Кристалдану үрдісінің негізгі заңдылықтары


1. Кристалдану үрдісінің негізгі заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2
2. Пайдаланылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
Көптеген металл бұйымдар оларды жасау технологиясынан тәуелсіз, поликристалл денелер, яғни, металл балқымадан кристалдану кезінде түзілетін кристаллиттер немесе дәнекшелер жиынынан тұратыны белгілі.
Металл дәнекшелерінің өлшемдері мен пішіндерінен бұйымдардың механикалық қасиеттеріне тигізетін әсері күшті. Бұйымдардың қызмет температурасына байланысты бұл әсер әр түрлі болады. Бұл дәнекшелер тегі мен шекаралар қасиеттеріне, ең бастысы шекараларда кристалдық торлар ақауларының және тез балқитын қоспалардың шоғырлануымен байланысты. Дәнекшелер шекаралары металл бұйымдарының басқа да эксплуатациялық қасиеттеріне әсер етеді.
Кристалдану теориясынан қорытпалардың сұйық күйден қатты күйге өтуі балқыманың суынуы болған кезде ғана жүретіні белгілі, басқа барлық жағдайда балқыманың суыну жылдамдығы неғұрлым жоғары болса, оның суынуы да тез болады. Кристалдық құрылымның қалыптасуы кристалда-нудың бастапқы нүктесі (түйіршіктері) қалыптасуы және олардың өсуі нә-тижесінде жүреді. Тұрақтылығы мен өсуді қамтамасыз ететін түйіршіктің ең кіші өлшемі критикалық деп аталады. Балқыманың суыну дәрежесінің өсуімен түйіршіктердің қалыптасу жылдамдығы мен кристалдардың түзу-лік өсу жылдамдығы артады
Түйіршіктердің қалыптасу жылдамдығы жоғары және олардың өсу жылдамдығы неғұрлым төмен болса, соғұрлым, бір түйіршіктен өсіп шыққан кристалл өлшемдері кіші, алынатын құйма металының құрылымы ұсақ дәнекшелі болады.
Суыну жылдамдығы төмен (суыну шамасы үлкен емес), түйіршіктер саны аз болған кезде, нәтижесінде ірі дәнекше қалыптасады. Суыну жылдамдығы артуымен (суыну дәрежесі өседі) түйіршіктердің түзілу жылдамдығы кристалдардың өсу жылдамдығынан артық болады, осының салдарынан қатаятын металл құрылымы неғұрлым, ұсақ дәнекшелі болып шығады.
Кристалдану кезінде аса суыту құбылыс ретінде 1724 жылы Фаренгейттің суда жүргізген тәжірибелері кезінде ашылды. Кристалдану кезінде оңай балқитын металдардың 2-10С-ға аса суитынын температура-ны өлшей бастағанда бірден тіркеуге болады. 40-шы жылдардың басында темірді 2000С –ға дейін аса суытуға қол жетті. В.И.Данилов және Д.С.Каменецкая металдардың ұсақ тамшыларының кристалдануын бақылап отырып, одан да асқан аса суытуды тіркеді. И.С.Мирошниченко жұқа қабықшалардың кристалдануын зерттеп, металдардың аморфтық қалпы алынатын суытудың үлкен жылдамдықтарына (108 град/с-қа дейін) қол жеткізді.
Кристалданушы металдың шағын массаларының орталықтарындағы температура аса қыздыруды алған соң, аса суыту бар кезде тепе-тең крис-
талдану нүктесінен төмен түсуін жалғастырады (1.1-сурет), қандай да бір
минималды мәнге жеткен соң температура қайта өсе бастайды. Бұл
кристалданудың басталуына сәйкес келеді. Кристалдану жылуы аса суыған
металды кристалданудың тепе-тең температурасына дейін қыздырады.
Осыдан кейін процесс тоқтайды да, температура біраз уақытқа тұрақтылығын сақтайды және ол кристалдану нүктесіне сәйкес келеді (1-қисық). Егер суыту жылдамдығы өте үлкен болса, онда аса суытудың мәні зор болады, яғни кристалдану толығымен басылады (2-қисық).
30-жылдары академик Н.Т.Гудцов және оның шәкірттері алғашқы рет болат және басқа қорытпалардың үлкен массаларының кристалдануы кезінде температураларды өлшеу техникасын игерді.
1. Л.С. Кипнис, Ж.Н. Атамбаев, Т.Ж. Жукебаева, Ж.У. Буканов. Құйманың қалыптасу теориясы. Дәрістер жинағы. Қарағанды 2014 28 -34 бет.

Пән: Физика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Мазмұны

1. Кристалдану үрдісінің негізгі заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
2. Пайдаланылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

1. Кристалдану үрдісінің негізгі заңдылықтары

Көптеген металл бұйымдар оларды жасау технологиясынан тәуелсіз, поликристалл денелер, яғни, металл балқымадан кристалдану кезінде түзілетін кристаллиттер немесе дәнекшелер жиынынан тұратыны белгілі.
Металл дәнекшелерінің өлшемдері мен пішіндерінен бұйымдардың механикалық қасиеттеріне тигізетін әсері күшті. Бұйымдардың қызмет температурасына байланысты бұл әсер әр түрлі болады. Бұл дәнекшелер тегі мен шекаралар қасиеттеріне, ең бастысы шекараларда кристалдық торлар ақауларының және тез балқитын қоспалардың шоғырлануымен байланысты. Дәнекшелер шекаралары металл бұйымдарының басқа да эксплуатациялық қасиеттеріне әсер етеді.
Кристалдану теориясынан қорытпалардың сұйық күйден қатты күйге өтуі балқыманың суынуы болған кезде ғана жүретіні белгілі, басқа барлық жағдайда балқыманың суыну жылдамдығы неғұрлым жоғары болса, оның суынуы да тез болады. Кристалдық құрылымның қалыптасуы кристалда-нудың бастапқы нүктесі (түйіршіктері) қалыптасуы және олардың өсуі нә-тижесінде жүреді. Тұрақтылығы мен өсуді қамтамасыз ететін түйіршіктің ең кіші өлшемі критикалық деп аталады. Балқыманың суыну дәрежесінің өсуімен түйіршіктердің қалыптасу жылдамдығы мен кристалдардың түзу-лік өсу жылдамдығы артады (1.1-сурет).

1.1 -суынумен кристалдану,
2-аморфты қатаюы, 3-бөлек алаңдардағы кристалдану
Түйіршіктердің қалыптасу жылдамдығы жоғары және олардың өсу жылдамдығы неғұрлым төмен болса, соғұрлым, бір түйіршіктен өсіп шыққан кристалл өлшемдері кіші, алынатын құйма металының құрылымы ұсақ дәнекшелі болады.
Суыну жылдамдығы төмен (суыну шамасы үлкен емес), түйіршіктер саны аз болған кезде, нәтижесінде ірі дәнекше қалыптасады. Суыну жылдамдығы артуымен (суыну дәрежесі өседі) түйіршіктердің түзілу жылдамдығы кристалдардың өсу жылдамдығынан артық болады, осының салдарынан қатаятын металл құрылымы неғұрлым, ұсақ дәнекшелі болып шығады.
Кристалдану кезінде аса суыту құбылыс ретінде 1724 жылы Фаренгейттің суда жүргізген тәжірибелері кезінде ашылды. Кристалдану кезінде оңай балқитын металдардың 2-10С-ға аса суитынын температура-ны өлшей бастағанда бірден тіркеуге болады. 40-шы жылдардың басында темірді 2000С - ға дейін аса суытуға қол жетті. В.И.Данилов және Д.С.Каменецкая металдардың ұсақ тамшыларының кристалдануын бақылап отырып, одан да асқан аса суытуды тіркеді. И.С.Мирошниченко жұқа қабықшалардың кристалдануын зерттеп, металдардың аморфтық қалпы алынатын суытудың үлкен жылдамдықтарына (108 градс-қа дейін) қол жеткізді.
Кристалданушы металдың шағын массаларының орталықтарындағы температура аса қыздыруды алған соң, аса суыту бар кезде тепе-тең крис-
талдану нүктесінен төмен түсуін жалғастырады (1.1-сурет), қандай да бір
минималды мәнге жеткен соң температура қайта өсе бастайды. Бұл
кристалданудың басталуына сәйкес келеді. Кристалдану жылуы аса суыған
металды кристалданудың тепе-тең температурасына дейін қыздырады.
Осыдан кейін процесс тоқтайды да, температура біраз уақытқа тұрақтылығын сақтайды және ол кристалдану нүктесіне сәйкес келеді (1-қисық). Егер суыту жылдамдығы өте үлкен болса, онда аса суытудың мәні зор болады, яғни кристалдану толығымен басылады (2-қисық).
30-жылдары академик Н.Т.Гудцов және оның шәкірттері алғашқы рет болат және басқа қорытпалардың үлкен массаларының кристалдануы кезінде температураларды өлшеу техникасын игерді.
Өлшеулердің көрсетуі бойынша мұндай массалардың орталықтарындағы температураны нақты шарттарда өлшеу кезінде аса суыту температуралық қисықтардың бастапқы учаскелерінде кездеспейді, ол кристалдану фронтының алдында, тар облыста пайда болады (3-қисық). Әрі қарай өткізілген зерттеулердің нәтижесінде кристалдану кезеңінің алдында, нақты шарттарда сұйық металл 0,1-0,010С шамасына аса суынады. Бұл жағдайда тек тізбекті кристалдану ғана өтеді. Ол құйма бетінен басталып, бірте-бірте оның ортасына дейін таралады. Кристалдану жылуын өсіп келе жатқан кристалдардан алыстатудың бір ғана әдісі бар - оны ертерек қатып қалған қабат арқылы құйма бетіне, одан кейін қалыпқа және айналадағы ортаға жеткізу.
Егер құйманың ортаңғы бөлігінде орналасқан және кристалдану нүктесіне тең температурасы бар сұйық металға кристалл кіргізсе, ол айналадағы ортаның температурасына ауысады да, әрі қарай өспейді де, балқымайды да. Бұндай кристалл құйманың қатты бөлігіне бет жақтан қозғалып келе жатқан кристалдану кезеңі келіп жеткенде ғана қосылады.
Аса суытудың суыту жылдамдығына тәуелділігін анықтау үшін өлшемдері әр түрлі металдар массаларында температураларды өлшеу жүргізілді. Тәжірибелер сурьма, алюминий және оның қорытпалары, болат
және шойынмен өткізілді. Барлық жағдайда да бір сурет алынды. Диаметрі 10 мм тигельде аз көміртекті болатты салыстырмалы үлкен жылдамдықта суыту кезінде аса суытудың үлкен мәндері алынды. Тигель диаметрін 20 мм-ге дейін ұлғайтып, суытуды баяулатқан кезде аса суыту азая бастайды.
Тигель диаметрін әрі қарай 70 мм-ге дейін ұлғайтқан сайын және суытуды одан аса баяулатқанда орталықта орналасқан термопара бастапқы учаскелерде аса суытуды тіркемейді. Орталығында аса суыту байқалмауы үшін қажетті тигель диаметрі алюминий үшін 100 мм, сурьма үшін 200 мм-ге тең, яғни, түрлі материалдардың аса суытуға бейімділігі әр түрлі.
Орташа өлшемді тигельдің орталықтан әр түрлі қашықтықта орналасқан түрлі нүктелерінде температураларды бір уақытта өлшеу нәтижесінде осы нүктелердегі аса суытудың мәндері бір-біріне өте жақын екендігі анықталды. Бет жақта орналасқан термопаралардың көрсетуі бойынша аса суытудың мәндері орталықтағымен салыстырғанда шамалы ғана артық. Яғни, жылдам суыту кезінде аса суыту металдың барлық көлемін қамтиды. Аса суыту шамасына қорытпа табиғаты мен суыту жылдамдығы ғана емес, сонымен қатар металдың тазалық дәрежесі де үлкен әсер етеді. Таза металдармен вакуумда тәжірибелер өткізген кезде аса суытудың шамалары ең үлкен болып шығады. Жалпы жағдайда, металдың аса көп емес санын алған кезде, аса суытылған қалыптағы көлемдік кристаллдану мен құйманың тізбекті кристалдануы бірыңғай процестің екі фазасы болып табылады (1.2- сурет)

1.2-сурет. а-температуралық алаң, б-кристалдану схемасы
Құйма кристалдануының көлемдік және реттік кезеңдері:

1 моментінде ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Металдардың кристалдану механизмі және заңдылықтары
Темір көміртекті қорытпалардың фазалары мен компоненттері туралы ақпарат
Металдардың электрондық теориясы
Гиббс заңы немесе фазалар ережесі мен кесінділер ережесін қолдану
Темір-цементит жүйесі күй диаграммасы
Бос энергия өзгеруінің кристалдану ұрығының радиусынан тәуелділігі
Құймалардың қатаю үрдістерін талдау
Химия зауытындағы кристалдану процесінің автоматтандырылуын жобалау
Мұнай мен мұнай өнімдерінің негізгі физика-химиялық қасиеттері
Энергияның сақталу және түрлену заңдылықтарының ашылу тарихы
Пәндер