт-
дәстүріне, діни сенімдеріне ... ... ... ... Дін негіздеріне сәйкес келмейтін, өз бетінше діни ұйым ... ... ... ... ... жеке тұлғалар;
- Басқа мемлекетте туылып өскен, әрі басқа орта да ... ... ... ... ... ... шетелден
миссионер болып келген, шетелдің азаматы болған, ... ...... ... Республикасындағы діни экстремизммен күресудің
криминологиялық және құқықтық аспектілері
2.1 Діни экстремизмді ескерту, алдын-алу және оның жолын кесудегі құқық
қорғау органдары әрекетінің тиімділігі.
Қазақстан ... ... діни ... ... ... және қажетті болып табылады. Себебі Қазақстан Республикасы жерінде
118 ұлттар мен этностар тұрады. ... ... 47 ... қарасты 4000
астам тіркелген діни бірлестіктер өз қызметтерін жүргізуде. Ұлтаралық ... ... ...... ең басты міндеті. Қоғам
болғандықтан әр түрлі ... ... ... Тағы да ... ... міндеттерінің бірі – мемлекет аумағында тұрып жатқан мелекеттің,
қоғамның және барлық азаматтардың ... ... мен ... қорғау.
Қазақстан Республикасы әлемдік қауымдастықтың белсенді мүшесі ретінде
терроризм, сепаратизм, жалпы экстремизм ... оның ... ... ... ... ... Халықаралық ұйымдар шеңберінде
күресіп келеді.
Қазақстан Республикасы Халықаралық заңдарға сай, Терроршылдыққа,
сепаратизмге және экстремизмге ... ... ... ... ... ... 2001ж. 15 маусым ) негізінде қабылданған Қазақстан Республикасы
2002ж. 18 ... № 316 – ІІ ... ... Республикасы, Қырғыз
Республикасы, Тәжікстан Республикасы және Өзбекстан Республикасы арасындағы
Шарт ( Ташкент қ., 2000 ж. 21 ... ) ... ... ... 2000 ж. 09 ... № 97 – ІІ Заңы, Қазақстан Республикасы мен
Қытай Халық Республикасы арасындағы Келісім ( Пекин қ., 2002ж. 23 ... ... ... ... ... ... 2003 ж. ... № 1098 Жарлығы және де ... ... ... ... ... мен ... Республикасының « Экстремизмге қарсы іс-
қимыл туралы » Заңы, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі мен басқа
нормативтік ... ... ... діни ... ... ... ... жүріп жатыр.
Жалпы ғылыми әдебиеттерде қылмыскерлікпен күрес туралы теориялар ... ... ... мен тұжырымдар жасалып келеді.
Қылмыскерлікпен күрес дегеніміз жүйелік-құрылымдық қызмет, ол ... ... ... 1) ... ... ... 2)
қылмыскерліктен сақтандыру; 3) құқық қорғау қызметі.
« Күрес » - дегеніміз бір-біріне ... ... ... ... қарама
қарсы мүдделердің, топтардың, пікірлердің белсенді қақтығысы. Бұл - ... ... да бір ... көздейтін қызмет.
Заң қорғайтындармен бітіспес қайшылықта болатын ... ... ... өз ... ... ... ... – бәрінен бұрын қылмыскерліктің ... ... ... оның ... ықпал ете отырып қылмыстық заңның жаппай
бұзылуына жол бермеу, ал бұзыла ... ...... ... ... бас ... қол жеткізу және қылмыскерлікті тыю үшін айыпкерлерге
мемлекеттік мәжбүрлеу шараларын қолдану. Мемлекет те, қоғам да ... жол ... ... ... ... ...... қақтығысы.
Қылмыскерлікпен күрестегі басты мақсат – оның ... алу, ... ... ... ал егер оның қылмыстық әрекеті ... ... ... ... мен себептерін білу, оған қолданылатын қылмыстық
жазаны басқа шарамен алмастыру мүмкіндігін қарастыру, қажетті ... ... ... ... ... ... ... 1.
Ақпараттық-талдау қызметі. 2. Криминологиялық болжаулау. 3. Қылмыскерлікпен
күрес стратегиясын анықтау. 4. Қылмыскерлікпен күреске бағдарлама жасау. 5.
Қылмыскерлікпен күрес ... заң ... 6. ... ... жүзеге асыру, оған түзету енгізу және қылмыскерлікпен күрес
жөніндегі қызметті үйлестіру. 7. ... ... ... ... ... және ... ... саласындағы құқық қорғау қызметі дегеніміз,
бұл – мемлекет арнайы өкілеттік ... ... ... ... ... ... ... заңда белгіленген тәртібін сақтай
отырып, заңда көзделген ... ... ... ... ... ... ... қызметінің екі жағы бар: 1) ...... ... ашу, ... жасаған адамға қылмыстық шара қолданып оны
жазалау ... заң ... оны ... шара қолдану; 2) құқықты
қалпына ...... ... ... құқықтар мен заңды
мүдделерді қалпына келтіру, зиянды өтеу ... ... ... органдары құқық қорғау қызметінің субьектісі болып
табылады. Дәстүр бойынша оған тек мемлекеттік ... ... ... ұлттық қауіпсіздік комитеті, кеден, салық полициясы ... ( бұл ... ... ) және ... ... органдар жатқызылған.
« Құқық қорғау қызметі » мен « құқық қорғау органдарының қызметі »
ұғымдарын шатастыруға болмайды, ... ... ... кең: ... ... ... алдын алудан, онымен күресті жалпы
ұйымдастырудан туындайтын ... да ... ... ... ... ... органдары діни
экстремизмен күресу үшін әуелі Конституцияға, « Экстремизмге қарсы ... » ... ҚР ... кодексіне және де өзге де нормативтік
құқықтық актілерге сүйенеді. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... әр екі жылға жасалынады.
Әлемдегі, Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық ұйымдардың тарапынан
террористік және діни экстремистік іс-әрекеттер ... ... ... ... қауіпсіздік стратегиясы 1999 – 2005 жылдар аралығына
арналып жасалды. Қазақстан Республикасында діни экстремистік ... ... ... әлі ... қамтылмаған. Яғни бұл
қылмыс түрінің тіркеуде латенттік жағдай бар. ... ... ... оның ... ... ... ... күрестің әр түрлі шараларына ұсыныстар мен ... ... ... ... өте аз. Діни ... ... оның ... жетілдірілмеген. Діни экстремистік бағыттағы
қылмыстарпен күресу бағдарламасы ... ... іске асып ... жоқ. ... ... қылмысқа қарсы күрес саласындағы заң шығарушылық
шаралары толық жетілмеген. Діни ... ... ... ғылыми зерттеу
мен зерделеу жұмыстары жетілмеген, әрі оның дамуы мардымсыз.
Ақпараттық-талдау қызметінде діни ... ... ... ... ... қатар, құқық қорғау ... ... ... ... бірлескен іс-қимыл жұмыстарын үйлестіруді
ұйымдастыру жағы ... тек ... ғана ... бар. Осы ... ... міндетті органдармен, тиісті бөлімшелердің арасындағы
координациялық ортақ кеңесі жоқ. Діни экстремистік ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру жүйесінің
механизмі, тетіктері немесе жолдары туралы тиісті органдардың ақпараттық-
талдау қызметі түсініксіз. Кеден қызметінде діни ... ... ... ... ... ақпараттық-талдау қызметі, ондай
материалдарды сараптау жұмыстарының барысы туралы тіпті ... ... оның ... ... криминология ( криминофамилистика
), теологиялық криминология ( криминотеология ), түрмелік ... ... ), ... ... ( ... ... ) ... салалары бойынша кешенді ғылыми болжаулаулары өте аз. Себебі
криминологияның бұл ... діни ... ... ... ... және де ... жағдайларын анықтауға, ... әрі ... ... ... ... ... ... Жалпы
қылмыскерлікті ескерту, алдын-алу және оның жолын кесу сияқты заңға сәйкес
жолдары бар. Қылмыскерліктің алдын алуда мынандай кезеңдер бар: 1) ... алу; 2) ... ... алу; 3) ... ... ... ... ... ... ... алу үшін, оған ... ... екі ... ... 1) мемлекеттік институттар ( заң шығарушы,
атқарушы, сот ... ); 2) ... ... қоғамдық және діни
бірлестіктер, бұқаралық ақпарат құралдары, ... ... ... ... ... ... бар ... экстремизммен күресуде ең басты тізгінді әлбетте – ... ... ... ... ... ... ... ( ІІМ терроризм, сепаратизм
және экстремизмге қарсы күресу комитеті, Ұлттық қауіпсіздік ... ... ) бар. Әрі ... ... ... бар болғандықтан негізгі күш осы органдарға түседі.
Ішкі істер Министрлігінің Терроризм, сепаратизм және ... ... ... ... барлық ішкі істер органдарының қоғамдық
қауіпсіздік ... діни ... ... ... ... ... ... С.Н. Поминов және көптеген ғалымдар осындай ... ... бұл ... ... ... ... ... арнайы заңды қаруланған құрылым, екіншіден, оларда ... ... ... алатын, яғни арнайы құзыреті бар. Үшіншіден, бұл
арнайы құрылымдар ( ІІМ және ҚР ҰҚК ) экстремистік ұйымдардың әрекеттерінің
жолын ... ... ... ... ... бар. ... айтылғандай барлық материалдық-техникалық, қаржылық, кадрлік
әлеуеті бар огандар болып табылады.
Діни экстремизмге қарсы күрес ... ... ... ... табылады:
- заңдылық – қарсы күрес шараларын қолданғанда Қазақстан ... ... ... халықаралық шарттар мен
келісімдерді және өзге де ұлттық ... мен ... ... ... ... ... ... кешенділік – діни экстремизм құбылыстарына қарсы күресте ... алу ... ... күресуші субьектілердің бірігіп
күресуіне күш салу;
- тиімділік – діни экстремизмге қарсы күресте ... ... ... ... ... нәтижелеріне жету;
- оперативтілік – адекваттық криминологиялық жағдайларға ескерту
шараларының қолданылуы.
Діни экстремизмнің ... ... ... ... ... ... ... болып табылады:
- қоғамдағы криминогендік процесстердегі туындаған діни экстремизмге
қарсы ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтардың туындауына ықпал ететін
себептер мен ... ... және ... әрі ... ... діни ... бағыттағы қылмыстарды жасауға оқталу және дайындалу
фактілерін ... әрі ... ... ... ... қылмыс жасаушы
тұлғаларға байланысты Қазақстан ... ... ... экстремистік бағыттағы қылмыстың белгілері болмаса да, бірақта
профилактикалық шараларды қолдануға негіз ... ... ... діни экстремизм құбылыстарына қарсы күрес жұмыстарына қоғамдық ұйымдар
мен жекелеген адамдарды тарту.
Бұл жерде діни экстремизмнің құбылыстарына ... ... ... ... мен ... ... Енді құқық қорғау органдары
ішіндегі діни ... ... ... ... – ішкі ... ... ... Діни экстремизмнің криминалдық құбылыстарын
анықтау қарсаңында ішкі істер ... ... мына ... ... қолданады:
- өздерінің қызмет ететін аумақта жағдайды қиындатуы мүмкін ақпараттарды
жинақтау, жүйелеу және саралау;
- жалпы алынған мәліметтердің ... діни ... ... ... ... ... әрі ... түрде өзге де антиэкстремистік
әрекетіндегі субьектілермен ақпарат ... діни ... ... ... ... ... алынған ақпараттарды
тексеру, әрі айқындап алу және басқарушылық шешім варианттарын жасап
алу қажет;
- діни ... ... ... күрес аясында ішкі ... ... ... ... күш пен ... ала дайындау, бірлескен ... ... әрі ... ... мен ... діни ... ... күрес аясында ішкі істер органдарының
құрылымдық бөлімшелерінің функциялары мен шешетін мәселелерін бекіту.
Діни ... ... ... мақсатында ішкі істер
органдары қызметкерлері мына жағдайларды анықтауы тиіс:
- діни экстремистік ұйымдардың ... мен ... ... ... бағыттағы қылмыстарды жасауға бейім тұлғаларды
анықтау;
- қылмыстық әрекетпен анықталған тұлғаны құжаттарындыруда оперативтік-
іздестіру шараларын ... діни ... ... қатысқан тұлғаларға байланысты
жекелеген ... ... ... ... ... ... тарапынан нақты құқыққа қарсы
әрекеттерді жібермеу үшін ... ... ... ... ... ... қарсы күрес аясында ішкі істер
органдары қызметінің құқықтық ... ... ... Яғни заңға қайшы діни
экстремистік әрекеттерді ескерту, алдын алу, болдыртпау, жолын кесу және
профилактика аясында ішкі ... ... мен оның ... қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілерде және де
ведомствалық ... ... бұл ... ... ... айқын көрінуі қажет.
Діни экстремизм құбылыстарына қарсы күрес аясында ішкі ... ... ... бағыттары мыналар болып табылады:
- экстремистік сипаттағы қылмыстарды ескерту, анықтау, жолын кесу ... ... ... ... ... азайту;
- діни экстремистік құбылыстарға қарсы күрес жолында ... ... діни және ... ... бірлесіп әрекет етудің
құқықтық базасын жетілдіру;
- ... ... ... діни ... ... ... ... мен жағдайларды саралау және оның таралу
мен даму тенденциясын болжаулау;
- діни фанаттарға жаппай ... ... ... ... және өзге де ... заттар, материалдар мен
технологияларды қауіп төндіруге пайдалануға немесе ... ... діни ... ұйымдарды қаржыландыруға қарсы күресу:
- локальдық немесе жаһандық компьютерлік ... ... ... ... ... ... болдыртпау;
- діни экстремизм құбылыстарына ... ... ... ... ... ... және ... ақпараттық құралдарымен
бірігіп жұмыс жасау;
- діни экстремизмнің үгіттеріне қарсы күресу;
- халықаралық қауымдастықтың ... ... ... ... ұйымдар және мемлекетаралық ... ... ... ... ... қарсы күрес аясында ішкі ... аса ... ... ... ... әрі ішкі істер
органдарының оперативтік мүдделерінің бірі, тұлғалар мен фактілерді ... ... ... ... ... күрестің эффектілі болуы үшін,
ішкі істер органдары қызметінің ... ... ... мыналар
ұсынылады:
- діни экстремистік ұйымдарының әрекеттерінің жолын кесу үшін, ішкі
істер ... ... ... ... ... ... ... қабылдау және шығару;
- діни экстремистік бағыттағы қылмыстарды профилактика, ... және оның ... ... ... беретін, ішкі істер органдары
қызметінің нормативтік-құқықтық базасын бекіту.
Діни экстремизм құбылыстарына қарсы күресте ішкі ... ... ... ... үшін ... ұсыныс етіледі:
- діни экстремизм құбылыстарына қарсы күрес бойынша барлық ішкі істер
органдарын басқарудағы эффектілі ұйымдық құрылымдарды ... ... діни ... ... ... ... бағытталған « вертикалды »
және « горизонталды » шешімдер мен ... ішкі ... ... мен ... арасында бөлісу;
- ақпараттық, аналитикалық, кадрлік, материалдық және де өзге де
нәрселерді ... ... ... ... діни ... ... қарсы күрес аясында ішкі істер органдары
қызметін басқару процесін жетілдіру;
Діни ... ... ... күрес аясында ішкі істер
органдары қызметінің ... ... ... ... ... ... мен ... мүдделерін қорғайтын жағдайлар мыналар
болып табылады:
- « Экстремизмге қарсы іс-қимыл ... » ... және ... ... ... ... мен толықтырулар жасау,
сонымен бірге « діни ... » ... ... ... « Діни ... ... және діни бірлестіктер » заңының баптарына
өзгертулер мен толықтырулар енгізу;
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... толмағандар инспекциясына діни құрылымдардың кәмелетке
толмағандарға қатынасын қадағалау, әрі бақылау үшін құқықтық негіздің
берілуі.
Діни ... ... ... ... ... ... ... Экстремизмге қарсы күрес туралы » заңының 1бабына 9 тармақшасы
қосып, онда « діни экстремистік бағыттағы ... – 54, 96, 103, ... 141, 149, 160, 164, 170, 233-234, 187, 275, 337 ... бойынша
қарастырылған қылмыстар болып табылады », - деп өзгерту енгізілсе. Себебі
діни экстремистік бағыттағы ... ... ... кодексінің
жоғары да аталған баптары, осы кодекстің 16 тарауының 8 ... ... ... ... ... діни ... бағыттағы қылмыстардың жан-
жақты екендігіне байқатады.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 138 бабына
« балалардың ... мен ... ... ... ету ... ... ... қасақана орындамаған адамдар әрекетсіздігі
діни сеніміне немесе діни ... ... ... ... »
делінген мазмұнда 3 тармақша ... 1, 2 ... ... ... енгізілсе. Себебі көбінесе кейбір діни экстремистік ұйымдардың
сенім қағидалары бойынша балалардың өмірі мен денсаулығына ... ... ... ... ... тікелей немесе жанама мақсаттар
бойынша діни экстремистік ұйымның немесе ... ... ... бар. Осы ... ... ... ... ата-ана,
туыстарынан айрылғандар, бөлектеп кеткендер ... ... ... кіші
мемлекет дейміз. Отбасы – қоғамның, мемлекеттің ең маңызды ажырамас бөлігі
екендігіне дау жоқ шығар. Осы ... да ... ... ... өзге ... ... мен ... енгізілсе.
Қылмыстық кодекстің 317 бабындағы мемлекеттік ту, елтаңба ... ... ... ... ... ... діни ... діни экстремистік пиғылда жасалатындығы да жасырын емес. Мұндай
факторлар мен оқиғалар ... ... ... 36 ... 1 тармақшасы
бойынша Қазақстан Республикасын қорғау, ұлтына, ... ... ... ... және ... жағдайына, нәсіліне, тіліне,
біліміне, дінге қатынасына, кәсібінің тегіне және ... ... және ... ... ... мен ... ... қарамастан, оның
әр азаматының ардақты борышы және міндеті болып келеді.
Осы жағынан да ... ... ... діни ... ... ... ... етуден бас тартуға үгіттейтін діни
экстремистік ... ... ... ... ... ... баптарға
жоғары да аталған жағдайлар мен сылтауларға байланысты әскери ... бас ... ... ... мен жеке ... ... ... тартатын өзгерту мен толықтырулар енгізілу қажет.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодекстің 96 бабы 2 ... ... ... адам ... яғни діни өшпенділік немесе араздық ... ... ... ... жауаптылықтың күшейгендігі. Бұл
қылмыстың мақсаты діни ... ... үшін ... өзге де ... үшін ... ... жәбірленушіні өлтіру.
Осы аса ауыр қылмыс жасаған адамдардың қылмыстық ... ... ... ... діни ... немесе араздықпен
жасалғандығын дәлелдеу. Көбіне осындай қылмыстық ... ... ... діни ... немесе араздыққа байланысты тергеу амалдарында
ескерусіз қалады немесе бұл ... еш мән ... Яғни ... қылмыстық мотивациясы латенттік жағдайда болуға мүмкіндік ... ... діни ... ... ... ... ... дамуын зерделеуге қиындық тудырады.
Сонымен қатар қылмыскердің діни өшпенділік ... ... ... адам өлтіруге дайындалу немесе оқталу сияқты қылмыстық мотивпен ... ) ... ... жіті ... ... ... ... кодекстегі 103, 104, 107, 149, 160,
164, 170, 233-234, 187, 275, 337 ... ... ... жоғары деңгейде болуда дейтін болсақ, қате болмас.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодекстің 149 бабына А.Д. ... ... мына ... ... ұсыныс жасады: « азаматтардың азаматтық
міндеттері немесе азаматтық құқықтарын атқаруға ... ... діни ... ... бірге азаматты дінге сену және діни ... ... ... ... бапта қарастырылған қылмыс оқиғалары болып жатады. Бірақта
көбінде жабулы қазан күйінде қалып ... ... ... ... діни ... ... ... келтіріп жатқан жағдайлар
мен факторлар кездеседі. Мысалы: Ресми діни қызметкерлерге, ... ... ... ... ... ( ... ресми емес молда немесе дін жолында
адамға оқыту ), азанды тыныштығымды ... деп ... тыю ... ... өлім ... ... ... оның жақындарының
өтінішімен шақырылған ... діни ... ... ... ... ... ... келетін факторлар да болады.
Осы 149 баптың 2-ші бөлімін мына мазмұнда енгізуге ұсынамын: Діни
ұйымға, оның ... діни ... ... жеке ... ... ... діни ... заңды қызметіне немесе діни салттарды
атқаруға кедергі ... не діни ... ... жеке ... ... бас тартуға мәжбүрлеуге бағытталған іс-әрекеттер жасалса, -
екі жүзден бес жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде ... ... екі ... бес айға ... ... ... ... де табысының мөлшерінде айыппұл салуға не бір жылға дейінгі ... не үш ... ... ... ... бір ... ... белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыруға, не бір ... ... ... ... ... 164 бабының 2 бөлігіндегі « не оны қолданамын деп
қорқытумен ұштасқан » деген сөзден кейін, « не бір ... ... ... ... сайқы-мазақ карикатурасын жариялау немесе басқадай ... ... ... ... ... ... тұтандыруға
бағытталған » - деп толықтырылса, көптеген әлеуметтік келеңсіз толқулардан
сақтауға негіз болар еді.
Қылмыстық кодекстегі 170 ... 1-ші ... « ... ... ... осы ... тарату » делінген сөйлемдегі ... » ... ... « ... ... » деген ... ... ... 187 ... 3 ... « б » ... сондай-ақ ерекше тарихи, ғылыми » делінген сөзден ... « діни » ... ... ... қатар осы тармақтағы « немесе құжаттарды »
делінген сөзден кейін « ... » ... ... ... ... ... бар. Қылмыстық кодекстің 233-1 бабындағы 2-ші бөлімінде «
сондай-ақ көрсетілген мазмұндағы ... ... » ... ... ... » делінген сөзден кейін « жалпы экстремистік » деп ... ... ... ... діни ... ... араздық,
діни сеніміне байланысты жасалынған қылмыстардың латентті болуы себебі
мынада: ... әрі ... ... бар ... ... болғаны өте қажет. Бұл жағдай көптеген осы ... ... ... ... мән-жайлар анықталар
еді. Негізінде криминология ғылымы саласындағы позитивтік ... ... ... зерттеулерді заңгер-криминолог, әрі теолог
мамандығын, оған ... ... ... ... ... ... онда жақсы нәтижелер шығар еді. Яғни діни құқықтағы « күнә » ... ... « кінә » ... ... білер еді.
Қылмыстық кодекстің 19 бабында 1 бөлімінде кінәға былайша ... ... Адам ... ... өз ... ... ... әрекеті ( іс-әрекет немесе әрекетсіздігі ) және пайда болған
қоғамдық қауіпті зардаптар үшін ғана ... ... ... ... -бұл ... өзі ... ... қауіпті іс-әрекеті мен оның
қасақаналық және абайсыздық түріндегі салдарына психикалық ... ... ... кінә - бұл ... не ... не ... тұлғаның қылмыстық қастандылықтан заңмен қорғалатын мүдделерге теріс
қатынасын көрсететін ... ... ... әрекеті немесе
әрекетсіздігінен туындаған салдарға психикалық қатынасы. Ал енді ... күнә ... ... ... мен ... ... тұрғысынан
синтезделген былайша құқықтық анықтама ... « Күнә ... ... ... ... мына ... ... деген тиымдарына
қарамастан, оларды істеудегі адамдардың қасақана іс-әрекеті, сонымен қатар
істеңдер деп бұйрылғандарды, істемеуіндегі ... ... ». ... адамның Жаратушының әмірі мен тыйымына ... ... ... ... отыр. Бұл жерде күнә ұғымы абсолютті жағдайда ... ... мен ... ... ... заңы ... ... мен ерекшіліктер бар. Асылында діни нормалар мен мемлекеттік
заң нормаларының түбі бір. Яғни ... ... діни ... ... пайда болды. Кейіннен « күнә » деген ұғымнан « кінә » делінген
ұғым бөлініп шықты. Діни ... ... заң, ... ... ... бөлек
шықты. Жалпы қылмыскерлікті алдын алу күресінде адамдардың санасына « кінә
» және « күнә » ... ... ... ... ... бұл нәтижелі
болады. Жалпы қылмыскерлікпен күресті құқық ... ... ... ал ... ... ... ... моральдық құндылықтары бойынша
күресу керек. Себебі құқық тәртіптілікті қажет ететін ғана ... ... ... ... ... құндылықтар барлық қоғамдық ... ... кінә мен ... ... ... ... болады.
2.2 Діни экстремизмді алдын алудағы мемлекеттік ұйымдар мен ... ... ... ... алу » ... бұл – мемлекеттің, қоғамның,
жеке және заңды тұлғалардың қылмыскерлікке жаңа адамдардың атрытлуына, жаңа
қылмыстық іс-әрекеттердің ... ... ... ары ... жол бермеу мақсатында қылмыскерліктің детерминация және
себептілік ... ... ... ... И.П. ... пікірінше, « таза
» түрде қылмыстың алдын алу дегеніміз – криминогендік факторларды жою ... ... ... ... мінез-құлқын түзету арқылы қылмыстың
жасалуына жол бермеу. Ал, Г.А. ... ... ... ... ... ... ... обьект « өте күрделі құбылыс », онан жеке
адам, адамдар тобы, оларды қоршаған орта ( оның ... ... ... ) және әр ... « ... » - ... ... мен жағдайлар, мән-
жайлар, т.б. жатады.
Е.О. Алаухановтың тұжырымы бойынша, қылмыстылықтың ... ... ... береді: « ол- қылмыстылықтың себептерін және ... ... ... анықтау және жою мақсатында мемлекеттік,
қоғамдық және басқа ұйымдардың жүргізетін, ... ... әр ... ... ... ... алу жүйесінде үш түр бөлініп алынады: жалпы,
арнаулы және жеке дара ... алу. ... ... ... алу ... ... болған.
Қылмыскерліктің жалпы алдын алу дегеніміз – ... ... ... оның ... ... ... жалпы экономикалық, әлеуметтік
және өзге критерийлер бойынша бөлініп алынатын және бұл ... ... ... іс ... ... ... ... іс-қимыл
мүмкіндігін жасайтын детерминация және себептілік процестерін жою жөніндегі
шаралар жүйесі.
Жалпы алдын алу шараларын криминологтар ... ... ... ... ... саясаттанушылар, әлеуметтік психологтер, басқару
мамандары және т.б. ) ... ... ... алу ...... мен себептілігінің жекелеген әлеуметтік топтарға қатысты
процестерге, қылмыскерліктің жасалу ықтималдығы жоғары әрекет салалары ... ... ... ... ... ... ... белсенді рөл атқарады:
біріншіден, ол зерттеулердің мақсатты арнайы ... ... ... ... ... нәтижелерін ұсынады, екіншіден, тиісті субьектілердің,
обьектілердің, қызмет саласының ... және ... ... ... ... ... осы бағыттарды іске асыру
шараларының жүйесін жасауға қатысады.
Жек дара алдын алу, бұл ... ... ... ... жеке дара ... ... ... қатысты жою.
Жеке дара алдын алу : а) адамның ортасына, ә) адамның, бәрінен ... жеке ... ... б) сол адамның отрамен өзара әрекеттестік
процесіне ықпал етуді қамтиды.
Қылмыскерліктің алдын алуда мынандай кезеңдер бар: 1) ертерек ... 2) ... ... алу; 3) ... ... ... алу. ... шараларды қылмыстық іс-қимылдың уақытына қатысты қабылдау
уақыты оларды бөлектеудің критерийі болады.
Қылмыскерліктің алдын алу субьектілері көп және неше ... ... ... алу, бұл ... және ... ... ... Қылмыскерліктің арнайы алдын алуды мемлекеттік және
мемлекеттік емес органдар мен ұйымдар, заңды тұлғалар мен ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Қылмыскерліктің алдын алудың мамандандырылған субьектілеріне мұндай
алдын алулар олар үшін бірден-бір немесе негізгі функция ... ... ... ... ... ... тұлғалар мен азаматтар
жатады. Бұлар – прокуратура, ішкі істер, ұлттық қауіпсіздік , ... ... ... органдары және т.б. Қылмыскерліктің алдын ... сот ... ол ... жасалуына мүмкіндік тудырған себептер мен
жағдайларды анықтайды, қылмыстық-іс жүргізу ... ... сол ... мемлекеттік емес субьектілер қатарына, сонымен
бірге, ведомстволық және жеке ... ... жеке ... ... қызметпен айналысатын субьектілер жатқызылуы мүмкін.
Діни экстремизмді алдын алудағы мемлекеттік ұйымдар мен ... ... ... жұмыстары көп ... ... ... ... алдын алудың негіздері мыналар болып табылады:
1.Тұрақты экономика, адамдардың іскерлік белсенділігі мен ынтасын
көтерудің ... ... ... ... Жас адамдардың әлеуметтік, экономикалық және басқадай жағдайларын
жақсартуға, ... өз ... ... және ... ... ... үшін ... жастар саясатын қаржымен, заңмен қамтамасыз
етуге шаралар қарастырып, оны ... ... ... діни экстремистік
ұйымдарға жастардың көп тартылатындығы статистикалық мәліметтерден
байқалатын анық ... ... ... ұйымдарда жастарды тартуға
мүдделі.
3. Оқу орнындарында « Мемлекет және құқық негіздері » және « ... ... ... ... ... ... ... санын 50% -ға дейін
көбейтіп, курс аяғында емтиханды міндетті түрде алу. Бұл олардың құқықтық
санасы мен ... ... ... ... ... ... қылмысқа немесе террористік-экстремистік ұйымдардың
арбауына тез ... ... ... ... мектеп оқушыларына ( 9 – 11
сынып ) экстремистік ұйымдар мен ... ... ... лекциялар
немесе түсіндірмелер міндетті түрде болғаны дұрыс. Себебі әсіресе
ауылдардан қалаға келген жастар ( ... ... оқу, ... ... ) ... қалаларда орналасқан экстремистік ұйымдар мен
керітартпа ағымдардың ... ... ... Діни ... ... қылмыстардың алдын алуды жалпы қоғамдық
деңгейде қарастырғанда Қазақстан Республикасы үшін ең өзекті ... ... ... жастарды жұмысқа орналастыру мәселесін шешу ... ... « дін » ... осы екен деп ... ... ... ... көбісі көптеген мекемелерде жұмыс істесе білу, әр түрлі
адамдармен тіл табыса білу және де тағы да ... ... ... ортаға
бейімделу немесе басқа дүниетанымдағы, сенімдегі адамдармен шығыса
алатындай тәжірбиелері өте аз. Яғни ... ... ... ... ... жасауға істеуге болмайды ұғым қалыптасады. Сонымен қатар
кейбір осындай жастар, отбасында діни ... ... ... ... ... ... қалатын жағдайлар, бір жағынан үйден
кетіп қалу фактілері ... ... ... ... ... ... ( дін жолында жүргендердің кейбіреулері сақал ... ... ... ... ... ... арнайы қоғамдық ұйымдар мен
ресми діни ... ... осы ... ... қараса, яғни жұмысқа
орналасуға көмек беру, ал діни өкілдер сыртқы келбетімен байланысты
жұмысқа орналаса алмай ... ... ... ... өзін қалай
ұстау керектігін, сырт келбетін қалай ұстайтындығын кеңестерін ... ... ... жақсы болатындығы анық.
5. Заңды жалпыға бірдей оқытуды және заңға тәрбиелеуді ұйымдастыру. Діни
ұйымдардың мүшелері арасында құқық ... ... ... оқытуды жоспарлы өткізгендері дұрыс.
6. Құқық бұзушылықтың алдын ... ... ... ... ... адамдардың тұрмыстық жағдайын айтып барғандарға, діни экстремистік
немесе ... ... ... ... көтеру үшін уақытша болса да,
азын-аулақ қаражаттай ... ... ... ... Сондықтан аз
қамтамасыз етілген отбасыларға, нашар тұратын ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан
әлеуметтік қамқорлық пен жәрдемдер берілуі тиіс.
7. Қазақстан Республикасы Әкімшілік ... ... ... ... ... бойынша құқық бұзушылықтар тіркелмеген діни ұйым мүшелері немесе
жекелеген дін жолын ұстағандары ... ... ... ... ... ... жүру керек.
Осымен бірге басқа да бағдарламалар бойынша пәрменді жұмыстар
орындалуы ... ... ... ... ... ... әлі мардымсыз.
Мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар осыған жеткілікті қөңілді бөлулері өте
қажет болады.
Діни экстремизмнің алдын алу күресінде ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік институттар ( заң шығарушы, атқарушы, сот жүйесі ), ... ... ... ... ... ... мәселелерді
шешудің, жүзеге асырудың жолдарын қарастырады;
2) Қоғамдық институттар ( саяси партиялар, қоғамдық және діни ... ... ... ... ... діни экстремизді алдын алу
саясатын, әрі оған әсер ете алатын жеке азаматтар ), бұларда діни
экстремизмді ... ... ... үлес қоса ... ... оның ішінде заң шығарушы орган діни
экстремизмнің алдын алу үшін, қоғамдық қатынастарды ... ... мен ... негізуде шешуші рөл атқарады. Сондықтан осы
заң шығарушы орган құзыретіне, діни ... ... алу ... ... ... ... ... Конституциясының 22-бабы 1-ші бөліміндегі «
Әркімнің ... ... ... бар » ... мәтін діни сенім
бостандығы деген ұғымның толық мәнін ашпайды. Бұл жайлы жеке ұсынысым бар.
Яғни « ... діни ... ... ... бостандығына құқы бар » деп
жазылса, онда дінге сену ... ... ... ... ... ... жеке
адамның құқығы екендігін көрсетеді. « Діни сенім » сөзі жеке адамның діни
сенім ... ... ... ал « ... » сөзі жеке адамның
өзіндік ар-ождан бостандығына ... ... ... ... ... ... ( ... ж ) 18
бабында және адам құқықтары туралы ... ... 9 ... 9.4
пунктінде « Әрбір адам еркін ойлау, ар-ождан және дін бостандығына ... » ... Яғни ... ... ойлау ( өз ойын еркін ойлап айтуға,
діни ... ... ... айтуға, тіпті басқа ойларды айтуға еркіндігі
), ар-ождан бостандығы ( ... ... ... яғни діни ... ... ұстанымы болу немесе болмау ) және дін бостандығы ( кез
келген дінді ... діни ... ... одан еркін шығуға, насихаттауға
және тағы басқа заңмен шектелмеген дінге ... ... мен ... ) құқығы бар дегенді білдіреді. Осы себептен де жоғарыда ... ... ... « Діни ... бостандығы және ... » ... ... ... мен ... ... қазіргі
таңдағы ең көкейкесті мәселелердің бірегейі деп айту ... ... ... және ... ... ... діни ... қызмет, жергілікті діни бірлестіктер, секта сияқты сөздердің
толыққанды анықтамалары заң мәтінінде жоқтың қасы.
Осындай көпшілікке белгілі, алайда әлі жете ... ... ... ... мен ... ... ... діни экстремистік ұйымдар
немесе негізсіз секталарды тануға біршама кедергі ... ... ... не? ... - ... діни және тарихи
негізінде қалыптасқан, шынайы діннің құқықтық табиғатына сәйкес келетін,
дәстүрлі дін. Конфессия ... ... діни ... ... ... жүр.
Конфессия - өзіндік діни және тарихи жүйесімен қалыптасып келе жатқан
ұйымдық жүйе.
Ал осы ... сөзі ... діни ... ... ... ... ... Республикасында 4000 астам діни бірлестіктер ... ... Ал ... егерде конфессия анықтамасына
сүйенетін болсақ, онда көптеген діни ұйымдар мен ... ... ... ... туралы анықтама « Діни ... ... мен ... » ... ... ... « Қазақстан Республикасының
жергілікті діни бірлестіктер ( қауымдастықтар ) діни ... ... ... ... ... ... азаматтардың ерікті
құрамалары болып табылады ». Жергілікті діни ... ... ... емес ... бар. Яғни осы ... ... ... қалай болуы керек? Мысалы, бір жергілікті діни ... ... ... тіркеледі. Оның мекен жайы белгілі бір
ауданның жерінде орналасқан. ... ... ... ... бір аудан немесе әкімшілік аумағы шегінде қызметін атқарады. Сол
сияқты жергілікті діни бірлестіктер де өздері ... ... ... етуі ... « Діни сенім бостандығы мен діни бірлестіктер » туралы
заңының 8-бабына сай « діни ... ... ... жері және
шегінде ол өз қызметін жүргізетін аумақ » діни бірлестіктің жарғысын ... ... Енді ... ... 7 ... ... ... енгізуді
ұсынамын: « Қазақстан Республикасындағы ... діни ... ... ) ... ... ... орналасқан жері мен
шегінде өз қызметін жүргізуі тиіс. ... ... ... ... ... ». Бұл діни ... мүшелері басқа жерде жүруге болмайды,
араласуға болмайды дегенді білдірмейді. Тек ... ... ... өзі орналасқан жері шеңберінде ғана ( қала, аудан, ауыл ) ... ... ... ... ... ... 1-1 бабының 2-ші пунктінде « миссионерлік
қызмет - өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... ... жоқ діни сенімді ... ... ... ... және ... » - деп көрсетілген. Бұл
жердегі « діни бірлестіктердің жарғылық ережелерінде жоқ діни ... ... ... ... ... және ... » делінген сөз түсініксіз.
Сонда жарғылық ережеде бар діни ... ... онда жоқ діни ... деп ... Бір ... ... ... Қазақстан Республикасында тіркелген діни
бірлестіктің шақыруы, әрі ... ... ... ... Ал діни ... сай ... ... қызметінің мәні мен мақсаты бойынша қызметін
жүзеге асыруы керек. Осы ... ... ... « ... ... бар
діни сенімді » деп жазылғаны дұрыс ... Бір ... ... тұлға
шетелдің азаматы болғандықтан, басқа ортада өсіп, тәрбиеленген. ... ... ... ... ... ашық ... жасырын
басқаша уағыздар жүргізуі мүмкін. Негізінен миссионер тұлға ... ... ... діни сенім бойынша діни ағартушылық,
консультациялық дәрістер, уағыздар жүргізсе болады. ... ... ... немесе негізсіз секталардың көбісі шетелде құрылған.
Қазіргі ... ... діни ... Қазақстан Республикасында жеткілікті
деп айту артықшылық болмайды.
« Миссионер ... ... ... ... яғни ... ... ... әлемде немесе белгілі бір жерде жайылуына өз
еңбегін жұмсаған адам немесе адамдар ». Яғни ... ... ... немесе діни ғұламалар ... ... ... ... сол ... ... ... жайылуы негізделеді. Осы діннің
қағидаттары ғылыми деңгейде және ... ... ... ... Ал ... түсінік бойынша шетелден келген дінді уағыздаушы
адамдар деп ... ... ... ... жаю ... ... де
білдіреді. Жалпы дәстүрлі діндердің қазіргі аумақтарда ... ... ... ... Соған қарамастан миссионер ... ... ... да ... ... 4-2 ... 6-ші пункт етіп мына
толықтыруды енгізуге ұсынамын: « ... ... жеке ... ... ... діни ... ... қалыптасуы және басқа
жағдайлары туралы, сол ... ... ... ... ... ... ... шарт ». Бұнымен сыртқы істер министрлігі
айналысқаны жөн.
Осы заңның 5-бабына ... ... ... ... ... ... жоғары және күндізгі оқу орындарында дүниетанымдық және діни
экстремизмнің алдын алу мақсатында дінтану ... ... ... ... және ... ... бекіткен бағдарлама бойынша оқытылады ... ... ... мамандар оқытуы тиіс, ал діндер тарихын кәдімгі
тарих пәнінің мұғалімдері оқыта беруі мүмкін. Бұл ... тек ... ... ... керек. Сонымен қатар осыған байланысты « Білім
» туралы заңға толықтыру немесе өзгеріс енгізілуі тиіс.
Аталған заңның 9 ... « Діни ... ... кәмелетке толған
10 азаматтың бастамашылығымен құрылады » - ... Осы ... ... ... ұсыныс жасаймын: « Діни бірлестікті кәмелетке толған
отыз мың ... ... ... азаматтардың бастамашылығымен
құрылады. Бұл үшін олар ортадан сенім білдірген өкілдері арқылы жиналыс
шақырады, онда ... ( ... ) ... Діни бірлестіктің тіркеуге
ұсынылған құжаттары, уәкілетті органның қаулысымен діни ... ... ... ... ... ... Осы ... қорытындысын алған діни бірлестік мемлекеттік ... ... ... заңды тұлғаның құқықтық қабілетіне ие болады ». ... ... мен ... ... діни ... ... ... көп
септігін тигізеді.
Осы заңның 13 бабына мына толықтыруды енгізуге ұсынамын: « Барлық
діни ... ... мен ... ... ... ... ... жүргізетін арнайы орталық мекеменің сараптамасына жіберіледі.
Сараптама қорытындысы бойынша, мәтінінде діни ... ... ... ... оң ... діни ... кітаптар мен
әдебиеттердің таратылуына рұқсат етіледі ». Бұндай құқықтық шаралар діни
экстремизмнің алдын алуға үлкен мүмкіншілік ... ... ... ... ... мен ... ... нәрселер кездеседі. Өйткені
осындай көптеген материалдар шет ... ... Оны ... ... болмаса көп адам біле бермейді.
Аталмыш заңның 6-1бабына 12-ші пункт етіп мына толықтыруды ... ... « ... діни сипаттағы кітаптар мен әдебиеттерді діни
сараптама жүргізетін ... ... ... ... жіберуге
уәкілетті орган қаулы жасайды ». Бұл құқықтық шара діни экстремизмнің алдын
алуға және оның жолын кесуге ... ... ... діни экстремистік ұйымдар
өздеріне идеологиялық негіз етіп алады.
Қазақстан Республикасының кеден қызметінде діни ... ... ... діни ... ... ... ... болса, тіпті
жақсы болар еді. Бұл жағы егер ... ... онда діни ... арнайы орталық мекеменің сараптамалық қорытынды бойынша діни
экстремистік ... діни ... емес ... мен ... деп
екіге бөліп, жалпы тізімі болса да, әзірше болады.
Қазақстан Республикасы Үкіметі жалпы қылмыскерлікпен, оның ішінде діни
экстремизммен күресуші ... ... ... Діни экстремизммен
күресуде барлық субьектілерді ... ... рөл ... ... Үкіметі әр екі жылға жалпы қылмыскерлікпен күрес бағдарламасын
бекітеді. Бұл бағдарламадан бөлек арнайы діни экстремизмге ... ... ... ... ... ... еді. ... қатар Үкімет
жоғарыда айтылғандай екі жүйеге бөлінген ... ... мен ... діни экстремизмге қарсы күресте заң аясында ... ... жеке өз ... өз ... әрі ... ... болса, онда түбі
оң нәтиже бермеуі мүмкін. Бұл күрделі процесс болғандықтан, ... ... ... ... ... Республикасы сот жүйесі діни экстремизммен күресуде ең
маңызды орын алады. Яғни діни ... ұйым деп тану үкім ... ... Сот ... ... сот процестері кейінгі кезде ғана болуда.
Қазақстан Республикасының Жоғары соты діни ... ... ... немесе басқа жеке тұлғаларды соттау процесінде ... ... ... ... онда зерттеушілер осы жағынан
зерделеу жұмыстарын жүргізер еді. Сот ... ... ... ... экстремизмнің алдын алуда үлесі зор болар еді.
Мемлекеттік органдар діни экстремизмнің алдын алу, оның жолын кесуде
шешуші рөл атқарады. ... ... ... ... да бұл іске қосар
үлестері көп екендігі рас.
Қоғамдық ... деп ... ... ... діни ... ... Республикасы халықтарының Ассамблеясын айтуға болады. Сонымен
бірге жекелеген белсенді азаматтар осындай шараларға өз ... ... Діни ... ... ... және ... ... оған қарсы мемлекеттік органдар мен қоғамдық
ұйымдардың, яғни ... ... ... ... әрі ... ... болып
табылады. Ал енді ең маңызды үлес қосатындар осы құбылысты ғылыми деңгейде
зерттеушілер.
Жалпы діни экстремизмнің алдын алу, оның ... кесу ... ... мен ... ... жалпы ұсынылатын ұсыныстар
мыналар болып табылады:
- Діни экстремизнің алдын алуда ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметі « Діни экстремизм
құбылыстарының алдын алу » атты 2009- 2012 ... ... ... ... ... ... ... « Қазақстан халқының әл-ауқатың
арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты » атты ... ... атап ... яғни ... ... және ... ету ... 3 басымдықтардың екіншісі, халықаралық
лаңкестік пен діни экстремизмге қарсы ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты жұмыс,
жолдауға, бағдарламаға сәйкес орындалу мүмкіншілігінің стратегиялық
бағытын анықтап алу;
- Қазақстан Республикасы ... ... діни ... ... ... ... алу шараларына қатысушы мемлекеттік органдар мен
қоғамдық ұйымдардың атқарар функцияларын бағдарлама сәйкес айқындап
беру;
- Осы функциялардың ... ... ... жалпы мониторингісін
жасау;
- Қазақстан Репсубликасы заң шығарушы палаталары, яғни ... ... ... ... ... ... және жалпы
экстремизм түрлерін, оның ішінде діни экстремизм құбылыстарын жақсы
түсініп, ... ... ... ... болғаны қажет;
- Қазақстан Республикасы сот жүйесіндегі барлық деңгейдегі соттардың
судьяларына жән басқа да ... ... ... ... ... ... курстарын ұйымдастыру;
- Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің діни ... ... « Діни ... ... және діни ... » туралы
заңында және ... да ... ... ... ... тиіс;
- Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік ... ... және ... оның ... діни ... құбылыстарына
қарсы күресумен арнайы айналысатын қызметкерлерді арнайы дайындық
курстарын ұйымдастыру;
- Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігіне ... ... және ... ... ... ... барлық облыстық
ішкі істер департаментінің осы аттас басқармалар мен барлық қалалық,
аудандық ішкі істер ... ... ... ... ... қатар жергілікті учаскелік ... ... ... бойынша кезегімен қысқа мерзімді ... ... ... ... Бас прокуратурасына қарасты барлық деңгейдегі
прокуратура органдарында осы жағын қадағалаушы қызметкерлерді арнайы
курста ... ... ... ... ... министрлігі басшылығымен терроризм,
сепаратизм, экстремизм, оның ішінде діни экстремизм құбылыстарына
қарсы күресуші ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
- Қоғамдық саяси партиялардың діни экстремизмнің алдын алу ... ... бас ... біріккен отырыстарын ұйымдастыру;
- Діни ұйымдармен тікелей байланыста болатын діни ... ... ... ... ... ... діни ... алдын
алу мақсатында конференция, бас қосулар, дөңгелек үстел және де басқа
да шараларды ұйымдастыру;
- Қазақстан Республикасы халықтарының Бас ... және ... ... бас ... ... болса, әр ай сайын
өткізу;
- Жергілікті атқарушы органдарының ішкі саясат бөлімінің қызметкерлеріне
арнайы ... ... ... ... ... ... ... барлық мектептерде, орта
арнаулы және ... оқу ... діни ... ... ... құқық сабақтарында арнайы лекция оқуды ұйымдастыру;
- Діни экстремизм жайлы ғылыми зерттеулерді кешенді жүргізу үшін, осы
құбылысты зерттеушілерге ... ... ... ... гранттар
бөлу;
- Бұқаралық ақпарат құралдарында діни ... ... алу ... түсінікті мазмұнда мақалалар жазу;
- Ғылыми-танымдық журналдарда діни экстремизм туралы ғылыми мақалаларды
дұрыс ... ... Діни ... алдын алу жолында ғылыми-тәжірбиелік конференциялар,
дөңгелек үстелдер, диспуттар және басқа іс-шараларды ұйымдастыру;
- Діни экстремизм туралы жазылған ғылыми ... ... ... ... және ... ... тапсырыспен қамтамасыз ету.
Қорытынды
Осы зерттеу жұмысында мақсат етіліп қойылған шешулерді орындалғаны
туралы ... ... ... ... әрі ... мен ... ... нәтижесін жалпы қорытындылаймын.
Диссертациялық зерттеуден алынған негізгі шешімдер мен ... ... ... Діи ... ... мәселелерін зерттеу кешенді әлеуметтік-құқықтық
сипаттаманы қамтиды және де пәнаралық жолдармен, діни-саяси ... ... ... ... ... дамудың
жағдайларына байланысты болып табылады.
- « Діни ... » ... ... мақсатында былайша
түсінуге ұсынылады: « Діни экстремизм » ... әр ... ... қисынсыз
діни идеологиясы бар, діни экстремистік ... ... оны ... мен ... шешуге бағытталған, қоғамға мен мемлекетке
қоғамдық қауіптілігі жоғары және ... ... ... ... ... және этно-психологиялық құбылыс болып табылады.
« Діни экстремизмнің құқықтық табиғаты дегеніміз, шынайы діннің
өзіндік негізінен ... ... тек ... діни ... және ... ... дінге тән қағидаларды ұстанбайтын, көрсоқыр сенімнің
жетегінен шыға ... ... өз ... ... ... бір ... ( ... ) мүшелерінің немесе жеке сенуші ... ... мен діни ... ... ... мен күштеуін қолданатын
әрекетінен туындайтын қоғамға қауіпті құбылыс ». Діни ... ... ... ... осы ... ... болмысы, тегі деген
ұғымды білдіреді.
« Діни экстремизм – қоғам өмірінде құқықтық ... ... бір діни ... сектаның немесе басқа бір ... ... ... ең ... қисынсыз көзқарастардың
жақтаушылары болып табылатын, басқа дүниетанымдар мен діни ... ... бір ... бірнеше конфессия, секта және басқа
қылмыстық субьектілердің шеңберінде заңға ... ... ... мақсат
ұстанатын, азаматтардың, тарихи қалыптасқан қоғамның, ұлттық мемлекеттің
құқықтары мен заңды мүдделерін бұзуға бағытталған, діни ... ... ... ... ... ... жеке сенуші тұлғалардың қоғамға
қауіпті ... ». Діни ... ... ... анықтамасы мына
белгілермен дәлелденеді: 1) Құқықтық категориялық құбылыс; 2) бір ... ... ... ... бір ... субьектілердің базасында құрылуы;
3) Ең шеткі қисынсыз көзқарастың болуы; 4) конфессия, секта және ... ... ... ... ... ... болуы; 5)
азаматтардың, тарихи қалыптасқан қоғамның және ұлттық мемлекеттің ... ... ... бұзуға бағытталуы; 6) қылмыстың субьектілері діни
ұйым, секта және қылмыстық субьектілер мүшелері ... жеке ... ... ... 7) Олардың қоғамға қауіпті іс-әрекеттерінің нақты болуы.
« Діни ... ...... ... ... ... ... діни идеологиялық міндеттері арқылы діни экстремистік мақсатқа қол
жеткізуге бағытталған ... ... ... ... ». ... әрекеттің пайда болуына әкелетін элементтер мыналар болып
табылады: 1) арнайы ұйымдасқан адамдардың ... жеке ... ... ... ... 2) ... ... діни идеологиялық
міндеттерінің түрткі болуы; 3) іс-әрекеттің діни ... ... ... ... 4) іс-әрекеттер жүйесі немесе жүйелігі.
« Діни экстремистік ұйым – діни ... жеке ... ... ... ... ... ... діни экстремистік
мақсаттарына байланысты құрылған ұйым ». Діни ... ... ... мына ... ... қамтиды: 1) діни
харизаматикалық жеке тұлғаның немесе діни ... ... ... ... 2) діни ... ... ... діни
экстремистік мақсаттың негіз болып табылуы. Діни экстремистік ұйымдарға тән
белгілер ... ... Діни ... ... ... – конституциялық құрылымға,
қоғамдық және ұлттық қауіпсіздігіне, мемлекеттің тұтастығы мен ... ... ... ... азаматтардың және басқа да
субьектілерінің құқықтары мен ... ... діни ... ... ар-ождан бостандығын бұзуға бағытталған қоғамға-қауіпті, қылмыстық-
жазаланатын, ... ... ... ... ... жиынтығы ».
Діни экстремистік бағыттағы қылмыстардың элементтері болып мыналар
табылады: 1) ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздігіне, мемлекеттік тұтастығы мен ... ... және ... да ... ... ... ... діни сенім бостандығы немесе ар-ождан бостандығын бұзуға
бағытталуы; 2) қоғамға қауіпті, ... ... ... ... ... жасалынатын іс-әрекеттер жиынтығы болуы. Қылмыстық
кодекстегі баптардағы діни экстремистік бағыттағы қылмыстар ... ... Дін ...... тарапынан Пайғамбарлары арқылы жеткізілген,
өзіндік тарихи жолдарымен ... ... ... ... ... ... қауіпті салдары болмайтын негіздер жиынтығы ». ... ... ... ... теология ғылымы мен криминология
ғылымының аспектілері ... ... ... ... Дін ... ұғымға
анықтама берушілерді мына 4 жіктеу бойынша топтастырылып ... 1) ... » ... ... ... ... кейбір діндердің, діни
ұйымдардың, конфессиялардың өкілдері және жекелеген дінтанушылар жатады. 2)
« Сыртқы » ... ... ... берушілерге материалистік философия,
әлеуметтік, психология ғылымдарының өкілдері ... ... ... ... бере ... тек ... ... анықтайды деп айтады. 3) «
Ортақ » жағынан дінге анықтама берушілерге ... ... ... Олар ... таза ... ... дінге анықтама беріледі. Асылында
Құдай біреу, дін біреу, тек ... ... өз ... ... ... ... түсіндіріледі. 4) « Жалпы » жағынан бәріне бірдей
етіп дін аспектісі және криминология аспектісі ... дін ... ... ... беріледі. Бұлай болмаса жоғарыда аталған анықтама
берушілердің бәріне бірдей келісе алмайды. Сондықтан осындай ... ... ... Республикасында діни экстремизмнің таралуы мен дамуының
себеп-факторлық ... тек ... « ... » мен « ішкі ... ғана ... ең ... ... ететін діни экстремистік
идеологияның « ашық » және « жасырын » детерминаттары болып табылады ... тек ... « ішкі », « ... » ... ғана ... сонымен
қатар діни экстремистік идеологиялық негізі бойынша « ашық » және « жасырын
» ... бар ... ... Діни экстремизмнің таралуы мен
дамуына тікелей себеп болмаса да, ... ... ... айтылып
өтілді.
« Діни экстермизм құбылыстарына жалпы қарсы күрес – мемлекеттің діни
экстремизмге қарсы ... ... ... ... ... ... және ... болып жұмылған заңды іс-шаралар кешені арқылы діни
экстремизмнің туындауының себептік жағдайын табу, анықтау және ... діни ... ... қылмыстарды жасауы мүмкін адамдарды
анықтау, әрі оларға осындай әрекеттерді жібермеу ... ... ... әсер ... өз ... ... ... бас тартыруға
ықпал ету ». Діни экстремизм құбылыстарына ... ... - ... мен ... ... бірлесіп күресуі дегенді білдіретіндігін
түсіндіріледі. Мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... және ... да ... жасауға бірнеше тиімді
ұсыныстар етілді.
« Діни экстремизм құбылыстарына қарсы ішкі ... ... ... діни ... құбылыстарын алдын-алу, ескерту, болдырмау, жолын кесу,
осы бағыттағы ... ашу мен ... және ... ... мақсатты бағытталған, ішкі істер органдарының арнаулы қызмет пен
барлық бөлімшелерінің заңды ... ». Діни ... ... ... – ішкі ... ... тікелей құзыретіне жатады. Негізгі
заңға сәйкес күресті олар жүргізеді. Ішкі ... ... да ... ... ... » діни ... ұйымының қазіргі қолданыстағы
заңсыз әрекеттері мен ... ... ... ... ... ... көрсетілді. Осындай ұйымдардың немесе басқа да ... ... яғни діни ... ... ... ... діни экстремистік санасындағы негізсіз кейбір
түсініктері айтылып ... Діни ... 5 ... ... Бұл тек ... ... қылмыс жасаушы тұлғалар ... ... ... ... ... ... көптеу жасалып жүргені
қылмыстық кодекстегі 164 баппен қарастырылатын ... ... және ... ... ... ... 22 бабына, Қылмыстық
кодекстің баптарына, « Діни сенім ... және діни ... ... ... баптарына, « Экстремизмге қарсы ... ... » ... және де басқа нормативтік құқықтық актілерге ұсыныс етілді.
Диссертация ... ең ... ... тұжырымдалған
анықтамалар мен ережелердің жалпы ғылыми тұрғыда, әрі теология ... ... ... түсіндірілуі. Яғни бұған еш мәміле келе
алмай жүрген ғылымдарды жеке ... ... ... ... « кінә » ... мен діни ұғымдағы « күнә »
сөзінің түсінігінің айырмасын және « дін » мен « діни » ... ... ... ... ... ... жасалынды.
Осы қазіргі уақыттағы ең көкейкесті тақырыпта зерделеніп, зерттелген
диссертациялық жұмыс алдағы кезеңде әлі ... ... ... Республикасының Конституциясы. 1995ж.
2.Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі. Алматы қ., «
Жеті жарғы » баспасы, 1996ж.
3. Гомьен Д., ... Д., ... Л. ... конвенция о правах человека и
Европейская социальная хартия: ... и ... ... изд. МНИМП, 1998г.
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Алматы, « Жеті ... ... ... ... ... кодексіне түсінік. Авторлар ... « ... « ... », ... ... ... ұжымы. Қазақстанның криминологиялық ассосация,
ЖШС « Издательство « Норма-к », ... ... ... Е.О. « Жеті ... » ЖШС 2005ж.
8. Криминологические аспекты борбы с экстремизмом в ... ... ... А.Д. ... ... ... О.Ф. ... Издательство-торговая корпорация « Дашков
и К ». Москва, 2007г.
10. Ислам о терроре. Коллектив авторов. ТОО « ... ... ... ... ... ... Л.Б. Маевская. г. Киев, 2002г.
12. Организация деятельности органов внутренних дел в сфере противодействие
проявлениям религиозного ... ... ... С.Н. Москва,
2007г.
13. « Сындарлы он жыл ». Н.Ә. Назарбаев. Алматы, 2005ж.
14. Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... « ... ... ...... ... басты мақсаты » атты
жолдауы. Астана. « Елорда », 2008ж.
15. Қазақстан ... « ... ... ... ... » заңы ...... ҚР заңымен енгізілген өзгерістерімен ).
16. Структурные и ... ... ... ... Автореферат. Добаев.И.И. сайт www.vipdisser. com г. ... ... ... ... В.Л. ЗАО изд. дом « ... », ... Криминология. С. Жадбаев. ЗАО « Жеті жарғы ». Алматы, 2002ж.
19. Криминология. ... ... ... « ... ». ... ... Е. ... « Өркениет » Алматы, 2000ж.
21. Криминология. С.М. ... « ... ». ... ... ... ... в конфликте интерпретаций. А.А. Нуруллаев, Ал.А.
Нуруллаев. http://www.rusk.ru. Москва, 2007г.
23. Кудряшова И.В. ... в ... ... ... ... ... ... А. « Ваххабит » ваххабиту рознь // Азия и Африка сегодня.
-2002.-№2.
25. ... ... ... от 13 июля 1999 года № 416-І О ... ... ( с ... и ... по состоянию на 20.12.04 ).
26. Круглый стол « ... ... и ... ... ». http: // ... ... 13 мая 2003г.
27. Дінбасы. М. Естеміров. « Білім » ... ... 2006 ... ... ... ... және ... Н. Иманқұл. « ПолиграфИздат »
ЖШС компания. Алматы, 2006 ... Роль ... ... в ... ... ... Макашев Е.С.
30. Поликонфессиональность казахстанского общества как фактор межэтнический
стабильности / ... в ... ... ... ... ... релиогозного экстремизма и терроризма в ... ... ... ... ғылымхалы. М. Исаұлы. Қ. Жолдыбайұлы. ЖШС РПБК « Дәуір ». ... ... Muhtasar ilmihal. H. Arikan. Fazilet nesriyat ve ticaret A. ... 1993 s.
34. О проблемах релиогозного экстремизма в Кыргызской части Ферганской
долины. ... ... ... ... ... преступлениям, связанным с
политическим и религиозным экстремизмом. Автореферат.
36. Дін-религия. Анықтамалық-ақпараттық бюллетень. ОҚОӘ ОҚІСД. « Асқаралы ... ... 2006 ... ... ... діни ... құқықтық ерекшеліктері.
А.Е. Есеналиев, Бекбосынов Е.Т. Қ.А. Ясауи ХҚТУ ШИ. Шымкент, 2008 ж.
38. Діни экстремизм – қоғамға ... ... ... Е.Т. Қ.А. ... ШИ. « Жебе ... Үйі » баспаханасы. Шымкент, 2008 ж.
39. Қазақстан Республикасындағы 2000 – 2002 жылға арналған ... ... ҚР ... ... ... ... ж. №
1641.
40. Ислам және Заман. Әбсаттар қажы Дербісәлі. ЖШС РПБК « ... ». ... ... ... ... А.А. ... Ал.А. Нуруллаев.
http. // www. humanities. edu. ru.
42. « Діни фундаментализм және ... ... ... ». ... ... ... ... Журавский А.В. «Діни фундаментализм және экстремизм: саяси ... ... ... ... ... ... ... «Діни фундаментализм және экстремизм: саяси өлшем » дөңгелек үстелдегі
мақаласы. Игнатенко А.А. Москва, 12.04.2003 ... ... ... және ... ... ... » ... статьясы. Баширов Л.А. Москва, 12.04.2003 ж.
46. Васильева О.Ю. «Діни фундаментализм және ... ... ... »
дөңгелек үстел материалынан. Москва, 12.04.2003 ж.
47. Терроризмге, сепаратизмге және экстремизмге қарсы күрес ... ... ( ... 2001 ж. 15 ... ... ... сепаратизмге, діни экстремизмге және басқа да қылмыстарға
қарсы күрес жөніндегі бірлескен іс-қимыл туралы Шарт ( Ташкент қ., 2000 ... ... ... ... Е.Т. « ... діни ... байланысты келеңсіздіктерді
кімдер реттейді ? ». « Ислам және өркениет ». № 2. 2008 ... « ... ... ... сыңайлы ». О. Өмірбек. « ислам
және ... ». № 13 2008 ... ... ... ... ... ... туралы заңы.
52. Діни экстремизмнің алдын алу. Д. Салқынбек. « ... және ... ... 2007 ... « Заңсыз секталарға тосқауыл қойылды ». Д. Сейсенұлы. « ... » 2007 ... « Діни ... құқықтық тосқауыл керек ». М. Исахан. « ... ». 2007 ... ... ... ... шығып барады. «Дөңгеленген дүние ».№13-
14.25.04.2007 ж.
56. Мұртаза Бұлутай. « Дін және Ұлт » ... 2005 ... « ... араша түсер кім бар ? ». « Оңтүстік Қазақстан ». №68-69.
2007 ж.
58. ... ... ... ... ... хадистер жинағы.
59. Мировые религий и религиозные течения. http: // www. calc. ru.
60. Мировые ... http: // www. ... ... Пространство встречи принципов и мыслей. Казахстанская правда. http:
// www. kazembassy. ru.
62. ... ... ... ... ... Сауд Арабия королінің баспасы.
63. Бейсебаева С. ... пен ... ... Шымкент 2003 ж.
64.«Алдағы ғасырға рухы күшті халық қана жетеді» ... ... Қали ... ... ж.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы діни экстремизммен күресу96 бет
Жас адамдардың құқық бұзуға бейім мінез-құлқы және оның алдын алудың проблемалары18 бет
Криминологияның даму тарихы мен қалыптасуы14 бет
Саяси экстремизм және терроризм идеологиясы9 бет
Экстримизмге қарсы күрес3 бет
Қазақстан Республикасының дiни экстремизiммен күресi6 бет
Қылмыскер тұлғасының ұғымы11 бет
Бандитизм қылмысының криминологиялық сипаттамасы57 бет
Банк қызметi саласындағы қылмыстарға криминологиялық сипаттама45 бет
Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтірудің криминологиялық және қылмыстық-құқықтық сипаттамасы41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь