Ыбырай және орыс әдебиеті


Ыбырай Алтынсарин 1841 жылғы 20 қазанда қазіргі Қостанай облысының Затобол ауданында туған. әкесі Алтынсары ерете өсіп, атасы Балқожаның тәрбиесінде болған. өз заманының беделді адамдарының бірі болған, заман ағымын аңғарғыш, оқу-өнердің маңызын жақсы түсінген Балқожа би 5 жасар Ыбырайды Орынборда ашылмақ болашақ орыс-¬қазақ мектебіне жаздырып қойыпты. 1850 жылы сол мектеп ашылғанда түскен 30 қазақ баласының бірі – Ыбырай болған.
Қазақ балаларын орысша оқыту арқылы олардан қазақ даласын билейтін патша чиновниктеріне көмекші әкімдер даярлау мақсатымен ашылған мектепке Балқожа би де немересін осы үмітпен берген. Бірақ Ыбырай мектепті жан жақты білім алуға пайдаланған. Сондықтан ол сабақты ынтамен оқиды. Сөйтіп, мектепті 1857 жылы «өте жақсы» деген бағамен бітіреді.
Содан кейін екі жылдай Ыбырай өз елінде тілмаштық қызмет атқарады. Қазақ қоғамының қайшылықты тұрмысын тереңірек түсініп, оның болашағы жайлы ойлануда бұл аз уақыттың өзі Ыбырай өмірінде едәуір із қалдырады.
1859 жылы Ыбырай Алтынсарин Орынбордағы Шекаралық комиссияға тілмаш болып ауысады. Бұл кезде ол Шекаралық комиссияның төрағасы, Шығысты зерттеуші белгілі ғалым, профессор В.В. Григорьевпен жақын танысады. Атасы Балқожаны жақсы білетін және сыйлайтын Григорьев Ыбырайға аса ілтипатпен қарап, өзінің бай кітапханасын пайдалануына оған мүмкіндік берген. Осы кітапханада Ыбырай Григорьевтің көмегімен орыс жазушыларының еңбектерін, ұлы адамдардың өмірі мен өлеңдерін көп оқыған. өз заманының озат ой-пікірімен танысып, әдебиет, саясат ағарту саласындағы журналдарды да қараған.
Осылайша өз бетімен оқуды нәтижесінде білім қорын едәуір молайтқан Ыбырай өзінің болашағын тілмаш болудан емес, халыққа пайдалы қызмет істеуден іздейді. Оның бойында ағартушылыққа деген ынта туады. Сөйтіп, сол заманның прогресшіл ағартушылық ой пікірі негізінде оның көзқарасы қалыптаса бастайды. 1860 жылы Орал сыртындағы қазақтар үшін төрт бастауыш мектеп (Троицк, Торғай, Ырғыз және Қазалы қалаларында) ашуға ұйғарылған кезде, Ыбырай өзі сұранып Торғай мектебіне мұғалім болуға рұқсат алады.
Сөйтіп, мектеп ашу мақсатымен 1860 жылы Ыбырай Торғайға айысады. Бірақ жергілікті орындардың жәрдемі жеткіліксіз болып, мектеп ашу ісі біраз созылып кетеді. Соған қарамастан Ыбырай ел ішінде мектептің пайдасын түсіндіріп, жұрттың оқуға ынтасын арттыру үшін біраз баланы өз үйінде оқытады.
Ыбырай дың арман еткен мектебі Торғайда 1864 жылы ғана ашылады. «Осы жылы қаңтардың 8 күні көптін күткен ісім орнына келіп, мектеп ашылды. Оған 14 қазақ баласы қабылданды. Бәрі де жақсы, есті балалар. Мен балаларды оқытуға қойға шапқан аш қасқырдай өте қызу кірістім», - деп жазды ол белгілі Шығыс зерттеуші, профессор Н.И. Ильшинскийге жолдаған хатында.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге


Реферат
Тақырыбы: Ыбырай және орыс әдебиеті
Орындаған:
Тексерген:
Алматы – 2007 жыл
Ыбырай Алтынсарин 1841 жылғы 20 қазанда қазіргі Қостанай облысының Затобол
ауданында туған. әкесі Алтынсары ерете өсіп, атасы Балқожаның тәрбиесінде
болған. өз заманының беделді адамдарының бірі болған, заман ағымын
аңғарғыш, оқу-өнердің маңызын жақсы түсінген Балқожа би 5 жасар Ыбырайды
Орынборда ашылмақ болашақ орыс-қазақ мектебіне жаздырып қойыпты. 1850 жылы
сол мектеп ашылғанда түскен 30 қазақ баласының бірі – Ыбырай болған.
Қазақ балаларын орысша оқыту арқылы олардан қазақ даласын билейтін
патша чиновниктеріне көмекші әкімдер даярлау мақсатымен ашылған мектепке
Балқожа би де немересін осы үмітпен берген. Бірақ Ыбырай мектепті жан-жақты
білім алуға пайдаланған. Сондықтан ол сабақты ынтамен оқиды. Сөйтіп,
мектепті 1857 жылы «өте жақсы» деген бағамен бітіреді.
Содан кейін екі жылдай Ыбырай өз елінде тілмаштық қызмет атқарады.
Қазақ қоғамының қайшылықты тұрмысын тереңірек түсініп, оның болашағы жайлы
ойлануда бұл аз уақыттың өзі Ыбырай өмірінде едәуір із қалдырады.
1859 жылы Ыбырай Алтынсарин Орынбордағы Шекаралық комиссияға тілмаш
болып ауысады. Бұл кезде ол Шекаралық комиссияның төрағасы, Шығысты
зерттеуші белгілі ғалым, профессор В.В. Григорьевпен жақын танысады. Атасы
Балқожаны жақсы білетін және сыйлайтын Григорьев Ыбырайға аса ілтипатпен
қарап, өзінің бай кітапханасын пайдалануына оған мүмкіндік берген. Осы
кітапханада Ыбырай Григорьевтің көмегімен орыс жазушыларының еңбектерін,
ұлы адамдардың өмірі мен өлеңдерін көп оқыған. өз заманының озат ой-
пікірімен танысып, әдебиет, саясат ағарту саласындағы журналдарды да
қараған.
Осылайша өз бетімен оқуды нәтижесінде білім қорын едәуір молайтқан
Ыбырай өзінің болашағын тілмаш болудан емес, халыққа пайдалы қызмет
істеуден іздейді. Оның бойында ағартушылыққа деген ынта туады. Сөйтіп, сол
заманның прогресшіл ағартушылық ой-пікірі негізінде оның көзқарасы
қалыптаса бастайды. 1860 жылы Орал сыртындағы қазақтар үшін төрт бастауыш
мектеп (Троицк, Торғай, Ырғыз және Қазалы қалаларында) ашуға ұйғарылған
кезде, Ыбырай өзі сұранып Торғай мектебіне мұғалім болуға рұқсат алады.
Сөйтіп, мектеп ашу мақсатымен 1860 жылы Ыбырай Торғайға айысады. Бірақ
жергілікті орындардың жәрдемі жеткіліксіз болып, мектеп ашу ісі біраз
созылып кетеді. Соған қарамастан Ыбырай ел ішінде мектептің пайдасын
түсіндіріп, жұрттың оқуға ынтасын арттыру үшін біраз баланы өз үйінде
оқытады.
Ыбырай дың арман еткен мектебі Торғайда 1864 жылы ғана ашылады. «Осы
жылы қаңтардың 8 күні көптін күткен ісім орнына келіп, мектеп ашылды. Оған
14 қазақ баласы қабылданды. Бәрі де жақсы, есті балалар. Мен балаларды
оқытуға қойға шапқан аш қасқырдай өте қызу кірістім», - деп жазды ол
белгілі Шығыс зерттеуші, профессор Н.И. Ильшинскийге жолдаған хатында.
Ыбырай мектептегі сабақ пен бүкіл тәрбие жұмысын сол кездегі орыс
мектептері үлгісінде құрады. Сабақты қазақ беруге тырысады. Тәрбие жұмысын
Ыбырай оқу арқылы әкем даярлау мақсатына емес, адамгершілігі мол, жаңа
ұрпақ тәрбиелеп шығаруға бейімдейді.
Халықпен етене араласу арқылы Ыбырай мәдениет пен білім жолына
ұмтылудағы туған халқының көңіл-күйін жақсы ұғады. Бұл оны ағартушылық іске
рухтандыра түседі. «Қазақтар мені құшағын жая қарсы алды. Мектепке
балаларын беруге ынтымалы адамдар толып жатыр», деп жазды ол Торғайға
барған сондай-ақ Н.И. Ильшинскийге. Ыбырай Ильшинскиймен халықтың жағымды
мінез-құлқы, болашағы жайлы ойларын да бөленді. «Қазақ даласын үш жылдай
аралаған Сіздің қазақ халқы ұғымтал, ақылды, дарынды, бірақ оқымаған халық
дейтініңізге мен сенемін», - деп жазды Ыбырай оған. – Қазақ халқы
қарапайым, өнері жоқ халық, бірақ біз қарапайымдылықтың өзінен де көп
жақсылық табамыз». Туған халқы туралы мұндай озық ойда болу Ыбырайдың
демократтық көзқарастарының негізі болды және оның сеніммен жұмыс істеіне
көмектесті. Сонымен бірге Ыбырай ел ішіндегі теңсіздік, әділетсіздік,
қанаушылықты да көре білді. әкімдерінің зорлықшыл сорағы қылымтарын сынға
алды. Езілуші бұқараның мүддесін қорғады.
«қызмет бабында мен қазақтармен жиі-жиі ұстасып қаламын, - деп жазды
1864 жылы ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
АХМЕТ БАЙТҰРСЫНҰЛЫ11 бет
Спандиар көбеев4 бет
«Қазақ» газетіндегі көтерілген оқу –тәрбие мәселелері8 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Алтынсарин Ыбырай10 бет
Ахмет Байтұрсынұлы жайлы4 бет
Оқытылатын тіл елінің әдебиетін қазақ/орыс әдебиетімен салыстыру14 бет
Спандияр Көбеев6 бет
Спандияр Көбеев өмірі11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь