"Азаматтық іс жүргізу" пәнінен дәрістер


1 .Азаматтық іс жүргізу куқығының ұғымы.
I Азамапгык іс жүргізу және оның сатылары.
2.Азаматтык. іс жүргізу кұқығы мен жүйесі.
З.Азаматтык іс жүргізу кұкығының міндеттері мен принциптері.
2.Ведомствалық бағыныстылық және соттылық.
І.Ведомствалык бағыныстылыктың түсішгі мен түрлері. 2.Соттылыкгың түсінігі мен түрлері. З.істі бір соттың жүргізуінен алып баскдсына беру. З.Соттың кұрамы, кдрсылық білдіру.
І.Соттьщ құрамы.
2.Судьяға, прокурорға, сараишыға, маманға қарсылық білдіру үшін
негіздер.
4.1ске кэтысушы тұлғалар.
1 .Іске кэтысушы түғалардьщ түсінігі мен кұрамы.
2.Азаматтық іс жүргізудегі кұқық кдбілеттілік және әрекет
кабілеттілік.
З.Тараптар. .4.Үшінші жақтар.
З.Прокурордың сот ісін жүргізуге катысуы.
б.Мемлекеттік баскдру органдарыньщ сот ісін жүргізуге катысуы.
5.Сотта өкілдік етл'.
1. Өкілдіктің түсінігі мен түрлері.
2.0кілдщ өкілеттігі.
З.Окіл бола алмайтын түлғалар.
б.Дәлелдемелер мен дәлелдеу.
І.Дәлелдемелер мен дәлелдеудщ түсшігі мен мақсаты.
2.Дәлелдеуден босату негіздері.
З.Дәлелдемелерді сыньштау мен бағалау.
4.дәледдемелердің жеке түрлері.
7.1с жүргізу мерзімдері.
І.іс жүргізу мерзімдерінің түсінігі мен түрлері.
2.1с жүргізу мерзімдерін есептеу.
З.іс жүргізу мерзімдерін ұзарту, тоқгату және кдлпына кслтіру,
4.Азаматтық істерді дайындау мен оларды караудың мерзімдері.
8.Талап.
І.Талап түсіңігі мен оның элементтері.
2.Талаптын түрлері мен мазмүны.
З.Талап кою құқығы.
4.Карсы талап.
9.Сот шығындары мен сот айыппүлы.
І.Сот шьнъіщщрының түсінігі.
2.Мемлекеттік баж.
З.істі караудан туындайтын шьнындар.
Пайдаланылған әдебиетттер
"Азаматтық іс жүргізу" пәні жоғарғы заң оқу орындарының оқу жоспары бойынша негізгі пәндердің бірі болып табылады.
Азаматтық іс жүргізу кұқық білімдердің аясындағы іргелі ғылымдар
қатарына жатады. Ол азаматтық істер бойында сот төрелігін жүзеге асыру кезінде сотпен іс жүргізуге қатысушылар арасында туындайтын қоғамдық қатынастарды және - азаматтар мен ұйымдардың субъективтік құқықтары мен бостаңдықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғаудың тәртібін белгілейтін нормаларды зерделейді. Республикадағы құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасына сәйкес қабылданған жаңа азаматтық іс жүргізу заңы азаматтық іс жүргізудің көптеген институттарын реттеуде елеулі өзгерістер енгізді. Соттың ведомствалық бағыныстылығына конститутциялық әкімшілік, қаржылық жер құқықтық қатынастарынан және қоршаған ортаны қорғаумен байланысты қатынастардан туындайтын істер және тағы баска істер жатқызылған. Азаматтық сот ісін жүргізу қағидалары, іс жүргізу түрлері, азаматтық іс жүргізудің сатылары, жекелеген іс жүргізу санаттары жаңадан регламентациялаяған. "Азаматтық іс жүргізу" курсын оқытудың мақсаты-азаматтық істер бойышла сот әділдігін жүзеге асыру аясында студенттерде процессуалдық білімді қалыптастыру, субъективтік құқықтарды қорғаудың әртүрлі нысанасын реттейтін құқық нормаларын, атап айтқанда, соттардың, арштық соттардың азаматтық істерді қарау және шешу тәртібін, құқық нормаларын, олардың іс жүзінде тиісті органдардың қолдануымен тығыз байланысын студенттердің меңгеруі. Студенттің - бұл пәнді оқып білудің міндеті-азаматтық іс жүргізу құқығының қағидаларын білу және олардың мазмұнын нақты мәселелерді шешкен кезде қолдана білу, құқықтық қажетті дерек кездерімен танысу, маңызды нормативтік актілерді жете меңгеру және олармен жұмыс істей білу, сот практикасында теоретккалық ережелерді қолдану және азаматтық істер бойынша іс жүргізу құжаттарын жасау дағдысын дарыту, іс жүргізудің әрбір субъектісінің ататын орны, процессуалдық жағдайы құқықтары мен міндеттері, қызметі туралы анық түсінік беру болып табылады.
Пайданылған әдебиеттер:
1. ҚР Конститутциясы. 1995 жыл, 30 тамыз.
2. "ҚР-ң сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі туралы" ҚР-ң 25 желтоксан 2000жылғы Конститутциялық заңы.
3. "ҚІ^-ң Прокуратурасы туралы" ҚР-ң Президентінің 21 желтоксан 1995 жылғы заң күші бар Жарлығы.
■1 "Мемлекеттік баж туралы" ҚР-ң 31 желтоқсан, 1996 жылғы
І.ІҢІ.І
5. К,Р-н, Азаматтык іс жүргізу Кодексі. 13 шілде,1999 жыл. К,Р-ң Азаматтық Кодексі /Жалпы бөлім/
6. "Сотгардың азаматтык іс жүргізу заңының кейбір нормаларын колдан>ъі туралы" ҚР-сы Жоғаргы Соты Пленумының 26 шілде 2000жылгы 9 каулысы.
7. "Мемлекет жөне күтсьік негіздері" Жеті Жарғы Алматы200і.
8. Гражданский процесс. М,1993г. Под ред. Шакарян С.Ш
9. Треушников М.К. Комментарий к гражданскому процессуальному кодексу РФ. МД998.
10. Чечина Н.А., Чечот Д.М. Гражданская процессуальная форма производства. М:Юрид. Литер, 1976.
11. Шакарян М.С. Участие третьих лиц в советском гражданском лроцессе. М., 1990.
12. Аргунов В.Н. Участие проклрора в гражданском процессе. Изд. МП;, 1991.
ІЗ.Щеглов В.Н. Субъекты судебного гражданского проиесса. Томск: ТГУ, 1979.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Кіріспе
"Азаматтық іс жүргізу" пәні жоғарғы заң оқу орындарының оқу жоспары
бойынша негізгі пәндердің бірі болып табылады.
Азаматтық іс жүргізу кұқық білімдердің аясындағы іргелі ғылымдар
қатарына жатады. Ол азаматтық істер бойында сот төрелігін жүзеге асыру
кезінде сотпен іс жүргізуге қатысушылар арасында туындайтын
қоғамдық қатынастарды және - азаматтар мен ұйымдардың
субъективтік құқықтары мен бостаңдықтарын және заңмен қорғалатын
мүдделерін қорғаудың тәртібін белгілейтін нормаларды зерделейді.
Республикадағы құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасына сәйкес
қабылданған жаңа азаматтық іс жүргізу заңы азаматтық іс жүргізудің
көптеген институттарын реттеуде елеулі өзгерістер енгізді.
Соттың ведомствалық бағыныстылығына конститутциялық әкімшілік,
қаржылық жер құқықтық қатынастарынан және қоршаған ортаны
қорғаумен байланысты қатынастардан туындайтын істер және тағы баска істер
жатқызылған. Азаматтық сот ісін жүргізу қағидалары, іс жүргізу түрлері,
азаматтық іс жүргізудің сатылары, жекелеген іс жүргізу санаттары жаңадан
регламентациялаяған. "Азаматтық іс жүргізу" курсын оқытудың мақсаты-
азаматтық істер бойышла сот әділдігін жүзеге асыру аясында
студенттерде процессуалдық білімді қалыптастыру, субъективтік
құқықтарды қорғаудың әртүрлі нысанасын реттейтін құқық нормаларын,
атап айтқанда, соттардың, арштық соттардың азаматтық істерді қарау және
шешу тәртібін, құқық нормаларын, олардың іс жүзінде тиісті
органдардың қолдануымен тығыз байланысын студенттердің меңгеруі. Студенттің
- бұл пәнді оқып білудің міндеті-азаматтық іс жүргізу құқығының қағидаларын
білу және олардың мазмұнын нақты мәселелерді шешкен кезде
қолдана білу, құқықтық қажетті дерек кездерімен танысу, маңызды
нормативтік актілерді жете меңгеру және олармен жұмыс істей білу, сот
практикасында теоретккалық ережелерді қолдану және азаматтық істер
бойынша іс жүргізу құжаттарын
жасау дағдысын дарыту, іс жүргізудің әрбір субъектісінің ататын орны,
процессуалдық жағдайы құқықтары мен міндеттері, қызметі туралы анық
түсінік беру болып табылады.

Тақрыпы 1. Азаматтық іс жүргізу құқығының ұғымы.
1.Азаматтық іс жүргізу және оның сатылары.
2.Азаматтық іс жүргізу құқығының ұғымы мен жүйесі.
3.Азаматтық іс жүргізу құқығының міндеттері мен принциптері.
1.Тұрғылықты өмірде кез келген азаматтар немесе заңды тұлғалар
өздерінің құқықтарын қорғау қажеттілігіне душар болады.
Әкесі кәмелетке толмаған балаларына алимент төлемеуі немесе кәсіпорын
басшысы қызметкерді ешбір негіздерсіз жұмыстан шығарып жіберуі және т.б.
Бұл жағдайда және басқа да жағдайлар да әрбір тұлға өзінің құқығын бұзған
адамға қарсы іс қозғауы мүмкін. Осылай нақты іс бойынша процесс пайда
болады, процеске әділеттілікті орнату үшін мемлекеттік билік органы-сот,
істі қозғаған тұлға-талапкер, жауапкершілікке тартылған тұлға-жауапкер,
сонымен қатар куәлер, сарапшылар, аудармашылар және т.б тұлғалар қатысады.
Азаматтық іс жүргізу-бұл азаматтық істер бойынша әділеттілікті жүзеге
асыруына байланысты іс жүргізу барысында пайда болатын қатынастар және іс
жүргізу әрекеттерінің жиынтыты. Бұл әрекеттерді сот және іске қатысушы
тұлғалар жүзеге асырады, Процесс басталу үшін мүдделі тұлға талап-арыз
ұсынуы қажет. Бұл іс жүргізу әрекеті артынан басқа іс-әрекеттерді әкеледі.
АЖК-н 153 бабына сәйкес, судья талап-арызды кабылдаудан бас тарта алады.
Судья арызды кабылдаудан бас тарта отырып, бүл туралы дәлелді ұйғарым
шығарады. Тараптар арасында жасалған шартқа қатысты тиісті құжаттарды талап
етуге, жауапкердің мүлкіне тыйым салуға, соттың анықтамасына жеке шағым
беру, сарапшыны тағайындау, іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру және т.б
іс жүргізу әрекеттері азаматтық іс жүргізу әрекеттерін құрайды.
Азаматтық іс жүргізі әрбір іс бойынша бірнеше этаптардан өтеді,
бұл этаптар іс жүргізу сатылары деп аталады. іс жүргізу сатылары
істің қозғалуына және мақсатына жетуіне, байланысты болады. Азаматтық іс
жүргізу мынандай сатыларыға бөлінеді:
1сотта азаматтық істің қозғалуы:
2 істі сотта қарауға әзірлеу;
3 істі бірінші сатыдағы сотта мәні бойынша карау;
4 істі апелдяпиялык тәртіппен қарау;
5істі кадағалау тәртібімен қайта қарау;
6занды күшіне енген шешімдерді, ұйғарымдар мен қаулыларды жаңадан ашылған
мән-жайлар бойынша қайта қарау;
7атқару ісін жүргізу.
Әрбір азаматтық істің жоғарыда аталған сатылардың бәріне өтуі
міндетті емес. Бұл тараптардың қалауына байланысты, бітімге келуге, талап-
арыздан бас тартуы.
2. Қандай да болмасын құқық салаларында туындайтын даулар сотта іс
жүргізу, яғни сотта істі қараумен шешіледі.
Қазақстан Республикасында сот әділдігін сотта тек сот қана жүзеге
асырады. Қазақстан Республикасының Конститутциясының 75 бабына сәйкес, "Сот
билігі сотта іс жүргізудің азаматтық, қылмыстық және заңмен белгіленген
өзге де нысандар арқылы жүзеге асырылады". Соттарда қаралатын істердің
көпшілігі азаматтық істер болып табылады. Бұлар — азаматық, отбасылық,
еңбек, тұрғын үй, экологиялық, қаржы, салық және басқа да құқық
қатынастарынан туындайтын даулар. Азаматтық істерді қарау мен шешу тәртібі
азаматтық сот ісін жүргізу туралы заңдармен белгіленеді. Азаматтық іс
жүргізу кодексінің 4 бабына сәйкес, азаматтық іс жүргізу істі қарау,
жекелеген іс жүргізу әрекеттерін жасау немесе соттың шешімін орындау
кезінде қолданылып жүрген азаматтық іс жүргізу заңдары бойынша жүргізіледі.
Республиканың барлық соттарында азаматтық істерді жүргізу тәртібі
азаматтық іс жүргізу құқығының нормаларымен белгіленеді. Азаматтық іс
жүргізу құқығы — мемлекет белгілеген кұқықтық нормалардың соттардың
азаматтық істерді қарау мен шешу тәртібін, басқаша айтқанда, азаматтық
істер бойынша сот әділдігін, сондай-ақ сот қаулыларын мәжбүрлеп орындау
тәртібін реттейтін жиынтығы мен жүйесі. Азаматтык іс жүргізу күкығы жеке,
дербес күкык саласк болып табылады. Азаматтык іс жүргізу қүқьіғы — сот және
іске катысушы түлғалар арасында туындайтын коғамдық катынастарды реттейді.
Бүл катынастар азаматтык іс жүргізу прцесінде т^ъіндайды. Азаматтык іс
жүргізу күкык катынастарының басты, міндетті субъектісі мемелекетпк бшіік
оргаиы сот болып табылады. баска субъектілер соттанкорғау сүраған түлға
немесе іске қатысута жауапкер ретінде не куә. 'сарапшы және т.б түлғалар
болуы мүмкіп.

Азаматтык іс жүргізу күкығының жүГіесі жалпы және ерекше бөлімдердеа
іүралы. Жалпьі белімге сот әділдігі приншштерін.

азаматтык істердің сотқа караетылығы, сот күрамын, карсылык білдіруді, іске
катысушы түлғалардың кұрамын, олардың іс жүргізу кұкығы мен міндеттерін
дәледдеу, талап кою және т.б нормалар енеді. Ерекше бөлімі — кұкыктьщ осы
салаларында жекелеген инстіпуттарьш, процесс сатыларьш реттейтін құкык
нормаларының жиьштығын карастырады.
3. Азаматтық сот ісін жүргізудің міндеттері мен принципгері. Азаматгык
сот ісін жүргізудің міндеттері АІЖК-ң 5 бабынла көрсетілген:
1Әрбір істі дұрыс және тез арада каралуы; 2заңдылык. пен кұқық тәртібін
нығайтуға; 3әлеуметтік әділеттілікті орнывдыруға; 4кұқық бұзушылыкгарды
алдын алуға; 5азаматтардьщ зандарды дәл және мүлтіксіз орындауы; 6әрбір
істі уаклылы мерзімінде шешу; 7әрбір іс бойынша каулылар шығару және оны
орындау.
Азаматтық іс жүргізу қүқығы кұқықгын басқа салаларымен, әсіресе материалдЫқ
азаматтык, отбасылық, еңбек, тұрғын үй салаларымен тығыз байланысты. Сот
іс бойынша шешім шығарған кезде даулы қүкық катынастарын реттейтін
материалдық күкық нормшіарын колданады. Мыс.шартш жарамсыз деп тану үілін
азаматтык күкық нормаларын колданады, ал егер неке бүзу іуралы іс болса,
онда "Неке жөне отбасы" Заңының кұкьік нормалары колданьшады.
Азаматтық іс жүргізу күкығы қьимыстык іс жүргізу күкығы мен гығыз
байланысты, ейткені екі сала да сот әділдігін жүзеге асыру жөніндегі сот
қызметшін. тәртібіи белгілейді. Олардын арасында айырмашылықтар да бар.
Қьшмыстық іс жүргізу қүқығы соттың ғана емес, сонымен катар алдын ала
тергеу органдарының ла кызметін камтиды.
"Принщш" деген термин латын тиінен гаыккан принлипум, яши негіз, бастау
деген мағынаны береді, Азаматтык іс жүргізу к^тсығында принішптер ерекше
орын алады.
Қүкыкдык 'приниип к^ішкгык катынастарды реттейтін маңызды күрал . болып
табыладъі. Істі караған кезде сот біріншілен прішшштерге сүйеніп кейін
азамаггык іс жургізу нормачарын қо;іданады.
Азамаггык сот ісін жургі:'удш принішптері: 1зандылык;
2сот төрелігін тек.сот кана жүзеге асырады; •**
Задамдардъщ- қүқыкгарын, бостандыкгары мен занды мүдделерін
сотта корғау;
4жеке адамньщ ар-намысын, кадір- касиетін кұрметтеу;
5меншікке кол сүғылмаушылық;
6жеке өмірге кол сүтылмаушьшық;
7судьялардың тәуелсіздігі;
8барлық адамдардың заң мен сот алдында тендігі,
9сот ісін жүргізу тілі.
Азаматтық сот ісін жүргізу принциптерін бүзу онын, сштаты мен
маңыздылығына кдрай, шығарылған сот актілерінің күшін жоюға
әкеп соғады.

V
^ Такырып 3. Соттың курамы, қарсылык біддіру.
І.Соттың құрамы.
2.Судьяға, ирокурорға, сарапшыға, аудармашыға карсылық білдіру
ұшін негіздср.
І.Соттын, бірінщі сатысындағы азаматтык істерді соттың Ц атынан әрекет
ететін судья жеке-дара карайды. АІЖК-ң 37 бап 7 Істерді апелляциялық
сотта немесе кадағалау сатысындағы соттарда карауды соттьщ алқалы кұрамы
жұзеге асырады. Іс алкалы турдс кдралған кезде соттың кұрамына саны таккем
дегенде үш судья кіруге тиіс, олардың біреуі төрағалык. етуші судья болып
табылады. Істерді соттың алкалы кұрамы караған және шешкен ксзде барлык
судьялар тең кұкыкгарды тайдаланалады. Істі алкалы тұрде караған және
шешкен кезде туындаган барлык мәселелерді судьялар көпіііілік дауыспен
шсшеді. Әрбір мәселені шешкең кезде судьялардың ешкайсысы дауыс беруден
калыс калуға кұшлы емес. Төрағалык етуші ұсыныстарды енгізеді. өз пікірін
айтады және сонынан дауыс береді. Көпшілік дауыспен келіспеген судья осы
шешімге кол коюға міндетті және ерекше пікірін жазбаша түрде'
баяндай алады, ол төрағшіык етушіге тапсырылады жөне мөр басылган конвертте
іске коса тіркеледі. Ерекше пікірмен апелляциялык және кадағалау
сатыларындағы сот осы тиісті сатыда карау кезінде танысуға қүкьшы.
^Судьяның ерекше пікірінің бар' екндігі туралы іске қатысушы адамдарға
хабарланбайды және ерекше пікір соттың отырыс залында жарияланбайды.
Бірінші исатыдағы сотта азаматтык, істі карауға катыскдн судья сол істі
апелляциялық немесе қадағалау сатысындағы сотта қарауға,-сондай-ак. оның
кдтысуымек кдбьшданған шеіпім күшін жойған жағдайда ібірінші сатьщағы сотта
істі жаңадан қарауга катыса алмайды. Апелляциялық сатыдағы сотта істі
карауға катысқан судья істі бірінші немесе кадағалау сатысындағы соттарда
карауға катыса алмайды. Апелляциялык немесе кддағалау сатысындағы сотта
істі қарауға кдтыскан судья, өзінің кдтысуымен кабыдданған каулы күшін
жойған жағдайда аталған сатыларда осы істі кдрауға кзйта қатыса алмайды.
Қадағалау сатысындағы сотта істі кдрауға кдтыскан судья осы істі бірінші,
апелляшіялык сатылардағы соттарда жаңадан қарауға кдтыса алмайды.
2. Судьяға, прокурорға, сарапшыға, аудармашыға, маманға сот отырысының
хатшысына, сот приставына карсьшық білдіру үшін негіздер: Егер судья:
1осы істі мүның алдындағы карау кезінде куө, сарапшы, маман, аудармашы,
өкіл, сот отырысының хатшысы, сот орындаушысы, сот приставы ретінде
катысса;
2іске қатысушы адамдардың немесе олардың өкітдерінің біреуінің туысы
болса;
3істің нәтижесіне жеке, тікелей немесе жанама 1р:түрде мүдделі не оның
әдіддігіне негізді кұмән туғызатын өзге де мән-жайлар болса, ол істі
қарауға катыса алмайды және оған карсшіык. біллірічуге тиіс. Ьсті карайтын
соттың кұрамына өзара туыс аяамдар кіре алмайды.
Осы аталған жағдайлар прок^роға, сарапшыға, маманға,
аудармашыға, сот отырысының хатшысына, сот приставына
колданылады. Сонымен қатар сарапшы немесе маман, егер:
1ол іске катысушы адамдарға немесе өкшдеріне қьізмет жағынаи немесе
өзгедей тәуелді болса немесе тәледілікте болып келсе;

2ол тексеру жүргізіп, оньщ материаляары сотка жүгінуге непз болсане осы
азаматтық істі карағанда пайданылса, істі караута катыса алмайды
Осы негіздер болған жағдаі^да іске катысатын аламдар карсылык білдіретінін
мәлімдеуі мүмкін.! Істі жеке-дара караушы судьяға мәлімделген карсылық
білдіруді сол соттьщ төрағасы немесе сол соттың баскд судьясы, олар
болмаған жағдайда — жоғары тұрган сот судьясы карайды. Істі соттьщ алкалы
күрамда кзрауы кезінде судьялардың біреуіііе карсылык біддірілген жағдайда
сот іске қатысушы адамдардың пікірін тындайды және, егер ол түсініктеме
бергісі келсе, кдрсьшық білдірілген судьяның нікірін тьиідайды және
қарсылық білдіру туралы мөселені карсылык біллірілген судьяньщ кщысуынсыз
шешедіҒ(Кдрсылык білдіруді жақтаган және оған карсы дауыстар саны тең
болған кезде судья кдрсылык білдірілген болып есептеледі- Бірнеше судьяға
немесе соггың бұкіл кұрамына мәлімделген карсылық біддіруді нақ сол сот
толык кұрамында жай көпшілік дауыспен шешеді. Қарсылык білдіруді
кабьглдамай тастау немесе қанағаттандыру туралы ұйғарым шағым беруге,
наразылық келтіруге жатпайды. Үйгарымға келіспеушілік туралы дэледцер
апелляциялык немесе кадағалау шағымдарына, наразылық келтіруге мұмкін.
Проқурорға, сарапшыға, маманға, аудармашыға, сот отырысьшың хатшысына, сот
орындаушысына, сот приставына карсылык білдіру туралы мәселені істі
карайтын сот шешеді. Қарсылык білдіру туралы мәселе соттың ұйғарымымен
шешіледі.
- :
, хі Гақырып 4, Ісқе кзтысушы тұлғалар.
^ 1. Іске қатысушы тұлғалардың түсінігі мен кұрамы.
2.Азаматтык іс жүргізудегі кұкьік, кдбілеттілік және
әрекет
кабілеттілік. ::
"^З.Тараптар. .
"4.Үшініііі жактар.
з.Прокурордын азаматтык сот ісін жүргізуге катысуы.
б.Мелиекеттік басқару органдарының сот ісін жүргізутс катысуы.
1. Заңда іске катысушы жактарға келесі субъектілерді жатқызамыз:
тараптар.яғни талапкер мен жауапкер. үшінші жактар. прокурор.
мемлекеттік баскар\' органдары, кәсіполактар.
мемлекеттік кәсіпорындар және т.б түлғалар жатады. Іске катысупіы
тұлғаларды баска тұлғалардан ажырататын белгілері:
І.өз атьгнан азаматтык іс жүргізу әрекетін жасау;
2.өз еркін біддіру құкығы;
З.соттьщ шешімінде дербес заңды мүддесі бояуы;
Талашсер мен жауапкер және үшінші жак үшін дау пәні әркзшаңда тікелей
мұддеге ие. Прокурор жөне мемлекеттік басқару органдары іс бойынша
материалдьгк құкыктык муддеге ие болмайды. Себебі даулы
қатынаста ешкайсысымен құкыктык кэтьшаста болмайды. Іске қатысушы
тұлғалар өз іс-әрекеттерімен процестін жүруіне, және козғаизьша әсерін
тигізеді. АІЖК-ң 47 бабына сәйкес, іске қатысушы түлғалардың іс
материалдармен танысута, олардан үзінділер жазып алуға және көшірмелер
түсіруге, кдрсылыетарьш мәлімдеуге, дәлелдеме табыс етуге және оларды
зерттеуге кдтысуға, іске қатысушы баска адамдарға, куәлерге,
сарашяылар мен мамандарға сүрактар қоюға, өтіш( жасауға, соиъщ ішінде
қосымша дәлелдеме талап ету туршіы етініш жасауға, сотқа ауызша және
жазбаша түсініктемелер беруге^ сот процесі барысында туьщцайтын барлық
мәселелер бойышиа өз дәлелдерін келтіруге, іске катысушы басқа
түлгалардың өтінімдері мен дәлелдеріне қарсьмык біддіруге, сот
жарыссөздеріне катысуға, сот отырысының хаттамасымен танысуға және оған
жазбаша ескертпелер беруге, соттың шешімі мен үйғарымына шағымдануға,
азаматтык. сот ісін жүргізу туралы зандарда берілген баска да іс жүргізу
күкыкгарын пайдалануға күкығы бар. Олар - өздеріне берілген
барлык күкықтарын адал пайдалануға тиіс. Сонымен катар іске катысушы
тұлғалар міндеттерге де ие болады, сот отырысына уакытыльі
келуге, сот шығышгарын кетеруге міндетті.
2. Азаматтык іс жүргізудегі қүкык кабілеттщік дегеніміз-заямен белгіленген,
азаматтык іс жүргізу катысуШіііның азаматтык кұык пен міндеттерге ие болу
мүмкіндігі. Заң бойынша барлык заиды және жеке тұлғалар азаматтык іс
жүргізудегі қүкык кабілеттілікке теңдей ие болады. Дегенмен барлығы бірдей
іске катыса алмайды.тараптар. Субъектіштік материалдык к^тсығы бар және
ез кү-кығын корғауға қүтфіғы бар азаматтар к\тсык кабкеттпігі бар деп
саналады. Жеке түлғалардың: күкык кабілеттілігі тчъиғаннан пайда болады
және кайтыс болғанда тсжтатылады. Ал егер -'жануя. күкығына немесе еңбек
к^хыіына кұкықтык кабілеттілік белгпі жаста басталса. онла сол салаға
катысты істер күкыктык. к.абілеттііік

көрсетілген жастан басталады. Занды тұлғанын күқык. қабілеттілігі қүрылған
күннен және тіркелгеннен басталады және банкрот болған жагдайда құкык
кабіяеттілігінен айырылады. Азаматшк іс жүргізу кұкығыньщ белгілі бір
тарабы болу үшін тек кзна крсык қабілеттілікхе ие болып кдна қоймай әрекет
кдбілеттілікке де ие болу кджет. Азаматтык іс жүргізу әрекет қабілеттілік
жеке тұлғаның өзі немесе өкілі аркылы құқықтары мен міндеттерін жүзеге
асыру үшін қажет. Азаматтык әрекет кабілеттілік он сегіз жастан пайда
бслады. Он төрт пен он сегізге дейінгі кәмелетке толмаған дардьвд сондай-
ак. әрекет қабілеггігі шекгеулі деп танылған азаматтардьвд кұқыкгарын,
бостандыкгарын және заңмен қорғалатын мүдделерін сотта олардың ата-аналары
немесе өзге де завды өкілдері қорғайды. Он төрт жаска дейінгі көмелетке
толмағандардың, сондай-ақ өрекет кабілеттілігі шектеулі азаматтардың
кұкыкгарын, бостаңдықгарын,' заңцы мүдделерін занды өкілдері қорғайды.
АІЖК 46 бап. Занды түлғалар қүрылған кезден бастап өрекет кабілеттілікке
ие болады және де өзі немесе өкілі арқылы іс-әрекеттер жасауы мұмкін.
3. Түлғалардың негізгі құрамы іске қатысушылардьщ күкьіктык дауы бар немесе
занмен корғалатын мүддесі бар болып сипатталады. Талап коюшы мен жауапкер
азаматтық іс жүргізуде тараптар болып табылады. Тараптар ретінде шетел
азаматтары мен фирмадары, азаматтығы жоқ азаматтар, мемелекеттік
кәсіпорындар мен .мекемелер және т.б субъективтік күкыкты ггайдаланылатын
субъектілер жатады.
Талапкер-азаматтык іс жүргізу бойынша оның қүқығы мен мүддесін қорғауға
байланысты азаматтық істі козғайтын түлға. Істі -'Йсүдделі азаматтың өзі
немесе занда көрсетілген реттерде прокурор, сонымен қатар мемлекеттік
басқару органдары, кәсіподак, кәсіпорын және т.б козғауы мүмкін. Жауапкер-
талап бойынша жауап беретін түлға. Себебі, талапта оны күқьпс бүзушы
ретінде көрсетеді. Көптеген жағдайларда талап берудің себебі, жауапкердің
белгілі бір іс-әрекеттерді орындауы немесе орындамауы болып
табылады.карызды кайтармау, залал келтіру. Гараіпарға тән белгілер:
1. Іс бойынша іс жүргізу тараптар атынан жүргізшеді;
2. Талап берілгеннен кейін тараптар арасында даулы катынас пайда болады,
сот осы катынастарды реттеп отыруы қажет:
3. Тараптар істе материатдык крщкдъіқ мүддеге ие, сот шешімі
оларды Ц материалдык кұкығына әсер етеді. Олар бедгілі бір
материалдык кұкыкка ие болады немесе одан айырьшады;
4. Сотпен құқықтык катынастарға түсіп, тараптар істе процессуалдык ■-•'
мүдделерге ие;
3 ... ..АЗаматгык, іс жүргізудің басты катысушылары бола отырьш, сот
шығындарын көтеруге міндетті.
4. Азаматтык күкыкгық даудың шешу барыскнда тараптармен қатар баскд да
мүдделі тұлғалар катыса алады. Оларды үшінші жактар немесе үшііші
түлғалар дейміз. Олар екіге бөлінеді: 1дербес талап коятын түлғалар;
2дербес талап қоймайтын үшінші түлғалар;
Тараптардың кұкықтары мен мүддесіне сәйкес келмейтін взінің субъективтік
күқытары мен мүдделерін қорғау үшін қозғалып, жүріп жаткан процеске
қатысатын түлғалар үшінші жақгар деп аталады.
Дербес тадап қоятын үінінші түлғалар іске шешім шыққанға дейін қатысады
және талапкердің барлык күқыкгары мен міндеттеріне ие болады. Судья үшінші
түлғаларды іске катыстыру туралы үйғарым шығарады. Үшініш тұлғалардьщ
тараптардан айырмашылығы олар іс жүргізудегі тараптар арасывда пайда болған
дауға катысады. Дербес_талап қоятын үшінші түлғалар талап берудің жалпы
тәртібіне багынады. Егер де іс бойынша шешім шығып койған жағдайда онда
дербес талап қоятын үшінші тұлғалар жеке талапкер ретінде сотқа талаппен
барады. ңрЛо-С.
Дербес талап коймайтын үшінші жактар ісіф^талапкер және жауапкер жағында
болуы мүмкін. Олар іске тараптардың немесе прокурордың ұсынысымен және
соттың шакыруымен қатысуы мүмкін. Дербес талап қоймайтын үшінші жакгар
дәлеледемелер ұсынуға, куәлер шакыруға, ұсыныс коюға, жазбаша дәлелдемелер
және сараптама тағайындауды сүранута қүқылы. Үшінші жақтар іс барысында
мәжыісте іс бойынша түсініктеме беруге, куәлерден жауап алуға катысуға,
жазбаша және заттай дәлелдемелерді зертгеуге, сарапшылардан жауап алуға
катысуға күкығы бар. Сонымен қатар олар сот жарыссөздеріне қатыса алады.
Дербес талап коймайтын үшінші жактар қарсы талап қоя алмайды.
Азаматтык іс жүргізудегі тністі тараптар дегеніміз-олар туралы даульт
к\кыкз"ык катынасынын субъектісі боллъі мүмкін деген мәлімсттер бар түлға
болып табы;іады. Тиісті тарап материалды

ңормативтер негізінде сотпен аныкталады. Тиісті емес тарапты ауыстыру тек
соттын. бірінші сатысында ғана жұзеге асырылады. Талапкер егер тиісті емес
болса, оны ауыстыру талапкердің кеяісімімен катар тиісті талапкердін іс
жүргізуге тусуге келісімі кажет. Екі жақгың келісімі болғанда ғана
ауыстырылады. Ал егер татап кер келісім бермесе, онда тиісті талашсер
үшінші жақ ретінде кдтысады. Тиісті емес жауапкерді ауыстыру үшін де
талапкердің келісімі Кажет. Тиісті емес жауапкерді ауыстырғаннан кейін істі
дайындау және карау басынан бастап жүргізіледі. Егер талап қоюшы келіспеген
жағдайда, сот істі үсынылған талап кою бойынша карайды.
5. Азаматтық сот ісін жүргізуде заңдардың дәлме-дәл және бір үлгіде
колданылуына жоғары кадағалау жүргізу үшін К,Р-ң Бас прокуроры тікелей өзі
немесе өзіне бағынатын прокурорлары аркылы жүзеге асырады. Прокурордың
азаматтық сот ісііі жүргізуге қатысуы мүның өзі заңмен көзделген немесе осы
іске прокурордың катысу кджеттілігін сот таныған жағдайда міндетгі болып
табылады. Прокурор өзіне жуктелген міндеттерді орындау максатында іс
бойынша корытынды беру үшін және азаматтардың кұкықтарын, бостаңдыктарын
және занды мүдделерін, ұйымдардың қүқыктары мен мүдделерін, коғамдық немесе
мемелкеттік мүдделерді корғау үіігін өз бастамасы немесе соттың бастамасы
бойынша проиеске қатысуға кұқылы. Прокурор азаматтардың
кұкыктарын,
бостаңдыктарын және занды мүдделерін, ұйымдардың күкыкгары мен занды
мүдделерін, қоғамдык жәнс мемлекеттік мүдделерді корғау туралы сотка талап
коюға, өтініш жасауға күқылы. Азаматтардың қүқыктарын, бостандыктарын және
занды мүдделерін қорғау туралы., егер адам дәлелді себептьсрмен сотка
жүгіне алмаса, тек мүдделі адамнын өтінішімен ғана прсжурор талап коя
алады. Әрекетке кабілетсіз азаматтың мүддесін корғау үшін нрокурор мүдделі
адамның өтінішіне қарамастан талап коя алады.АІЖК-ң 55 баіі.З тарм. Егер
талап қою.шы прокз'рор мәлімдеген талапты колдамаса, егер үшінші
түлғалардың күкықтары, бостандыктары және занды мүдделері козғалмаеа, онда
сот талапты караусыз калдырады. Талап крйғаң прок^рор, бітімгершілік
келісім жасау күқығынаң басқа, талап қоюшының барлық іс жүргізу күқыкгарын
пайдаланады. сондай-ақ барлык іс жүргізу міндеттерін мойнына алады.
6. Заңмен көзделген жағдайларда мешекеттік органдар мен жергілікті
өзін-өзі басқару органдары өздеріне жүктелген міндеттерді
жузеге асыру және азаматтардың күкыкгарын, бостандықтарын
және заңмен корғалатын мүдделерін, коғамдык және мемлекеттік
мүдделерді қорғау мақсатьшда іс бойынша қорытынды беру үшін бірінші
сатыдағы сот шешім шығарғанға дейін өз бастамашылығы бойынша, іске
қатысушы түлғалардьщ бастамашылығы бойынша, сондай-ак соттьщ
бастамашылығы бойынша процеске кдхыса алады. Бүл органдардың прокурордан:
айырмашылығы бүл органдар тек занда белгіленген істердің
категорияларына катысты іс қозғал, қагыса алады. Мыс, кәмелетке толмаған
балаларға кдтысты, яши ата-аналык. құкыкган айыру туралы іс,
камқоршы және корғаншы органдардың арызы бойынжа қозғалуы мүмкін. Азаматтык
істер бойышпа мемлекеттік баскару органдарның процеске кэтысуы,
олардың мемлекет жүктеген ерекше құзыретіне байланысты болады.
Соттың шешімімен мемлекеттік. басқару органдарының мүдделері кандай
іс караумен байланысты болады және мемлекет бүл органға белгілі бір
міндеттер жүктейді. Мыс, ата-аналык қүқыкган айыруына байланьгсты немесе
азаматты әрекет қабілетсіз деп тану жағдайларьщда камқоршы және қорғаншы
оргавдарының алдывда осы аталған түлғаларға камқоршы мен
қорғаншы тағайындау міңдеті түрады. Мемлекеттік баскару органдары іске
катысушы түлғалардың барлык іс жүргізу күкықгарын пайдалана алады.
Мемлекеттік баскару органдарының корытындысы сотқа жазбаша
нысанда тапсырьпіады. Бүл корытынды іс бойынша алдын-ала
матери&тдармен зерттеу жүргізу негізіяде күралады.
Так?ірып 5. Соттағы өкімік.
І.Өюлдіктің тусінігі және өкілдің түрлері.
2.Өкщдің күзыреті
З.Окіл бола алмайтын түлғалар
І.істі сотта дербес жүргізуі үшін мүдделі адамның іс ж\ргізу қабшеті болуға
тиіс. Бұл - сотта өз кұюыктарын тікелей өзі жүзеге асыруға және істі
жүргізуді өкіліне тапсыруға кабілеттілік деген сөз. АІЖК-ң 58 бабына
сэйкес, азаматтар өз істеріы сотта өздері немесе өкіхіері арқьоы жүргізе
алады. Азаматтың іске өзінің катысуы

оның бұл іс бойынша өкілі болу күкънынан айырмайды. Үйымдардың ісін сотта
оларға заңмен, өзге нормативтік күкыкгык актілермен немесе құрылтай
құжаггарымен берілген өкілеттікгердің шегінде іс-әрекет жасайтын олардьщ
органдары және тиісті өкілетгіктер берілген олардың өкілдері жүргізеді.
Завды тұлғалардың басшылары сотка олардьщ қызметтік жағдайын немесе
өкілеттіктерін куәландыратын крсаттар береді. Сенімхаткд, заңдарға, сот
шешімдеріне не әкімшілік актісіне негізделген істі сотта жүргізуге тиісінше
ресімделген өкілеттігі бар әрекетке кдбілетті кез келген адам сотта өкіл
бола алады. Окілдің өкілеттіктері зануа берілген және ресімделген
сенімхатга көрсетілуге тиіс. Адвокаттың нақгы істі жүргізуге арналған
окілеттігі заң консультатциясы немесе адвокаттық кеңсе берген ордермен, ал
адвокат қызметін дербес жүргізген жағдайда адвокат клиентпен жасаскан
шартпен куәландырылады. Занды тұлғаның атынан сенімхатты тиісті заңды
тұлғаның басшысы немесе өзге уәкілетті адамы береді.
Өкілдіктщ түрлері. Завда өкілдіктщ мынадай түрлері
ажыратылғаң:
1тапсьцша бойынша өкілдік;
2занды өкілдер; уАІЖК-ң 59 бабына сәйкес таисырма бойынша өкілдік етуге
мына
адамдар:
1адвокаттар;
2завды түлғалардың кызметкерлері — осы заіщы түлғалардың істері
бойынша;
3кәсіптік одақтардың уәкілетті адамдары — осы кәсіп одақта
жұмыс істейтін жұмысшылардың, кызметкерлердің, сондай-ак. баска
да адамдардың кұқыкгырын, бостандыкгарын және заңмен
қорғалатын мүдделерін қорғау туралы істер бойынша;
4занмен, жарғымен немесе ережемен осы үйымдар мүшедерінщ
кұкыктары мен мүдделерін корғау қүкығы бсрілген үмыщшрдың
уәкілетті адамдары; '
5іске қатысушьыардың өтінуімен сот рұксат еткен баска да адамдар
тапсырма бойынша өки бола алады. Л- АіЖКтң 63 бабына сәйкес, заңды
өкілдер ретінде, әрекетке
кабілетсіз 14 жаска дейінгі кәмелетке толмағандар. психикалык
ауруға шалдықкандар. акыл-есі кем адамдар азаматтардың,әрекет
кабічетіне толык ие емес немесе өрекет кабілеті шектеуліішімдікке
және есірткі заттарға салынғандар деп танылған адамдардың күықтарын,
бостандыкгарын және задмен қорғалатын мүдделерін сотта өздерінін
өкілеттіктерін куәлаңцыратын күжаттарды сотка көрсететін ата-аналары,
асырап алушылары, қамкоршыларьі немесе қорғаншьшары қорғайды.^ Алайда сот
мүндай істерге кдтысуға кәмелетке толмағандардың немесе әрекетке қабілеті
шектеулі деп танылған азаматтардың өздерін де тартуға .мішетті.
Еңбек кэтыеастарынан және алатын табысына, стипеіщиясыка, езге де кірісіне
және өзі жасаған интеллекгуалдык меншік кұкьіғы объектілеріне билік етуге
байланысты мөмілелерден туындайтын істер бойынша кәмелетке толмағандардың
сотта өз қүкыкхарын жәнезаңмен корғалатьш мүдделерін тікелей өзі корғауға
кұқығы бар. Мүндай істерге қатысу үшін кәмелетке толмағандарға көмек
көрсетуге олар ата-аналарын, асырап алушыларын немесе қамқоршыларын тарту
соттың үйғаруына байланысты болады.
Хабар-ошарсыз кеткен деп белгіленген тәртіппен танылған азамат қатысуға
тиісті іс бойышиа, оның өкілі ретінде хабар-ошарсыз кеткен адаманың мүлкіне
қамқоршылықты жүзеге асыратын адам қатысады. К^йтыс болған немесе кайтыс
болды деп белгіленген тәртілпен жарияланған адамның тиісті ісбойьшша
мүрагері, егер мүраны ешкімкабылдамаса, мүрагердің өкілі ретінде мүралық
мүлікгі корғау мен басқару үшін тагайьгндалған сактаушы немесе камкоршы
қатысады.
Занды өкілдер занда көзделген щектеулермен өкілдік берушіге
тиесілі барлык іс жүргізу әрекеттерін жасайды. Заңды өкілдер істі сотта
жүргізуді баска өкілге тапсыра алады. Мыс: заңды өкілата-ана тапсырма
бойынша өкілгеадвокат тапсыра алады. ' 2. Сотта іс жүргізуге
арналған өкілеттік өкілге, талап —арызға
қол коюға, талап кою талаптары мен талап крюды танудан толык. немесе
ішінара бас тартуды, талап коюда тануды, тшіап коюдың нысанасын немесе
негіздемесін өзгертуді, бітімгершічік келісім жасауға, өкілеттіктерді басқа
адамға беруге, соттың қаулысына шағьгм беруге, соттын. каулысын мәжбүрлеп
орындат)-ды талап етуге. берйген мүлікті немесе акшаны алуға, өкіхаік
берушінін атынан барлык іс жүргізу әрекеттерін жасауға күкык береді.
З.Судьялар. тергеушиер. прокурорлар мен өкшіә органдардың депутаттары сотта
өкіл бола алмайды. Адвокатура туралы зандармен белгшенгсн ережелерді бүза
отырып. заң көмегін

көрсету туралы тапсырма алған адвокаттар сотта өкіл бола алмайды. Сарапшы,
маман. ауяармашы, куә немесе айғакшы ретіняе іске катысса, сондай-ак. егер
ол істі карауга катысушы лауазымды адаммен туыстык катьшастарда болса,
сотта өкіл бола алмайды.
Тақырып 6. Дәлелдемелер және дөлелдеу.
1.Дәлелдемелер мен дәлелдеудің мазмұны мен максаты. 2.Дәлелдеуден босату
негіздері. З.Дәледцемелерді сыныптау мен бағалау. 4.Дәлелдемелердін жеке
түрлері.
І.Дәлелдемелер сотта істі әділ шешу максатында
колданылады. Соттыд басты мақсаты — азаматтардьщ кұқықтары мен занды
мүдделерін қорғауды камтамасыз ету болыл табылады. Осындай қорғау қызметті
жұзеге асыру үшін әрбір істі караған кезде ол талап-арызда негіз бар
ма, яғни талапкердің талап етуге кұқыкгары бар ма және
жауапкердің оган лайық міңдеттер жүктелтен бе және т.б кұқык
катынастарын шешеді. Бірак мұндай қүқыктар мен міндеттер өзінен-өзі пайда
болмайды. Олардың пайда болуы, өзгеруі, аякталуы белтілі бір занды
фактілердің болуымен байланысты. еоняыкган судья киын қүкыкхык
катынастарды шешкен кезде ең алдымен кандай заңды фактілер бар
екенін анықгау керек. Процестен тысқары алынған фактілер
сотта колданылмайды. Мыс: егер судья істі қарау барысында өзінің жеке
өміріндегі карым-кдтьшастан немесе радио хабарланынан естігені, бұлар сотта
дәлелдемелерге негіз бола алмайды. Негізгі дәлелдемелер болып, бұл
тараптардың немесе ұшінші жактардын түсщдірмесі, қуәлердің көрсетімдері,
сарапшыньщ корытындысы, жазбаша және заттай дәлёдемелер жатады.
Азаматтык іс жұргізуде де къшмыстык іс жүргізудегідей соттық дәлелдемелер
колданылады. Оның пәні болып, соттың аныкгайтын фактілері мен мән-жайлары
жатса, ал соттык дәлелдемелерге сстты айғақты мән-жайларяы аныктау үшін
колданылатын тәсілдері болып табылады. Дәлелдемелердің кайнар көзі болып,
куәлердің мәлімдемесі мен тараптардың түсіндірмесі, яғни соьшен катар
айғакгар мен сараптама болып табылады. Судья сот отырысына дейін барлык
шараларды колданып. дәлелдемелерді жинайды. Ол үшін куәлерге
шақырулар жібереді және олар
сарашлынын корытындысымен танысады. Дәлелдемелерді жинау талап-арыз
кабыдданғаннан соң. істі сотга карауға дейінгі кезде жүзеге асырылады және
сот отырысы басталғанға дейін аякталуы керек.
Дәлелдеу пәиі — бүл істі дұрыс шешуге бағытталған занды фактілердің
жиынтығы. Дәлелдеу пәнінің кұрамына кіретін фактілердің құрамы әр істе
әртүрлі болып келеді. Дәлелдеу пәнінің кұрамына ең алдымен талаптың негізі
болатын фактшер кіреді. Яғни талап қоюға негіз болған заңды фактілер.
ДәледдеуДің заты болып, әртүрлі занды фактілер, занды жөне заңсыз іс-
эрекеттер, мәмілелер, шарттар, некеге тұру, мерзімінің басталуы мен
мерзімді өткізіп алу, келтірілген залалды және міндеттемелерді орывдамау
туралы факгілер жатады.
Соньшен катар АІЖК-ң 65 бабына сәйкес, әр тарап талаптарының жөне
қарсылыкгарының негізі ретінде сілтеме жасайтьш мән-жайларды дөлелдеуі
тиіс. Жалпы алғанда, дәлелдеме-ол істе айғак ретінде қолданьшатын зат, ал
дәлелдеу-бұл сол заттын іске дәледдеме ретінде катыстьшығын дәлелдеу іс-
әрекеті.
2. Сот жалпыға белгілі деп таныған мән-жайларды дәлелдеуді кажет етпейді.
Соттың бұрын каралған азаматтық іс бойынша заңды күшіне енген шешімімен
белгіленген мән-жайлар сот үіпін міндетті және сол адамдар катысатын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Азаматтық іс-жүргізу
Азаматтық іс жүргізу жайлы
Азаматтық іс жүргізу құқықғы
Азаматтық іс жүргізу құқығы
Азаматтық іс жүргізу тараптары
Азаматтық іс жүргізу құқығы түсінігі
Азаматтық іс жүргізу құқығы ғылымы
АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРЫ
Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы
Азаматтық іс жүргізу туралы ақпарат
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь