АҚШ-тың қазіргі саясаттағы ролі (соңғы 10 жыл)

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2.8

I.ТАРАУ
Қазақстан.АҚШ қарым.қатынастарының дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9.26
II .ТАРАУ
АҚШ.тың Ауғаныстан және Иракпен соғыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27.42
III .ТАРАУ
АҚШ.тың сыртқы саясаттағы Таяу Шығыс мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43.53

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54.57

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58.61
КІРІСПЕ
Диплом жұмысының маңыздылғы мен өзектілігі. XXI ғасырда дүниежүзілік идеологиялық саясаттың өзгеруі, Орталық Азияда бірнеше тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуына өз серпінін тигізді. Бұл мемлекеттердің арасында егеменді Қазақстан Республикасы да туын тігіп, өз даму стратегиясын белгіледі. Бір жағынан Қазақстан Батыс елдерімен дипломатиялық, саяси-экономикалық байланыстарын нақты қадамдарымен реттесе, екінші жағынан АҚШ пен де халықаралық ынтымақтастық жолында түрлі келісімдерге қол қойды. Қазақстан Республикасы бүгінгі таңда халықаралық деңгейде ынтымақтастықты дамытуда жалпы ұстанымдардың ерекшелігін мұқият есепке алу қажеттілігін есте сақтайды.
«Қырғи-қабақ соғыс» аяқталғаннан кейін АҚШ супердержава еліне айналғаны сөзсіз. Сондықтанда АҚШ өз ұстанымдарын күшейттіріп, Таяу Шығыста, Орталық Азияда және басқада шығыс елдерінде саяси үстемдігін орнату мақсатында түрлі тәсілдерін қолдануда. Бұл саяси ағымда АҚШ пен жан- жақты қатынастарды дамыту, сыртқы саясатты маңызды орын алады. Ал Қазақстан үшін жаһандану процессінде ұлттық мүдделерін қорғай отырып, әлемдік қоғамдастықта халықаралық орынды нығайту және ұлттық мүдделерін ілгерлету аса маңызды болып келеді.
Қазіргі таңда АҚШ әлемдік процесстерге өз ықпалын тигізуде қуатты әскери-саяси ресустары және экономикалық деңгейі аса зор дамыған ел. Ол бір жағынан ғаламдық процесстердің дамуына шешуші ықпал етсе, екінші жағынан әлемде стратегиялық тұрақтылықтың жай-күйін анықтап беретін мемлекет. Сондай-ақ түрлі халықаралық ұйымдар туы астында әрекет ете отырып, әлемнің көптеген аймақтарында өз мүдделерін арттыра отырып жанжалдарды реттеуге де қатысады.
АҚШ соңғы онжылдықта сыртқы саясатта көптеген жетістіктерге қол жеткізді. 90-шы жылдардың басында Дж. Буш әкімшілігі «жаңа әлемдік реттеулер» ұстанымын қуаттандырып, Кувейтке соғыс ашқан Иракқа қарсы Батыс елдер коалициясын құрып, жеңіске қол жеткізді. 1998 жылдары Үндістан мен Пәкістанның ядролық қаруды сынақтан өткізуі, сол жылдары Иран және Солтүстік Кореяның орта ұзақтықтағы ракеталарды сынақтан өткізуі Билл Клинтон үкіметін толғандырды. Алайда бұл саяси әрекеттер АҚШ-тың әскери шығындарының артуына және әскери саласын қайта құруға итермеледі. Бұл ағым АҚШ-тың әскери қуатының екі есеге өсуіне әсеретті[1].
2000 жылғы сайлау АҚШ елінде драмматикалық сипатта болып өтті. Ел басына кіші Дж. Буш келуі АҚШ-тың саяси ұстанымдарын күшейте тұсірді. 11 қыркүйек 2002 жылы апат оқиға, кіші саясатын агрессиялық сипатқа айналдырды. Біріншіден Ауғаныстан еліне соғыс ашылса, екіншіден Иракқа әскери соғыс агрессиялық сипатқа ие болды. Сондықтанда АҚШ-тың аталмыш елдерге қарсы саяси ұстанымдарын анықтау және Қазақстанмен Каспий аймағындағы елдермен ара-қатынасын, сондай-ақ бұл аймақта нақты қадамдарын зерттеу диплом жұмысының маңыздылығы мен өзектілігін арттыра тұсетініне күмән жоқ.
Диплом жұмысының мақсаттары мен міндеттері. 1990-2005 жылдар аралығында АҚШ ішкі саяси-экономикалық және сыртқы саяси байланыстарда көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Бүгінгі таңда АҚШ әлемде ең ірі өнім көрсеткішіне ие. Ол дүниежүзілік өнімнің 27% өндіреді, 18% сыртқы сауданы қамтамасыз етіп, 40-60% әлемдік қаржы пайдасын бақылайды [2].
Ал Ю.М. Мельниковтың еңбегінде Брукинг институтының қызметкерлері Б. Бләхман және С. Каплэннің АҚШ-тың сыртқы саясатына байланысты статистикалық есептеулер бойынша 1946 жылдың 1 қаңтарында 1975 жылдың 31 желтоқсанға дейінгі кезеңде АҚШ дүниежүзілік аренада өз мақсаттарына жету үшін 215 рет әскери күшті пайдалануға, күш көрсетуге немесе онымен қоқан-лоққы жасауға барған [3]. Бұл көрсеткіштерді ой елегінен өткізіп, дипломдық жұмыста төмендегі міндеттер мен мақсаттар қойылды:
-АҚШ-тың ішкі және әскери даму процесстерін зерттеп, жетістіктерінің ғаламдық стратегиялық саясатқа әсерін көрсету;
-Қазақстак мен АҚШ арасындағы саяси-дипломатиялық байланыстарының қалыптасуына көңіл аудара отырып, оның Орталық Азиядағы негізгі стратегиялық мақсаттарын анықтау;
-Каспий шельфінің маңызын ашып, ондағы АҚШ-тың негізгі стратегиялық мақсаттарын ашу және АҚІП мұнай корпорацияларының экономикалық саясатын көрсету;
-АҚШ-тың Ауғаныстан және Ирак елдеріне соғыс ашу себептерін сараптай отырып, аталмыш елдердегі даму деңгейіне көз тігу;
-Таяу Шығыстағы кіші Буштың амбициялық-стратегиялық мақсаттарын анықтау және оған объективті түрде баға беру;
-Соңғы Ирак-АҚШ соғысы барысында Қазақстанның орнын анықтап, зардап шеккен ирактықтарға Қазақстанның; арнайы әскери бригадасының көрсеткен көмегін ашу;
-Таяу Шығыстағы АҚШ-тың басты ұстанымдары мен жүргізген саясатына баға беру;
Днплом жұмысының зерттелу деңгейі. Қазіргі таңда зерттеліп отырған дипломдық жұмыс тақырыбын аз зерттелген тақырыптар қатарына жатқызуға болады. Зерттеу барысында Университетінің кітапханасының кітап қоры, Шымкент қаласының орталық кітапхананың материалдары, интернет жүйесіне енгізілген саясаттанушылардың мақалалар қоры және газеттер мен журналдар материалдары айналымға тартылды.
Проблемаға байланысты АҚШ-тың халықаралық деңгейде алатын орнына және оның Таяу Шығыста жүргізген саясатына байланысты М. Арахтың, И.В. Бергенің, С.М. Самуйловтың, В.В. Соргиннің,А.И. Уткиннің, А. Шальневтің т.б. зерттеушілер құнды зерттеулер жүргізген. Бұл зертттеулер арасында А.И. Уткиннің еңбегі АҚШ саясатынан аса маңызды бағыттарын көрсетеді [4]. Оның пайымдануынша АҚШ-тың Таяу Шығыстағы амбициялық-статегиялық мақсаттарын екі кезеңге бөлуге болады. Бірінші кезеңде АҚШ екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Палестина проблемасының туындауына ықпал етсе, екінші кезеңде, яғни «Қырғи-қабақ соғысы» аяқталған соң Израилді өзінің басты стратегиялық одақтасы ретінде жан-жақты пайдалануда.
А.И.Уткиннің пікірін А.Шальнев қолдап, Билл Клинтон кезеңінде АҚШ-тың ішкі саяси-экономикалық дамуына және сыртқы саясатына баса назар аударады [5]. А.Шальнев Билл Клинтон әкімшілігінің статегиялық мақсаттарын мына сөздермен айқындайды: «АҚШ Клинтон кезеңінде әлемдік көшбасшылық дәрежесін сақтау үшін экономикалық потенциалына, әскери қуатының модернизациялауына, телевидение, инетрент, кино және мәдени-информациялық байланысына сенім арттырған-ды» [6] шын мәнінде АҚШ-тың бүгінгі таңда аталмыш қуатқа ие болуы, оның сыртқы саяси байланысын қуаттандыра түсетіні сөзсіз. Бұл жөнінде, әсіресе Дж.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
1. Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. Под. Ред. А.М.Родригеса, и М.В.Пономарева, II том, М., Владос, 2001, С.77.
2. Нуралив Н.С. Казахстанско-Американские отношения. Сувереный Казахстан на рубеже тысячилетий. Астана, 2001.
3. Мельников Ю.М. Күш және қауқарсыздық: Вашингтонның сыртқы саясаты, Қазақстан баспасы, 1986, 11б.
4. Уткин. А.И. Американская стратегия для XXI века. М., 2000, С 67.
5. Шальцев А., Билл Клинтон. М., 1993. С.87-90.
6. сонда.
7. Соргин. В.В. Идеология в Американской истории. М., 2005. С. 14.
8. США должны продолжать следовать своим курсом в Афганстане и Ираке. Время новестей, 21.11.2003.
9. Сыроежкин К. Странная война. Континент, 2003.
10. «Тһе Wаsһіngtоn Ргоfile» агенттігінің материалдары. һttр //www.mаі1.ru
11. һttр //www. Newsinfo.соm материалдары. Александр Лазерев зерттеулері.
12. Акимбеков С. Вечный Афганский вопрос. Континент. 3 ақпан 2004.
13. Пастухов Е. Суровые будни святой земли., Континент 25 қаңтар2005.
14. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы., Алматы 2002, 200-223б.
15. Иватова Л. Казахстанско-американские отношения в сфере международной безопасности и нераспространения ядерного оружия., Евразийское сообщество, 2 қаңтар 1999.
16. Намазбаев Д. «Большая игра» США на Кавказе и Центральной Азии, Cаясат, №11-2003.
17. Быков П. Изо всех сил // Эксперт. 2002, №11, С.15.
18. сонда
19. Назарбаев Н.Ә. За глобальное парнерство без диктата и давления // Казахстанская правда. 1999, 4 декабря.
20. Назарбаев .Ә.Н. Сындарлы он жыл, Атамұра 2003, 1856.
21. Тоқаев К.Ж. Под стягом независимости, Алматы 1997, 26 с.
22. Тоқаев К.К. Дипломатия Республики Казахстан, Алматы. 2001,
23. Тоқаев К.К. Внешня политика Республики Казахстан в условиях глобализации, Алматы, 2000, 56-586.
24. Закон об образовании республики Казахстан // Казахстанская правда, 1999,11июня.
25. Иватова Л.М. США во внешней политике Республики Казахстан, Алматы 1999.
26. Иватова Л.М. Казахстан-США. Политика сотрудничество в сфере образования // Евразийское сообщество, политика, культура. 1999,№3.
27. Казахстанско-американское совместное заявление о мире, безопасности и нераспросранении. Вашингтон, 20 марта, 1995 г. Сборник документов по международному праву. Т. I. /Под общ. Ред. Токаев.К.К., Алматы САК, 1998, 576с.
28. Қыдырбекұлы Д.Б. Роль США в мировой политике: Влияние на Казахстан, Алматы, Казахстанско-американский университет 1999.
29. Международние и зарубежные программы в Казахстане /фнансирование, техническая помощь, консалтинг и обучение/ Часть I, Алматы 2002.
30. Меморандум о взаимопонимании между Правительством РК и США. Вашингтон, 20 мая 1992., Бюллетень международный договоров РК. 1994, №2.
31. Абишев.А. Стратегическое партнерство // МН-новости недели, №51. С.7.
32 Назарбаев.Н.Ә. На порге XXI века. Алматы, 1996, С.63.
33. Назарбаев.Н.Ә. За глобальное партнерство без диктата и давления Казахстанская правда. 1999, 4 декабря.
33. Цой. Л. // Панорама. 1997, 21 ноябрь.
34. Разумов. Я. Панорама. 1997, 19 сентября.
35. Политики и интересы мировых держав в Казахстане, Алматы, 2002.
36. Г.Б.Хан, Л.С.Суворов, Г.Б. Рахманова. Внешняя политика Республики
Казахстан, Алматы, 2001.
37. Международная безопасность: новые задачи в предвери следующего столетия // Казахстанская правда. 1999. 6 мая.
38. Уткин.А. США в мре XXI века // Свободная мысль, 2000, №6. С. 13.
39. Быков.П. Изо всех сил // Эксперт. 2002, №11, С. 15.
40. Современные международные отношения. М., 2000, С.290.
42. Уткин.А. После будущей битвы. // Свободная мысль, №5, С.8.
43. Кошкаров.А. Шесть пятилеток // Эксперт, 2003, №27-28, С. 14-17.
44. Пастухов.Е. Лишь бы не было войны // Континент, 3 февраля, 2004.
45. Акимбеков. С. Вечный Афганский вопрос // Континент, 3 февраля, 2004.
46. АҚШ-тың Қазақстан Республикасындағы елшісі У.Кортнидің сұхбаты. // Панорама. 1995, №26, маусым.
47. Кандолина Райс обсудит в Риме проблемы Ближнего востока Newsinfo 08.02.2005.
48. Сыроежкин.К. Странная война. // Континент, 3 февраля, 2004.
49. Пастухов.Е. От заката до рассвета. // Континент, 8 июля, 2004.
50. Паумулин.М. В ожидании апокалипсиса. // Континент, 8 июнь, 2004.
51. Абдулин.Б., Пастухов.Е., Бьет-значит любит? // Континент, июля 2004.
52. Пастухов.Е. Суровые будни святой землb // Континент 8 июля 2004.
53. Умнов.А. Афганский перекресток. // Континент, 15 июля, 2004
54. Петровская.Ю. США и Франция спрятали Ирак под сукио www.mаі1.ru.
55. Петер Сингер, наемные воины в Ираке. // www.ieft.ru.
56. Муташев:С. Боже, Храни Америкау. //Континент, 8 июля, 2004.
57. Адил Кожиев, научный сотрудник Казахстанского института стратегических исследований при Президенте РК. Политик США в отношении Ирака.
58. Пастухов.Е. Ошибка Резидента. // Континент, 8 июня 2005.
59. Акимбеков.С. Лавка древностей. // Континент, 8 июля 2004.
60. Сыроежкин. К. Голос войны. // Континен:, 8 июля 2004.
61. Полетаев.Э. Война в Ираке: Иерархия мнимых и реальны угрозов. //Континент, 8 июля 2004.
62. Лаумулин.М. Межу альянсом и континентальной блокалон. Континент, 8 июля 2004.
63. Сергиенко.В. Необдуманное решение выйти из тени. Континент, 8 июля 2004.
64. Сергиенко.В. Война после войны. // Континент, 8 июля 2004.
65. Аязбеков.С. Война в Ираке и геополитический контекс современных вызовов. // Cаясат, №5, 2003.
66. Лаумулин.М. Геополитические и военно-политические последствия военной операции в США в Ираке. // Саясат, №5, 2003.
67. ЧеботаревА. Казахстан: уроки войны США с Ираком. Саясат, №5, 2003.
68. Пастухов.Е. Герилья на родине Саддама. //Саясат, №5, 2003.
69. Пастухов.Е. Зигзаги Иракской демократии. // Саясат, №7, 2003.
70. Пастухов.Е. Иракский тупик. // Саясат, №5, 2003.
71. США и Ближний восток: тридцать лет умиротворения. // но материалам «Тһе Wаsһіngtоn Ргоfile» агенттігінің материалдары. һttр //www.mаі1.ru
72. сонда.
73. Кондолина Райс обсудит в Риме проблемы Ближного Востока. Newsinfo 08.02.2005.
74. сонда.
75. Новейшая история стран Азии и Африки XX век. М., 2001. С.37.
76. Казахстанская Првада, 1950, 2 декабря.
77. Иванян.Э. Рональд Рейган: хроника жизни и времени., М. 1991.
78. Маныкин.А. История двухпартийной системы США. М., 1991.
79. Иванян.Э. От Дж. Вашингтона до Дж Буша. Белый дом и пресса. М.1991.
80. Маныкин.А. Эра демократов: партийная перегруппировка в США. М.1991.
81. Мельвиль.А.Ю. США: сдвиг вправо?. М. 1986.
82. Президент США дж. Бау. Штрихт к портрету. М. 1991.
83. Акимбеков.С. Лавка древностей. // Континент, 8 июля 2004.
84. США должны продолжать следовать своим курсом в Афганистане и Ираке. Время новестей, 21.11.2003.
85. Мельников.Ю. М., Күш және қауқарсыздық: Вашингтонның сыртқы саясаты. Қазақстан баспасы, 1986.
86. Пастухов.Е. От заката до рассвета. // Континент, 8 июля 2004.
        
        АҚШ-тың қазіргі саясаттағы ролі (соңғы 10 жыл)
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..................................................2-8
I-ТАРАУ
Қазақстан-АҚШ қарым-қатынастарының
дамуы..............................................9-26
II -ТАРАУ
АҚШ-тың Ауғаныстан және Иракпен
соғыстары..........................................................27-42
III ... ... ... Таяу ... ... жұмысының маңыздылғы мен өзектілігі. XXI ғасырда дүниежүзілік
идеологиялық ... ... ... ... ... ... ... болуына өз серпінін тигізді. Бұл ... ... ... ... да туын тігіп, өз даму
стратегиясын ... Бір ... ... ... ... саяси-экономикалық байланыстарын нақты қадамдарымен реттесе,
екінші жағынан АҚШ пен де ... ... ... ... қол ... Қазақстан Республикасы бүгінгі таңда халықаралық
деңгейде ынтымақтастықты дамытуда жалпы ... ... ... алу ... есте ... ... ... кейін АҚШ супердержава еліне
айналғаны ... ... АҚШ өз ... ... Таяу
Шығыста, Орталық Азияда және басқада ... ... ... ... ... түрлі тәсілдерін қолдануда. Бұл саяси ағымда АҚШ пен жан-
жақты ... ... ... ... ... орын алады. Ал Қазақстан
үшін жаһандану ... ... ... ... отырып, әлемдік
қоғамдастықта халықаралық орынды нығайту және ұлттық мүдделерін ілгерлету
аса ... ... ... таңда АҚШ әлемдік процесстерге өз ықпалын тигізуде қуатты
әскери-саяси ресустары және экономикалық деңгейі аса зор дамыған ел. Ол ... ... ... ... ... ықпал етсе, екінші жағынан
әлемде ... ... ... ... ... ... түрлі халықаралық ұйымдар туы астында әрекет ете отырып, әлемнің
көптеген аймақтарында өз мүдделерін арттыра отырып жанжалдарды реттеуге ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткізді. 90-шы жылдардың ... Дж. Буш ... ... ... ... қуаттандырып, Кувейтке соғыс ашқан Иракқа қарсы Батыс
елдер коалициясын құрып, жеңіске қол жеткізді. 1998 жылдары ... ... ... қаруды сынақтан өткізуі, сол ... Иран ... ... орта ... ... ... өткізуі Билл
Клинтон үкіметін толғандырды. Алайда бұл ... ... ... ... артуына және әскери саласын қайта құруға итермеледі. Бұл ... ... ... екі ... ... әсеретті[1].
2000 жылғы сайлау АҚШ елінде драмматикалық сипатта болып ... ... кіші Дж. Буш ... АҚШ-тың саяси ұстанымдарын күшейте тұсірді. 11
қыркүйек 2002 жылы апат оқиға, кіші ... ... ... ... ... ... ... ашылса, екіншіден Иракқа
әскери соғыс агрессиялық сипатқа ие болды. Сондықтанда ... ... ... ... ... анықтау және Қазақстанмен Каспий
аймағындағы елдермен ара-қатынасын, сондай-ақ бұл аймақта нақты ... ... ... ... мен ... ... ... жоқ.
Диплом жұмысының мақсаттары мен ... ... ... АҚШ ішкі ... және сыртқы саяси байланыстарда
көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Бүгінгі ... АҚШ ... ең ірі ... ие. Ол ... ... 27% өндіреді, 18% сыртқы сауданы
қамтамасыз етіп, 40-60% әлемдік қаржы ... ... ... Ю.М. ... ... ... институтының қызметкерлері Б.
Бләхман және С. Каплэннің АҚШ-тың сыртқы саясатына байланысты ... ... 1946 ... 1 ... 1975 ... 31 ... ... АҚШ дүниежүзілік аренада өз мақсаттарына жету үшін 215 рет
әскери күшті пайдалануға, күш көрсетуге немесе онымен қоқан-лоққы ... [3]. Бұл ... ой ... ... ... жұмыста
төмендегі міндеттер мен мақсаттар қойылды:
-АҚШ-тың ішкі және ... даму ... ... ... стратегиялық саясатқа әсерін көрсету;
-Қазақстак мен АҚШ арасындағы саяси-дипломатиялық ... ... ... ... оның ... ... негізгі
стратегиялық мақсаттарын анықтау;
-Каспий шельфінің маңызын ашып, ондағы АҚШ-тың ... ... ашу және АҚІП ... ... ... ... ... және Ирак елдеріне соғыс ашу себептерін сараптай
отырып, аталмыш елдердегі даму ... көз ... ... кіші Буштың амбициялық-стратегиялық мақсаттарын
анықтау және оған объективті түрде баға беру;
-Соңғы ... ... ... ... ... ... зардап
шеккен ирактықтарға Қазақстанның; арнайы әскери бригадасының көрсеткен
көмегін ашу;
-Таяу ... ... ... ... мен ... ... ... жұмысының зерттелу деңгейі. Қазіргі таңда зерттеліп отырған
дипломдық жұмыс тақырыбын аз ... ... ... ... ... ... Университетінің кітапханасының кітап қоры,
Шымкент қаласының орталық кітапхананың материалдары, интернет жүйесіне
енгізілген ... ... қоры және ... мен журналдар
материалдары айналымға тартылды.
Проблемаға байланысты АҚШ-тың ... ... ... ... ... Таяу ... ... саясатына байланысты М. Арахтың, И.В. Бергенің,
С.М. Самуйловтың, В.В. Соргиннің,А.И. Уткиннің, А. ... ... ... ... ... Бұл ... арасында А.И.
Уткиннің еңбегі АҚШ саясатынан аса маңызды бағыттарын көрсетеді [4]. ... ... Таяу ... амбициялық-статегиялық мақсаттарын екі
кезеңге бөлуге болады. Бірінші кезеңде АҚШ ... ... ... Палестина проблемасының туындауына ықпал етсе, екінші кезеңде, яғни
«Қырғи-қабақ соғысы» аяқталған соң ... ... ... ... ... ... пайдалануда.
А.И.Уткиннің пікірін А.Шальнев қолдап, Билл Клинтон кезеңінде АҚШ-тың
ішкі саяси-экономикалық ... және ... ... баса ... ... ... Билл ... әкімшілігінің статегиялық мақсаттарын мына
сөздермен айқындайды: «АҚШ Клинтон кезеңінде әлемдік көшбасшылық дәрежесін
сақтау үшін экономикалық ... ... ... ... инетрент, кино және мәдени-информациялық байланысына сенім
арттырған-ды» [6] шын мәнінде ... ... ... ... ... ие
болуы, оның сыртқы саяси байланысын қуаттандыра түсетіні сөзсіз. ... ... Дж. ... ... кезеңінде В.В. Соргин көңіл аударуда
[7]. Ол құнды деректерге сүйене отырып, «екі Буш» арасындағы АҚШ-тың сыртқы
саясатының басты ... ... ... және Ирак мәселелеріне байланысты интернет және
саяси басылымдарда құнды материалдар ... ... ... ... мақалада АҚШ-тың Ауғаныстан елінде жүргізген агрессиялық ... ... ... ... ... бұл ... ... үшін
әзірленген Ата заңға да көңіл аударып, бұл жаңалықтың қираған ел ... ... ... ... ... ... ... арттыруда.
Автор конституция қабылданған соң елдегі экономикалық ... ... ... ... ... ... аяқталған соң жер аударғандар қайта
еліне ... ... ашып ... және оның ... ... ... ... соғысын «Странная война» деп ... ... ... ... ... ... ... Ол бұл жөнінде
мына пікірлерді ашық ... ... ... ... Кезінде
конкордистер үндістер арасында христиан дінін таратса, қазір ... ... [9]. ... ... ... аяқталмаған ішкі саяси
тартыс бұл пікірді растай тұсетініне күмән жоқ. ... ... ... ... ... АҚШ ... бейбіт өмір сүрген
жергілікті халыққа қарсы жасаған ... ... ... ... растайды.
Таяу Шығыс мәселелеріне байланысты «The ... ... ... ... ... ... ... и Ближный Восток. Тридцать лет мироворчества» атты ... ... ... Джонсон басқару кезеңіндегі проблеманы
шешуде бірнеше принциптер әзірлегенін жазған. Бұл принциптерді төрт негізге
бөлуге болады;
-Арабтар ... ... ... мемлекет ретінде мойындамағанша,
Израиль ... ... ... ... ... ... оккупациялық жерлердегі Израиль ауылдары заңды болып
есептеледі. Ал 1981 жылдан соң құрылған ауылдар ... ... ... Рейган кезеңіндегі бұл принцип азда болса бәсеңдеді/;
-Тәуелсіз Палестина мемлекетінің құрылуына жол ... 2000 ... ... стастикалық мәліметтеріне қарағанда палестиндік жер аударғандар саны
3,7 млн. болды.
-Израилге ... және ... ... АҚШ ... ... үшін аса ... бұл ... күні бүгінге дейін өз мәнін жойған
жоқ. Таяу Шығыс проблемасында АҚШ ашық ... ... ... News Info ... ... Таяу ... ... үшін АҚШ-тың Мемлекеттік Хатшысы Кондолиза Райстың Рим қаласында
талқыға салғанын жазған. Бұл ... ... Таяу ... көздеген
негізгі мақсаттарын белгілеуге көмектеседі. АҚШ-Израиль ... ... ... А.Лазерев көптеген зерттеулер жүргізген. Ол екі ел
арасындағы дипломатиялық және әскери-саяси байланыстарының терең ... ... ... ... ... ... оның ... себептері мен
барысын Е.Пастухов, С.Акимбеков, Б,Абдулин зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... ... атты мақаласында Ауғаныстандағы діни
ұймдарының туындау себептері мен елдің артта ... ... ... құнды материалдар келтірген [12]. Е.Пастухов «Суровые будни
святой земли» атты мақаласында Ясер ... ... ... кейін Таяу
Шығыс пен Ауғаныстандағы даму стратегиясы жөнінде және елдің әлеуметтік-
экономикалық және саяси дамуы не ... ... ... жауап іздестіруде
[13].
АҚШ-тың Қазақстан Республикасымен байланыстарының ... ... ... ... ... ... ... Қ.Тоқаевтың көлемді
монографиясы зерттеушілер үшін ... ... ... ... ... ... сыртқы саясаттың американдық бағыты
мәселелеріне тоқталған. Ол АҚШ-тың әлемдік ... ... ... ... ашық жазған [14].
АҚШ-Қазақстан байланыстары жөнінде; «Евразийское сообщество»
журналында ... ... ... Л.Иватова, Н.С.Нуралиев,
Д.Намазбаев, Д.Дәдебаев, Д.Досанов, К.Қөшім-Ноғай ... ... ... ... ... Бұл ... түрлі салаларды
қамтиды. Мысалыға айтар болсақ Л.Иватовнаың зерттеулері Қазақстан мен АҚШ
арасындағы ... ... және ... ... таралуына шек
қою мәселесіне басым көңіл бөлінген [15]. Л.Иватова екі ел арасындағы ... ... ... ... де ... жүргізген. Автор екі
ел арасындағы оқу-ағарту саласы бойынша жасалған келісім ... ... ... ... ... секторына қажет мамандарды
даярлауда ат салысқаны жөнінде жазған. Оның ... ... ... ... тек ... және ... емес ... түрлі салалар бойынша мамандарды дайындау қажет.
АҚШ-тың оқу-ағарту бағдарламаларының Қазақстандағы ... ... ... ... да ... жүргізген. Ол Қазақстанға қазіргі
таңда аса маңызды мамандардың қажет екенін баса көрсетіп, жас ... ... ... ... жөнінде де атап өткен. Қазіргі кезеңде АҚШ-
тың түрлі ұйымдары оқу-ағарту саласына байланысты тендорлар немесе ... Олар ... ... ... ғылымыи ойларды шет аймақтарға
кетуіне жол бермеуі қажет.
Мұнай секторына байланысты екі ел арасында ... ... ... ... ... ... ... саясаттанушы
Д.Намазбаев құнды деректерге негізделе отырып, АҚШ-тың ... ... ... жөнінде жазған. Қазіргі таңда Каспий аймағы тек АҚШ-ты
ғана емес сонымен қатар Қытай мен ... ... ... бұл ... ... геосоаяси мақсаттарымен тікелей байланысты.
Ақш Атырау мен Ақтау аймақтарында өз позицияларын мығымдастыру мақсатында
мұнай секторына капитал ... ірі ... ... ... ... осы ... ... құнды материалдарды
оқырмандарға ұсынуда [16].
АҚШ пен қатар ірі державалардың Қазақстандағы қызығушылықтары ... ... ... ... ... Л.Г.Ерекешова
т.б. зерттеу жұмыстарын жүргізген. Ал Қазақстанның сыртқы саясатына
байланысты, оның ... АҚШ ... ... ... ... ... сынды авторлар зерттеу жұмыстарын жүргізген.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом жұмысы кіріспе, үш бөлімнен,
қорытындыдан және және ... ... ... тұрады. Кіріспе
бөлімінде жалпы АҚШ-тың стратегиялық мақсаттары көрсетіліп, тақырыптың
маңыздылығы мен ... ... ... ... ... ... ғылыми айналымға тартылып, тарихнамалық шолу
жасалды.
Жұмыстың негізгі бөлімінде біріншіден ... ... ... ... екіншіден супердержаваның Ауғаныстан ... ... ... ... ... Сонымен қатар АҚШ-тың Таяу
Шығыстағы негізгі ұстанымдары зерттеледі. АҚШ-Қазақстан арасындағы
байланыстардың ... мен ... ... ... ... ... ... мұнай қызығушылығынан тыс, оның оку-ағарту
саласындағы үлесі де ... ... ... ... ... ... Ирак және Таяу Шығыс ұстанымы да өзгерді. ... ... ... тек ... меи ... АҚШ-тың Орта Шығыспен Таяу
Шығыстағы геосаясаты да қолға алынды.
I ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН-АҚШ
ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ
ДАМУЫ
Орталық Азия ... XX ... ... ақ ... және Британдык,
империялардың бәсеке орталығына ... ... Бұл ... екі ... ... ағылшын - ресей ... ... ... ... бөліске салып, шекараларын белгіледі. Ресей
империясы ... ... ... ... Үндістанда әкімшілік
басқару жүйесін құрған еді.
Ауғаныстан екі империяны бөліп отырган буферлік мемлекетке айналды.
Орталық азияның ... ... ... орналасқаны жөнінде XX
ғасырдың басында геосаясат мәселелері бойынша маман Хэффорд ... ... ... ... ... атап ... 1919 жылы ол
былай деген: «Кімде кім Еуропаның шығыс аймағында ықпалын ... ... ... әсер ... ал ... орталыққа иеленгендер
Әлемдік аралдары бағындары /Еуразия мен Африка/. Әлемдік аралдары иелеиген
мемлекет дүниежүзін бакылайды» [17]. Бұл ... ... ... АҚШ ... ... ... Орталық Азия жаңа «үлкен ойын» аймағына
айналды. Оған көптеген ... ... ... ... ... ... мен Ресей арасында бәсекеге тартылған болса, қазір бұл
жерде ... ... АҚШ, ... Түркия, Иран, Үндістан, Пакистан, Сауд
Арабиясы, Еуропалык мемлекеттер бәсекеге гартылды. Бұл мемлекеттердің басты
мақсаты табиғи ресустар мен мұнай секторына бакылау ... ... ... ... ... ... өз ... арттыру жөнінде болжам
жасау ... ... ... ХХІ ғасыр Қазақстанның басты ұстанымы
тұрактылықтың сакталуы, өркендеу мен ... ... ... ... жөнінде дәстүрлі дипломатиялық ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев атап өткен. Ол әр елдің тең
құқықтық негізде өз ... ... және оны ... ... ... ... АҚШ-тың жаһандану саясатын жүргізуші ел ретінде, Орталык ... ... ... ... мына ... ... егемендігін алды және сыртқы саясатын өз бетінше жүргізуде;
-Қазақстан АҚШ-тың басты геостратегиялық бәсеке ... ... ... Ол бір ... ... ... ... екінші жақтан
ҚХР мен және Ислам әлемімен тікелей байланыста;
-Бұл аймақ табиғи және энергетикалық ресустарға бай;
-Дүниежүзілік саяси мәні бар ... уран ... мен ... бар.
Сол үшін АҚШ-тың сляси кызығушылықпен қатар экономикалык қызығушылығы
да басым. Ал Орталык Азияда ... ... ... ... ... да ... АҚШ-қа жаңа саяси одақ құратын мемлекет қажет.
Себебі Ресей өзінің ішкі ... ... ... ... ал ... болса өз ұстанымдарын күшейтіргенімен
көшбасшылық ... ... жете ... жоқ.
АҚШ Қазақстанда глобальды саясат жүргізгісі келеді. Ол әскери ... ... ие ... ... ... ... ... Бір жақтан АКШ-та Қазақстан үшін манызды серіктес мемлекеттердің
бірі. Себебі аумақтағы кауіпсіздікті ... ... ... күресте,
халықаралық саяси және қаржы әлемде Қазақстан өз орнын иеленуде АҚШ-тың да
колдауы маңызды болып келеді. Н.Ә.Назарбаев ... он жыл» ... атап ... ... мақсатты геосаяси іс-қимылдардың арқасында
аймаққа келуінің мүмкіндіктің ашылуы ... ... ... әрі қарай
әсер етпей қалмайды. Бұл аймаққа АҚШ-тың ... ... ... ... бұл ... ... көзқарасым бойынша,
кездейсоқтықтан гөрі ... ... ... ... ... негізгі 25 желтоқсан 1991 жылы, АҚШ-тың
рссми ... ... ... ... ... мен қаланды.
АҚШ бірінші ел болып Қазақстан мен дипломатиялық байланыстар орнатты және
Қазақстанға ... ... ашық ... ... Қазақстандағы
бірінші шетелдік елшілік те Америка Құрама Штаттарынікі болды.
Бірінші рет ҚР Президенті ... АҚШ ... 1990 ... ... болып қайтты. Бұл жөнінде ол «Ғасырлар тоғысында» еңбегінде сараптап
өткен. Ол кезде Н.Ә.Назарбаев Қазақ КСР ... ... ... ... ... ... делигация Нью-Йорк, Вашингтон, Сан-Франциско, Лос-
Анжелес, Жаңа Орленада болып қайтқан. Сол ... ... ... мәселелері жөніндегі кеңесшісі Скауфортпен, оның орынбасары
Гейтспен, мемлекеттік хатшының орынбасары ... ... ... Зоэлликпен, сенаторлар Доулмен, Брендлимен, Лугармен
және т.б. кездесті. ... ... ... та сол кезде
қаланды. Кездесу ... ... АҚШ ... кездесулер кірген
жоқ.
Қазақстан-АҚШ ынтымақтастығының негізі ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтің
1992 жылдың мамыр айында ... ... ... ... ... ... [20].
Екі мемлекеттің басшылары да екі ел ... жаңа ... ... ... Сондықтан да екі ел ... ... әр ... ... ... келе ... Оларды атап өтетін болсақ,
біріншіден, қауіпсіздік және қарулануды ... ... ... ... ... ... үшіншіден, экологиялық және медициналық
салада, төртіншіден мәдени және білім беру саласында қарым-қатынастар
қарқынды ... ... келе ... ... ... ... ... Қазақстандағы елшісі У.К.Кортни
АҚШ сенаторы Ричард Лугардың Қазақстан дамуына жоғарғы баға бергеп сөзінің
арнайы ... ... ел ... ... тапсырды. «Ол
Қазақстан дамуы жағынан ең үлкен үміт ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Демократия мен нарық экономикасы жолында да маңызды
қадамдар жасады Қазақстан жетістігінің мәні қандай? Қазақстан ... ... ... ... ... қарулануды шектеу жөніндегі келісімі
/ОСВ-І (бірінші болып ... ... ... ... ... ... жыл бұрын аса ірі американдық мұнай компаниясы «Шеврон
Ойлмен» бірлескен ... құру ... ... кол ... Ол ... Одағы аумағындағы ең ірі бірлескен кәсіпорын болмақшы, оған Шеврон
компаниясы шет елдердегі ең ірі капиталып салмақшы»-деген ... ... ... ... ... ... жаңа ... Гольд келді. Ол Президент Клинтонның ... ... ... ... жаңа ... ... ... келді. Жаңа әкімшілік
ескі өкімшіліктің уәдесін орындап жатқысы келмеді. У.Кристофердің ... ... ... ... ... ... жөніндегі келісім-шарта қол
қойдыру болып табылады. Алайда бұған Н.Ә.Назарбаев келіспеді ... ... ... ... ... қайтарған еді. Ол СНВ-1
шарты бойынша ... ... ... ... ... ... қарап,
біртіндеп қысқаратыны жөнінде мәлімдеме жасады |22|. Бұл сол кездегі ... ... ... ... шеберлігімен айқындауға болады.
Кристофер қатты таң қалып, шамдана ... ... ... ... тағдыры мен оны бұзып әкету мәселесі ойынға айналмауы ... ... ... соң ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев 1994 жылдың ақпанның 14-
18 арасында АҚШ-та ресми сапармен болып қайтты [22]. Сол ... ... ... аяқталған болатын. Жоспарланған құжаттардың барлығына ... Атап ... ... ең ... ... ықпалдастық хартиясы
еді. Осы күнге дейін ТМД елдерінің ... де АҚШ пен ... ... атап ... де ... және ... ... да өте маңызды келіссөздерге ... 1993 жылы ... ... ... ... хатшысы У.Кристофер
мен Вице-президент А.Горд ... ... ... ... ... [23]. Ол ... Қазақстан мен АҚШ континентаралық баллистикалық
ракеталардың шахталық ұшыру кондырғыларын жою, апаттың ахуал салдарларын
болдырмау және ... ... ... жол бермеу туралы бес келісімге қол
қойды. Қазакстан ядролық қатер көзін жою ... ... ... негізіне айналған бұл құжатқа жеті жыл мерзімге қол койылды және
2000 жылы желтоқсанда бұл ... ... ... тағы да жеті ... ... ... ... де рөлінің артуы, Орталык Азияда, ... ... ... тыс ... ... террористік ұйымадардың, есірткі бизнесінің/ енуі
заңдылыққа айналды. Олар қауіпсіздік жүйесіндегі ашық ... ... ... ... сыңайлы. Жалпы тұрақсыздыққа мұнымен ... ... ... ... ... ашық ... атап ... болсақ
Ауғаныстандағы тұрақсыздық, Пәкістан-Үнді қарсыластары және ықтимал, бірақ
өте шиеленісін ... ... бар, яғни ... ... ... ... өзінің геоэкономикалық айналымына Латын Америкасын, Батыс Еуропа,
Шығыс, Орталық және ... ... ... ... ... ... ... қатар Шығыс Азия шектестігі шеңберінде қозғаушы тудырушы екінші
орталық Қытай болатын түрі бар. Бұл ... ... ... ... мен ... ағыны әжептеуір ауқымды, ал үштік өкілдерінің
үлесіне әлемдік сауда және ... ... 60-75% ... 90%-ке ... ... ... ... жаһандандырылған
экономиканың шет пұштағында Африка, Оңтүстік Азия, бұрыңғы КСРО кеңестігі
қалып отыр [25]. Екі ел ... ... ... саласында елеулі
байланыстар жасалды. Оларды атап өтетін болсақ энергетика, көлік, ... ... ... ... ... инвестициялық
ынтымақтастыққа басымдылық берілді. 1993 жылы ақпанда өзара сауда қарым-
қатынастары туралы ... ... ... 1997 жылы ... АҚШ-қа сапары кезінде жүргізген
келіссөздер нәтижесі бойынша он сегіз құжатка кол койылды. Олардың ... ... ... іс-кимыл бағдарламасын атап өту ... ... ... оның ... жоқ және 1994 жылы
қабылданған "Демократиялық әріптестік ... ... ... болды.
Қазақстан Президентінің аса ірі әлемдік компаниялар мен корпарациялар
"Шеврон","Мобил" "АЕС" басшылармен ... ... ... ... ... М. Камдесюмен келіссоздср жүргізілді. ... ... ... ... тараптар қысқа мерзімді жобалардын.
орнына ұзақ мерзімді жобаларды іске асыруға көшетіні туралы уағдаластыққа
қол жеткізді |26|.
Дүниежүзілік банк ... ... ауыл ... ... ... реформасын іске асыру барысын жеделдету
идеясын қолдады. Қазақстанда заң шығару реформасын дамыту үшін ... ... ... қол ... Құрушылары "Шеврон", "Мобил" және
"Филлипс Петролиум" американ компаниялары ... ... ... ... ... ... ... Қауымдастық Қазақстан мен
АҚШ арасындағы экомомикалык қатынастардың дамытудың нақты мәселерін ... ... ... ... ... ... ... істейтін
болды. Қазақстан-АҚШ қатынастардағы маңызды бағыт сауда-экономика
саласындағы ынтымақтастық болып ... ... ... ... ... ... тікелей инвестициялаудың жиынтық көлемі
бойынша бірінші орынға ие, ол шамамен төрт млрд ... ... ... ... 325 ... ... ... және түрлі
компаниялардың жүзге жуық өкілдігі тіркелген. Үкіметік емес ... ... ... ... елуден астам Американ үкіметтік емес ... ... ... ... ... ... саяси-экономикалық және
демократиялық реформаларда басты ... ие ... ... АҚШ ... ... ... ... еңгізе бастады. Статистикалык
мәліметтерге қарағанда ЮСАИД линиясы бойынша АҚШ Қазақстанға адам басына
2,15 ... ... бөле ... ... ... айында АҚШ-тың арнайы ұлттық энергетиканы реттейтін
топтың әзірлеген энергетикалық саясатына байланысты жақын жиырма жыл ішінде
АҚШ-тың мұнай ... 33%-ке ... ... Яғни бұл ... бір ... АҚШ-
тың 6 млн беррель шығын ететінімен теңдеседі. ... АҚШ ... ... ... ету үшін 7,5 млн. ... мұнайды жұмсау керек болады.
[28] Бұл көрсеткіштер әрине АҚШ-тың Қазақстанға деген қызығушылығын арта
тұседі. 2001 жылы екі ел ... ... ... ... ... бойынша келісімдер жасалды.
АҚШ бұл бағытта Баку-Жейхун жоспарындағы қызығушылығын арттырып,
аймақтағы өз ұстанымдарын күшейтіруді көздеп ... ... 2005 ... ... ... АҚШ Президенті ДЖ.буштың Грузияға шеккен сапарын атап өткен
жөн. Себебі АҚШ үшін ... ... ... ... ... біріншіден, Каспий
аймағындағы табиғи байлықтар болса, екіншіден Қазақстанның ... ... оның ... ... ... болып келеді.
Қазақстан Республикасы Үкіметі алдына қойған мақсаты Қазақстанның және
онда тұратын халықтардың әрі қарай дамуы үшін ... ... ... болып табылады. Сондықтан қалыптасу ұстіндегі елдің
сыртқы саясатының стратегиясы ... ... ... да ... соның
ішінде маңызды болып табылатын АҚШ-пен әрі карайды сауда экономикалық
байланыстарын кеңейтуге арналған.
АҚШ Қазақстан ... ... ... көп ... ... Дамыған
және ғылыми-техникалық прогреске жеткен дамушы елдердің шикізат көзіне
айналған Қазақстан қазіргі танда әлсіз ... ... ... ... ... даярлау жүйесін қалыптастыруды қажет ететін
сауатты ... бар ... бұл ... ... қабілетті [29].
Қазақстанның әлемдік қауымдастыққа шығуының бірінші факторы эономика
болып табылса, екінші факторы Қазақстанның ішкі және оның ... ... ... мен АҚШ Арал ... ауданы мен Семей
облысындағы қоршаған ортаны корғау ... кең ... ... ... ... тарапы Арал тенізі проблемасын шешуге және атап
айтқанда Қызылдорда ... ... ... ... ауыз ... қамтамасыз ету мәселесін шешуге және аймақта су
ресустарын басқаруға он бес ... ... ... Арал ... тазарту
құрылғылары жеткізіліп, құрастырылды.
Семейдегі полигон және көршілес елдердегі полигондар /Капустин ... ... Арал ... ... ... аймақты су
басуы, Байқоңыр ғарышайлағын рационалды пайдаланбау, елдің ... ... ... мен ... ... экологиялық дағдарысқа
әкеліс соқтырды. Бір сөзбен айтқанда, қазақстанда дені сау бір аймақ қалған
жоқ деуге ... [30]. ... ... АҚШ ... ... ... іске асыруда жетекші рөл атқарады. Экологиялық
тұрақтылыққа АҚШ әлеуметтік, ... және ... ... ... де бір ... жоқ.
Атап өткендей Қазақстанның шет елдермен экономикалық және әсқери қарым-
қатынастары мен қатар, ғылым, ... және өнер ... ... ие. Ғылыми және мәдени байланыстар ... бірі ... ... байытуға септігін тигізді. КСРО ыдырап,
тәуелсіз мемлекеттер калыптасқан кезде Қазакстан халқына, ... ... ... кеңестік дәуірде идерлогияға байланысты кол ... ... ... ... есік ... ... ел ... қатаң цензуранын жойылуы, екінші жағынан,
Қазақстанның және басқа мемлекеттердің мәдени ... мен ... ... ... ... ... ... әлемдік мәдениетке етене
жақындауына және әлемдік қауымдастыққа кіруіне септігін тигізеді. АҚШ
үкіметтік деңгейде, сонымен ... әр ... ... көмегімен /Сорос қоры,
Макартур қоры және т.б. ... ... ... мен ... ... Қазақстандықтар әр түрлі мамандықтар бойынша АҚШ-та
дайындықтардан өтеді [31].
Тараптар ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде саяси, сауда-экономикалық, әлеуметтік, ғылыми және
мәдеии салаларда жетпістен астам екі жақта құжаттар жұмыс істейді.
2001 ... 11 ... ... ... ... ... каспийдің маңызы батыс елдері үшін құрт арта түсті. Соңғы
кездері бұл анық ... ... ... байланысты, неліктен бұлай
болып отыр деген сұрақ ... ... Бұл ... ... ... термен
ашуға болады [32].
Біріншідеи, АҚШ-тағы ланкестікке байланысты әлемдегі ... і ... ... ... өзі бать ста ... Таяу Шығыс аймаі ындап.і
іпергетикалық іәуелділікті ... ... ... ... ... ... ... энергетика рыногында жағдай
орнықты болмай отыр. Әлемдік рыноқа мұнай шығаратын негізгі ... ... ... ... ... ... энергетикалық қорын пайланау кезеңі
жақындап келеді. Каспий шельфін барлау жұмыстары соңғы кезеңіне аяқ басты.
Мұндағы ресурстар ... ... ... келеді, ынта тугызыи отырған
мұнайлы аудандардың қарасы анықталып та қалды.
Осыдан келіп, мұныц барлығы ... ... ... геосаяси
құрссгі күшейгіп оіыр. Атаи өту қажет, бұл процеске объсктивті ... ... ... мемлекеттер озін-өзі кагысуға можбұр
болады екен. Каспий гөңірегіндегі бірнеше ... ... атап ... ... ... ... Еуропалық Одақ, Түркия, иран, ... аса ... ... ... ... өткір қақтығысқа түскен.
Күмән жоқ, мұның дәлеліне-батыс дипломатиясының Закавказье ... ... ... ... күш ... кеңейтуі,
Каспийде 2002 жылдың тамыз айында соңғы он жылдағы ең ірі ... ... ... ... ... ... ірі ... «зұлымдық бмідеуі» деп аталатын шеңберге енгузуі жатады [33].
Осыған байланысты, Н.Ә.Назарбаевтің пайымдауы бойынша Каспий маңындағы
геосаяси координаттар анықтамасына қатысты ... ... ... ... ... бұл ... Солтүстік-Оңтүстік және Шығыс-Батыс
жерлері бойынша өзінше бір геосаяси қақпа деп сипаттауға болады. Сонымен
қатар оны ... ... ... ... жағдайлардан бөліп қарудың да
бізше реті жоқ.
Осы мәселеге назар аудару ... ... ... қазірдің өзінде
аймақтағы орта мерзімдік кезеңдегі стратегиялық тұрақтылық энергетикалық
немесе экологиялық ... ... ... ... геосаяси
құрылымын өзгерісіне байланысты болмақ. Сондықтанда мына жәйт ... ... ... ... мен ... ... аймақтың геосаяси
маңыздылығы бүгінде артқан ұстіне арта ... ... ... ... ... мән ... процесінде Каспий теңізі шельефінде
және Каспий маңы аймағындағы ... ... ... дейін ашылған, сондай-
ақ әліде зерттеліп анықтала тұсетін қуаты мол көмірсутегі мен ... ... қоры ... орын алады. Бір жағынан, Каспийдің мұнай-газ қоры мен
оған деген жоғары ынта-ықластың ... бір ... бар ... ... Онда бұл ... басқа қырынан да үңілуге болады [34].
Дипломдық жұмыста Каспий аймиғына көңіл бөлу, оның ... ... ... жоқ. ... бұл ... ашу, ... ... мақсаттарын жан жақты зерттеумен сипаттауға болады. ... ... ... ... шығанағы сияқты алтын аймақ ойыншылары мен
салыстырғанда Каспий теңізінің көмірсутекті энергиялық қоры ... ... ... ... ... ... ... секілді. Каспий төңірегіндегі елдердің
басым көпшілігі, ... ... ... ... ... елдер энергиялық
қуаты зор шикізатты әлем деңгейіне шығаратын ірі-ірі ... ... ... ... ... Ресей мен Иран мұнай, газ өнімдерін
сыртқа шығарып сатудан дүниежүзілік мұнай ... ... ол ... ... үшінші эрынды иеленіп келеді [35].
Егер бұлай болса Каспийдің көмірсутегі қорының мөлшері дүниежүзілік
шикізат өнімінің жағдайды жаңа сапада ... ... ... ... ... Тек ... ... ғана кейбір мемлекеттер негізгі мұнай шығаратын
елдер жіктелісінде ресми түрде бірінші орынға жылжуы мүмкін. Бұл арада ... да ... жөн: бұл ... тек кімнің қандай орынға ие болуы ғана
мұнай ... ... ... артықшылыққа қол жеткеізуінде аса
мәнді рөл атқарады.
Міне ресми емес осындай астарын теке тірес ... ... ... ... ... ... жаңа ... қара көрсетіп отыр.
Бұл жерде Ресейдің алатын орнм барған сайын маңызды бола беретін түрі бар.
Ал АҚШ ... оны ... ... ... ... ... аса маңызды
геосаяси саясаты астартын саясатты жүргізуде АҚШ Ирактағы мұнай құбырларды
өз қолында ұстай алмайтынына көзі ... ... ... ... МҰнда Қазақстан оның басты серіктестігіне ... ... ... ... елінде өз позицияларын мығымдастырғысы келген Буш үкіметі
Грузияда ұстанымдарын арттыра тұсірді.
Сондықтан Каспийдің маңызын ашу АҚШ Қазақстанға ... ... ... жоқ. ... ... ... ... ірі көлік
қатынастарының дәлізі бір бағытқа-тек Ресейге қарай шығады. Осы ... ғана ... ... ... рь ... ... Сол үшін Батыс
елдерімен бір жақтан Ресей бәсекеге енсе, екінші жақтан АҚШ өз ... ... ... мен ... газы да ... ... ... Магистралді мұнай құбырларын салу құрылысына КТҚ
қызметінің біртіндеп алға басуына байланысты жан кіре ... ... ... ... ... ... ... 2000 жылдың
көктемінде Шешенстанға соқпай Дағыстан жері аркылы Баку-Новороссийск мұнай
құбырының жетпей тұрған ... ... ... ... ... ... Әзірбайжан мұнайын кедергісіз жеткізіп тұру
қамтамасыз етілді.
2000 жылы магистральді мұнай ... тағы да ... ... бағытты анықтады: олар-Балтық құбырлар желісінің жүйесі және ... ... ... ... ... ... бойымша
жартылай магистраль [37].
Балтық құбырлар желісінің, жүйесі арқылы Орал мен Сібірдің мұнайы
Балтық ... ... ... Ресейдің Приморск терминалдарына Латвия мен
Литваның порттарын ... ... ... әрі ... жолмен
жеткізілетін болады. Сондықтан АҚШ үшін жүргізіп жатқан геосаясаты маңызды
орынға иеленеді.
Егер бұл ... ... ... ... ... болса, онда Балтық
құбырлары желісінің өзі-ак Балтық елдерінің портттарында қазіргі жөнелтіліп
жатқан ... тең ... ... ... ... алар еді.
Балтық құбырлар желісі жүйесінің бірінші ... жүк ... ... 12 ... ... Ол үшін 270 мың ... мұнай құбыры
мұнай құятын терминал және мұнай қоймасы салыну көзделген. Ал бұл ... ... ... іске қосу тағы да ... 17 миллион тонна мұнай
жәнелтуге мүмкіндік береді. Ілгері болашақта бұл ... ... ... ... дейін жеткізу көзделген. Осы мәліметтерге қарағанда АҚШ бұл
көрсеткіштердің ... ... ... ... ... көздеп отыр.
Сондықтан Қазақстан бір жақтан Ресейдің антипагиясын оятып алмау саясатын
жүргізіп, ... ... ... ... ... Сол үшін АҚШ пен
Қазақстан арасындағы қарым-қатынас екі елдің пайдасы тең ... ... ... ... ... құбырының үзындығы 250 километр. Демек
бұл қазіргі Украина жері арқылы өтетін бағыттан 100 километр ... ... ... ... ... 26 ... ... құрастырады. Жобаның құны
180 миллион доллар. Оның құрылысы осы таяу ... ... ... ... тиесілі бөлігінде мұнай өндіруінің артуына байланысты
шамамен 2010 жылға қарай /Н.Ә.назарбаевтің пайымдауы бойынша/ КТК бойымен
тағы бір ... ... ... мәселесі туындауы мүмкін [39].
Қазіргі жүзеге асырылып жаткан бұл : собалардан ... ... ... ... ... ... порты Омишальге дейін мұнай
құбырын тарту жоспары да бір ... Бұл ... ... ... ... ... қоса ... экспорт саясатындағы жоспарларып
ескеру қажет. Олардың ... ... ... ... ... ... ... өтетін Ямал-Еурома газ құбырының бірінші учаскесі және
Қара теңіздің астымен Түркияға тартылатын «көгілдір ағыс» деп ... ... ... ... ... өз ішіндегі мұнай-газ қорларын таратып
тасымалдауы аяқталғаннан кейін Каспий аймағын игеруді жеделдете бастады.
Осыған орай АҚШ-тың да ... ... ... ... зор ынта ... ... ... Ақ Үйдің қазіргі ... ... ... мән ... ... ... АҚШ-тын, энергетикалық
стратегиясында -бұл аймақтың өзіндік орны арта түседі. Ішінара айтқанда ... ... ... ... ... ... бұрынғысынша қолдау тауып отыр;
-Қашаған кенешінен көмірсутекті қазынасьшың ... қоры ... ... бұл ... ... ... жандана түсті.
Мұның өзі АҚШ-тың әрекетін ширатты, оның ... ... ... ... Еуропа инвесторларының мүмкіндігін жұмылдыру ... ... ... ... тарап Касиий байлығының түпкілікті әлуеті ... ... ... ... да ... бойынша мұндағы мұнайдың дәлелденген
корының өзі 4-6 млрд. тоннаны құрайды немесе бұл әлемдік кордың үш пайызына
тең. Қазірдін, өзінде ... ... ... ... ... жүзі ... мұнайдың 1,5 пайызын, ал Таяу Шыгыс елдері бойынша 4 пайызды
құрайды. Жалпы алғанда 2010 ... ... ... өндірістік әулеті 150-200
миллион тонна болады деп бағалануда немесе бұл сол ... Таяу ... ... ... 12 ... ... ... минералдық қоры осы өңір тиімділігі ... ... мен ... ... кең түрде дамытуға жеткілікті. Сондай-ақ
Касиий жағалауыидағы елдер азат ... ... ... Ресей,
Ирак өздерінің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ұмтылыс жасауда. Сондықтан мына
жағдайды атап өту қажет. Каспий ... ... ... ... ... ... дамытуға ауқымды көлемде ... ... ... жасалып отыр.
Мәселен, Каспий мұнай мен газын өндіріп, іске жаратуға бұл ... ... ... ... ... ... АҚШ-тан он бір, Жапониядан
бес, Англиядан төрт, Франциядан үш, Түркиядан үш т.б. Мұнымен ... ... да атап ... ... ... ... жаңа ... жүйесінің
нак ортасында орналаскан. Бұл аймақ аркылы халыкаралык маңызы бар мынандай
көлік қатынастары өтеді: ТРАСЕСА, Солтүстік, ... ТАЕ ВОЛС ... жолы ... ... ... уақытта Еуразия косқұрлығындағы көлік-
коомуникацмя байланыс торабында ... орын алуы ... ... ... Батыс, Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы қатыната транзиттік маңызы ... ... Сол ... ... ... ... қазіргі теңіз жолына
қарағанда әлдеқайда қысқармақшы ... ... ... ... жаңа әлі ... ... ... бағыттар бойынша аймақтык өзара қарым-қатынасты дамыту
үшін Каспийдің экономикалык болашағы анық байқалады. Еуропа мұнаймен газды
сырттан ... ... ... Таяу ... ... азайтуға тырысады. Сондықтан Еуропа елдерімен АҚШ Каспий
маңына өз қызығушылықтарын ... ... ... ... ... ... ... көріп отырған Түркия үшін Каспийден
мұнай құбырларын бұл ... ... ... ... және ... түседі.
Шельфтегі Қазақстан секторы болашағы зор мұнайлы аймақ болып ... ... ... өңірінде тұтастай алғанда оннан астам белгілі
ұлтаралық корпорациялар жұмыс істейді. Олардың арасында Тексако-Мобил, Би
Пи ... ... ... және т.б. ... ... ... ... белсенділік танытуда. Америка ... ... ... ... ... ... ... бас
үйлестірушісі АМОК-ті бақылауға алған. Ал оның ... ... ... ... ... анықтауда да маңызды орын
бары белгілі.
Каспий аймағында Шеврон корпорациясы дсрбес әрі өте ... ... ... және ... ... ... бермек. Бұл бағьпта маңызды
жағдайды атап өткен жөн. ... мен ... ... тең ... танытты. Шеврон Батыс Қазақстандағы алдын ала жүргізілетін және
бастапқы жұмыстарға ірі көлемде инвестициялар ... ол ... ... көп ... ... ... сарапшылары Шеврон акцияларының құндылығы артқанын теңіз келісім
шарты жасалуымен тікелей байланысгырады. Қазақстан бұл ... ... ... отырып, оны елді экономикалық дағдарыстан алып шығудың
басты жолдарының бірі деп ... ... ... ... ... коптеген жекеменшік шетел инвесторларының келуіне үлкен ... ... ... ... жобаларында АҚШ-тан басқа Батыс елдерінің, әсіресе
Франция, Италия және Ұлыбританияның ... ... да ... ... өткен жөн, дүниежүзіндегі көшбасшы мұнай компаниясы болып
есептелетін Exxon Mobil ... ... ... мен ... шоғарландырып,
энергияның жаңа жаңа көздеріне және қоршаған ... ... ... ... ... ... ... аз көңіл бөліп келеді [43].
Олай болса, дүниежүзілік ауқымда таяу болашақта ... ... ... ... ... алмастыру мүмкіндігі жайына қала
тұрады. Шамасы бұл ... тек ... ... ... қоры ... ... сарқыланғанда барып шұғыл түрде қойыла бастауы мүмкін. ... өзі Exxon Mobil ... ... ... ... ... «Болашақта дүниежүзінде энергия тұтыну
құрылымын өзгертудің екі сценариі болуы мүмкін. Олардың ... ... ... Ал екіншісінің ықтималдылығы біріншіге қарағанда аздай» деген
болжамды жасаған Оның пайымдауынша бұл сценарийлер мыналар:
І.Консервативтік сценарий. Бұл ... ... ... ... ... мен ... ... одан қайта жаңғыртуға болатын
энергия кешендеріне, мүмкін тіпті ядролық энергетикага иек ... ... ... Бұл ... ... ... сутегі
негізделген экономиканы жүзеге асырмақшы, ал оның базасы шағын отын көздері
және жетілдірілген ... ... ... ... Ондай технологиялар
электр қутаны өндіруге мүмкіндік береді және зиянды қалдыктармен қоршаған
ортаны ластамайды да.
Қазақстан-Американ қарым-қатынастарының маңызды бағыттарының бірі ... ... ... саясаты. Оқу-ағарту және ғылыми-зерттеу
саласындағы алмасулар екі мемлекет арасын жалғайтын көпірге ... ... өте ... ... ... өйткені Қазақстан ғылыми жоғары деңгейде
дамыған мемлекет бола ... ... ... ... ... ... ... саясат салаларында және журналистика, бұкаралық
акпарат құралдары сияқты әлеуметтік даму және ... ... ... және оқу ... ... ... мен ... қажет
етеді. Қазақстанда мемлекеттік бюджет тапшылығы сезіліп отырған жағдайда
АҚШ үкіметінің көмегі Қазақстан оқу-ағарту жүйесінің дамуына көп ... ... ... және ... ... ... Республикасы мен АҚШ
арасында келісім жасау негізі 1994 жылы ақпан айында ҚР Президенті Н.Ә.
Назарбаевтің АҚШ-қа ресми ... ... ... ... ... қол ... ... Екі ел арасында тұсінушілікті тереңдету және
«Демокртаиялық әріптестік ... ... ... ... үшін
Қазақстан Республикасы мен АҚШ арасында 1994 жылы 1 карашада «Қазақстанға
АҚШ-тың көмек ... ... ... ... ... ... ... келісімге» қол қойылды. Бұл келісім АҚШ ... ... ... ... ... септігін тигізді.
Солардың ішінде Білім дамыту Академиясы, Американ Колледждер консорциумы,
Орыс тілі ... ... ... Халықаралық алмасу және зерттеу
кеңесі /ІКЕХ/, Американ және Қазақстан білім беру орталығы және т.б. бар
[45].
Мемлекетаралық және және ... ... ... екі ... ... ... мен АҚШ ... министрліктерінің арасында
келісімдер жемісті жұмыс атқаруда. Ол келісімдер негізінде ... ... ... және ... алмасулары жүргізіліи
тұрады. Екі мемлекеттің университеттер ... ... ... ... оқу ... ... мен танысады, оқушылардың
білімін бақылау тәсілдерін және оларды аттестациялауды ... ... ... ... оқу ... ... ... тікелей келісімдер мен
келісімшарттар жасалған. Жыл ... ... ... екі ... және әр түрлі қорлар қаржыландыратын бағдарламалар бойынша ... ... ... ... мен АҚШ үкіметтері екі мемлекеттің жоғарғы оқу орындары
арасында білім беру ... екі ... ... ... ... өзара
тиімді әріптестік орнату саясатын жүргізеді. Бұл салада халықаралық
әріптестікке ... ... ... мен Қазақстан Республикасының Білім
және Ғылым минстрлігі қызметкерлерінің ... ... ... зор ... ел ... ... ... жоғарғы оқу орындары студенттер алмасу
тәжірибесі жүзеге асырылуда. 1992 жылдың мамыр айында ... ... ... ... ресми сапары кезінде АҚШ университеті мен
колледждеріне жоғарғы деңгейдегі мамандар даярлау туралы келісімге, Нью-
Иорк университетімен ... ... ... қол ... ... ... ... экономика, информатика және биотехнология
салаларында даярлау жүзеге асырылды. Кентукки штатындағы университетпен
жасалған ... ... 1993 жылы ... ... экономика
саласындағы мұғалімдерге стипендия бөлінді. Американ тарапы Кентукки штаты
университеті тұсынан Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... колледждерінің Консорциуымен де мәдени және академиялық
алмасу бойынша ынтымақтастық дамуда. Мысалы Әл-Фараби атындағы КазМҰУ-да ... ... ... Өз ... 10 қазақстандық студент Аризона мен
Арканзас штаттарының университеттерінде білім алды.
АҚШ және Қазақстан университеттерінід арасында өзара тиімді және тең
құқықты даму ... ... ... университеті мен Әл-Фраби атындағы
Каз МҰУ арасындағы әріптестікті келтіруге болады. 1994 жылы басталған бұл
бағдарлама саясаттанушылар кадрларын ... ... ... ... ... ... ... оптимизациялауға
септігін тигізді. Сонымен қатар өтпелі қоғамдағы ... ... ... даму ... арналған семинарлар мен дөңгелек үстелдер
өткізілді.
Посткоммунистік мемлекеттерде еркін және тәуелсіз баспасөзді дамыту
арқылы адам құқықтары мен ... ... ... ... ... талап
етеді. Зор стратегиялық және кономикалық потенциалы бар Қазақстанның бұл
проблемасы АҚШ-тың сыртқы саясатында маңызды орынға ие. 1997 ... ... мен Каз МҰУ ... ... ... да ... емес. Осы
бағдарлама арасында студенттер тәуелсіз баспасөздің жаңа моделдерімен
танысуға мүмкіндік ... ... бен ... арқылы жүргізілген
әріптестік, біздің ойымызша қазақстанда демократия мен адам ... ... ... ... беру жүйесін көтеру мақсатында 1993 жылы қарашада шет
елдің жетекші жоғарғы оқу орындарында ... ... үшін ... ... ... атты халықаралық стипендиясы
белгіленген болатын. Бұл мәселе ... ... ... оның ... екі ... ... өсті. Аталмыш бағдарлама жоғарғы
оқу орын бітірген тілапты жастарға шетел оқу орындарында ... ... ... ... ... ... ... «Болашақ» бағдарламасын жүзеге асыруға Білім
және тіл үйрену саласындағы ынтымақтастық жөніндегі Американ ... ... ... Болашақ стипендианттарының көбі АҚШ-та оқиды. Жыл
сайын осы бағдарлама бойынша АҚШ-та жүзге жуық ... ... әр ... ... ... 25 мың доллар қаражат бөліп отыр [49].
Бірақ бағдарламаны жүзеге асыруда талапкерлерді іріктеуге байланысты
кейбір кемшіліктер жіберілген ... ... ... ... ... ... ... шаралар қолданылуда. Осы бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... жылы қарашада Н.Ә.Назарбаев АҚШ-қа ресми сапары кезінде ... ... ... ... бағдарламасы бойынша АҚШ
университеттерінде білім алып жатқан қазақстандық ... ... ... АҚШ пен Қазақстанарасында осы салалардағы ынтымақтастық
одан әрі дами ... Бұл ... ... үшін ... ... ... саласымен қатар, қазіргі таңда Қазақстанның телеарналарында
жаңа типті бағдарламалар, соның ішінде «Город ... атты ... ... ... Бұл ... ... ... да АҚШ-
тын оқу ағарту бағдарламасы бойынша АҚШ-қа барып келген. ... ... ... ... ой өрісін кеңейтуге септігін тигізетініне күмән
жоқ. Сондай-ақ білім беру ... ... жүйе ... үлгісімен
еңгізілген. Бұл жүйе өзінің әсерлігімен ерекшеленеді. Студенттердің сабаққа
қатысу деңгейінің, сабақтағы белсенділігінің артуы осы сөзімізге ... ... ... жыл ... әр бір ... ... бір ... мөлшерін жинап, соның нәітижесінде жақсы немесе өте ... ие ... ... екі ... ... тек білім саласында ғана
емес, сонымен катар экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... АҚШ ... ... көптеген гуманитарлык көмек алуымен
бірге, жаңа технология үлгілерін пайдалануда. Жас ... үшін ... ... ... тік ... ... ... тірек бола алады.
ІІ-ТАРАУ. АҚШ-ТЫҢ АУҒАНЫСТАН ЖӘНЕ ИРАКПЕН
СОҒЫСТАРЫ
2001 жыл дүниені қайдағы бір ... ... дүр ... ... жоқ ... ... мен ... айғақтары сайма-сай
елемдік деңгейдегі державалар арасындағы соғыс. «Әль-Каиданың» АҚШ-пен
соғысы. Тақырыпқа кіріспестен бұрын жалпы Ирак пен ... ... ... жөн. ... ... ... АҚШ-тың бұл аймақтағы
қызығушылықты ашуға мүмкіншілік туғызады.
Ежелден бастап Ирак ... /екі өзең ... ... ... ... ... ... мемлекеттер өмір сүрген. 1921 жылы
Ұлыбританияға тәуелді ... ... Ирак 1932 ... дейін
Ұлыбританияның доминионы ретінде дамып келді, ал 1958 жылдан ... ... ... мемлекеттік құрылысын қалыптастырған. Сол жылдан
бастап елдегі британдык әскери базалары ... ... ... ... өзінің дербес әлеуметтік-экономикалық реформаларын жүргізе бастады.
1968 жылдары мемлекет басына Социалистік Араб Өрлеу Партиясы келді.
Осы партияның бас ... ... ... ... ... саласы
ұлттандырыла бастады да, сол сәттен бастап ... ... кері көз ... алды. Сол мезеттен ... ... ... АҚШ ... ... ... ... бастап ирак пен иран арасындағы байланыс шиелінісе түсті.
Бұл шиеліністі жағдай 1980-1988 жылы Иран-Ирак соғысына себеп ... ... Ирак өз ... ... еңгізді де АҚШ арасындағы ара-қатынасын
мүлдем бұзып алды. Ал АҚШ-қа осы сәт ... ... ... Буш ... ... ... ирактағы басты мұнай құбырларын өзіне қаратып
алу болатын. 1991 жылы ирак ... ... ... соң ... келісуімен Иракқа қарсы сауда-экономикалық ... Осы ... ... Ирак ... АҚШ ... ірікті салына бастады.
Біріншіден АҚШ елдегі жаңа саяси табанды ... ... ... ... ... ... Хусейінге айдап салды. 1994 жылы
Ирак Ұлттық Конгресс Ұйымы Күрдістанда ... ... ... ... ... ... ИНК ... ала отырып, елдегі әлуметтік-экономикалық
тұрықсыз жағдайды күрт нашарлатты.
Онсызда қиын жағдайға душар болған халық екі ... блок ... ... Бұл ... ... соң 1988 жылы ... Билл ... Иракты босату актісін әзірлзді. Ол АКТ ... АҚШ ... ... қолдау көрсету мәселесін екі есеге көбейтті.
Ирак 1990 жылғы кабылдаған азағанға сәйкес Халықтық Демократиялык
Республика болып қалыптасқан. ... ... ... Ирак 16 ... ... ... Ирак /Ирак республикасы, арабша Джумхурия
аль-Иркия / Оңтүстік-Батыс Азиядағы мемлекет. ... жер ... 444 ... ... саны 19,4 млн. ... оның 75 ... жергілікті арабтар, ал 20
пайызы күрттер болып келеді.
Жаңа геосаяси күш өзін ... ... ... ... Оның аты «халықаралық терроризм» еді. Тұңғыш рет ғаламдық ауқымда
жаһан адамдары өлім әкелетін және күйрететін ... ... ... зұлымдық істерінде шек болмайтынын сезінді. Ол ... ... ... ... оны тоқтата алмайды немесе одан сақтана
алмайды, «бейбітшілік кепілі» қаншама қуатты болса да одан ... ... ... қаншалықты корқынышты ... ... он жыл» ... ... атап ... ... ... қайда, неге қазіргі таңда Христиандық әлеммен Мұсылман әлемі
қарулы бәсекеге кірісті және оның ... ... ... ... ... ... ... [51].
Террористік ағымның туындауына АҚШ пен Батыс елдерінің өзі кінәлі деп
ойлауға бола ма? Деген сұрақ туындайды. Әрине «ерегісте біреуі өлер, ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың екенші дүниежүзілік
соғыстан кейін күшеюі, одан соң өз ... ... ... ... ... ... ... ірі мемлекеттерді ерегістіріп алады
деуге болады. АҚШ әскерлерін баста Вьетнамға, одан соң Таяу Шығыс елдеріне
енгізуі салдарынан сол ... ... ... ... ... ... Ендігі кезек ауғаныстан мен Иракқа, одан соң Солтүстік
Корея мен Каспий жағалауына де енуі ... ... ... тоқ ... ойнамайды» деген қазақтың накыл сөздері бүгінгі
тарихи процесстерді болжап ... АҚШ өз ... ... ... ел ... ... беруге дайын, тіптен оған өз мемлекеттік құрылысын
мен дайын басқару жүйесін еңгізугеде дайын. Сондықтан бұл ... үшін ... ... ... ... объективті түрде өткізу
қажет.
АҚШ соңғы он жылдықта өзінің әскери экономикалық мүдделерін Ирак ... ... ... ... Сондықтан бұл мәселені егжей-
тегжей қарастыру үшін баста аталмыш елдердің ... ... және ... ... ... ... абзал. Себебі
экономикалық жағынан маңызды бұл елдердің орналасу ... да АҚШ ... ... аймақтарды бақылау жөнінен қажет болып отыр.
Ирак Республикасы өз атауы Жумхурия әл Иракия/ ... ... ... және ... ... бойынд орналасқан мемлекет. Жер көлемі 444 мың км
2. Халқы 22,4 млн. адам. Түрғындарының 75%-арабтар, 20%-курдтар, қалғандары
түрікмендер, ассириялықтар, ... ... ... % ... ... бағытын, 34% сунит бағытын ұстанады. Астанасы - Бағдат ... ... ... ... ... ел. Елде аса ірі ... ... газ,
фосторт қорлары бар. Иран-Ирак соғысына дейін ел тек ... ... ... ... 21-26 ... ... ... пайда тауып отырды. Ол ақша елдің
қорғаныс қабілетін ... жаңа ... мен ... жұмсалды. Мұнай шығару, оны өңдеу, газ ... ... ... ... т.б. салалары дамыған.
1998 жылы Ирак үкіметі БҰҰ арнайы комиссиясын жұмыс істеткізбей
тастады. ... елге ... ... ... әлі ... ... ... Бұл экономикалық дамуына амбарго көрші ... ... да кері ... ... ... ж.ж. АҚШ үкіметі
Ирак террорлық қастандықтарды қолдайды, «зұлымдық үясы ... ... ... ... соң, оны ... астына алып, ел басшысы
С.Хусейіннің ... жою ... ... ... әлем ... ... ... сауда орталығын паш еткен Аль-Каида мүшелерін жою ... 2001 ... ... ... ... Ауғаныстанға қарсы әскери қимылдарын
бастады. Терроризммен айыпталған бұл терористік ұйым АҚШ-ты жаңа ... Орта ... ... мен ... бұған колдау көрсетті және
АҚШ-тың амбициялық мақсаттарын іс жүзіне асыруда көмектесті. Ортағасырлық
деңгейде дамып келе жатқан Ауғаныстан елі ... ... ... ... ... ... бұл аймақта өз позицияларын
мығымдастырып, Каспий аймағыда нақты ... ... АҚШ ... ... осы ... ... Соғыс бар-жоғы бірнеше ай жалғасты және
бейбіт халықтың қаңғырып, босып ... ... ... ... ... соғыс қимылдарына үласты. Ауғаныстанда Талиб; үкіметі жойылды,
Хамид ... ... жаңа ... жаңа ... жүйесі орнатылды.
Дегенменде күні бүгінге дейін Ауғаныстандағы мемлекеттік ... әлі ... ... ... соғыс аяқталған соң ел үшін жаңа конститутцияның
жобасын дайындау мәселесі ... ... ... ... ... ... ... сайлау өтті. Экономикалық өзгеріс
жоспарлары дайындалды. Алайда бұл жаңалықтар әлі де ... ... ... жасамады. Қауіпті жағдайлар Ауғаныстан елін баулап
жатыр. АҚШ көзбояушылық жасап Ауғаныстанға көмек көрсетуді ... ... күні ... ... өз сарапшыларын күтуде.
НАТО күштері Ауғаныстандағы қауіпсіздікті қамтамасыз ... өз ... ... ... ... ... ... көрсетіп, әскери контингентін жолдады. Көптеген американ ... ... ... ... орнатамыз деген ұранмен соғыс
қимылдарын жалғастыруда. ... оның ... ... ... ... ... ... байланысты. АҚШ-тың бұл бағыттағы
негізгі саясатын П-ші ... ... ... ... ... ... келеді. Себебі соғыс жылдарынан кейін Трумэн үкіметі ГФР-ден
екі есе экономикалық шығындарын қайтарып ... ... ... ... ... одан соң Ирак ... іс-
әрекеттеріне байланысты Ресейдің ұстанымы да ... ... ... Ресей
Ауғаныстан соғысында АҚШ-қа қолдау көрсетті, ол біріншіден Өзбекстанда АҚШ
әскерлерінің шоғырлануына қарсы болмады, ал ... ... ... де ... ... ... ... Өзбекстан мен АҚШ
арасындағы келіспеушіліктің туындауы мүмкін. Себебі соңғы жылдары И.Каримов
үкіметі өз елінде ... ... ... ... ... дүниеге
жариялап, елдегі халықтың жағдайын мүлдем нашарлатып жіберді. Өзбек халқы
көрші мемлекеттерден ақша ... ... ... жер ... Ал ... ... Өзбекстандағы саяси жағдайдың мүлдем шиеленісті
екендігін дәлелдей түсті. Сондықтанда ... ... мен АҚШ ... келіспеушілік осы елге байланысты тұжырым жасауға болады. Сондай-ақ
мұнай мен газ ... ... де екі ел ... ... ... тигізеді.
1998 жылы Ауғаныстан арқылы ... ... ... ... ... Сол ... Unocal ... компаниясы атсалысқан
болатын. Компания Талибан үкіметімен келіссөздер жүргізіп Орта Азия мұнайын
Ауғаныстан арқылы ... ... ... Бұл келісімдер Кения
және Танзаниядағы АҚШ елшіліктеріне жарылыстардың болып өтуіне байланысты
тоқтатылған еді. Жаңа жоба ... ... ... соң қайта қолға
алынуда. Алайда бұл жолы АҚШ ... ... ... ... және Ресей
үшін жобадағы қаржы мәселесі өте маңызды болып саналады. Сол үшін АҚШ өз
позицияларын ... ... ... ... ... ... Бір жақтан АҚШ Президенті ДЖ. Буштың Грузияға ... да ... ... емес. Бұл сапардағы АҚШ-тың мақсаты ... ... ... ... ... ... [56].
Ал Ауғаныстан Талибан режимнің құлатылуы бейбіт халыққа үлкен зардабын
тигізді. Керісінше бұл соғыс елдегі жағдайды одан сайын ... үшін ... ... ... ... ... ... тарихы
болған тораптарды біріктірді. Сондықтан келешекте пештун ұлтшылдары мен
Пәкістан топтары және Талибан қалдықтары ... ... жаңа ... қыртысқа әкеліп тіреуі абзал. Қазіргі танның өзінде-ақ ауғаныстандағы
АҚШ қарсы көрсетіп ... ... ... ... ... келеді. 14-16
мааыр 2005 жылы теледидар материалдарына қарағанда ... ... ... ... ... Құран-Кәрімді мадақтауына
байланысты наразылықты көрсетті. Шын мәнінде үңілетін болсақ АҚШ ... ... ... ... ішкі ... ... арласып, елдің
наразылығын тұтындырып алды. Бұл ... ағым ... ... мен ... жаңа ... ... ... [57].
2002 жылдың наурыз-сәуір айларында АҚШ өзіне ... ... ... ... БҰҰ, НАТО, ОАГ, АНЗЮС тарапынан да болды.
АҚШ-тың ... ... ... ... 17 мемлекет 16500-
ден астам әскери қызметкеріч жіберді. 136 ... ... ... 142 мемд екет ... қолдайды деп
күдіктенген ұйымдардың активтерін қолда ұстау туралы жарлықтар мен заңдар
шығарды. 190 ... ... ... ... асыруға дайын екендерін
білдірді. 11 ... ... ... астам елден «Әл-Каиданың» 1000-ға
жуық агенттері түтқындалды [58].
Антитерроистік коалицияның ... ... ... келгенде,
Ағаныстандағы опперациялық жүзеге асыру барысында террористер базасына
ракета бомбамен аса ... ... ... ден ... Бұл жерде
американдықтардың негізгі тактикасын созылмалы да індеткен соғыс науқанына
үрынбау болатын. Бұл ретте, ... ... ... ... ... аз
мерзімді шарт қимыл опперациясына негізделген.
НАТО-ның әскери күші ... ... ... өзегі
болды. Кезінде 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі террористер шабуылы тұтастай
альянсқа әскери шауыл ретінде ... ... АҚІП ... еткен
антитеррористік коалиция күштерінің ... ... ... Кеңесінің шешімінде БҰҰ Жарғысына сай ... шара ... Бұл ... ... сәйкес, егер БҰҰ-ның мүшесіне қарулы
шабуыл жасалатын болса, әрбір мемлекеттің жеке ... ... ... ... ... жылдың қыркүйегі мен желтоқсан айы аралығында БҰҰ-ның Қауіпсіздік
Кеңесі БҰҰ-ның антитеррор істік саясатындағы кейбір бағыттарды ... тағы да екі ... ... Осыған орай 2001 жылдың 28 қыркүйегінде
БҰҰ террористік актілерді жүзеге асыруға бағытталған қаржы көздеріне немесе
осындай қадамдарға дем беретін кез-келген қызмет ... ... ... ... шара ... ... Бұл шешімнің жүзеге
асуын БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі тарапынан бақылап отыру үшін ... ... ... [59].
Ауғаныстан елінінң есірткі мен апиынды дайындайтын орталық ретінде
танылғанын да ұмытпауымыз қажет. Бүгінгі таңда Ауған ... ... ... соғыстың салдарынан сатылмай қалған
есірткілерінің орасан зор юры жинақталған. ... ... ... ... мәліметтері бойынша 2002 жылы да бұрыңғы 1999 жылдағыдай мол
өнім алынып, ... 4,6 мың ... ... апиын шикізаты жиналған. Бұл аз
болғандай соңғы үш-төрт жылдың ... ... ... ... ... ... оң мың тоннасы халықаралық антитеррористік опперация
барысында қанша іздестіргенімен, із-түзсіз табылмай кетті [60].
АҚШ-тың ... ... ... бір ... де ... ... тікелей
байланысты. Расында да энергетикалық қорының молдығынан да /ең алдымен
Каспий ... ... ... ірі инвестициялардың тартуда және бұл,
әрине әлемдік баспасөздің назарын аударатын жағдай. Иракта тұтанған соғыс
оты жаһандық ... шеше ... ... ... ... Бұл ... коғамдық пікірді қалыптастырушы, ғаламдық саясаттың
жасалуына үлес қосушы БАҚ-ның ықпалын ... ... ... ... «Ақпарат кісінің қолында болса, әлемді сол билейді» деген түсінік
бар емес пе? Біздің меңзеп отырғанымыз Еуразиялық медиа-форум жол ... ... ... жер бетінде талай танымсыз жәйттар болғандықтан
адамзатқа қиын-қатерсіз өмір сүру мүмкін болмай қалды. Ал, ... ... ... ең ... ... ... БАҚ тарапынан көтеріліп жатқан
бейберекет деректердің ... ... ... ... арасында небір
қортық пиғылдар, құрделі жоспарлар, түрлі ағымдардың жүргені өтірік емес.
Ал АҚШ өз қолында ең ірі ... ... ... дүниежүзілік
саяси ағымдарды өзінің калауынша бағыттауда. АҚШ-тың Ауғаныстан мен Иракқа
соғыс ... ... ... ... Оның ... ... бірнеше
себептермен анықтауға болады. Оның басты себебі Ирактың бай табиғи корлары,
ал Ауғаныстан Орталық Азиядағы саясатты жүргізуге ең тиімді ... Рас, Ирак ... ... малынып отыратын жұрт болудың орнына жүтап
отыруы ... таң ... ... Батыс сәуегейлері Америка жер
жүзіндегі мәселені мұны С.Хусейіннің ымыраға келмейтін қатегіздігінен,
айналасындағыларды бір ... ... ... ... ... ... да осы мәселеге тамырынан толғай ... ... ... ... ... он жылдан астам уақыт бойы БҰҰ-ның №1441-ші резолюциясынан
зардап шекті. Оны да ... ... ... АҚШ [62]. Осы ... ... өз қазынасынан сыртқа сата алмай, сырттан азық-түлік, ... ... ... соры ... Ал ... жаны ... ... бергісі келген
елдердің қимылдарын бәрін АҚШ бақылап ... ... ... алпауыт елдер ғарышқа бекерден-бекер үшып жатқан жоқ. ... ұшуы сол ... ... ... ... ... оны ... әкелеп, арнайы зертханаларда қапысыз тексеріп, егер
Иракқа қай ел ... ... ... сол ... сол ... ... Осыдан кейін қай елдің осыған дәті барады?
Мемлекеттік құрылымы мен геосаясатта маңызды орын алатын экономикалық
факторға байланысты ... ... ... жеңіл, мың ауыр арба, жүз мың
әскер болса және егер ... мың ... ... ... ... онда ... ... шығын күніне мың алтынды құрайды. Соғыс кезінде мемлекет азықты
алысқа ... ... ... ... ... болғанда халық
ткедейленеді. Әскерге жақын орналасқандар қымбат сатады: ал олар қымбат
сатқан соң, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық фактор мен басқару арасындағы байланысты,
эконом ікалық ... ... үшін ... ... ... ... ең жақсысы-жаудың мемлекетін талқандамай сақтап, қалу керектігін
жазады. Осы сөздер тікелей АҚШ-қа ... ... ... пен Ирак ... ... ... шақырымды құрайды. Осыған
байланысты әскер мен ... ... өз ... ... ... ... олардың күнделікті ішкі және сыртқы шығынының аз болмайтыны анық.
Кейбір мәліметтерге сұйенсек АҚШ-Иарк соғысының ... 100 ... ... Сондықтан АҚШ-қа соғыс шығындарын өтеу үшін Ирактың ... ... ... ... қалу мен оны ... алу ... ... қатар «The New York Times» газетінің ... ... ... ... қатысты соғысының басты ... ... ... ... ... Бұл ... біз жаудың
мемлекетін талқандамай, сақтап қалу арқылы, оның экономикалық қуатын сақтап
қалу арқылы жеңген ... ... ... ... ... байқаймыз [63].
Бұл мәселені ой елегіне өткізіп БҰҰ-ның да әбіржіген бейшара ұсқынын
көріп, бүкіл ақниетті адамзат ... ... ... атап ... жөн.
Барлығын ақша билейтін капиталистік дүниеде ештеңеге таң ... ... ... ... бюджетінің 30 пайызын АҚШ төлеп отыр. Ақыры осы
абыройлы халықаралық ұйым ... қой ... ... ін ... ... ... кім -кімге болса да ауыр соқты. Бір қарағанда БҰҰ АҚШ
сияқты шалдауыр немересіне ... ... ... ... жылы ... ... ... Әбден кемеліне келіп, көбеңсіген АҚШ енді қажетің жоқ
аямай ... бір ... ... ... таңда дүниенің дауылы ауыз
сарапшылары БҰҮ екіге жарылып, Шанхай ынтымақтастық ұйымы сияқты ... ... ... т.б. ... ... одақ ... мүмкін екендігін
мойындап отырғаны анық. Солтүстік атлант блогының өзінде де ... ... ... ... ... ... бір ... қалған
қалған болатын. Енді Айқас даласында жалғыз жеңімпаздай жеке дара ... ... ... ... ... ... Осы жанкешті әрі ымырасыз
әрекеттердің түп тегіне тереңірек ... адам ... ... ... ... байқайды. Әлемде бір жағдай Иркта атомдық ... бар ... жоқ ... Дж. ... көзі жету еді. Ал ... бір жағдай ол
Ирактағы мұнай қорын өзіне алу болды. АҚШ президенті ... ... ... ... ... ... ... адамзат тарихында болып
көрмеген тонау мен қанаудың тосын жүйесін ... ... ... ... ... мен ... сенімсіздікпен қарауда. Халықаралық қаржы
мекемелерінің беделі нөлдік деңгейін ... ... ... ... экономикалық жүйені заңды казию деп айтуға болады. Осы экономикалық
жүйе әлемдегі түрғындардың 75% ... арта ... ... ... Дүниежүзіндегі 1,2 млрд. адам кедейліктің ең төменгі шегінде өмір
сүруде [65].
Жоғарыда атап өтілген АҚШ-тың ... ... БАҚ ... оның ... ... шығынын 384 млрд. долларды жұмсамақ болғанында атап ... ... ... АҚШ ... ... бере ме ... сұрақ туындайды?
Соғыс барысында Ирактың Президенті С.Хусейіннің ар намысын жібермей,
өзінің елін жерін қорғап қалу үшін бар ... ... ... Ол 28
сәуір 1937жылы Тикрит аумағындағы аль-Авджа ауылында дүниеге келді. ... соң ... ... ... «Баас» партиясының мүшесі болды.
Саяси карьерасын осы ... ... ... Хусейін бірнеше жылдан кейін
Иранға соғыс ашады. Соғыстанжеңіліске ұшырап, ол ... жеке ... ... ... ... бастайды. Саддамның бұл ұстанымы ... мен ... ... ... ... ... ... басты мақсаттарын атап өткен жөн:
1. Таяу Шығыстағы басты мәселеге айналған ол ... мен ... ... АҚШ ... ... ... қауымдастық бұл
мәселеге тосқауыл қоя алмады, оны тоқтауға да ... ... ... ... ... ... ... мақсаты елді ұзақтан басқарып
отыру отыру және «мен шешушімін» деген ұранды ... ... ... іске ... ... ... бұл жерде Саддам Хусейіннің де осы
жағдайды пайдаланғанын атап өткен жөн секілді. Саддам ... ... ... ... ... ... ... іздестірді және сол
мақсатқа қол ... Бұл ... ... ... қолдау
көрсеткендерін атап өтетін болсақ ол Сирия, ... және ... ... қарсы соғыс ұстанымында болған Ирактың саясатын АҚШ-қа қарсы
күшейді деп ... ... Ал ... ... ... ... көмек көмек
еткен елдерге тосқауыл қою болып табылады. Осы сәттен Таяу Шығыстағы жағдай
күрт ... Ол ... ... Ирак Таяу ... ең бай ... ресурстар мен
мұнайға ие. Бұл жағдай Ирактың аймақтағы ... ... ... және ... ... ... ... мәжбүр етеді. Себебі Ирак дайын
сауда рыногы. Бұдан тыс Иарк ОПЕК мүшесі, ол углеводородтардың көп ... ... ... ... көп ... ... әлі де ... аймақ болып есептеледі.
3. Иракқа қарсы соғыс қимылдарының тездетілуінде басқа да орталықтардың
әсері бар. Ирак барлық ... ... ... ... әсіресе өзінің
геосаяси орналасумен.
Ресей бірнеше рет экономикалық санкцияларын бәсеңдетуді талап еткен
болатын. Бұл ұстаным Ресей ... ... Орыс ... ... байланыс құрғысы келеді деген тұжырым жасауға болады. ... ... ... ... мұнай компаниялары қызмет атқаруда. Дегенменде АҚШ-тың
Парсы Шығынақтағы саяси ұстанымы Ирактағы жағдайдың бәсеңдеуіне ... Кіші ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Ол бірінші болып Таяу Шығыстағы Иарк пен көрші ... ... ... ... Ол үшін Буш ... ... Колин Пауэл
2002 жылы Мысыр, Сирия, Иордания, Кувейт, Сауд Арабиясы және ... ... ... ... аталмыш елдермен кездесудегі басты мақсаты Иракпен
осы елдердің байланыс құруына шек қою және ... ... ... елге ... шығу ... ... ойда болды.
АҚШ Президенті Дж. Буш өзінің күшті окенін әлі де көрсетіп ... ... ... ... ... Ал оның ... ... 11 қыркүйек
2001 жылы АҚШ-тағы экономикалық орталықтардың жарылысы болды. Осы ... ... ... еске ... ... ... уақыты басталғаннан кейін
іс- жүзіне аеты. Алайда бір жағдайға байланысты жұмыс орындарына отыруға
тиісті басшылар сол ... ... ... Бұл ... пе ... ... өзі ұйымдастырды ме деген күмән келтіретін жағдай туындайды.
Қазіргі өлшеммен қарағанда АҚШ-Ирак соғысының басталғанына үш ... ... ... ... ... бір жүйе орнағанымен жергілікті халык
наразылықтарын білдіріп, түрл: аймақтарда жарылысты қарсылыктарын көрсетіп
отыр. ... ... екі ... да адам ... мол ... 20-ші ... Оскар сыйлығының иегері атанған американдық
кинорежиссер Майкл Мур тіпті бұл соғыс «Дж. Буш үшін ... ... ... ... ... болар үлкен Бушта, кіші Бушта ... ... ел ... қосылғандар. Келешектегі олардың қаржылық
жағдайы да осы мұнайға байланысты. Оның ... ... десе көзі ... Бушты сол елдегі мұнай магнаттары, түрлі жандайшаптар Иракқа ... Бұл ... ... салдары енді түсінікті болар. Бірінде әр түрлі
тілдегі ақпарат құралдары Ирак соғысына байланысты ... ... ... ... Вашингтон болса Саддаммен күрес кезінде кімнің
көмек беріп, кімнің сырт айналғанының бәрі есепте ексніи ... ... ... ... өз ... ... жоқ. ... әлдеқандай
жағдай бола калса Каспий мұнайыда республика қауіпсіздігіне кепіл бола
алмауы мүмкін. Тіпті ағылшындар мен ... ... ... ... Ирак ... кеніштерін өзара бөлісіп алғаны белгілі болды.
Иракқа карсы соғысқа АҚШ небір сорақы тәсілдерді қолданғаны ... ... ... Американ әскерлері өзінің адамгершілік құндылықтарын
жоғалтып жасөспірімдер мен ... ... ер ... да ... жасағандары
болды [67].
Соғыс 20 наурыз басталды, ол жөнінде кіші Буш ... ... ... ... күні ... ЗОкаланы жарылғыш заттармен ... ... ... сол күні АҚШ-тың коалициондық құрамына 35
мемлекет кірді. Коалициондық ... ... ... соғыс серіктесі
Ұлыбритания болды. Ол 45 мың адам ресурсын, 180 ... ... 100 ... 20 ... ұсынды. Бұл саясатты Иракпен көршілес Түркияда ұстанды. Ол
әскери базасы мен әуе жолын ұсынды. Алайда ... бұлш ... ... ... ... Түркия НАТО-ның құрамында
болғандықтан АҚШ-пен ... ... ... ... ... әскер бірліктерй ұсынса Украина Кувейтке химиялык
тазартқыш әскер бірліктерін жолдауға келісті. ... ... ... ... ... ... сынды елдер тек қана дипломатиялык қолдау
көрсететініне келісті. ... ... ... ашық ... ... елдерде соғысқа қарсылық білдірген ереуілдер өтті.
Аргентина ашық түрде Ұлыбританияның ... ... ... ... ... Ал ... елі ... әскери
операциясына сәттілік тілеп, өзінің соғысқа қатыспайтынын ашык айтты. Қытай
болса әр уақыттағыдай басқа континенттердегі ... ... ... тез ... ... қалайды. Қырғыстан болса Орталык Азиядағы ДБК
бойынша Ресещ ің одақтасы болып келеді. Бұл ... ... ... Ал ... 12 ... 1995 жылы БҰҰ шешімі бойынша
бейтарап ме ілекет болып жарияланғаннан кейін соғыс барысында ... ... ... әр кашанда ықпалдастық бәсеке елі ... ол ... қатң ... ... отыр және АҚШ-тың НАТО мен
ЕО ішіндегі саясатын сынға алып отырады.
Соғыс барысында АҚШ теңіздегі жүзбелі миналарды анықтау үшін ... ... ... ... мина ... ... жерге
арнайы белгі беретін қалтқылар қалдырып кететін болған. Сонымен катар АҚШ
жедел түрде Мароккадан 2000 ... ... ... ... ... аймаққа сол ... ... ... өте ... ... басқа; ақулықтары, зұлымдақтары ашылатынына күмән
жок.
Сонымен, ... сәт ... ... апарып-жапырып кететін кара
құйындай касіретті соғыс аякталды. Екі ... да ... аз ... ... ... ... ... әскери сарапшылар оны колмен
қойғандай айтып отыр. Осы опперация барысында одактастардың 318 сарбазы жер
жастанып, 500 ... 32 ... ... ... 16 Ирак ... ... Ал 1991 ... «Шөлдегі дауыл» опперациясында
американдықтардың 270 сарбазы атап ... еді. ... ... Ирак армиясы
одақтастарының 40 танкісін, 50 ... ... ... ... 2зениттік зымырандық кешенін және артиллериялық қондырғысын жойып
жіберді ... көз ... ... ... ... бүгінгі өз күнін өзі көріп
отырған бір мемлекеттің талканы шықты. Ал, АҚШ жемтігін айдалаға ... ... ... ... ... Ирак ... дәм таттырар емес.
Енді-енді бас көтере бастаған Ирак оппозициясы ... ... тек ... көретін болар дегенді айтады. Осы оппозициялық
ұйымдардың жетекшілерінің бірі Муваффак Фатухи «Кезінде ... ... ... ... ... ... бүгін оның қарызын ешкімде қайтармайды.
Дауласқысы келгендер Хусейінді ... ... ... ... ... арада соғыстың бітуі Ирак пен АҚШ және ... ... ... ... қақтығыстарының аяқталуы, осы мемлекеттер
төңірегіндегі ... ... ... ... ... ... әсерін тигізе қойған жоқ.
АҚШ-тың негізгі ... ... осы ... ... әлем ... мықтылығын сезіндіру және өз ... ... ... ... ... ... Ресей, Қытай және
Иранға қатысты бақталас мықты қуатты мемлекет екенін ... АҚШ ... ... ... ... ... төңірегіндегі Ресеймен
Қытайдың алаңдауына қатты әсерін тигізді. Ресей өзінің АҚШ пенқарым-
қатынасын өзгертпей ... ... ... ... ... өз ... елдерден ығыстырғанды калайды. Ал Қытай мемлеке
і ... АҚШ гіен суық ... ... ... ... ... Орта Азия
мен Қазақстанға көзтігуі осы көршілес елдерге әжептеуір қатты тиеді [69].
2002 жылы шілде айында ... қол қоюы ... ... ... ... ... ... ұшақтарын қондыруға рұқсат
етті. Бұл АҚШ үшін және Ауғаныстанға антитеррорлық күштерге жылдам ... ... ... ... Бұл ... Қытай мен Иранның армиясын оданда
қатал дайындыққа жаңа техникалар мен ұзаққа ұшатын ракеталар шығаруына
бәсекелістікке, ... ... ... ... АҚШ пен ... ... Қазақстанның АҚЙІ пен арақатынасы жиеленуі; Қазақстанның өзі де
төтенше соғыс сақтығына ... тура ... ... ... 250 ... ... ... Батыс аймақтарына толық жететін болды. Бұл
соғыстың аяқталғанымен Ирак пен Қазақстан ... ... ... мүмкін. Сондықтан 7 мамыр 2003 жылы Қазақстан қарулы ... ... ... сөз айта ... ... ... ... төмендегі тапсырмаларды талап етті:
1.Салалалық жүйені бюджеттік шығынның қадағалап қана қоймай және одан
жоғары дәрежеге есебін көбейтіп, әскерді ... ... тез ... ... ... мен ... сапалы дайындығынқадағалау;
З.Қатаң тәртіптің болуы және насихаттау;
4.Әскердің қосалқы бөлшек, мамандар даярлау;
5.Аумақтық дайындық қосалқы ... ... ... басшылық ету;
б.Әскердің әл-ауқаты мен оқу-жаттығу мүмкіндіктерін көтеру;
7. Саяси әрі әскери қатынастарды шыңдап ... ... ... ... ... ... ішіндегі осы
Орта Азия мен Қазақстанға өз ... ... ... әскерлерінің
келісімімен Пәкістанға және Қырғызстанға әскерлері мен ... ... Бұл ... АҚШ пен Ирак ... Орта Азия мен Қазакстан үшін
үлкен сабақ, Ауғаныстан мен Ирак соғысының ... ... әсер ... ... ... ... шап етіп ... барлық елмен бейбіт өмір сүру тараптары болғандықтан ... ... да ... ... ... ... ... Мұнда бірнеше мемлекеттің, оның ішінде, АҚШ та Ресей ... ... ... ... ... ... ... копарылғыш
заттарды заласыздандыру үшін Қазақстан Республикасының Қорғаныс Министрі
М.Алтынбаевтың келсімімен инженерлік саперлік батальонды Ирак ... ... ... мақсат, сол елдегі бейбіт халықтың ... ... ... ... да ... ... ... тауып
залалсыздандыру мақсатында жұмыс істеп кайтты. Қазақстан ... ... ... тек қана ... ... екі ел арасындағы
ыт ымақтастық деп тұсіну қажет. ... ... ... ... ... ... мен ... ашык карсылық білодіргендер болды.
Дегенменде қазіргі тандағы көчбен ... ... ... ... іс-
жүзіне аспады. Константин Сыроежкиннің пайымдауынша АҚШ-тың басты
мақсатының іс-жүзіне ... ... ... әскери потенциалын
менсінбестіктен болған жәйт. АҚШ Иракқа ядролық қару-жарағы бар ... ... ... ... ... ... ол ... заттың Ирактан
табылмағаны байкалды. АҚШ керісінше ел ... ... және ... ... және ... ... ... әліде байкалмай
жатыр. Соғыс бастаушыларының басты мақсаты Саддам Хусейінмен және оның
құрған жүйесімен емес керісінше сол ... ... ... ... ... ... өз үстемдігігі орнатуға бағытталғанын дәлелдей түсірді. Сондықтан
АҚШ үшін бұл соғыс қымбатқа түсетін тәрізді. Есеп бойынша АҚШ ... ... ... ... ... ... Сондықтан қорыта айтар болсақ бейбіт
өмір сүрген елге империалистік мақсатпен қол сұғуды ... АҚШ ... ... ... ... ... ... иең құқықтық негізде санаса
өмір сүру қажет деп ойлаймыз. ... ... бұл ... ... ... ... АҚШ-ТЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТТАҒЫ ТАЯУ ШЫҒЫС
МӘСЕЛЕСІ
АҚШ-Таяу Шығыс мәселелерін қарастыру үшін Екінші дүниежүзілік ... ... ... ... ... мемлекетінің туындауы тікелей Израиль
мен Палестина мемлекеттерімен байланысты болып келеді. Күні ... ... ел ... жер ... шешілмеген, сондықтан мәселенің төңірегіне
жету үшін екі ел арасындағы ара қатынастың ... ... және ... ... ... көз тігу ... деп ойлаймыз.
Израиль мемлекеті - Батыс Азия Жерорта теңізінің шығыс жағалауында
орналасқан мемлекет. Дүниежүзінің саяси картасында ... ... ... ... және 1920 ... Палестинада Британ билігі орнаған соң елдің
өнеркәсіп саласының 80% еврей секторы үлесіне тиген болатын.[71]
1947 жылы 29 ... ... Бас ... ... ... ... мандатын жою шешімі қабылданды. 1948 мамыр айында
Араб және Еврей мемлекег ері ... ... ... құрылып, 14-нен 15-не
қараған түні Бен-Гурман тәуелсіздік декларациясын оқыды.
Израиль мемлекеті жарияланған соң күндесі ... мен жеті ... ... болып өтті. АҚШ-тың көмегіне сүйенген Израиль оларды жеңіп,
БҰҰ Араб еліне ... 6,7 мың км. ... ... ... ... жаулап
алды. Иерусалимнің шығыс бөлігін Иордания, ал Газа секторын ... ... ... Палестиналық Араб босқынға айналды. Жер көлемі 14,1 мың ... 6 млн. /2000 жылы ... ... ... 81% ... ... Арабтар. Елдің басты экономикалық және мәдениет
орталыгы Тель-Авив қаласы. Үкімет мекемелері БҰҰ-ның қарсылығына ... жылы ел ... деп ... ... ... ... ... Оның 400 мыңнан аса түрғыны бар 250 мыңдай еврейлер, ал 160
мыңы арабтар. ... ... ... ел конституциясы жоқ. Оны әр кезде
шыққан заң актілері алмастырады. Мемлекет парламенттік республика, ... ... ... ... ... заң ... ... кеңесі, жоғарғы
атқарушы орган премьер-министр, басқаратын үкімет болып табылады. Үкімет
кеңеске бағынса, сот билігі тәуелсіз. Ресми тілі ... және араб ... ... иуда, мұсылмандар мен христиандар да көп. Ақша бірлігі
шекель. ... ... ... ... Ел аумағы әкімнің жағынан
дискриттерге, яғни округтарға бөлінеді.
Израиль мемлекетінің қалыптасуы жылдары ... араб ... ... ... Египетте билік басыла келген Г.А.Насер бастаған ұлттык
патриоттық үкімет 1856жылы Израилдік кемелер үшін Сугу каналын ... ... ... ... ... ... ... жолы Тиран бұғаздарына
экономикалық блокада қойды. Сирия-Израиль шекарасындағы жағдай ... ... ... ... ... және иорданиялық ортақ командованиенің құрылғанын
жариялады.
Англия мен Франция да Сугу ... ... өз ... ... 1956 жылы ... ... ... Израиль Біріккен күштері бүкіл
Синай түбегін басып алды. Алайда олар КСРО және АҚШ ... өз ... және ... ... ... мен Тиран бұғаздары блокададағы
жағдайды ... ал ... 1967 жылы ... ... Моше Даян ... ол ... ... Израиль араб елдеріне шабуылды бастады. ... алты ... ... таяу ... ... өзгертіп жіберді. Израиль Синай
түбегін, Газа секторын, ... ... ... ... ... ... алып, территориясынтөрт есеге дейінкеңейтті. Иерусалимді ... ... ... ... астанасы деп жариялады.
1973 жылы қазақ айында Египеттік Синай түбегіне ол Сириялық әскерлер
Голон қыратына ... ... Үш ... ... ... ... жауды
қайтарып шығуға көшті. Бірнеше келісімдерге қол қойылғаннан кейін Израиль
басып ... ... шегі іді. 1973 жылы ... Израиль үшін бір
жылдық жалпы өнім құны мен оң мың адам ... тең ... ... ... М.Даян, Абба Әбан жеңіп шықты атақты саясаткерлер артта
қалды. Ал 1977 жылы Еңбек партиясы отыз жылда алғаш рет ... ... ... жылы ... президенті Ануар Садат Иерусалимге келіп, Израиль мен
Египет арасындағы келісімге үш ел басшыларының кездесуіне ... ... ... қол ... ... сәйкес Израиль 1988 жылдың сәуір айында Синай
түбегінен әскерін алып кетті және екі ел арасындағы шекара мойындалды. [73]
Израилдің ... ... ... ... оның ... жауы Палестинаны
азат ету ұйымы болып табылды. НАҰ әскери құрылымы 1970 жылы ... ... жылы ... ... ... кірді. Израиль үкіметі аптаға бастаған
соғыс жылға созылды. Соғысқа қарсы ереуілдер 1982-1984 жылдары ... ... ... ... және оның ... 1983 жылы ... айында Изарилге
Шамир келді.[74]
1985 жылдың маусымында Ливаннан әскер шығарылды. 1987 жылдан ... ... ... ... ... шығып, тәуелсіз Палестина
мемлекетін құруды талап етті. 1992 ... ... ... ... ... рет араб ... ... түрде келісімдер жасады.
Сондай-ақ Палестиналықтар Газа мен Иериханда автономиясына иеленді.
Сирия-Израиль келіссөздері қазіргі таңда әлі ... 1996 жылы ... ... ... ... ... Исемон Пересті жеңіп
алдыңғы үкімет басшысы Ицхак Робинің ... ... Ол ... ... мен Иерусалимнің бөліруіне Голон қиратынан Израиль
әскерінің ... жоқ деп ... ... ... ол да Ясер ... ... баруға мәжбүр болды.
1988 жылы АҚШ бастамасы мен келісім жасалды. ... ... ... 13 % ... әкетуге міндеттелді. Осылайша Палестиналық
әкімшілк 10% территориясын қайтаруға мүмкіншілік алды. Қазіргі таңда ... ... ... байланысты екі ел арасындағы байланыс бәсеңделді.
Дегенмен Изариль-Палестина арасындағы жер дауы мен діни мәселе ... жоқ. ... ... ... ... мен ... ... орналасуы АҚШ үшін де тиымды. Сондықтанда Таяу Шығыста өз мүддесін
артыруды көздеген АҚШ әрқашан да ... ... Араб ... ... көмек көрсетіп келеді.[75]
Бұл мәселені нақтырақ ашу үшін Израиль мемлекетінің әлеуметтік-
экономикалық даму ... ... ... ... ... мемлекеті
сипатына қарай Ұлттық Еврей мемлекеті болып есептеледі. Кез-келген еврей
бұл елге келгенде автономды түрде азаматтығын ... Оны КСРО ... ... ... ... Себебі КСРО ыдырағаннан соң елдің ... ... ... кейе ... Және ... ... ... беріліп, кенінен олар толығымен Израиль азаматтығын алған
болатын. Израиль мемлекегі ... ... ... төрт айда елу мын
еврей, 1958 жылыдың соңына қарай 687000 ... ... ... Олардың
барлығына АҚШ тарапынан көмек берілді. Бұл процесс күні ... ... ... ... 50 ... жуық ... ... жүрді. Израиль
халкының 20-25 % КСРО-дан келгендер болып табылады. 1962 жылы АҚШ ... ... және ... көмек беру және ... ... ... ... кешендер дамыған. Ол жыл сайын бюджеттің
70% және ... 30% ... ... ... ... 1997 ... ... күштерінің саны 110 мың әскерге жеткен. Күшті әскери-
онеркәсйітік ... ... ... ... ... ... электрондык өнеркәспті дамытты, мелекеттің валюталык
корын көбейтті.
1990 жылдары Израиль экономикасы дамыды. 1990-1996 жылдары аралығында
ЖҰО-35%-ке өсіп, 71,2 млрд. АҚШ ... ... ... жан басына шакканда
13650 доллар болды.[77].
Израиль бұл жетістіктерге ішкі және сыртқы жағдайлар арқасында ... ... ... ... ... 600 мың ... көшіп келді.
Бұл халық еврей көрсеткішін 12 %-ке көбейтті және ішкі рыноктың дамуына ... ... Елге ... кадрлардың келуімен катар. олар түрлі
саланың ... әсер етті және Араб ... ... блокаданың бейбіт
жолымен шешуге итермеледі. Қорғаныс саласы 9% -ке ... ... ... ... бар АҚШ жыл ... 3 млрд доллар қайтармас ақша береді.
Израиль теңіз жағалауында, таулы қыратта ... ... ... ... біз ... ... ел
катарына жаткызамыз. 1995 жылғы 70 млрд доллар шамасындағы табыс, әр адамға
шаққанда жылдық табыс 144 мың ... ... ... дамыған Израиль
экономикасы негізінен сырттан АҚШ пен Еуропа елдері тарапынан ... ... ... ... ... 15%-тен астамы жұмсалады. 1993
жылы ТМД елдеріне жалпы алғанда 800 мынннан астам еврей қоныс ... ... ... 21%, ауыл шаруашылыкта 3 %. Елде медицина,
электроника байланыс құралдары, компьютерлер шығару жақсы дамыған.
Негізгі сауда серіктестіктері АҚШ пен ... ... ... Израиль
сыртка қару жарақ сататын әлемдегі он ел ішіне кіреді. ... ... ... ... және сауда экономикасының 1992-1999 жылдар
аралығында 188 мың доллар инвестиция алыс-берісі жасалды.
Бұл процесстерді ... ... ... ... ... ... ... Таяу Шығыста не үшін жағдай шешілмей келеді деген сұраққа
жауап іздей ... ... ... ... ой елегінен
өткізейік.
XX ғасырдың басында Палестина Осмін ипериясының қол ... ... ... артта қалған аграрлы мемлекет деңгейінде еді. Араб
шаруалары помещик ... ... ... келетін. Олар жер иеленушіге
өнімнің 5% төлеп отырған. Палестина өнеркәсібі кішігірім кәсіп орындарынан
кұрылған. Елде ... пен ... ... [78].
Палестинада май даярлау саласы дамыған. Қолөнершілерден өнеркәсіпте
жұмыс істейтін халық 10%-ті ғана құрайды. Өнеркәсібі әлсіз дамыған ... ... ... әсер ... Сондықтанда елдің сауда
байланыстар нышаны қазіргі таңда бір жақтан ... ... ... ... ... ғасырдың аралығында сионизм Палестина үшін ... ... ... ... ... ... ... саясатқа
айналды. Сионистер жалпы өмір сүру идеясын қолдады және еврейлер ата-бабаны
таныта жеңілуі керек ... тек қана осы ... ... мәселесі шешіледі
деп шешкен сионистер Палестинаны бүкіл еврейлердің ұлттық және рух ... деп ... Олар ... ... жері деп атады. Бұл
ағым ұлтшылдық идеяны ... ... ... Араб ... ... ... ... мойындамады.
Сионистер лидерлеріне Палестинаны отарлау идеясын іске асыру үшін
Еуропалық мемлекеттердің қолдауы қажет юлды. ... ... олар ... ... ... көп ... ... қолдауын табу жолдарын іздестіре
бастады. Өйткені Палестина Согу ... өтер ... ... ... ... болатын. Сионистер өздерінің
конгрестерінде Бүкіл әлемдік сионистер ұйымы құрылғаны жөнінде ... ВСО ... ... ... ... ... ... кәсіп
орындарын құрды. Оларға Еврей Ұлттық банкі және Еврей Ұлттық фонды қаржылай
көмек көрсеткен еді. ... ... ... ... процесстері іс-жүзіне асыра бастады. Нәтижеде Палестинада
сионистердің иеліктері ... ... ... ... ... ... ... қолдауын табуға қол
жеткізді. Ол Англияның сыртқы істер минстрі Бальфурдың ... еді. ... ... ... Британ үкіметі германияға қарсы
АҚШ пен Ресейдің де ... ... ... тырысты. Араб халықтарын
тыныштандыру үшін Англия, Франция 1918 жылы ... ... ... ( лар ... Сирия, Ирак халықтарының ұлттық кұқықтарын
қолдауға уәде ... ... ол тек ... түрде болды. 1919 жылы Франция
Англияның, Сирияны Францияға берудегі келісім орнына Палестинадағы ағылшын
билігін қолдады. 1920 ... ... ... ... Жоғарғы Кеңесі Англияға Палестинаның мандатын берді. 1923
жылы мандат ресми түрде ... ... ... экономикасында маңызды
ұстанымдарын алды. Англия еврей капиталдарының Палестина енуіне қолдау
көрсетті [80].
Еврей агенттігі эммиграциялық ... ... ... ... ... ... атқындықты берді. Сионистік ұйымдарға
концессия ... ... ... ұйым Палестинаны электрондық
корпорациясы, ... өз ... ... ... ... қатар Палестинада еврей Ұлттық Кеңесі құрылды. Ол Палестинадағы
еврей хақына салық жинаумен айналысты. ... ... ... еврей әскери-
хогана құрылды. Нәтижеде еврей эммиграциясы арта бастады.
Англияның көмегімен еврей ... жер ... өз ... оданда
көбейтті. 20-30 жылдары өнделетін жердің жартысы қауымның иелігінде
болатын. Осы жағдай сионистік ... жер ... ... ... ... мәселені жою үшін ағылшындар заң шығарылды. Ол бойынша қауымнан шыкқан
әр феллахқа жер беруді мшдеттелінді, ... ... ... ... ... ... Палестина феллахтардың жерсіз калуы одан сайын
күшее түсті. Осылайша ағылшын саясаты Таяу ... ... ... ... Тек ... емес ... ... сионистерге қарсы өз
сионистердің эммиграциялары Палестинаға келіп, ауыр әлеуметтік жағдайға
түсті. ... ... араб ... ... ... қарсы күреске шықты.
Бірінші дүниежүзілік аяқталысымен Араб Ұлттық қозғалысы ұйымдасқан
сипат ала бастады. Оның ... ... Араб ... ... ... отаршылығына қарсылық 1921 жылы Яффатта болған көтіріліс
болды. Көтеріліс екі ... ... 20 ... ... қозғалыстың
басшылары сионистердің сажатын тоқтатып, мемлекетке тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... жоғарғы шыңы
1921жылы болып өтті. Осы ... ішкі ... ... құрт ... ... өз іс-әрекеттерін одан әрі күшейттіре тұсірді. Көтерілістің
себебі 1928 жылы араб және еврей дін ... ... дуал ... ... осы ... ... діни орталығы деп есептеді. Ағылшын үкіметі
сионистерді қолдады[81].
Еврейлер мен арабтардың арасында қақтығыстар басталды. Иерусалимде
халық көтеріліс ... ... Бұл ... ... да ... ... орталықтандырылған басшылары болмады. Сондықтан өз ... ... ... ... 20-30 ... ... ... күшейді және
көтеріліс анти сионистік және антиотаршылдық сипатқа иеленді.
1993 жылы ... ... бірі ... Ол барлық қалаларға
жайылды. Алайда АПК қаруының әлсіздігімен басқару орталығының болмауы мен
көтеріліс өз ... тағы да жете ... ... ... ... күш алуы Палестинада жағдайды
мүлдем қиындата тұсірді. Ең маңыздысы 1935 жылы Хайфыдағы көтеріліс ... ... ... дін басы ... ... ... және
Плаестинадағы көтерілістергі маңызды әсерін тигізді. 1936жылы П.Лорд Пилдің
басшылығымен тергеу комиссиясы жұмысын бастады. Алайда жоғарғы комитеті бұл
комиссиямен келіссөздер ... және ... ... мемлекеттеріне
бөлуді ұсынды. Бірақ ұсыныс халыктың наразылығын одан ... ... жылы ВАК ... ... ... Көтерілістің екінші сатысы
басталды. Егер ... ... ... антисионистік сипатта болса енді
халық Палестинаның тәуелсіздігі үшін күресті бастады. Күрес ... ... ... ... ... ... ... отарлау саясатын азда
болса қысқартуға мәжбүр болды. Олар соғыс кезінде өздерінің әскери ... ... 1939 ... ... ... екінші дүниежүзілік соғыстан кейінде еврейлерді ... ... ... Араб Комитетін құрды. Бұл комитет бүкіл
еврейлерді Палестинада сионистер әскери кезеңді ... ... ... позициясын күшейтіруге тырысты. Палестинаның мұнай құбырын
жүргізуде концессия ... ... АҚШ ... ... ... қолдады. Американ басшы іары еврей ... ... сол ... ... ... ... 1945 жылы Т.Трумэн ағымын ... жүз ... ... ... ... ... Англия бұны қабылдап
Палестинаға әскери жіберді. Бұл жағдай сионистердің ... ... жылы ... ... ... жасады. Ағылшын үкіметі біріккен
ағылшын-американ комиссиясы құруды ұсынды. Т.Трумэн ұсынысты қабылдады ... ... ... 1947 жылы БҰҰ талқыланды және екі вариантты шешім
берді:
1 .Палестинада екі ... ... ... құру;
2. Палестинаны бейтарап демократиялық ;еврей-араб мемлекетін құру;
Нәтижеде екі мемлекетті де құру ... ... ... ... ... ... 56 % ... территориясы берілді,
араб мемлекетіне 43% үлес қана тиді. ... ... ... ... айналды. Бұған байланысты арабтар қарсы шықты. Ал сионистер
бұл шешімді қабылдады. Себебі олар арабтардың территориялық үлесін тартып
алғысы ... және ... ... ... ... ... ... қарумен
тартып алуға кірісті. Аарабтар құқығына ұшырай бастады. Күні бүгінге дейін
бұл саясат жалғасып шешімін талқан жоқ.
1947 жылы сионистер бастаған ... араб ... ... ... отрядтары құрылды. Орталықтандырылған басшылық бөлімде құрылды. Ол
сәтсіз аяқталды. 1947 жылы Палестинаға келген Абд ... ... ... ... ... ... жылы ол ... болды. Нәтижеде
Палестина жерінде 1948 жылдың 14 мамыр айында Израиль мемлекеті құрылды.
Екінші ... ... ... ... АҚШ өз ... ... Кейде Израилді АҚШ-тың 51-ші штатыдеп атайды.Сондықтанда
АҚШ-Изариль-Палестина ара-катынастарының қалыптасуы мен дамуын бір ... ... ... ... ... алу ... күреске көмектеспегінін
ұмытпауымыз жөн. Дегенменде соғыстан кейінгі жылдары, ... ... ... АҚШ ... ... ... көрсету саясатын нақты ұстана
бастады.
«Қырғи-қабақ» соғысы жылдарында АҚШ әр ... Таяу ... ... ... әлек ... ... ... үкіметінің Суэц
дағдарысын араласуы да жәйдан-жәй оқиға емес еді[83].
Демократ-президенттері Джәнеон мен Кеннидидің Таяу Шығыстағы ... ... ... ... АҚШ тағы ... ... ... еврейлердің дауысы маңызды болған тәрізді. АҚШ-тағы еврейлердің
басым бөлігі демократиялық бағытты ұстанған болатын және конгрестегі ... ... ... ... ... жылғы алты күндік соғыс АҚШ-Израиль арасындағы байланыстарда
бетбұрысты кезең болып есептеледі. ... елін КСРО ... ... ... саны ... және ... ... бойынша баста
Египет Синай аралдары мен Газа аймағынан айрылды, ... ... ... ... Голлан аймағынан айрылған болатын. Нәтижеде
антиизраилдің пропаганда да өзгере ... ... ... үғымының
орнына «оккупацияға ұшыраған жер» деген терминологиялық үғым пайда болды.
Израиль мәселені шешуге кірісті, ал арабтар болса ... ... «Үш ... деген декларацияны қабылдады. «Израилге-бейбіт өмір жоқ» деген ұрандар
кеңінен ... ... араб ... Израилді мемлекет ретінде мойындамау
мәселесі көтерілген болатын[84].
Египет президенті Насер Израилдің пайда болуын ... мен ... ... ... ... ... дер білді. Алайда қараша 1967
жылы БҰҰ-ның қауіпсіздік комитеті жаңа ... ... Ол ... ... ... деген идея көтерілген болатын. Яғни Израиль ... ... ... ... жаулап алған жерлерді қайтарып береді, ал
арабтар Израиль мемлекетін мойындайды. Деген ұғыммен қабылданған ... ... жер» ... ... ... ... ... енеді. Бұл мәселені Никсоннан бастап Кенниди басқару жылдарына
дейін АҚШ біркелкі шешуге ... ... ... АҚШ ... ... пайдалануын екі елге бейбіт өмір сайлауменен сипаттауға болмайды,
себебі Израиль-Палестина қақтығыстарының аяқталуы АҚШ-тың Таяу ... ... ... және ... сату рыногына айрылады.
Сондықтанда күні бүгінге ... АҚШ осы ... бас ... ... ... Израиль арасындағы байланыстарының арасына жылу
серпінді жаюды АҚШ ... ... ... ғана ... ... Оның ... Кэмп-Девид келісімі жасалған еді. Ол бойынша
Израиль ... ... ... қайтарып берді және тарихта алғаш рет Араб
елі мен ... ... ... жасады. Алайда 1980 жылғы ... ... ... «көз ... ... картер
кандидатурасына басым көпшіл еврейлер дауысын бермеді. Олар ... ... ... ... Рейган басқару жылдарында Израилдің соғыс ... ... ... ... Иракқа деген ауа үстіндегі ядролық электростанция
бомбандировкасы АҚШ үкіметінің қарсылығын тудырды. Бұл мәселе БҰҰ-ның
кезектегі жиналысында ... ... ... еді және АҚШ-Израиль арасындағы
байланыстарға кері ... ... ... ... ... үкіметі әрқашанда Израилді БҰҰ
жиналыстарында қолдайтын. Сол жылдардағы елшілік ... ... ... ... жан ... ... ... кезектегі жиналыстарында
қолдайтын.
Президент-республикандық Дж.Буш пен АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Джеймс
Бейкер Израиль-Палестина ара-қатынастарын ... ... ... ... және ... ... ... қайтару
саясатын бастаған болатын. Буш пен Бейкер Израиль үкіметіне КСРО-дан жер
аударғандарға тұрғын үй ... ... ... ... жасаған. Сондықтан Буш Израилден «жерге бейбітшілк» формуланы
ұстануды талап етті. Дегенменде бұл саяси ағым іс-жүзіне аспады[86].
Израиль мен ... ... ... ... үшін ... ... ... Клинтон жалғастырды. Ол Шимон Перес үкіметін
Палестина үкіметінің құрылуына шақырды. Тарихты алғаш рет бір ... ... олар ... либералдар деп атайды/ Изариль шекарасында
«Палестина автономиясын жақтаушылар» террористік ұйымның пайда болуына әсер
етті.
ҚОРЫТЫНДЫ
АҚШ империализмінің өткен тарихы мен қазіргі тандағы ... ... ... күш ... ең ... ... күш көрсету теориясы ... ... ... ... күш ... оны ... және жанамалап қолдану, қоқан-лоққы жасаумен ол күшті көрсету,
әскери күшке иек арту АҚШ ... ... ... және ... құралы болып
келеді. Қазіргі халықаралық қатынастардағы Вашингтонның үздіксіз ұстанып
отырған бағыты ... ... ... ... мен ... ... ... күмән жоқ.
Американ күш көрсету саясатының «бейбіт» жақтарынан ... ... ... мен ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар «дағдылы» халықаралық жағдайдарда
да көрінеді. Бұл әтсе де Вашингтон ... ... ... және ... өзінің әскери қуатын ашықтан-ашық іске қосады деген сөз емес.
Бірақ: -Біріншіден, оның сыртқы ... ... ... ... ... идеялық-насихаттық және басқа да «бейбіт»
құралдарының көмегімен ғана ... ... ... ... қару ... жанталас қаруланудан бастап, әдеттегі қарулы күштерді-флотты, авиация
мен әскерді жергілікті ... ... және ... ... мен
стратегтерінің есептері бойынша, АҚШ-тың қалған дүниеге қажетті ықпал
жасауын ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір түрде осы міндетті түрде нығайтылып
отырады.
-Екіншіден, АҚШ-тың ... ... ... ... дағдылы немесе жартылай әскери және т.с. қарулы күштер мен қару-
жарақтарды тікелей немесе жанама, ашық немесе жасырын, ... ... және ... ... ... ... кең және тұракты
практикасына айналғаны сонша, әскери күш тек ... ғана ... ... таза сан ... ... империализмінің ғаламдық саясатының
негізгі құралына айналғаны ... ... ... әскери күшінің басымдылығына авантюристік иек ... ... ... ... және үстемдік саясатты жүргізуге
өзін құқылымын деп есептейді. Оны соңғы он жыл ... ... ... ... болады. Американ империалистері, айналып келгенде
тағы да ең алдымен өздерінің ... ... арқа ... және ... ... жағдай берілуіне күш салуда және өзі қалағанының бәрін, ал
қалғандары АҚШ үшін ... ... ғана ... ... іс жүзінде «екі
ұдайстандар», «іс -әрекет ережесін» талап етуден ... ... ... теориясы мен практикасы-Вашингтонның жаһандағы
көптеген доктриналары мен іс-әрекетінің, Подстам ... ... ... және БҰҰ-ны Американ мемлекеттері ... ... ... ... мен ... ... оның өзі ... менсінбей қарауының негізі көзі болып келеді.
Әскери куатқа әлдеқашаннан бері иек артудан бас ... ... ... ... ... ... және ... туралы, ұлттык
саясаттың қарулы ретінде күш қолданудан бас тарту туралы кез-келген дерлік
келсімді жасасудан немесе орындаудан жалтарып ... ... ... ... ... мен ... ... деп санап, американ
империалистері тоқтаусыз, барған ... ... ... ... ... ... кез-келген сәтте қандай бақылаудан болса да шығып кету
қатері бар жанталаса қарулануды «жаппай қырып-жоятын ... ... ... ... мен ... жасауды өрістете түсті; Ал басқа елдерге айып
тағып отыр.
Ең алдымен бұрыңғы КСРО-ның қорғаныс қуаты ... ... ... мен ... ... өсуінің, ол күштен саяси,
психологиялық және экономикалық «қайтарымының» ... бұл ... ... ... ... топтары күшті жеделдетіп арттыру үшін
ғылыми-техникалық прцесстің соңғы жетістіктерінен бастап, өзінің әр түрлі
одақтастарының ең алдымен НАТО-дағы ... ... ... ... іздестіріп жанталасуда. Олар сондай-ақ қазірдің өзінде жинақталған
орасан зор ... ... ... ... ... жаңа ... ... және АҚШ-тың өзі үшін қауіпті неғүрлым аз-әдістерін табуға жанталас
ұмтылуда. «жарияланған соғыстар» жүргізіп, «шектеулі ядролық» және басқада
соғыстар ... ... ... ... ... прогреске, адамзаттың
социализммен бейбітшілкке ұмтылуына көнгісі келмей, күшейген «күш ... ... ... сәт өзі ... тапқан терроризм ағымымен
күресуде. Сол бағытты ... ... ... әр ... өз ... ... қоқан-лоққысын көрсетуде. Ал американ империалистері болса күш
көрсету саясатының догмаларына ... ... ... ... халықаралық
қатын істарды «күшею жолындағы және ең ... ітір қалу ... ... келеді. Бір жағынан ел тағдырын шешіп беретін төреші
рөлін ойнаса, екінші жағынан дамыған және ... ... ... саяси
және экономикалық өзара катынастарды бейбіт қатар өмір сүру, тең ... ... және ... ... ... ... да ... таңда АҚШ үкіметінің басты мақсаты ... ... ... ... жолдарын іздестіріп, «үшінші дәрежелі» елдерге жаңа
отаршылдық позициялары мен американ монополияларының мүдделері құтқарудың
мәселелерін қарастыруда. АҚШ-тың ... ... ... ... із
жанталаса қарулануды монополиялардың үстеме пайдасының көзі және қалған
мемлекеттерге ықпал ... ... ... деп ... Олар ... бір жағынан, американ экономикасының, ғылыми мен техникасының "
дем берушісі", екінші жағынан, өз қарсыластарын «қалжыратудың» ... үміт ... ... ... ... және ... ... қимылдай отырып, әлеуметтік құрылысы әр түрлі ... ... ... ... өмір сүру ... ... ... ұлт-азаттығы, бейбітшілік пен прогрессс күштері оның тарапынан
туып отырған соғыс қатерін бір сәтке де естен шығармайды.
Мынаны ... ... ... ең ... реализмге бейім немесе
амалсыздан бейім болған, күштің «бейбіт» ... ... ... ... және т.б. ... әр түрлі келісімдерге келген президенттері мен
үкіметтерінің өзі де ... ... ... ... ... ... қарсыластарынан әскери басымдыққа жетуге, ол басымдықты «ұтымды»
пайдаланудың белгілі бір ... ... және т.б. ... ... ... ... орталық барлау басқармасының ... ... ... ... ... ... ... әскери күш қолдануының әрқайсысы басқа мемлекеттер мен ... ... аса ... ... ал кейде АҚШ-тың өзінде ... ... ... ... ... ... жағдайдарда АҚШ әскери
дуатының "түғырыққа тірелген жағдайға" тап болуы ... ... ... мақсаттарға жетуге толық немесе едәуір дәрежеде дәрменсіз болып
шығып отырғаны кезейсоқ емес.
Вашингтон халықаралық ... мен ... ... ұлттық
қауіпсіздігі мен тұрақтылығының едәуір нұқсан ... ... ішкі және ... ... ... ... ... ол душар болған көптеген дағдарыстардың шиеленісуі, дүниежүізілік
капиталистік өндірісте АҚШ үлесінің құлдырауы ... ... ... ... жұмыссыздықтың, ақшаның құнсыздануының және т.б.
жәйттарының Вашингтонның өзінің ғаламдық терроризмге қарсы саясатының басты
және ... ... ... көбінесе әскери күшке жүгінуінің әбден айқын
салдары болды.
Солай бола тұрса да Вашингтонның бірде-бір ... күш ... ... ... ... ... сайын пәрменділігі азайып, АҚШ-
тың өзі үшін қауіпті ... ... ... емес және ... имериализмі мәнінің өзі, әскери-өнеркәсіптік комплекстің ұлттық
шеңберден тыс корпарациялардың билеп-төстеушілері, ... ... ... және ... ... кедергі жасауда.
Американ қоғамы мен саясатында агрессиялық-реакциялық сипат ... ... ... да, елге ... ... құмар авантиюристік топтар
басшылық етіп отырса да олар ... ... ... ... ... ... ... қоғам дамуының объективті заңдылықтарына ... ... және ... алмайтыйын, адамзаттың баянды бейбітшілікке, прогресс
пен әлеуметтік әділдік шыңдарына ... ... ... ... ... мен ... ... дәлелдеп отыр.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. Под. Ред. А.М.Родригеса,
и М.В.Пономарева, II том, М., Владос, 2001, ... Н.С. ... ... Сувереный Казахстан на
рубеже тысячилетий. Астана, 2001.
Мельников Ю.М. Күш және қауқарсыздық: Вашингтонның сыртқы саясаты,
Қазақстан баспасы, 1986, 11б.
Уткин. А.И. Американская стратегия для XXI ... М., 2000, С ... А., Билл ... М., 1993. ... В.В. ... в Американской истории. М., 2005. С. 14.
США должны продолжать следовать своим курсом в ... и ... ... ... К. ... война. Континент, 2003.
10. «Тһе Wаsһіngtоn Ргоfile» агенттігінің материалдары. һttр ... һttр //www. ... ... ... ... зерттеулері.
12. Акимбеков С. Вечный Афганский вопрос. Континент. 3 ақпан 2004.
13. Пастухов Е. ... ... ... ... Континент 25 қаңтар2005.
14. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы., Алматы 2002, 200-
223б.
15. Иватова Л. Казахстанско-американские ... в ... ... и ... ... ... Евразийское сообщество,
2 қаңтар 1999.
16. Намазбаев Д. «Большая игра» США на Кавказе и Центральной Азии, Cаясат,
№11-2003.
17. Быков П. Изо всех сил // ... 2002, №11, ... ... ... Н.Ә. За ... ... без ... и давления //
Казахстанская правда. 1999, 4 декабря.
20. Назарбаев .Ә.Н. Сындарлы он жыл, Атамұра 2003, ... ... К.Ж. Под ... ... ... 1997, 26 с.
22. Тоқаев К.К. Дипломатия Республики Казахстан, Алматы. ... ... К.К. ... ... ... ... в ... Алматы, 2000, 56-586.
24. Закон об образовании республики Казахстан // Казахстанская ... ... Л.М. США во ... ... Республики Казахстан, Алматы 1999.
26. Иватова Л.М. Казахстан-США. Политика сотрудничество в сфере образования
// Евразийское сообщество, ... ... ... Казахстанско-американское совместное заявление о мире, безопасности и
нераспросранении. Вашингтон, 20 марта, 1995 г. Сборник ... ... ... Т. I. /Под общ. Ред. ... ... САК, ... Қыдырбекұлы Д.Б. Роль США в мировой политике: Влияние на Казахстан,
Алматы, ... ... ... ... и ... программы в Казахстане /фнансирование,
техническая помощь, консалтинг и обучение/ Часть I, Алматы 2002.
30. Меморандум о взаимопонимании ... ... РК и США. ... мая 1992., ... ... ... РК. 1994, №2.
31. Абишев.А. Стратегическое партнерство // МН-новости недели, №51. С.7.
32 ... На ... XXI ... ... 1996, ... ... За ... партнерство без диктата и давления
Казахстанская правда. 1999, 4 декабря.
Цой. Л. // Панорама. 1997, 21 ноябрь.
Разумов. Я. Панорама. 1997, 19 ... и ... ... ... в ... ... 2002.
Г.Б.Хан, Л.С.Суворов, Г.Б. Рахманова. Внешняя политика Республики
Казахстан, Алматы, ... ... ... ... в ... следующего столетия //
Казахстанская правда. 1999. 6 мая.
Уткин.А. США в мре XXI века // ... ... 2000, №6. С. ... Изо всех сил // ... 2002, №11, С. ... международные отношения. М., 2000, С.290.
Уткин.А. После будущей битвы. // Свободная мысль, №5, С.8.
Кошкаров.А. ... ... // ... 2003, ... С. ... Лишь бы не было ... // ... 3 февраля, 2004.
Акимбеков. С. Вечный Афганский вопрос // Континент, 3 февраля, 2004.
АҚШ-тың Қазақстан Республикасындағы елшісі У.Кортнидің сұхбаты. //
Панорама. 1995, №26, ... Райс ... в Риме ... ... ... ... Странная война. // Континент, 3 февраля, 2004.
Пастухов.Е. От ... до ... // ... 8 ... ... В ... апокалипсиса. // Континент, 8 июнь, 2004.
Абдулин.Б., Пастухов.Е., ... ... // ... июля ... ... ... ... землb // Континент 8 июля 2004.
Умнов.А. Афганский перекресток. // Континент, 15 июля, ... США и ... ... Ирак под ... ... ... наемные воины в Ираке. // www.ieft.ru.
Муташев:С. Боже, Храни Америкау. //Континент, 8 ... ... ... ... ... ... института стратегических
исследований при Президенте РК. Политик США в отношении Ирака.
Пастухов.Е. Ошибка Резидента. // Континент, 8 июня ... ... ... // Континент, 8 июля 2004.
Сыроежкин. К. Голос войны. // Континен:, 8 июля ... ... в ... ... ... и ... ... //Континент,
8 июля 2004.
Лаумулин.М. Межу альянсом и континентальной ... ... 8 ... ... ... ... из ... Континент, 8 июля 2004.
Сергиенко.В. Война после войны. // Континент, 8 июля 2004.
Аязбеков.С. Война в Ираке и ... ... ... ... ... №5, ... ... и военно-политические последствия военной
операции в США в Ираке. // Саясат, №5, 2003.
ЧеботаревА. Казахстан: уроки войны США с Ираком. ... №5, ... ... на родине Саддама. //Саясат, №5, 2003.
Пастухов.Е. Зигзаги Иракской демократии. // Саясат, №7, 2003.
Пастухов.Е. Иракский тупик. // Саясат, №5, ... США и ... ... тридцать лет умиротворения. // но материалам «Тһе
Wаsһіngtоn Ргоfile» агенттігінің материалдары. һttр //www.mаі1.ru
сонда.
Кондолина Райс обсудит в Риме проблемы Ближного Востока. Newsinfo
08.02.2005.
сонда.
Новейшая ... ... Азии и ... XX век. М., 2001. ... ... 1950, 2 декабря.
Иванян.Э. Рональд Рейган: хроника жизни и времени., М. 1991.
Маныкин.А. История двухпартийной системы США. М., ... От Дж. ... до Дж ... Белый дом и пресса. М.1991.
Маныкин.А. Эра демократов: партийная перегруппировка в США. М.1991.
Мельвиль.А.Ю. США: сдвиг вправо?. М. 1986.
Президент США дж. Бау. ... к ... М. ... Лавка древностей. // Континент, 8 июля 2004.
США должны продолжать следовать своим курсом в Афганистане и Ираке. Время
новестей, ... М., Күш және ... ... ... ... баспасы, 1986.
Пастухов.Е. От заката до рассвета. // Континент, 8 июля 2004.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ядролық дәуірдегі геосаясат»5 бет
АҚШ-тың ішкі жағдайы және “жаңа бағыт”36 бет
Бұқаралық коммуникация және оның саяси ықпалы. Коммуникация түсінігі5 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру71 бет
Банктегі қоғаммен байланыс бөлімі77 бет
Банктердің нарықтық экономикадағы ролі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь