Дарабоз Дана


1 Абылай хан
2 «Абылайлап» ұран салған батыр
Ел басқару екінің бірінің қолынан келе бермейтін бірегей өнер екні әмбеге аян.Оның үстіне ел ұстаған екінің бірі есте қала бермейтіні де белгілі ғой. Жымысқы жолмен түлкі боп таққа отырып,халқына қасқыр боп тиген талайларды көне көз тарих білед. Бірақ олардың атын білгенімен, затын ілтипатқа ілмейді. Демек, ақыл парасатына, қажыр-қайраты сай, дегдарлығы мен білімдарлығы бірдей, мінезі маңғаз, жүрегі мейірбан жетекші ғана жұрттың жадында ұзақ сақталмақ. Міне, екі ғасырдан астам атақ даңқы аңыз әңгімелер –ақ ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, үдеп бара жатқан Абылай хан осындай қайраткер болса керек.
Рас, Абылай күні бүгінге дейін әділ бағасын ала алмай, тарихтан тиісті орнын таппай келген қайраткер. Әитпесе «ақтабан шұбырынды, алқакөл сұламаданкейін көп ұзатпай қазақ халқының басын құрап, жоңғар басқыншыларына ойсырата соққы беруді ұйымдастыруы ерең еңбек емес пе. Сындарлы саятшы, сарабдал мәмлегер ретінде ол көрші мемлекеттердің бәрімен арақашытықты сақтай отырып, терезесі тең байланыс жасай білген көреген басшы.
Тек соңғы қой жылының той ауанымен Ғылым академиясы ғылыми теориялық конференция ұйымдастырып, оның сан-салалы қайраткерлік қызметін, қаһармандық ерлігін айшықтап көрсетер қыруар құжаттар мен деректерге жұртшылықтың көзін ашқандай болды. Бақсақ, Абылай парасатты елбасшы ғана емес, қабырғалы қолбасшы да екн. Қазақ халқының азаматтығы жолында қасық қаны қалғанша айқасқан аты аңызға айналған талай батырлар, басы Қанжығалы Бөгенбай мен Қаракерей Қабанбай болып соның ақыл кеңесіне жүгінген, қажет жерінде жігер күшіне сүйенген. Небір күрмеуі қиын күрделі мәселе тап келсе, ол дереу билер алқасына салып кеңінен кеңесіп, кемел байлам жасаған. Төле мен Әйтеке, Қаздауысты Қазыбек сияқты кең толғар кемеңгер билердің, Бұхар жырау сияқты от ауызды, орақ тілді, данагөй ақындардың ақылына жүгініп, болашақ ісіне бағдар алып отырған. Осының өзі-ақ оның халықтың қайнаған ортасынан шығып, соның мұңын мұдап, жоғын жоқтап, сойылын соққан қайраткер екендігін қапысыз аңғартса керек.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Дарабоз Дана
Ел басқару екінің бірінің қолынан келе бермейтін бірегей өнер екні
әмбеге аян.Оның үстіне ел ұстаған екінің бірі есте қала бермейтіні де
белгілі ғой. Жымысқы жолмен түлкі боп таққа отырып,халқына қасқыр боп тиген
талайларды көне көз тарих білед. Бірақ олардың атын білгенімен, затын
ілтипатқа ілмейді. Демек, ақыл парасатына, қажыр-қайраты сай, дегдарлығы
мен білімдарлығы бірдей, мінезі маңғаз, жүрегі мейірбан жетекші ғана
жұрттың жадында ұзақ сақталмақ. Міне, екі ғасырдан астам атақ даңқы аңыз
әңгімелер –ақ ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, үдеп бара жатқан Абылай хан
осындай қайраткер болса керек.
Рас, Абылай күні бүгінге дейін әділ бағасын ала алмай, тарихтан тиісті
орнын таппай келген қайраткер. Әитпесе ақтабан шұбырынды, алқакөл
сұламаданкейін көп ұзатпай қазақ халқының басын құрап, жоңғар
басқыншыларына ойсырата соққы беруді ұйымдастыруы ерең еңбек емес пе.
Сындарлы саятшы, сарабдал мәмлегер ретінде ол көрші мемлекеттердің бәрімен
арақашытықты сақтай отырып, терезесі тең байланыс жасай білген көреген
басшы.
Тек соңғы қой жылының той ауанымен Ғылым академиясы ғылыми теориялық
конференция ұйымдастырып, оның сан-салалы қайраткерлік қызметін,
қаһармандық ерлігін айшықтап көрсетер қыруар құжаттар мен деректерге
жұртшылықтың көзін ашқандай болды. Бақсақ, Абылай парасатты елбасшы ғана
емес, қабырғалы қолбасшы да екн. Қазақ халқының азаматтығы жолында қасық
қаны қалғанша айқасқан аты аңызға айналған талай батырлар, басы Қанжығалы
Бөгенбай мен Қаракерей Қабанбай болып соның ақыл кеңесіне жүгінген, қажет
жерінде жігер күшіне сүйенген. Небір күрмеуі қиын күрделі мәселе тап келсе,
ол дереу билер алқасына салып кеңінен кеңесіп, кемел байлам жасаған. Төле
мен Әйтеке, Қаздауысты Қазыбек сияқты кең толғар кемеңгер билердің, Бұхар
жырау сияқты от ауызды, орақ тілді, данагөй ақындардың ақылына жүгініп,
болашақ ісіне бағдар алып отырған. Осының өзі-ақ оның халықтың қайнаған
ортасынан шығып, соның мұңын мұдап, жоғын жоқтап, сойылын соққан қайраткер
екендігін қапысыз аңғартса керек.
Асылы Абылайға бақта, тақ та оңайлықпен келген жоқ. Оның атасы атышулы
Абылай Түркістан әмірі болған. Кемшілікке кеңшілігі жоқ, екіжүзділікке қаны
қас ол досқа да дұшпанға да қатал ымырасыз кісі болған сияқты. Жоңғарларға
қарсы отыз мың қолды бастап барып ұрысты ойдағыдай ойластыра алмай, жеңіліп
қайтқан Қайып ханды да кінәсін кешіре алмай өлтіріп жіберген. Сол үшін өзі
де қанішер атанып, елден аласталды деген сөз бар. Оның орнын ұлы Көркем
Уәлі басады. Бірақ оның бақыты ұзағынан сүйіндірмей, Түркістанға тұтқиылдан
басып кірген жау билеушінің отбасын түгел қырып тастайды. Бір төлеңгіттің
тапқырлығы мен адалдығы арқасында он бір жасар ұлы Әбілмәнсүр аман қалып,
қаладан қашып шығады.
Бала сол бетімен атақты Төле бидің аулынан бірақ шыққан тәрізді. Тегі,
түбі беймәлім жетім баланың алғаш түйе баққаны, одан жылқышы болғаны да
анық. Алғаш қауіп ойлап атын айтпай сіз қалай атсаңыз есімім солай
болсындеген би шашы өскен, жүдеубас, шоқпыт шапан баланы Сабалақ атап
кеткен. Бұхар жыраудың:
Ей, Абылай.
Мен сені көргенде
Тұрымтайдай ұл едің,
Түркістанда жүр дің,
Үйсін Төле билердің
Түйесін баққан құл едің,-деп қазбалайтыны оның өмірінің
дәл осы тұсы.
Баланың жілік алмақ мінезінен емес пе, елгезек те әдепті, маңғаз да
мейірбанжеткіншек ұзамай, осы үйдің туған ұлындай боп кетеді. Қойшы
қолаңныңқойыртпағын ішпейтін, тақыр жерге отыра кетпей, астына күпісін
төсеп алатын боз баланың бір дегдарлық барын алдымен бәйбіше байқады.Ол
және жылқы күзетінен келіп боз баланың сәскеге қарай биге сәлем бергенінде
отағасының селк ете қалатынын да аңғарды. Бір күні бұны жасырмай:
- Сабалақ келіп сәлем берген сайын селк ете қалатының не осы?- деп
сұрайды.
- Қой, қайдағыны айтпай. Есікте жүрген жалшыдан шошып мені қара басты
дейсің бе? – би оған сенбейді.
-Нанбасаң сынап көрші, көзің жетсін,- деп бәйбіше ертеңіне жылқышы
келер кезде бидің етегіне тебен ине қадап қояды. Айтқандай-ақжігіт кіріп
келгенде би селк ете түсіп, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қ. Жұмаділовтың Дарабоз роман-дилогиясындағы тарихи тұлғалардың көрінуі
Қ.Жұмаділовтың «Дарабоз» дилогиясында хандар образы
Қожағұлұлы Қабанбай батыр. Бөгенбай батыр
Қаракерей Қабанбай
Көркем шығармадағы психологизм жайлы
Омоним сөздер туралы оқушыларға түсіндіру
Қ.Жұмаділовтің "Дарабоз" романының көркемдік-идеялық ерекшелігі
Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ерекшелігі
Тарихи романның ұлт тәуелсіздігі үшін күрес жолындағы рөлі
Қаракерей Қабанбай өмірбаяны
Пәндер