Кәсіпорын қызметіндегі айналым капиталының мәні мен ролі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I ТАРАУ КӘСІПОРЫН ҚЫЗМЕТІНДЕГІ АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫНЫҢ
МӘНІ МЕН РОЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Кәсіпорын қызметінің табыстылығын ұлғайтудың тиімді әдісінің бірі .
ол айналым капиталын қалыптастыру және басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1.2 Кәсіпорынның айналым капиталының классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
1.3 Айналым капиталының қалыптасу және қаржыландыру көздері ... ... ... ... ... ..26

II ТАРАУ АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫНЫҢ ҚҰРАМЫ ЖӘНЕ ОНЫ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2.1 «Мерей.Әсем» ЖШС.ң айналым капиталының құрамы мен құрылымы ... ... ... ...35
2.2 «Мерей.Әсем» ЖШС.ң айналым капиталын экономикалық талдау ... ... ... ... ... 45

III ТАРАУ АЙНАЛЫМ ҚҰРАЛДАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ САЛАСЫНДАҒЫ
КӘСІПОРЫННЫҢ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... 51

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 71

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 74
Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де орасан зор маңызы бар екендігін республикамыздың тәуелсіздігінің 15 жыл ішінде атқарылған жұмыстар көз жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға елеулі өзгерістер енгізді және сайып келгенде әрбір еңбекшінің мүддесін қамтыды. Сондықтан бұған дейін ынта-ықыластың уақыт өткен сайын әлсіремейтіндігінің қайта арта түсетіндігін өмір көрсетіп отыр.
Нарықтық экономика жағдайында экономикалық қызметтің барлық экономикадағы негізгі буыны – бұл кәсіпорын. Міне, сондықтанда, бұл деңгейде қоғамға қажетті өнім өндіріп, қызмет көрсетілуі тиіс. Кәсіпорында ресурстарды үнемдеп жұмсау, жоғары өнімді техникалар мен технологияларды қолдану мәселелері кең түрде шешіледі. Ең білікті кадрлар жинақталады. Сол сияқты бизнес – жоспарлар әзірленеді, маркетинг қолданылады, тиімді басқару жүйесі – менеджмент іске асырылады.
Кәсіпорының ағымдағы іс - әрекеттерін қамтамасыз етуде айналым капиталы маңызды ресурстардың бірі, ол өндіріс сферасына ғана емес, айналдыруларға, экономикада есеп – қисаптардың күй – жағдайын көрсетуіне, сонымен қатар елдегі ақша айналымдарына ықпалын тигізеді. Егер жоспарлы экономика кезеңінде өндіріс қорлары айналым құралдарының құрылымынан жоғары болса, онда шаруашылық етудің жаңа шарттарына ауысуға жаңа проблемалар туғызды - өнімдерді тиеп жіберген уақыттан, кәсіпорындарға төлем қаражаты түскен уақытқа дейін кәсіпорын дебиторлық берешек түрінде әрекетсіздікте болады. Өнім өндіруші кәсіпорындардың дебиторлық қарызының едәуір бөлігін тиелген тауар қаражаттарды құрайды. Оны жабудың қаржылық көзімен мерзімі өткен кредиторлық берешек болады. Айналым қаражаттары кәсіпорынның өндірісін тоқтаусыз қозғалыста ұстап тұруға, өндірісті ақша және материал ресурстарымен уақытында қажеттігін қамтамасыз етуге және айналым қаражатының пайдалану тиімділігін арттыру үшін қажет. Қазіргі уақытта меншік айналым құралдары өте аз, ал ол болса кәсіпорында басты ролді атқарады, өйткені коммерциялық есеппен жұмыс істейтін кәсіпорындардың белгілі мөлшерде рентабельді жұмыс істеуі үшін меншік мүлкі болуы керек. Айналым саласындағы қаражаттарды қысқартуды ынталандыру факторы айналым қаражаттарын толықтыруға керекті банкілік несие, ол айналым капиталын ұтымды пайдалануға мүмкіншілік тудырады. Сонымен қатар кредиторлық қарыздың өте маңызды ерекшелігі бар: меншік айналым құралдары мен банктік несиеден айырмашылығы, ол тауарлық түрде тартылады. Неғұрлым кәсіпорын – сатып алушылардың (бөтендердің) экономикалық айналымында тауарлары мен ақшалары көп болса, соғұрлым көбірек ол оны орналастырады. Бірақ та капиталдың соншалықты тартылуы ел экономикасының қаржылық жағдайына және оның буындарына апатты сәулесі түседі.
Сайып келгенде, нарықтық қатынастың дамуы кәсіпорындарға жаңа жағдайларды талап етуде. Жоғарғы инфляция, төлем қабілеттігінің нашарлауы және басқа да дағдарыстық құбылыстар кәсіпорындардың айналым активтеріне деген саясатын өзгертуге ықпал етті, оны толықтырудың жаңа көздерін іздестіру проблемаларын қарастыруда.
Жоғарыда айтылғанның барлығы, сонымен қатар айналым капиталын ұтымды пайдалану және оның жағдайының жақсарту қажеттілігі дипломдық жұмыс тақырыбын таңдауын анықтады.
Бұл тақырыбымның мақсаты – кәсіпорынның саясаты мен айналым капиталын және оның ұтымды пайдалануын үйрену.
Мақсаттан тыс, жұмысыма қойылған келесі тапсырмалар:
• Кәсіпорын айналым капиталының экономикалық мәнің оқып – үйрену;
• Кәсіпорын айналым активін қазіргі заманға сай топтастыруын көрсету;
• Кәсіпорынның негізгі тиімділік қызметін, айналым капиталын басқаруын үйрену;
• «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым капиталының құрамы мен құрылымын талдау;
• Кәсіпорын саясатын зерттеу саласындағы айналым құралдарын құру;
• «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым капиталын қаржыландыру және құрылу көздерін оқып – үйрену.
Нарықтық экономикаға сай кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану және құру проблемаларын теориялық және практикалық негізде зерттеу.
Зерттеу обьектісі « Мерей-Әсем» ЖШС.
Жұмысымның теориялық және практикалық негізінде отандық, шетелдік, ресейлік ғалымдардың еңбектерінен айналым капиталын қалыптастыру саласындағы кәсіпорынның саясаты, статистика бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық Агенттігінің және кезекті баспа материалдары, сонымен қатар «Мерей-Әсем» ЖШС-ң 2004-2005 жылдардың қаржылық есебі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә.Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы» Алматы,2003,76б.
2. Р.Ә. Әмірқанов, А.Қ. Тұрғұлова «Қаржы менеджменті» Алматы, 2002,135б.
3. И.Т. Балабанов, «Основы финансового менеджмента» Москва,1996,34б.
4. В.В. Бочаров, В.Е. Леонтьев «Корпоративные финансы» Москва,2004,443б.
5. В.В. Ковалев «Введение в финансовый менеджмент»Москва,2000,509б.
6. Р. Брейли С.Майерс «Принципы корпоративных финансов» Москва, 1997,851б.
7. Ченг Ф. Ли, Джозеф И. Финнерти «Финансы корпорации:теория, методы и практика» Москва,2000,546б.
8. И.А.Бланк «Основы финансового менеджмента»том1,Киев,2000, 328б.
9. Под ред. Ковалевой «Основы финансового менеджмента» Москва,2004, 104б.
10. Н.А. Назарбаев «Казахстан 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу Казахстана» – Алматы, Бiлiм, 1997, 138б.
11. Ж. Кулекеев, Г. Султанбекова «Причины и пути решения проблемы
неплатежей в Казахстане»// АльПари, 1998, № 2, 9 – 14б.
12. Н. Лисициан «Оборотные средства, процесс обращения стоимости
капитала, неплатежи» // Вопросы экономики, 1997, № 9, 44 – 54б.
13. А.Р. Радионов, Р.А. Радионов «Управление производственными
запасами» // Менеджмент в России и за рубежом, 1999, № 1, 11 – 19б.
14. Қ.К. Кеулімжаев З.Н .Әжібаева, Н.А. Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева
« Қаржылық есеп » оқу құралы – Алматы, Экономика, 2001
15. Статистический ежегодник Казахстана/ под ред. А.А. Смаилова –
Алматы: Агентство Республики Казахстан по статистике, 2000, 466 б.
16. И.Т. Балабанов «Анализ и планирование финансов хозяйствующего
Субъекта», учебное пособие -Москва: Финансы и статистика, 1994 –
478б.
17. Л.С. Бляхман «Экономика фирмы», учебное пособие - Санкт-
Петербург, Издательство Михайлова, 2000, 279б.
18. К.Ш. Дюсембаев «Анализ финансового положения
предприятия» Алматы, Экономика, 1998, 312б.
19. С.А. Жданов «Основы теории экономического
управления предприятием», учебник - Москва, Финпресс, 2000, 384б.
20. А.И. Ковалев, В.П. Привалов «Анализ финансового
состояния предприятия», Москва, Центр экономики и маркетинга,
1995, 345 б.
21. В.В. Ковалев «Финансовый анализ. Управление
капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности» – Москва:
Финансы и Статистика, 1996.
22. Қ.С. Құлпыбаев, Қ.Қ Ильясов «Қаржы» Алматы: 1-2-ші
басылым, қайта өнделген және қосымша, 2005, 472 б.
23. Л.Н. Павлова «Финансы предприятий», учебник - Москва, Финансы,
1998, 639 б.
24. В.М. Родионова «Финансы» Москва, Финансы и статистика,
1994,435б .
25. Е.С. Стоянова, Е.В. Быкова, И.А. Бланк «Управление
оборотным капиталом» – Москва, Перспекитва, 1998, 130б.
26. Под ред. Е.С. Стояновой «Финансовый менеджмент: теория и
практика» 4-е изд., перераб. и доп. - Москва: издательство
Перспектива, 1999, 656 б.
27. Под ред. М.В. Романского «Финансы предприятий» Санкт-
Петербург, Бизнесс-Пресса, 2000, 528 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
..............................................................
..............................................................
3
I ТАРАУ КӘСІПОРЫН ҚЫЗМЕТІНДЕГІ АЙНАЛЫМ
КАПИТАЛЫНЫҢ
МӘНІ МЕН
РОЛІ..........................................................
..................................................6
1.1 ... ... ... ... ... бірі ... ... капиталын қалыптастыру және
басқару ........................................... . 6
1.2 Кәсіпорынның айналым капиталының
классификациясы ... ... ... ... және
қаржыландыру көздері ......................26
II ТАРАУ АЙНАЛЫМ КАПИТАЛЫНЫҢ ҚҰРАМЫ ЖӘНЕ ОНЫ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ТАЛДАУ........................................................
...........................35
2.1 «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым капиталының ... ... ... ... ... ... ... капиталын
экономикалық талдау ....................45
III ТАРАУ АЙНАЛЫМ ҚҰРАЛДАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
САЛАСЫНДАҒЫ
КӘСІПОРЫННЫҢ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ... ... ... 74
КІРІСПЕ
Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту
үшін ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де орасан зор ... бар ... ... 15 жыл ... ... ... көз
жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға елеулі
өзгерістер енгізді және ... ... ... ... ... ... бұған дейін ынта-ықыластың уақыт өткен сайын ... арта ... өмір ... ... экономика жағдайында экономикалық қызметтің барлық
экономикадағы негізгі буыны – бұл ... ... ... ... ... ... өнім өндіріп, қызмет көрсетілуі тиіс. Кәсіпорында
ресурстарды үнемдеп жұмсау, жоғары өнімді техникалар мен ... ... кең ... шешіледі. Ең білікті кадрлар жинақталады. Сол
сияқты бизнес – жоспарлар әзірленеді, маркетинг қолданылады, тиімді басқару
жүйесі – менеджмент іске асырылады.
Кәсіпорының ағымдағы іс - ... ... ... ... ... ... бірі, ол өндіріс сферасына ғана ... ... есеп – ... күй – ... көрсетуіне,
сонымен қатар ... ақша ... ... ... ... ... ... қорлары айналым құралдарының құрылымынан жоғары
болса, онда шаруашылық етудің жаңа ... ... жаңа ... - ... тиеп ... ... ... төлем қаражаты
түскен уақытқа дейін кәсіпорын дебиторлық берешек түрінде әрекетсіздікте
болады. Өнім өндіруші кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... құрайды. Оны жабудың қаржылық көзімен мерзімі
өткен кредиторлық ... ... ... ... кәсіпорынның
өндірісін тоқтаусыз қозғалыста ұстап тұруға, өндірісті ақша және материал
ресурстарымен уақытында қажеттігін ... ... және ... пайдалану тиімділігін арттыру үшін қажет. Қазіргі уақытта
меншік айналым құралдары өте аз, ал ол ... ... ... ... өйткені коммерциялық есеппен жұмыс істейтін кәсіпорындардың
белгілі мөлшерде рентабельді ... ... үшін ... ... ... керек.
Айналым саласындағы қаражаттарды қысқартуды ынталандыру факторы айналым
қаражаттарын толықтыруға керекті банкілік несие, ол ... ... ... ... тудырады. Сонымен қатар кредиторлық қарыздың
өте маңызды ерекшелігі бар: меншік ... ... мен ... ... ол ... ... ... Неғұрлым кәсіпорын – сатып
алушылардың (бөтендердің) экономикалық айналымында тауарлары мен ... ... ... көбірек ол оны орналастырады. Бірақ та капиталдың
соншалықты тартылуы ел экономикасының ... ... және ... ... ... ... келгенде, нарықтық қатынастың дамуы кәсіпорындарға ... ... ... ... ... төлем қабілеттігінің нашарлауы
және басқа да дағдарыстық құбылыстар кәсіпорындардың айналым активтеріне
деген саясатын өзгертуге ... ... оны ... жаңа ... ... қарастыруда.
Жоғарыда айтылғанның барлығы, сонымен қатар айналым капиталын
ұтымды пайдалану және оның жағдайының жақсарту қажеттілігі дипломдық ... ... ... ... мақсаты – кәсіпорынның саясаты мен ... және оның ... ... ... тыс, ... қойылған келесі тапсырмалар:
• Кәсіпорын айналым капиталының экономикалық мәнің оқып – ... ... ... ... ... ... сай ... көрсету;
• Кәсіпорынның негізгі тиімділік қызметін, айналым капиталын басқаруын
үйрену;
• «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым капиталының құрамы мен құрылымын талдау;
... ... ... ... айналым құралдарын құру;
• «Мерей-Әсем» ЖШС-ң айналым ... ... және ... оқып – ... ... сай ... айналым капиталын
пайдалану және құру проблемаларын теориялық және ... ... ... « ... ... ... және ... негізінде отандық,
шетелдік, ресейлік ғалымдардың еңбектерінен айналым капиталын қалыптастыру
саласындағы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... және ... баспа материалдары,
сонымен қатар «Мерей-Әсем» ЖШС-ң 2004-2005 жылдардың қаржылық есебі.
I Тарау ... ... ... ... мәні мен ... ... ... табыстылығын ұлғайтудың тиімді әдісінің бірі
– ол айналым капиталын ... және ... – бұл ... ... субъект, шаруашылық қызметін
жүргізу үшін құрылған және оның мақсаты пайда табу мен ... ... ... ... ... ... ретінде
құралады және жиынтық белгілер арқылы анықталады. Ол ... ... бар ... ... есеп ... ... мүлік пен міндеттемелер
үшін жауапкершілігі және өз атынан қызмет жасауы. Кәсіпорынның шаруашылық
қызметінің мәні өндірісті ... және ... ... ... ... да ... қарым-қатынаста болады. Олар
жабдықтаушылар мен сатып ... ... ... бойынша серіктестер және
банктер.
Қаржы қатынастар ақша ... ... ... мен ... ... ... ... қызметін
қаржыландырудан, қаржы көздерінен қарыздарды жұмылдырудан және кірістерді
таратудан пайда болады. Шаруашылық қызметті ... үшін ... ... ... ... Бастапқы капитал кәсіпорын
құрушылардың салымдарынан құрылып, жарғылық капитал формасына айналады. Бұл
әрбір кәсіпорын ... ... көзі ... ... ... ... ... құрылу тәсілі ұйымдық-құқықтық формасына
байланысты болады.
Кәсіпорынды құру кезінде ... ... және ... қорларды
керекті мөлшерде қалыптастыру өндірістік-шаруашылық қызметті ... ... ... ... ... капитал өндіріске
инвестицияланады да, өндіріс ... ... өнім құны ... Сол ... ... өнім ақша ... айналады да, кәсіпорынның есеп шотына
түседі.
Айналым активтері ... ... бір ... ретінде
қаралады. Айналым активтері – бұл өндірістік ақша қорларын құру, пайдалану
және үздіксіз өндірістік процесстер мен ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттарының жиынтығы. Айналым қаражаттарының
мәні – ұдайы өндірістік процесстердің қажеттілігін қамтамасыз етудегі
экономикалық ... ... ... ... ... ... рет ... негізгі қорларға қарағандағы айырмашылығы, ол тек бір
ғана өндірістік кезеңде қызмет етеді және ... ... ... өзінің құнын тікелей дайын өнімге алып барады.[1] Кәсіпорын
қызметінің ... ... бірі – ол ... ... Ұйымның жаңа
шарттарын анықтауға нарықтың дамуы байланысты. Олардың ... және ...... әрекетінің басты жағдайы болып есептелінеді. Нарықтық
қатынастың дамуы кәсіпорындарға жаңа ... ... ... ... ... ... ... және басқадай дағдарыстық
құбылыстар кәсіпорындардың айналым активтеріне деген саясатын ... ... оны ... жаңа ... ... ... ... активтерін ұйымдастыру кәсіпорынның жалпы
тиімділігін арттыру проблемасының негізі болып есептелінеді. Оған ... ... ... ... және ... анықтау;
- кәсіпорынның айналым қаражатына қажеттілігін анықтау;
- айналым қаражаттарын ... ... ... ... қаражаттарын пайдалану туралы өкім және ептілік жасау;
- айналым қаражаттарын сақтау және тиімді пайдалануға жауапкершілік
ету.[2]
Айналым қаражаттарының құрамына көптеген элементтер кіреді.
Өндірістік ... ... ... ...... және ... материалдар, жартылай фабрикаттар, жанар және жағар
майлар, ыдыстар және т.б. құрылады.
Мысалы, машина жасау өндірісінде, өндірістік цикл ұзақ ... ... ... ... ... салмағы жоғары. Ал жеңіл
және тамақ өнеркәсібінде ... ... ... ... ... ... тамақ өнеркәсібінде қосалқы материалдардың қоры әлбетте жоғары
болады.
Материалдық өндіріске кәсіпорын ... ... ... ұзақтығына тәуелді, олар негізгі және айналым құралдарына бөлінеді.
Айналым құралдарының функционалдық ролі өндіріс процессінің түп тамырында
негізгі ... ... бар. ... ... ... ... ... етеді.
Кәсіпорындардың іс-әрекеттерін қамтамасыз етудегі міндетті шарт –
қолда бар ... ... ... ... ... – бұл ... қорларын құру, пайдалану және үздіксіз өндірістік процестер мен
өнімді өткізуді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... капиталының мәні – ұдайы өндірістік процестердің
қажеттілігін қамтамасыз ... ... ... анықталады. Айналым
капиталы өндірістік процеске бірнеше рет ... ... ... ... ол тек бір ғана ... кезеңде қызмет етеді
және өндірістік тұтыну тәсіліне тәуелсіз өзінің құнын тікелей дайын өнімге
апарады.[3]
Айналым қаражаттарын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Қазіргі экономикалық жағдайда кәсіпорындарға айналым қаражаттар
пайдалануға кең ерік берілген. Айналым қаражаттары кәсіпорынның меншігінде
және оны ... ... еркі ... ... ... ... ... сатуға, беруге, жалға беруге еркі бар. ... ... ... ... ... ... сақтауды қамтамасыз ету.
Кәсіпорын қаржысын жоспарлау процесінде жыл ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Өндірістік айналым қорына жекелеген құны аз және тез ... ... ... құралдар, құрал – саймандар, ағымдағы ... ... ... киімдер және т.б. жатады. Бұл құрал жабдықтар бір
жылдан кем уақыт аралығында ... ... ... бұл ... ... ... бар, ... тозығын есептеу техникалық
жағынан қиыншылыққа ... ... ... жүзінде оларды негізгі
қорларға жатқызбай, айналым қорларына жатқызады. Аталған заттар және еңбек
құралы – айналымдағы өндіріс қоры тобына жатқызылады. Одан ... ...... өндірісті және болашақ кезеңдегі шығындарды жатқызады.
Айналымдағы өндіріс қорына авансталған қаражат негізінен өндіріс процесін
тоқтаусыз, қалыппен жүргізуді ... ... ... ... және ... ... ... бірдей емес. Олар ... ... ... анықталады. Егер жоспарлауға байланысты
кәсіпорынның ... ... ... ... ... кәсіпорын
уақытша қарыз қаражатының ... ... ... ... ... ... жетіспеуі түрлі себептерге байланысты
және ол кәсіпорын әрекетіне байланысты емес. Кәсіпорын ... ... ... құрылыс қажеттігіне бөлу немесе жоспарланған ... ... бар ... ... қаражаттарды сақтауды қамтамасыз ете
алмайды, яғни белгілі сомадан айырылады. Кәсіпорын әрекет етіп жатқан
экономика ... оның ... ... аумақты әсер етеді. Сатылып
алынған тауар – материалдар бағасының өсуі ... ... ... әкеп соғады. Банк несиесінің жоғарғы пайызбен берілуі және т.б.
Кәсіпорын айналым қаражаттарына қажеттігін анықтау. Коммерциялық
принциппен жұмыс ... ... ... ... ... етіп, жедел
шешім қабылдай отырып, шаруашылықты рентабельді жүргізуге жауапкершілікті
болуы керек. Осындай жағдайда ... ... ... ... анықтаудың қажеттілігі арта түседі. Кәсіпорынның ... ... ... ... арқылы орындалады. Нормалаудың
мақсаты – айналым қаражатының ұтымды ... ... ... ... айналым қаражатына қажеттігі қаржы жоспарын жасаған кезде
анықталады. Айналым қаражатының мөлшері өндіріс ... ... ... ... ... және ... есеп айырысу түріне
байланысты болады. Айналым қаражатын нормалау ақша ... ... ... жоспарланған кезеңдегі өнімдерді өндіруге кететін шығын
сметасында қарастырылады.
Айналым қаржылар үнемі қозғалыста болады. Бір ... ... олар үш ... тұратын ауыспалы айналым жасайды. Бірінші сатыда
кәсіпорын ақша қаражаттарын еңбек заттарын сатып алу үшін шарттарды төлеуге
жұмсайды. Бұл сатыдан ... ... ... ... ... ... сатыда алынған айналым қорлары өндіріс процесіне тікелей
өтіп, әуелде өндіріс босалқы қорларына және шала фабрикаттарға, содан соң
аяқталған ... ...... ... ... ... дайын өнім сатылады, нәтижесінде айналым қорлары
өндіріс саласынан айналыс аясына, қайтадан ақшалай ... ... ... ... ... құралдарын алуға жұмсалып, жаңа ауыспалы айналымға
шығады. Бірақ, айналым ... ... ... екінші сатыға жүйелі түрде
өтеді дегенді білдірмейді. Керісінше, олар бір ... ... ... ... да ... ... ... Бір нәрсенің әрбір мезеті ... ... ... және ... ... ... Нақ осы жағдай
өндірістің үздіксіздігін, тоқтаусыздығын және өндірілген өнімдерді ... ... ... ... ... жай - ... ... айналым
қаражаттарының тұрған уақыты бірдей емес. Ол өнімнің ... және оны ... және сату ... ... ... ... мына тәсілмен шығады:[4]
А – Қ ... Ө ... Д ... ... А – ... ... ... ақша ... - ... құралы;
Ө - өндіріс;
Д – дайын өнім;
А1 - ... ... ... және өзіне қосылған пайданың ақша
қаражаттары.
Шаруашылықты жүргізудегі нарықтық жүйе ... ... ... оны ... ... ... қамтамасыз етудің
төтенше маңызы бар.
Айналым қаражаттарының айналымдылығын сипаттайтын ... ... ... ішіндегі ең қарапайымы – айналым қаражатының
айналымдылығының коэффициенті. Ол мына формуламен анықталады:[5]
Өқ
Қақ = ... Өқ – ... бір ... ... өнімнің құны ( өнімді өткізуден
алынған түсім ),
Оқ – сол кезеңдегі айналым қаражатының ... ... де ... алынған түсім бір жылға есептелгенде, онда
айналым қаражатының орташа қалдығы да сол ... ... ... ... ... ... ... тоқтаусыз айналуына
байланысты.
Экономиканың қайсысы болмасын өндірістен экономикалық өнім
жасаудан құрылады. ... өнім ... яғни ... және ... ... ... қалайды.
Қаншалықты кәсіпорын тиімді жұмыс істейді, оның қаржылық жағдайы
қандай екені экономиканың барлық саулығына және ... ... ... болады. Оның негізгі белгілері мыналар:
- ұйымдық бірлік: кәсіпорын – бұл белгілі түрде ішкі құрылымы және
басқару жөнімен ұйымдасқан ұжым;
- белгілі түрдегі ... ... ... кәсіпорын пайданы барынша
көбейту мақсатында экономикалық игіліктерді өндіру үшін экономикалық
ресурстарды біріктіреді;
- мүліктің жекеленуі: кәсіпорынның өзінің мүлкі ... ... ... пайдаланады;
- мүліктік жауапкершілік: кәсіпорын түрлі жағдайға сай өзінің барлық
мүліктеріне толық жауапкершілікте болады;
- кәсіпорын дара басшылықты болжалайды, басқарудың тікелей ... ... ... ... жеке ... ... оперативті – шаруашылық және экономикалық дербестік: кәсіпорын жеке
өзі түрлі мәмілелерді және операцияларды жүзеге асырады, пайдасын өзі
алады немесе зиян шегеді, ... ... ... ... және
өндірісті одан әрі дамытуын жақсартады.
Өндіріс жоспарлы немесе әкімшіл - ... ... мына ... ... ... → Өндіру → ... ... ең ...... атап ... ... өнім ... көлемі болып саналады. Сонымен, жоспарлы
экономика ... ... өнім ... ... ... қажетті ресурстармен қамтамасыз ету мүмкіншілігіне байланысты
болады.
Қазақстан кәсіпорындарының ... ... ... бұл ... жағдай түбірінен өзгерді. Кәсіпорындар бүгінде
бүтіндей қарама – қарсы ... ... ... ... ... болды:
Өткізім → ...... ... ... – сатып алушылардың сұранысы, яғни өзінің
өнімдерін өткізу. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... әлуетті бәсекелес өнімдердің сапалылығын және
т.б. нарықтық экономика үшін сипатталатын сұрақтарын ескеру ... жоқ, ... ... ... ... себептермен аталған
тәсілмен жұмыс істеуге қабілетсіздігін көрсетті және де дайын емес ... ... ... ... жаңа ... ал ... ... қайта құру реформасының маңыздылығына түсінбеді, қайтадан жоспарлы
экономика дәуіріне қайтып келуіне үміттенді.
Негізгі капитал – бұл ... ... ұзақ ... ... ... ... ... қорлардың ақшалай бағалануы. Осыған
байланысты қорлар ... ... ... ... жартылай апарады.
Қолданылып жүрген топтастыруға сай негізгі қорлардың құрамына ... ... емес ... ... Біріншіге жататындар - өндірістің,
құрылыстың, ауыл шаруашылығының, ... ... ... және басқа да материалдық өндіріс ... ... ... емес ... ...... үй, ... шаруашылық,
денсаулық, білім, мәдениет, спорт салаларына арналған.
Натуралды-заттық құрама принципінде негізгі қорлар ...... ... ... ... ... және күш
машиналары мен жабдықтар, өндірістік-шаруашылық ... ішкі ... сол ... ... ... жер телімдері.
Өндіріс процесіне қатысу дәрежесінде негізгі қорлар активтік
және пассивтік болып бөлінеді. Актив ... ... ... ... ... ... мен сапасына (қызмет) ықпал етеді. Пассивтік
элементтер (ғимарат, құрылыс) ... ... үшін ... ... ... өндірістік қорлары өндірістік ауыспалы
айналымын жасайды. Ол мынадай сатылардан ... ... ... ... ... ... толық қалпына келтіру үшін қаражаттың
қорлануы, оларды күрделі қаржы жұмсау арқылы ауыстыру. ... ... ... ... табиғи және сапалық тозуға ұшырайды, яғни ... ... және ... ... ... арқылы олар
өзіндік ерекшелігін, үлгісін ... ... ... ... алдағы кезде өз бернелерін орындауға мүмкіндіктері болмайды. Табиғи
тозу жөндеу, қайта құру және негізгі ... ... ... ... ... Сапалық тозуы ескірген негізгі ... ... ... ... ... ... ... жөнінен
жаңа үлгіден қалып қоятынын білдіреді. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... отырудың қажеттілігі
туады. Осыған байланысты қазіргі экономикада айырбастаудың анықтаушылық
қажеттіліктің басты факторы – ... тозу ... ... ... ... ... ... – ол негізгі өндірістік қордың шамадан тыс
ескіріп қалмауына жол ... ... ... ... ... олардың
жеке және сапалық тозуының деңгейі және кәсіпорынның жұмысының нәтижесі
осыған байланысты болады.
Кәсіпорындарда ... ... ... ... ... ... – қор ... болып табылады. Қор
қайтарымының көрсеткіші мына ... ... = ... V – жыл ... ... ... ... заттай немесе құн есебімен;
Қ – негізгі өндірістік қордың орташа жылдық құны.
Бұл формула негізгі өндірістік қорды пайдалану деңгейін ... ... үшін ... Ол ... мен еңбек қордың
жарақтанғандығының ... ... ... ... Егер де еңбек қор
жарақтанғанға қарағанда өндірімнің қарқыны өте жоғары өсетін ... бұл ... ... ... ... ... осы жағдайда ғана өндірістің
тиімділігі ең жоғары дәрежеге жетеді. Қор қайтарымының қарсы көрсеткіші ... қор ... (Қс). Бұл ... ... ... ... қордың
құнын сипаттайды.
Қө
Қс = ----
Өқ
мұнда, Қө - жыл ішінде ... ... ... ... ... ... – негізгі өндіріс қордың орташа жылдық құны.
Қор қайтарымы көрсеткішінің артуы және ... ... ... негізгі қорларды пайдалануды жақсартатынын немесе
керісінше көрсетеді. Негізгі қорларды пайдаланудың тиімділігін арттыру үшін
олардың жүктеме деңгейлерін, ... ... ... ... ... жаңарту, үдемелі жабдықтарды, қазіргі технологияны, билікті
қызметкерлерді пайдалану қажет. ... ... ... ... аса ... факторларының бірі – жабдықтардың ... Ол үшін ... ... ... ... азайту, ауыстыру
коэффициентін көбейту жолымен қол жетеді.
Кәсіпорынның иелігіндегі ақша ... ... ... ... ... ... ... активтерін басқарудың бір ... ... ... ... ... қалдық ақша активінің көлемін,
оның абсолюттік төлем қабілеттік деңгейін анықтайды, операциялық кезеңнің
мерзіміне әсер етеді, ... ... ... оның ... ... ақша ... қалдығын қалыптастырудың мақсаты
кәсіпорынның өндірістік-коммерциялық (операциялық) жұмыстарымен байланысты,
ағымдағы төлемді қамтамасыз етуді қалыптастырады: шикізаттар, ... ... ... сатып алуға; еңбек ақыға, салық төлеміне; басқа
мекемелердің көрсеткен қызметінің төлеміне және т.б. Бұл ... ... түрі – ... ... ақша ... ... ... есептелінеді.
Сақтандыру ақша активтерінің қалдығы негізінен нарықтағы дайын
өнімдер конъюктурасының нашарлауына ... және ... ... ... өз ... ... байланысты сақтандыру тәуекелдігін
қалыптастыруға қажет. Қалдықтың бұл түрінің қалыптасуы ... ... ... ... ... тұруға, жекелеген қажетті қаржылық
міндеттемелерді ... ... Бұл ... ақша ... ... ... ... кәсіпорынның қысқа мерзімді қаржылық ... ... әсер ... ақша ... ... нарықтың жекелеген
сегменттерінде қолайлы конъюктура болуына байланысты тиімді қысқа мерзімді
қаржы салуды ... ... бұл түрі ... тек ... ... егер де ақша ... қалыптасуы қажеттігін
толық қанағаттандыратын болса. ... ... ... ... ... кәсіпорындардың басым көпшілігінің ақша активтерінің
бұл түрін қалыптастыруға мүмкіншілігі жоқ.
Өтемдік ақша активтерінің қалдығы – негізінен банктердің ... ... есеп ... ... ... және оған ... қызметтің түрін орындауға қалыптасады. Ол – ... ... ... оны кәсіпорын банкпен жасалған келісім бойынша тұрақты
түрде өзінің есеп шотында сақталуы керек. Мұндай қалдық ақша ... ... ... ... ... бір ... ретінде қарауға болады.
Қаралған қалдық ақша активтерінің түрлері тек кәсіпорынның ... ... ... ... құралын сипаттайды. Айталық,
сақтандыру ақша ... ... ... ... ... ... пайдалануға болады немесе кәсіпорынның қатарлас
өтемдік қалдық ақша ретінде ... ... ... ... қалдық
ақша активтерін, пайдаланбаған кезеңде – оны сақтандыру немесе өтемдік
қалдық активі ретінде ... ... ... ... қалдық ақша активтерінің
көлемін қарағанда, әр аталған құрал есепке алынуы керек.
Нарықтық экономика ... ... ... істеу процесінде тұрақты түрде қарсы агенттермен, ... ... есеп ... ... ... туады. Өндірілген
тауарларды тиеп жіберу немесе кейбір қызмет көрсету ... ... ... ... ақша ... яғни ... алушыларды несиелейді.
Сондықтан өнімдерді тиеп жіберген уақыттан, кәсіпорынға төлем ... ... ... кәсіпорын дебиторлық берешек түрінде әрекетсіздікте
болады, оның деңгейі көптеген факторлармен анықталады: ... ... ... ... ... ... ... деңгейі,
шарттың жағдайы, кәсіпорынның қолданатын есеп айырысу жүйесі және тағы
басқалар.
Жеткізілген өнімдер үшін есептесудің негізгі түрлері ... және ... ... түрінде жүргізіледі. Тұрақты экономикада
ақшасыз төлем басым болады, яғни чек, векселдер ... ... ... ... шоттарға аудару арқылы төлеу түрінде жүргізіледі. Тұрақсыз
экономика жағдайында алдын ала есеп айырысу түрі басынқы болады.
Айналым саласындағы қаражаттарды ... ... ... ... ... керекті банкілік несие, ол айналым
капиталын ұтымды пайдалануға мүмкіншілік тудырады.
Өнім ... ... ... ... ... тиелген тауар қаражаттарды құрайды. ... ... ... ... ... өйткені, қоймадағы дайын өнімдер, шартта көрсетілген
уақытта тұтынушыларға тиеліп ... ... ... ... ... ... ... мағыналы қаражаттар болады. Олардың бір
бөлігі тиеліп жіберген тауарлардың ... ... ... ... уақыты
жетпеген. Бұның жағымдылығы - тез өтетін құбылыс. ... ... ... ... ... ... тиеп ... тауарлар түріне
айналады. Соныңда, тұтынушының төлем қаражатының жоқ екендігін көрсетеді.
Төленбеген шоттардың үлкен үлесті салмағы және басқадай ... ...... ... ... ... көздерінің бірі болып
есептелінеді, осыған сәйкес дебиторлық қарыздарды ... ... ... қажет етеді. Ең алдымен, барлық дебиторлық қарыздың ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Бұндай бағалау әртүрлі мезгілде ... ... ... ... ... ... талдау және ... ... ... ... сондай икемді шарт жүйесін жасауы керек, онда
өнімдерге (толық ... ... ... ала ... ... ... ... инфляция индексіне сәйкестендіріп икемдік баға құру керек және бұл
шаралардың қаржы нәтижесіне ... ... ... экономика кезінде шығындарды болдырмау мақсатымен
өнімдерге алдын ала төлемді кең практикалану мақсатымен есептегі ... ... ... ... ... қарызды қайтару
дәрежесін көрсетеді.
Айналым капиталының құрамындағы маңызды қор ... ... ... және ақша ... ... ... спецификалық түрлеріне,
қозғалыс жылдамдығына, пайда болу заңдылығына қарай айналым ... ... ... ... ... ... ... ала
есептелінбейді және есепке алынбайды. Бұл элементтерді басқару басқа
әдістермен орындалады. Шаруашылық ... ... осы ... мүмкіншіліктері бар және олар несиелеу және есеп айырысу жүйесі
арқылы олардың көлеміне әсер ете алады.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... құштар, өйткені бұл айналым ... ... ... тездетеді, демек айналым капиталын
тиімді пайдаланады. Мысалы, тауарлар операциясы бойынша ... ... ... ... ... ... тауарларды жеткізу жоспарын
орындау көрсеткішін, пайда туралы жоспарды және рентабельдікті жақсартады.
Айналым қаражаттарын басқадай есеп ... ... ... оларды
толығырақ мақсатпен пайдалануға мүмкіндік тудырады, өйткені олар бұл ретте
өндіріс саласынан шығып кетпейді. Соныменен, әрбір ... ... ... ... ... көлемін барынша қысқартуға
барлық резервтерді пайдалану. Бұл ... ... ... ... ... ... шарттық тәртіпті қатайту және ... ... ... есеп ... ... ... ... жатады.
Кәсіпорындардың дебиторлық қарызын тиімді басқару мақсатымен
дебиторлық қарызды басқару саясаты жасалынып және ... ... ... ... ...... ... активтері мен
маркетингтік жалпы саясатының бір бөлігі болып есептелінеді, сондықтан
сатылатын өнімдер ... ... ... ... ... ... өз уақытында төлемді қамтамасыз етуді қажет етеді.[8]
1.2 Кәсіпорынның ... ... ... есеп және ... ... айналым капиталы келесі
белгілер бойынша жіктеледі:[9]
- өндіріс ... ... ... ... өндірістік
айналым қорлары және айналыс қорлары;
- бақылау, жоспарлау және ... ... ... айналым қорлары және нормаланбайтын айналым
қорлары;
- айналым капиталдарының қалыптасу көздеріне байланысты: жеке
меншік айналым капиталы және қарыздық айналым капиталы;
- ... ... ... ... ... ... тез
өтімді айналым капиталы, баяу өтімді айналым капиталы;
- капитал салымының тәуекел деңгейіне байланысты: салымның
минималды деңгейімен айналым капиталы, салымның аз ... ... ... ... ... ... капиталы,
салымның жоғары тәуекелімен айналым капиталы;
- кәсіпорынның балансындағы көрінісі мен есеп стандарттарына
байланысты: запастардағы айналым ... есеп ... ... ... ... мазмұнына байланысты: еңбек заттары (шикізат,
материалдар, аяқталмаған өндіріс және т.б.), дайын өнім ... ... және есеп ... ... белгісі бойынша айналым капиталдарын айналым қорлары мен
айналыс қорларына бөлу айналым каипталының өндіріс және ... ... ... ... есептеу мен талдау үшін қажет.
Кесте 1.
Кәсіпорынның айналым капиталының өндіріс процесінде функционалдық роліне
байланысты классификациясы
|Айналым капиталы ... ... ... |
| ... ... ... ... |1.1. Өндірістік запастар: |
|капиталы ... |- ... ... және ... |- ... материалдар |
|процесіндегі айналым |- ... ... ... ... ... |
| |- ... ... |
| |- аз ... және тез ... |
| ... |
| ... құны ... |
| |1.2. ... процесіндегі |
| ... |
| |- ... ... |
| |- ... ... фабрикаттар|
| |- ... ... ... |
|2. Айналыс қорлары |2.1. ... өнім ... ... |- кәсіпорынның ... ... ... |
| ... |
| |- ... ... әлі |
| ... өнім |
| |- ... ... ... |
| ... |
| |2.2. Ақша ... |
| |- ... |
| |- есеп ... шоты |
| |- ... да ақша ... |
| |- ... да ... ... ... есеп ... |
|3. Айналым капиталының жалпы|п1+ п2 ... | |
* И. А. ... ... ... ... ... ... деңгейіне қарай айналым капиталдары нормаланатын және
нормаланбайтын болып бөлінеді. ... ... ... барлық
өндірістік айналым қорлары жатады. ... ... ... ... дайын өнім қалдықтары түріндегі айналым қорларының бөлігі
жатады.
Нормаланбайтын ... ... ... ... ... ... яғни тұтынушыларға жіберілген, бірақ әлі де төленбеген өнімдер және
де ақша қаражаттары мен есеп айырысудың барлық түрлері.
Айналым ... жеке ... ... ... ... олардың
қалыптасу көзі мен кәсіпорындарға айналым капиталдарын тұрақты және уақытша
қолданысқа беру формаларынан көрінеді.
Жеке ... ... ... ... ... ... есебінен
қалыптасады (жарғы капиталы, резервтік капитал, жинақталған ... ... ... ... айналым капиталымен қамтамасыз етілуі үшін
олардың көлемі меншік капитал көлемінің шегінде ... ... ... ... түрде пайдаланып отырады.
Кәсіпорынның меншік айналым капиталына қажеттілігі жоспарлау объектісі
болып табылады және оның ... ... ... ... Бұл ... яғни ... ... қаражаттарын жабудың көзі ретінде
қызмет етеді. Олардың алғашқы қалыптасуы ... ... ... ... жарғы капиталының жасалуы кезінде болады.
Қарыздық айналым капиталдарының қалыптасу көздеріндегі маңызды және
негізгі мән-мағынаға ие. ... ... ... ақша ... қосымша қажеттілігін жабады. Қарыз ... ... ... ... ... өту ... пайда болған қиые есеп айырысу
қатынастарымен, меншікті айналым қаражаттарының жеткіліксіз ... ... және ... да объективті және субъективті
себептермен ... ... ... ... ... ... сонымен қатар кредиторлық қарыз ретінде қалыптасады. Олар
кәсіпорынға уақытша ... ... ... бір ... ... мен ... екінші бөлігі – ақысыз (кредиторлық қарыз).
Кәсіпорынның қарыздық айналым ... ... де ... ... ...... ... табады.
Кесте 2.
Кәсіпорын балансы ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... запастар ... | ... | |
| ... жатқан жануарлар |
| |Аз ... және тез ... ... (қалдық |
| ... |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... өнім |
| ... |
| |ҚҚС және ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... мен ... үшін ... мен |
| ... ... |
| ... ... есеп ... |
| ... ... бойынша дебиторлармен есеп |
| ... |
| ... да ... есеп ... |
| ... мен ... берілген |
| ... |
| ... да ... ... ... ... |Қысқа мерзімді қаржылық салымдар |
| ... ақша ... |
| ... ... ... қаржаттары |
| ... ... ақша ... |
| ... да ақша ... ... ... ... ... | |
* И.А. ... ... ... ... ... 2000, стр.304
Кәсіпорын балансында көрсету әдісі бойынша айналым капиталдары ... ... ... ... ... ақша ... Е3. Бұл ... баланс
активінің ІІ бөлімінің барлық баптары кіреді. Өндірістік запастар ... және тез ... ... ... ... болашақ кезең
шығындары, дайын өнім, тауар, басқа да запастар.
• Дебиторлық қарыз – ЕДҚ. Дебиторлық қарыз құрамына ... ... ... ... ... кіреді. тиелген тауарлар, дебиторлармен
есеп айырысу (тауарлар, қызмет пен ... үшін ... ... ... ... бюджетттен басқа да ... ... ... да ... ... ... ... аванстар, басқа да айналым активтері.
• Ақша қаражаттары ЕА.Ақаш қаражаттары құрамына баланс активінің ІІІ
бөлімінің ... ... ... ... есеп ... ... ваоюталық
шот,басқа да ақша қаражаттары, қысқа мерзімд ... ... ... ... ...... және қаржылық тәуекел ... ... ... ... айналымдағы құралдарының сапасын сипаттайды.
Мұндағы классификациясының міндеті өткізу мүмкіндігі аз ... ... ... ... Кәсіпорынның айналым капиталдарын тиімді
басқару тек ... ... ... табу мен ... ғана ... ... ... кәсіпорын активтеріне, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... қаржаттарына салынған
капиталының салымының тәуекел деңгейін анықтайтын басты ... ... Ұзақ ... ... ... да бір ... ... жинақталған бағалары бұл активтерге салымның мүмкін тәуекелін
анықтауға мүмкіндік береді.
Кесте 3.
Өтімділік деңгейі бойынша айналым капиталының
классификациясы
|Айналым капиталының |Баланс активінің ... ... | ... Ең ... ... Ақша ... |
| |- ... |
| |- есеп ... шоты |
| |- ... шот |
| |1.2. ... ... ... |
| ... ... Тез ... |2.1. ... ... ... | |
| |2.2. ... ... |
| |- ... ... ... ... |- ... ... бойынша |
| |- ... ... |
| |- ... |
| |- ... да ... ... |
| ... |
| |2.3. ... да ... ... |
|3. Баяу өтімді |3.1. Запастар – болашақ ... ... ... мен ... ... |
| ... ҚҚС-ты алып тастағадағы |
| ... ... ІІ ... |
| ... ... ... ... ... ... | ... | |
* ... «Основы финансового менеджмента» Киев,2000,стр.306
4 кестеде айналым капиталының капитал салымының тәуекел ... ... ... ... айналым капиталының
классификациясы ... ... ... ... орналастыруға бақылау
жасау негізгі міндет болып табылатын қаржы ... өте ... ... ... тиімді басқару – жоғары және орта деңгейлі ... ... ... ... ... салымының тәуекел деңгейі бойынша айналым капиталының
классификациясы
|Айналым капиталының топтары|Баланс активінің ... ... ... ... |1.1. Ақша ... ... айналым |- касса ... |- есеп ... ... |
| |- ... шот |
| |- ... да ақша ... |
| |1.2. ... ... ... |
| ... ... ... аз ... |2.1. ... ... ... капиталдары | |
| |2.2. ... ... |
| |2.3. ... өнім мен ... ... ... орташа |3.1. Аз ... және тез ... ... ... ... ... |(қалдық құны бойынша) |
| |3.2. ... ... |
| |3.3. ... ... кезеңдері ... ... ... |4.1. ... ... қарыз |
|тәуекелімен | ... ... | |
| |4.2. ... ... ... |
| ... |
| |4.3. ... ... ... |
| ... |
| |4.4. ... жоқ ... өнім мен |
| ... |
* ... «Основы финансового менеджмента» Киев,2000,стр.307
1.3 Айналым капиталының қалыптасу және қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптасады (капитал). Олар тауарлық өнімдерді өндіруге
байланысты ... ... ... ... алу үшін ... ... ... түседі, содан соң тұтынушыларға жіберіледі. Оның ... ... ... ақша ... ... ... ... Мұқтаждың бұл
деңгейі салынған қаражаттың көлеміне ғана емес, ... ... ... ... ... де байланысты, ол жыл ішінде ... ... ... да ... ... қаражатын қалыптастыруда
басқа да қиындық көздеріне ...... ... несиегерлік
берешек, банк несиесі және басқа да несиегерлер.
Өндірістік ... өсу ... ... ... ... артады, осыған орай, қаражатының өсуіне ... ... ... Бұл ... ... ... көзі кәсіпорынның
таза пайдасы болып саналады.
Айналым капиталының қалыптасу көздері маңызды дәрежеде олардың
тиімділігі қолданылуын ... ... ... ... арналымды ерекшеліктермен шарттасқан меншікті және тартылған
қаражаттардың оптималды ... ... ... ... маңызды мәселесі
болып табылады. Айналым капиталдарын қалыптастыруды басқару процесінде
кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етілуі қажет. Меншікті және
қарыз ... ... ... ... ... кезеңіндегі
айналым капиталының қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз етуі қажет, ... ақша және ... ... ... ... ... жабдықтаушылармен, бюджетпен банктермен және ... және ... есеп ... ... ... ... ... маңызды рөлді меншікті ... ... Олар ... ... ... үшін ... ... және оперативті өзіндігін қамтамасыз ету қажет.
Меншікті ... ... ... қаржылық тұрақтылығының
дәрежесін, оның ... ... ... ... ... ... запастарды, яғни нормаланатын
айналым қаражаттарын жабудың көзі ретінде қызмет етеді. Олардың ... ... ... ... және оның жарғы капиталының жасалуы
кезінде болады. Бұл ... ... ... ... ... ... салымдары болып ... ... ... ... ... ... ... алынатын пайда,
бағалы қағаздарды шығару мен ... ... ... ... қаражаттардың есебінен толықтырады.
Қазіргі кездегі шарттармен қарыз қаражаттары айналым капиталының
қалыптасу көздеріндегі маңызды және негізгі мән-мағынаға ие ... ... ... ақша ... уақытша қосымша қажеттілігін
жабады. Қарыз қаражаттарын тарту өндіріс сипатымен, ... ... ... ... ... қиын есеп ... ... меншікті айналым
қаражаттарының жеткіліксіз мөлшерін толтыру қажеттілігімен және басқа да
объективті және субъективті себептермен ... ... ... ... ... ... Олар жеке көздеріне теңестіріледі, себебі, кәсіпорынның
айналымында түпкілікті болып, оның іс-әрекетін ... үшін ... оған ... ... ... ... ... ең аз ауыспалы берешек және әлеуметтік сақтандыруға,
зейнетақы қорына, медицина сақтандыруына, жұмыспен ... ... ... ... ақы ... ... ... келіп түспегендегі фактурасы жоқ
жеткізушінің және акцептелген есеп айырысу құжаты бойынша
жеткізушіге берешегі;
- аванс және өнімге ... ақы ... ... ... берешегі;
- салықтардың бірсыпыра түрлері бойынша бюджетке берешегі.
Айналым қаражаттарын ... ... да ... ... құрылған арнаулы қордың уақытша пайдаланбаған қалдығын жатқызуға
болады.
Кәсіпорынның айналым қорларына мұқтажы жыл ... ... Ол ... ... байланысты тұрақсызданады:
- өндірістің маусымдылығы;
- ... ... ... ... ... ... дайын өнімдердің қорлануы және т.б.
Нарықтық экономиканың негізгі шегі – кәсіпорындарда айналым
қорлардың жетіспеушілігі. Осы ... ... ... қажет
ететіндей мөлшерде өндірістік босалқы қорлар жасаған дұрыс. ... ... қоры ... ... ... кәсіпорынның өндірісін тоқтаусыз қозғалыста
ұстап тұруға, өндірісті ақша және ... ... ... ... ... және ... қаражатының пайдалану тиімділігін
арттыру үшін қажет.
Кәсіпорынның меншікті қаражаты басты роль атқарады, өйткені
коммерциялық ... ... ... ... белгілі мөлшерде
рентабельді жұмыс істеуі үшін меншік мүлікті бөлу ... ... ... ... бір көзі – ... алу ( ... ... – банктен несие алу, арқылы кәсіпорын
уақытша қосымша айналым қаражатына қажеттілікті қанағаттандырады). ... ... ... ... ... қанағаттандыруда қарыз
қаражат үлкен үлесте болды.
Айналым ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Себебі, өндірістің осы көлемінде
жоспарланған пайданы ең төменгі мөлшердегі шығынмен табуға үлкен ықпалын
тигізеді. Айналым қаражатының ... ... ... ... жағдайына, өндіріс процесінің іркілісіне әкеліп ... ... ... көлемі мен пайдасы төмендейді. Осы ... ... ... ... кәсіпорынның өндірісті ұлғайту үшін күрделі
қаржы шығынын жұмсау мүмкіндігі төмендейді.
Кәсіпорында айналым ... ... ... ... ... және өндіріс шығынының сметасымен ... ... ... ... ... ... түрлерін және оларды белгілі
мерзімде шығаруды негіздеу қажет. ... жеке ... ... ... ... ... еске алған жөн. Жеке айналым
қаражаттары өндірістік бағдарламаны ... тек ... ... өтеу ғана ... ... қатар, кәсіпорынның негізгі қызметіне
жатпайтын қосалқы және көмекші өндірістер, тұрғын үй, коммуналдық және ... және ... ... ... да өтелуі қажет.
Тауар өткізу, қоймадағы ... ... ... жөніндегі
мәселелерді жеткілікті, терең пысықтауы төмен болуы мүмкін. Бірақ та, ... ... ... ... ... сату ... ... керек. Олай
болмаған күнде шығарылған өнімдер қоймада ұзақ ... ... және ... едәуір бөлігі айналымнан оқшауланады, сөйтіп кәсіпорынның
қаржы ... ... әсер ... оның ... ұшырауы мүмкін.
|Қор қайтарымының өсу факторлары ... ... ... ... ... жабдықтаудың, жұмыс |
|істеп тұрған кәсіпорындарды қайта |
|құру және жаңадан салынатындардың ... ... ... ... ... қосылатын |
|кәсіпорындардың |
|қуат өлшемінің |
|құнын азайту ... ... ... ... ... ... ... |
|игеруді ... ... пен ... ... ... |
1 – сызба. Қор ... өсу ... ... ... ... көрсеткіштер мына төмендегі
талдау мақсаттарына байланысты ... ... ... Осы ... ... ... ... басқа кәсіпорынның қызметімен салыстыру қажет.
Осыған орай, қорытындылау көрсеткіштерін және ... ... ... ... ... жөн.
- тактикалық мақсат. Басшылық кәсіпорын ... ... ... ... ... бір ... өнімнің жұмыс істеу
тиімділігінің көрсеткіштері есептелінеді.
- жоспарлау міндеті. Түрлі ... ... осы ... ... ... ... ... басшылықтың басқадай мақсаттары. Кәсіподақ пен ұжымдық шарт
жасасу жөнінде келіссөздер жүргізу.
Кәсіпорынның ... және ... ... әр ... және түрлі белгідегі көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... мынадан тұрады:
олардың бірде-бірі әмбебап көрсеткіштерін орындамайды, бір мағынада,
бизнесте қол жеткен ... ... ... ... ... алысу мүмкіндігі
туады. Сондықтан да, практикада әр уақытта бір-бірімен ... ... ... ... ... ... қызметінің
түрлі жақтарын көрсетеді.
Көрсеткіштер жеке, топтық және жалпы болып бөлінеді. ... ... ... ... ... және ... ... түрінде білдіруі мүмкін. Әрбір ... ... ... ... ... ... және ... болады.
Нарықтық қатынастарға өтуде экономикалық, қаржылық және
статистикалық көрсеткіштер жүйесі олардың есеп ... ... және ... қалай болса, шешімдерді негіздеу ролі ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізудегі жоспарлы жүйе
жағдайында кәсіпорын қызметін бағалағанда мынадай көрсеткіштер маңызды роль
атқарады: ... ... ... ... ... жалпы өнім мөлшері, ал
нарықтық жағдайда: бірінші кезекте сату мөлшері, ... ... ... ... оңтайландырулар.
Нарық талабына сай барлық көрсеткіштерді мына ... ... ... қол ... немесе даму деңгейінің мүмкіншілігі немесе
не ол, не бұл қызмет нәтижесін ... ... ... ... ... іске ... ... деңгейі.
Мұндай болу өте шартты. Ол жүргізілетін талдаудың мақсатына
байланысты болады.
Практика жүзінде кеңінен қолданылып ... ең ... ... ... ... ... ... жалпы мөлшері;
• жалпы табыс;
• шартты таза пайда;
• шартты таза өнім;
• процент ... ... ... ... ... ... ... барлық қосымша төлемдерден кейінгі пайда;
• өндірістің дамуына жұмсалған жаңа ... ... ... ... ... ... өтімділік.
Практикалық қызметінде кәсіпорын өзін ең алдымен сатудың
көлеміне және пайда табуға ... ... ... – бұл ... және ... ... ... сатылғанын мына ... ... = Б * ... Q – сату ...... бір ... ... – сатылған тауардың мөлшері.
Нарықтық жағдайда кәсіпорын қызметінің негізгі қорытындылайтын
баға көрсеткіші пайда болып есептелінеді.
Жалпы ...... ... сату мөлшерінен шегеріліп тасталған
сатымдық шикізаттар, ... ... ... және ... да
өндіріс шығындары элементтерінің құнын анықтайды.
Шектік таза пайда – бұл ... ... ... ... ... және амортизациялық аударым сомалары. Бұл көрсеткіш практикада
бизнестің барлық түрлеріне пайдаланылады.
Шектік таза өнім – бұл ... таза ... ... ... шығындар немесе сатылған өнім мөлшерінің, қызмет көрсетудің құны
оларды өндіруге жұмсалған ресурстардың құны ... ... ... ... қызмет көрсету, қосалқы мердігерлік төлемдер,
амортизациялық аударымдар, жөндеуге жұмсалған шығындар және т.б.).
Көрсетілген бағалық көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... нарығының үлесі;
• өнім сапасының көрсеткіштері;
• тұтынушылардың қызмет көрсету деңгейінің көрсеткіштері;
• кадрларды дайындау, ... ... ... ... ең ... – сапа көрсеткіші болып табылады. сол
себепті өнім ... оның ... ... ... сату мөлшерінен
тұтынушылардың кепілдік қызмет ... кері ... ... кері ... өнім ... ... ... бағаланады.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі Қазақстан экономикасына тән сипат
өндірістегі негізгі қорлардың тез тозуы. ... ... ... ... ... мәні бар салаларға күрделі қаржының бірден
тыйылуы себеп ... ... ... ... қайта бағалау нәтижесінде
олардың құнын жасанды түрде азайту жекешелендіру процесіндегі олқылықтарға
әкеп соқты. ... ... ... ... ... орын алуы ... қайта құруға еркін келетін нарықтық
капитал ағымын шектеді.
Отандық кәсіпкерлер тек жаңадан пайда болып жатыр, ... ... ... ... қажетті қаржы қорлары жетіспейді. Мемлекеттеде
өндірісті ... ... ... ... ... жеткіліксіз. Басқа
мемлекеттерден келетін қарыздарға бағдарлану, оның да өзіндік қиындықтары
бар, біріншіден, сөз тек ... ... ... ... ондай
қаражаттарды мемлекет кепілдігіне алу тиімсіз, үшіншіден, басқадай дамушы
мемлекеттер жағдайына түсіп ... ... яғни ... ... саясатының нәтижесінде басқа дамыған мемлекеттерге экономикалық және
саяси жағынан толық тәуелділікке түсіп қалулары. Ондай дамушы ... ... көп ... ... ... ... төлеуге жұмсайды,
дегенмен де олардың қарыздары уақыт ... ... ... ... ... ... ұлғайып, әлеуметтік жағдай қиындай түседі.
Дағдарыс жағдайынан шығу үшін елде ... ... ... ... және ... ... ... талаптар деңгейіне көтеру,
халықаралық еңбек бөлінісінде өз орнын табу, ұлттық валютаны тұрақтандыру,
бюджет көлемін өсіру және ... ... ... және ... шешу қажет.
II Тарау Айналым ... ... ... ... ... ... ЖШС-ң айналым капиталының құрамы мен құрылымы
Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі ... ... ... және оның өз ... ... үздіксіз
жүргізуі мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақытылы өтеуі үшін ... ... ... ... ... ... – бұл ... мүмкін
болатын деңгейінде төлем қабілеттілігі мен несие қабілеттілігін сақтай
отырып, табысты ... ... ... тарату мен пайдалану арқылы
кәсіпорынның дамуын ... ... ... ... Ол ... еркін пайдалануды қамтамасыз етеді және оларды тиімді
пайдалану арқылы өндіру және ... сату ... ... ... ... Сондықтан да қаржылық тұрақтылық барлық өндіріс-шаруашылық қызметі
процесінде қалыптасады және кәсіпорынның ... ... ... ... ... Ал ... жалпы қаржылық тұрақтылығы, ол ең
алдымен әрдайым табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ағымының
қозғалысын ... ... ... ол ең ... ... ... ... тұрақтылығын талап етеді және оның мөлшері мемлекетпен,
жабдықтаушылармен, несие ... ... және тағы ... ... үшін жеткілікті дәрежеде болуы тиіс. ... ... одан әрі ... үшін ... есеп ... мен барлық
міндеттемелерді орындағаннан кейін, осы кәсіпорында өндірісті дамытуға,
оның материалдық-техникалық базасын жаңартуға және де ... ... және ... ... ... дәрежеде табыс қалуы қажет.
Қаржылық тұрақтылықтың мәні – қаржы ресурстарын тиімді қалыптастыру, тарату
және пайдалану.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген ... ... ... болу ... ... – ішкі және ... нәтижесінің маңыздылығына байланысты – негізгі және негізгі емес;
► құрылысы бойынша – қарапайым және ... ... ету ... ... – тұрақты және уақытша.
Ішкі факторлар кәсіпорынның өзінің ... ... ... ал ... ... кәсіпорын еркіне бағынышты емес.
Кәсіпорынның тұрақтылығы ең бірінші өндіріс ... ... ... өнім мен ... қызметтің құрамы мен құрылымына
тәуелді. Сондай-ақ, тұрақты және айнымалы ... ... ... ... ... ... өнім және өндіріс ... ... ... ... ... ... бірі ... тиімді құрамы мен құрылымы, сондай-ақ кәсіпорынның басқару
стратегиясын дұрыс таңдап алуы ... ... ... активтерді басқару
өнері – кәсіпорын шотында оның ағымдағы жедел қызметі үшін қажет ... ең ... ... ... ... ... өнім ... кеңейту мақсатында бірнеше жобалар
іске қосылған. Атап айтсақ, өндірістің жаңа ... ... ... ... сапасын арттыру және ... ... ... өнім ... ... және ... ... қосылған
құнмен өткізу көлік шығынының көлемін азайтуға ... ... ... ... ... ... бірі – бұл қаржы
ресурстарының құрамы мен құрлымы, ... ... ... ... ... таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның
ішінде таза табысы қаншалықты көп ... ... ол өзін ... ... ... ... тек таза табыстың көлемі ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... де өте
маңызды болып табылады. Жалпы қорыта келе, ... ... әсер ... ... ішкі факторларды атап көрсетуге болады:
• кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
• шығарылатын өнімнің (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның ... ... бар ... ... ... ... капиталдың мөлшері;
• шығындардың көлемі, олардың ақшалай ... ... ... мен ... ... ... мен ... қоса алғандағы
мүлік пен қаржы ресурстарының жағдайы;
• кәсіпорындарды басқару тиімділігі.
Сыртқы факторларға шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... мен технология, төлеу
қабілеті бар сұраныс және тұтынушылар табысының деңгейі, ҚР ... және ... ... ... ... ... ... заң
актілері, сыртқы экономикалық байланыс және т.б. жатады.
Кәсіпорынның тұрақты қаржылық ... ... оның ... ... ... банктер, жабдықтаушылар, ... ... және т.б.) ... ... ... әсер етеді.
Сондықтан да серіктестермен реттелген іскерлік қатынаста болу – ... ... ... ... ... ... Әрине, акционерлер өз
жинақ қорларын тұрақты тиімділікке ие және дивиденттерді ұқыпты төлейтін
қаржылық тұрақты ... ... мен ... ... және ... ... кәсіпорындармен келісім-шартқа үлкен ықыласпен отырады. Тіпті қаржы
органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның жағдайы тұрақты ... ... тек ... ... ғана салықтар мен басқа да міндетті
төлемдерді уақытылы және толық төлей алады.
Осылайша, қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекелестік ... оның ... ... ... ... ... және оның ... қаржылық және басқа қатынастар
тұрғысындағы экономикалық ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының объективті
дұрыс бағасын алудың ең жақсы тәсілі, бұл – талдау, ол ... ... ... оның ... ... ... түрде баға беруге
мүмкіндік береді және ... ... ... ... өңдеумен
кәсіпорынның өзінің өндірістік кәсіпкерлік қызметі арасында ... ... ... ... жұмыс істеуші кәсіпорындардың
қаржылық жағдайын талдаудың басты ... ... ... баға беру және оның есеп беру ... ... ... мен ... қалыптасу көздері арасындағы сәйкестікті, оларды
таратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
• айналым капиталының ... оның ... ... және ағымдағы
міндеттемелермен арақатынасын анықтау;
• қаржы-есептік және несие ережесін сақтау;
• кәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің құрылымын зерттеу;
... ... ... ... оның ... ... борыш
және қорлар есебі;
• баланстың өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының және төлеу
қабілеттілігінің абсолюттік және ... ... ... ... ... ... ... табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, сондай-ақ олардың
деңгейінің өзгеруіне әсер етуші факторларды есептеп шығару;
• кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... ұзақ және қысқа мерзімді
болжау, яғни оның қаржылық стратегиясын анықтау.
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық қызметін
талдаудың қорытындылаушы ... ... ... Және ол үш ... ... ... және ... бұлардың жиынтығы коммерциялық, өндірістік
және қаржылық қызметті құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі – бұл оның
осы қызмет нәтижесінде ... және ... ... көлемі мен
құрамына өзгеріс әкелетін қызметі болып табылады. Ол ... ... ... ... мен ... ... есеп және несие тәртібін
сақтауға, ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның тиімді қызмет етуі ... ... қол ... ... ... ... қызметінің
қаржылық, өндірістік және коммерциялық жақтары арасында тығыз байланыс пен
өзара ... бар. ... ... ... жетістігі, көбінесе оның
өндірістік сату көрсеткіштерімен анықталады. Кәсіпорынның өзі ... және ақша ... алуы оның ... сатуына, алдын ала
қарастырылған сұрыпталымды ұстап тұруына, өнім ... ... ... және оны бір ... ... және ... ... болады.
Кәсіпорынның қаржы жағдайы төлем қабілеттілігі, пайдалылығы,
активтерді пайдалану тиімділігі және ... ... ... ... ... өнімді үздіксіз өндіру және өткізу кәсіпорынның
қаржылық ресурстарының қалыптасуына оң әсерін тигізеді. Өндіріс ... ... ... және оны ... ... ... ... ақша
қаражаттарының келіп түсуіне кедергі жасайды, нәтижесінде ... ... ... Кері ... та бар, ол ақша ... материалдық ресурстардың келіп түсуінің іркілісіне, демек өндіріс
процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс ... ... ... ... ... қаншалықты көп болса, кәсіпорын өнімді
өткізу көлемін сақтай отырып ресурстарды, ... ... ... ... аз ... Және ... шикізат пен материалдар
шығындарының нормасының өсуі, еңбек өнімділігі деңгейінің ... ... ... ... тыс жұмсалуы және өндірістік емес ... ... ... ... ... болады. Еңбек және
материалдық ресурстар шығыны ең алдымен өнімнің өзіндік құнында, содан ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
өзіндік қаражаттарының көлемін ... ... оның ... ... ... көрініс табады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз
кезеңіндегі қойылған ... қол ... үшін ... ... оның төлеу қабілеттігінің кепілі болып табылатын өнім өндірудің
үздіксіздігін және кәсіпорынның ... ... ... ... ... басты міндеті – оның қаржы жағдайының
бағалылығы болып табылады және ол көрсеткіш ... ... ... ... ... ... коэффициенттерді төмендегі үш
санатқа топтастыруға болады:
- өтімділік (төлем қабілеттілігі);
- пайдалылық (табыстылық);
- активтерді басқару тиімділігі.
Қаржы ... ... ... көздер бойынша жүзеге
асырылады. Олар ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Ішкі көздер меншікті және
оларға теңестірілген ... ... ... және ... нәтижелілігімен байланысты, ал сыртқы – кәсіпорынға сырттан
түсетін ресурстар.
Ішкі көздер: Меншікті ... ... ... ... ... пайда;
• ғылыми-зерттеу жұмыстарын орындағаннан түсетін пайда және басқадай
мақсатты табыс;
... ... ... ... ... ... ... құрылыс-монтаж жұмыстарынан түсетін
пайда;
• өткізуден тыс табыс.
Оларға теңестірілген қаржылардың есебі:
• амортизациялық аударым;
• істен шыққан мүлікті өткізуден түскен ақша;
• сақтық ... ... ... ... ... және ... да ... көздер: Қаржы рыногында жұмылдырады :
• меншікті құнды қағаздарды (акциялар, облигациялар,т.б.) сатудан
түскен қаражаттар;
• несиелік ... ... ... ... басқадай ақша шығарушылардың құнды қағаздар бойынша
проценті;
• одақтардан, қауымдастардан түсетін қаржылық ресурстар;
• бюджеттік қаржы бөлу, ... ... ... ... мерзімді міндеттемесін төлеуге
қабілеттілігін өтімділік немесе төлем қабілеттілігі деп ... ... ... саналады, егер де айналмалы активтерін іске асыра отырып,
ол өзінің ... ... ... ... жағдайы болса. Сонымен
қорыта ... ... ... ... тиімділіктің өлшемін
белгілеуден басталады. Ол кәсіпорынның ... даму ... сай ... ... ... көбейту немесе өндірістік шығындарды барынша
азайту қажеттілігінен шығады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының талдауының негізі ... беру ... ... ҚР президентінің 1995 жылғы 26 желтоқсандағы №
2732 бухгалтерлік есеп ... есеп ... ... жатады:
• бухгалтерлік баланс;
• қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есеп;
• ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ... ... ... түсіндірме хат болады. Сондай-ақ, қаржылық
есеп беруге негізделген немесе қаржылық есептен алынған ... ... және бұл ... солармен бірге оқылады. Түсіндірме
хатта берілген субъектінің есеп және есеп ... ... ... ... және ... есепті пайдаланушылардың талаптарына сай басқа да
ақпараттар жазылуы тиіс.
Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау –
кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның ... ... ... салыстырмалы арту не кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Қаржылық есептің маңызды элементі болып ... ... ... осы ... ... ... ... құрамы, құрылымы және
оларда болған өзгерістер ... ... ... ... және ... ... талдау, олардың рационалды тартылуын талқылауға мүмкіндік
береді.
Активтердің өсуі ... ... ... ... 2004-2005 жылдардағы «Мерей-Әсем» ЖШС-ң баланс активтерінің
құрамы мен құрылымы.
Кесте мәліметтерінен ... ... ... ... ... 2005 жылы 2004 ... салыстырғанда 14162143 млн. теңгеге
көбейгенін ... ... Бұл ... ... оң нәтижесін
сипаттайды. Активтерді талдай отырып, олардың ... ... және ... неге ... көңіл бөлінгенің, сондай-ақ кәсіпорынның өндірістік
потенциалы мен оның негізгі құралдарының жағдайын және ... ... ( іске ... ... ) ... ... Ол ... ең алдымен
кәсіпорынның өндірістік потенциалының көлемін анықтау қажет. Өндірістік
потенциал коэффициентінің шегі Кn ≥ 0,5 ... ... ... ... Кn ... ... құны 2004 жылы 44856933 ... 2005 жылы 55841128 млн. теңгені құрайды, яғни 10984195 ... ... ... ... 2004-2005 жылдардағы баланс активтерінің құрамы мен
құрылымы, (мың теңге)
|№ ... | ... | ... |Жыл |
| | |2004 ж. ... ... |
| | | | | | ... |
|1 ... ... ... |100 |82414373 |100 |14162143 |
| |барлығы соның | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... ... ... |60,23 ... |63,22 |10993113 |
| |Негізгі құралдар |35945377 |52,66 |47049215 |57,08 |11103838 ... | | | | | | |
| ... ... |68530 |0,1 |188209 |0,2 |119679 ... | | | | | | ... ... ... |27140908 |39,76 |30309938 |36,77 |3169030 |
| ... ... |8911556 |13,05 |8791913 |10,6 |- 119643 |
| ... өнім |996952 |1,46 |950642 |1,15 |- 46310 |
|2 ... ... |65,72 ... |67,75 ... |
| |өндірістік | | | | | |
| ... құны | | | | | |
* ... ЖШС ... ... ... ... қаражаттарды ұзақ мерзімді және
ағымдағы активтер ... ... ... ... Егер ағымдағы
активтердің үлесі 2004 жылы 20,47 пунктке аз болды ( 39,76 – 60,23 ), ... ол ұзақ ... ... ... 26,45 ... азайып кетті ( 36,77
– - 63,22 ) және 36,77 ℅ құрады.
Осы көрсеткіштен кейін ... ... ... ... кәсіпорынның барлық мүлкінің құнына қатынасымен ... ... іске ... ( ... ) коэффициенттерінің өсуі.
Ол қарызды өтеуге арналған қаражат үлесін сипаттайды. Талдау жүргізіліп
отырған ... бұл ... ... 2004 жылы 0,39 ... ... 2005 жылы 0,36 ... : 82414373 ) құрады.
Әрі қарай ... ... ... қандай сапалық
өзгерістер болғанын зерттеу қажет. Кәсіпорын мүліктерінің ... ... ... ... ... үлес ... өзгеруіне ерекше назар
аударылады. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... коэффициенттерінің мөлшері баланс активінің барлық сомасының
50% кем болмауы тиіс. Біздің кәсіпорнымызда баланс ... ... ... ... үлесі 2004 жылы 52,66%, ал 2005 жыл 57,08%. Үлес
салмағының өсуі қор қайтарымдылығының ... ... ... ... ... сипаттайтын маңызды
көрсеткіш – негізгі құралдардың тозу сомасының оның белгілі бір ... ... ... ... ... тозу ... (қалыпты мәні
50% ≤ ). Біздің кәсіпорнымызда негізгі құралдардың тозу коэффициенті 2004
жылы 68,1% (24481471 : 35945377 ), 2005 жылы 60,05% ... : ... яғни 8,05 ... азайған.
Кесте 6.
«Мерей-Әсем» ЖШС-ң 2004-2005 жылдардағы айналым ... ... ... (мың ... ... |2004 жыл |2005 жыл ... |
| | ... ... |Сомасы |Үлес | |
| | | ... | ... | |
|1 ... ... ... |100 ... |100 |11,67 |
| ... ... | | | | | ... ... |8911556 |32,83 |8791913 ... 1,34 |
| ... | | | | | ... |Дебиторлық борыш |15938446 |58,72 |20556566 |67,82 |28,97 ... ... ... және |2290906 |8,44 |961459 |3,17 |- 58,03 |
| ... ... қаржылық | | | | | |
| ... | | | | | ... ... да ... |— |— |— |— |— |
| ... | | | | | |
* ... ЖШС баланс есебінен
6 аналитикалық кестені құрастыра отырып, ... ... ... ... ... мобильді активтер, яғни ақша қаражаттары мен қысқа мерзімді
қаржылық инвестициялар 2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда, 1 329447 ... ... 58,03% ... ... ... ... 2005 жылы ... Олардың үлесі 3,8 пунктке азайды. Бұл материалды айналым
қаражаттарының ... басы ... және ... ... материалдық
құндылықтар, дайын өнімдер, нормадан тыс шикізат қорлары, материалдар т.б.
өте аз екенің ... жылы 2004 ... ... ... борыш 28,97% өскен,
ағымдағы активтер құрамындағы оның үлесі 9,1 пунктке өскен. ... ... ... кемуі едәуір дебиторлық борыштың салдары болып табылады.
Өтімді емес, өтімділігі төмен тауарлы-материалдық құндылықтардың бар болуы,
дебиторлық борыштың әсіресе, оның ... ... ... ... ... ... айналымдылығының бәсеңдеуіне әкеліп соқтырады және
кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері әсерін тигізеді. Дебиторлық борыш
барлық ... ... ... бұзылуы нәтижесінде туындап, барлық
уақытта да ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың мерзімі қаншалықты ұзақ болса, оны
қайтарып алу ... ... ... ... ... ЖШС-ң ... ... ... ... ... уақытына сай біздің ең бір маңызды проблемамыз –
сапаны арттыру болғанымен, қоғамдық ... ... ... ... ... және ... Бұл ... орындалуына –
кәсіпорынның алдыңдағы сұрағы, өндірісті жоспарлау және басқарудағы
объектіге қойылған мақсаттарды ... ... ... қамтамасыз етуге
және оның маңызды ықпалын тигізетінің ... ... ... ... бірі – бұл жаңа ... құралдарды,
технологиялық және өндірістегі ұйымдық әдістерді пайдалану негізінде
өндірістің толассыз толық жетілдіруі ... ... ... ... ... ... өнімнің жоғарғы сапасы, еңбек өнімділігі
және өндірістегі шығындарды тиісті қамсыздандыру. Бұл ... ... ... жобамда тойтарыс тапты.
Шығындар көлемі ... ... ... деңгейімен
анықталады. Олардың тиімділігі қаншалықты көп ... ... ... ... ... отырып ресурстарды, соның ішінде қаржылық ресурстарды
соншалықты аз жұмсайды. Және керісінше, ... пен ... ... ... ... ... ... төмендеуі, басқа
да ресурстардың мөлшерден тыс ... және ... емес ... ... ... ... себепші болады. Еңбек және
материалдық ... ... ең ... ... ... ... ... соң
табыста талдап қорытылады. Соңғы айтылған көрсеткіштің көлемі кәсіпорынның
өзіндік қаражаттарының көлемін өзгерте отырып, оның ... ... ... ... ... да ... ЖШС-ң өндірістік
шығындарын қарастырып көрейік.
1. Өндіріске кететін тікелей шығындарды ... ... ... жұмсалатын энергия:
Сэ.т. = Цэ.т. * Qэ.т.
мұнда, Цэ.т. – 1кВт электрэнергиясының құны
6 – электрэнергия ... ... – 1 ... ... ... ... шығыны
Цэ.т. = 0,650 теңге/кВт.сағ
Qэ.т. – 204000*6 = 1224000 ... = ... = 795,6 мың ... ... жұмысшыларының негізгі еңбекақысы:
Зопр = 1,3*1,4*Фдр*Рсп*γср
мұнда, 1,3 – «Мерей-Әсем» ЖШС өз ... ... ... – «Мерей-Әсем» ЖШС өз қызметкерлеріне орнатылған инфляция
коэффициенті;
Фд.р. – жұмысшылардың жұмыс уақыттарының нақты жылдық ... = 1730 ... - ... ... ... саны 120 адам
γс.р. - өндіріс жұмысшыларының 1 ... ... ... = ... = 104924 мың теңге
Жөндеу қызметкерлерінің еңбекақысы:
Зопр = ... 1,3 – ... ЖШС өз ... ... ... – «Мерей-Әсем» ЖШС өз қызметкерлеріне орнатылған инфляция
коэффициенті;
Фд.р. – жұмысшылардың жұмыс ... ... ... ... = 1730 сағ.
Рс.п. - өндіріс жұмысшыларының тізімдік саны 50 адам
γс.р. - өндіріс жұмысшыларының 1 сағаттық орташа ... = ... = 21725,3 мың ... және ... қызметкерлердің еңбекақысынан зейнетақы қорына бөлуі:
( 104924 + 21725,3) * 10% = 12664,9 мың теңге
Негізгі және жөндеу қызметкерлердің ... ... ... ... 104924 +21725,3 – 12664,9) * 21,0% = 23936,7 ... ... + 21725,3 + 23936,7 + 12664,9 = 163250,9 мың
теңге
2. ... ... ... ... ... ... ... мұқтаждыққа қажетті отын мен энергия.
Қуат беретін электрэнергиясы:
Сэ.с. = Цэ.с. * Qс.
мұнда, Цэ.с. – қуат ... ... ... ... = 0,65 теңге/кВт.сағ
Qс. – қуат беретін электрэнергиясының 1 ... ... = 12000 ... = ... = 15,6 мың ... ... шығындардың сметасы, (мың теңге)
|№ |Шығындардың атауы ... мың тг. ... ... % |
|1 ... кеткен шығындар |2184840 |49,94 |
|2 ... ... |1860480 |42,53 |
| ... ... | | |
|3 ... мақсаттардағы |32856,2 |0,75 |
| ... ... | | |
|4 | Отын |132600 |3,03 |
|5 ... ... |795,6 |0,02 |
| ... ... | | |
|6 ... ... ... |104924 |2,40 |
| ... | | |
|7 ... қызметкерлерінің еңбекақысы|21725,3 |0,50 |
|8 ... ... |23936,7 |0,55 |
|9 ... ... |12664,9 |0,28 |
| ... ... |100 |
* ... ЖШС ... есебінен
2.2. Өндірістік мұқтаждыққа қажетті бу (пар).
Сп. = Цп. * Qп.
мұнда, Цп. – будың 1т ... Цп. = 1037 ... – 1 ... бу ... Qп. = 2100 мың Гкал
Сп. = 1037*2100 = 2177700 мың теңге
2.3. ... ... ... су.
Св. = Цв. * Qв.
мұнда, Цв. – 1м3 су ... Цв. = ... ... – 1 жылдық өндіріске қажетті су шығыны:
Qв.= 200 мың ... = 597*200 = 119,4 мың ... ... ... негізгі және қосымша еңбекақысы және әлеуметтік
сақтандыруға бөлуі.
Қосалқы жұмысшылардың негізгі еңбекақысы
Зопр = 1,3*1,4*Фдр*Рсп*γср
мұнда, Фд.р. – ... ... ... ... ... қоры, Фд.р.
= 1720 сағ.
Рс.п. - қосалқы жұмысшыларының тізімдік саны
γс.р. - қосалқы жұмысшыларының орташа тарифтік ставкасы.
γс.р. = 125 ... * ... = ... 100 - ... Ряв – ... ... ... саны
Кнв – орынды себеппен жұмысқа шықпай қалуының жалпы жоспарлы
пайыздық есебі; Кнв = 5 ... ... = 38 ... = 1,3*1,4 *1720 *38 *4,5 = 535,3 мың ... және жөндеу қызметкерлердің еңбекақысынан зейнетақы
қорына бөлуі:
535,3 *10% = 53,5 мың ... ... ... ... ... - 53,5) * 21% = 101,2 мың ... 535,3 + 101,2 + 53,5 = 690,0 мың теңге
2.5. Жабдықтардың ... ... ... ... ... шығындардың 10% , осы
бөлімнің шығындары құрайды:
1860480 * 10% = 186048 мың ... ... ... мен ... ... амортизациясы.
Өндірістік жабдықтардың амортизациясы.
Са.об. = Цоб (а.об./100)
мұнда, Цоб. = 25000 мың ...... ... аоб. = ... = 25000 * (11/100) = 2750 мың ... ... ... = Цтр (а.тр./100)
мұнда, Цтр. = 4700 теңге.
атр. – амортизация нормасы: атр. = ... = 4700 * (20/100) = 940 мың ... ... = 2750 + 940 = 3690 мың ... Тез тозатын құралдарды қалыптастыру мен қалпына келтірудегі ... ... бір ... жұмысшыға 2400 теңге қабылданады.
Св.изн. = 36 * 2400 = 86,4 мың теңге.
2.8. Басқа да ... – 11 ... ... тең 5% соммасы қабылданады
Спр.з. = 211187,9 * 5% = 10559,4 мың теңге
2.9. Шикізаттың ... ... ... ... шикізатқа шығындардың көлемі
де артады
Кәсіпорын бойынша шығындардың барлығы:
Зоб = Зпр + ... = ... + 218484 = 7023 129,5 мың ... Пайда.
Пр = Тп - Зоб
Пр = 13542 720,8 – 7023 129,5 = 6519591,3 мың теңге
ІІІ Тарау Айналым құралдарын ... ... ... ... жетілдіру жолдары
Қазіргі қоғамның экономикалық өмірінің шындығы кәсіпорындарда
шығарылған ... ... ... ... формасына айналуында. Қазіргі
шынайы өмір фактілері адамзат қоғамының бүгінгі ... ... әрі ... даму ... ... үшін ... тұрғыдан ой
елегінен өткізілуі қажет.
Өндіріспен, саудамен ... ... ... ... ... субъектілері қайсыларының болса да шаруашылық
қызметпен айналысу үшін белгілі бір ... ... ... ... қаржылық салымдары мен алдағы уақыттарда табыс табу
мақсатында жұмсаған шығындары және алашақтары болуы қажет. Осы ... ... ... ... ... саналады. Шаруашылық
субъектісі алғашқы құрылған кезде оның ... ... ... қаралған мөлшерден кем болмауы тиіс және де ол сол ... ... ... ... және басқадай түрде
қоғамға қосқан үлестерінен ... ... ... субъектінің
капиталы өзінің қызметі барысында тапқан таза табысы және сондай-ақ ... ... ... ... мүліктер мен ақшалай қаржылар есебінен өсіп
отырады.
Айналым қаражаты кәсіпорынның жұмыс істеуіне өндіріс пен ... ... әсер ... ... ... ... табылады. Өндіріс саласында
өнім өндіру мен шикізат пен ... ... ... ... ... және ... өндірістік шығындарға қажет ақшалай қаражат. Өнім
шығаруға қажетті шикізаттар мен материалдарды ... алу, ... ... ... және ... ... ... өткізуге кеткен
шығындар үшін ақшалай қаражат керек. Осыған орай, айналым ... өнім ... мен ... ... және ... ... ... өндірістік айналым қорлары мен айналыс қорларын құру үшін
бірлестіктерге, кәсіпорындарға, ұйымдарға берілген ақшалай қаражаттардың
жиынтығы. ... ... ... ... ... үздіксіздігін
қадағалайды, ал айналыс қорлары кәсіпорынның пайдасын көбейту үшін өнімнің
нарықтан орын табуына және ... оң ... ... ... ... қалыптасып жұмыс істеуіне әсер ететін ... ... ... ... бір ... ... өнім өндіру үшін жұмсалған барлық
айналым ... ... ... ... ... ... ... бір уақыт немесе белгілі бір цикл келесі жұмыстармен сипатталады:
- жабдықтаушылардың қолма-қол және қолма-қолсыз ақшаға әкелген
шикізаттар мен материалдар;
- алынған шикізаттар мен ... ... ... ... ақы ... өндіріс процесіндегі «аяқталмаған өндіріс» -тен «дайын өнім» деңгейіне
көшу;
- дайын өнімді өткізу мен олар үшін ... ... ... ... сатып алушылардан қолма-қол ақшаның түсуі.
Кәсіпорындарға тәжірибеде айналым құралдарының ақшалай ... ... ... ... борыштар; алдағы
кезеңдердің шығындары немесе алдын ала ... ... ... ақша ... процесінің маңызы өндірістік-материалдық құрал-
жабдықтарды құру қажеттігі болып табылады. Яғни өнім ... ... ... күн ... ... Оның ... тек ... күндері немесе
өндірістік құралдарды жөндеуде болса ғана ... ... ... өнім ... ... ... мен ... және т.б. қажетті кірістер
үнемі уақытында кешікпей түсіп отыруы тиіс.
Өндірістік кәсіпорындардың жұмыс істеуін ... ... ... 3 ... ... бар:
- өндірістік қорлар;
- аяқталмаған өндіріс;
- дайын өнімнің ... ... ... мазмұны бойынша заттай және
қаржылай бағаланады.
Өндірістік қор. Оған ... ... ... шикізаттар
мен материалдарды, сатып алынатын жартылай дайын өнімдерді, ... ... ... ... ... ... қажетті қосымша құралдар немесе
тауарды безендіруге қажетті ... ... ... техникалық
аппараттарды химиялық тексеруден ... отын мен ... ... арналған бұйымдарды жатқызамыз.
Пайдалану жағынан ыдыстарды екіге бөлеміз:
1. айналымға енетін.
2. 1 рет қолданылатын.
Осыған орай өндірістік қорларды өнімді ... ... ... заттай факторы десек, екінші жағынан ... ... ... көрінісі деп те айтамыз.
Өнімнің тез арада өндірілмейтіні бізге белгілі. Өндірістік
қорлар дайын өнім ... ... ... бұрын, шикізаттар мен
материалдарды бірнеше өңдеу ... ... Әр ... ... өндірісі бар. Өңдеу процесі жүргізіліп жатқан уақыт ... ... деп ... Бұл ... тауарлы-материалдық құндылықтар
мен кеткен еңбек шығындарын, өнім өндіруге ... ... мен ... құны ... ... да еңбек құралының құрамына кәсіпорынның
аяқталмаған өндірісі, қазіргі жасалған барлық шығындардың ... ... ... ... өнім ... ... ... және сатуға дайын
тауарлар, қоймада орналасқан дайын өнім қалдықтарының құны кіреді. Берілген
жағдайда ... ... ... ... ... Көп жағдайда
өнімді қоймада біраз уақыт сақталынып, оны безендірсе, оған кеткен шығындар
да есепке алынуы тиіс. Кәсіпорынның жұмыс ... ... ... ... ... ... үшке ... экономика жағдайында кәсіпорынның шаруашылық
қызметінің негізгі және ... ... ... алу ... ... осы көрсеткішті талдауға аудару керек.
Әрбір кәсіпорынның жиынтық ... ... ... ... ... – тауар өткізуден және қызмет көрсетуден алынған ақшалай
кіріс пен оны ... және ... ... ... ... ... пайда – бұл өндірістің айналымының қаржылық қорытындысын білдіретін
кәсіпорын қызметінің нәтижелі экономикалық ... Кез ... ... ... оның ... ... тек бір ... ғана
орнын толтыратыны, ал оның басқа бөлігі – қосымша еңбек – қосымша ... құн ... ... пайда құрайтыны осыдан келіп шығады. ... ... ... ... мүмкін емес. Егер бұйым сатқанда тек
жұмсалған шығынды ғана өтеп, ешқандай пайда келтірмесе, ... ... ... не ... кәсіпорынның қорлануының мөлшері неге байланысты ? Егер
белгілі бір кезеңде ұжым қажет болып отырған өнім ... ... ... ... ... кеңейтсе, егер еңбек өнімділігі артып,
өндіріс ... ... ... ... де ... Демек, бұл кәсіпорын
өндіріс тиімділігін арттырды деген сөз.
Пайда ... және ... ... бөлінеді. Менің жоғарыда
пайданы есептеуді көрсетілген кестем баланстық есептеуге жатады. ... ... де ... ... пайдасы болып табылады. Оны
үлестіру заңдылығы – ... және ... да ... ... ... түрлі
деңгейде бюджетке түсетін бөлігі.
Бөлінбеген пайда кең ... ... ... ... және өткен жылдардағы пайдаланбаған пайда кәсіпорынның қаржы
орнықтылығын, кейінгі дамуы үшін ... ... бар ... дәлелдейді.
Кәсіпорындарда пайданы үлестіру және пайдалану тәртібі оның
жарғысында тіркеліп қойылады және оны кәсіпорын басшысы бекітеді.
Сонымен, ... ... ... ... ... орасан
зор. Оны алуға ұмтылу тауар өндірушілерді өнім өткізудің көлемін арттыруға,
оған кететін шығындарды азайтуға бағыт көрсетеді.
Кесте ... ... 2005 ... ... ... есебі,
(мың теңге)
|№ |Пайда |Жыл ... ... ... ... ... |
| ... ... сатудан түскен табыс |61 665 633 |
| ... ... пен ... |2 083 191 |
| |ТМҚ өз ... ... ... |614 419 ... |Негізгі қызметтен тыс |3 663 501 |
| |ТМҚ ... ... ... |
| ... ... ... |437 182 |
| ... беру ... үшін |98 402 |
| ... қағаздарды сатудан түскен |-34 147 |
| ... ... ... ... |0 |
| |НҚ, МЕА ... ... ... ... ... тыс ... ... |
| ... ескертулер мен тиымдар |5 445 |
| ... ... мен ... |20 304 |
| ... ... ... |
| ... құралдарының конвертациясы |342 |
| ... ... ... |
| ... ... |70 949 404 |
* ... ЖШС-ң баланс есебінен
Кәсіпорынның сатқан өнімдерінің, тауарларының басқа да
активтерінің өзіндік құны, ... ... ... ... ... ... ... шығындар сомасының жиынтығы субъектінің шығыстары болып
табылады. Шығындар – бұл кәсіпорын ... ... және ... іске ... үшін ... ... ақшалай түріндегі шығындары.
Кәсіпорын шығындары өндірістік белгісіне қарай 3 түрге бөлінеді:
- өзіндік құн құрайтын өнімдерді өндіру және сатуға кететін ... ... ... ... арқылы сатудан түскен ақшалай
түсімді жабатын ағымдағы шығындар;
- өндірісті ұлғайтуға және жаңартуға кететін шығындар. ... ... ... ... ... ... бір ... ірі күрделі қаржы
шығындары;
- өндірістің әлеуметтік-мәдени, ... үй, ... ... ... және
осыған ұқсас басқа да мұқтаждарға кететін ... Олар ... ... ... арнаулы қорлардан қаржыландырылады.
Практикалық маңызы болатын ең тұрақты және ауыспалы ... ... ... осы ... ... ... ... өнімді өндіру
және оны сатудың мөлшеріне, құрылымына тікелей тәуелді болмайды. Тұрақты
шығындарға ... ... ... ақылар, есепті төлемдер, ғимараттар
және жабдықтардың амортизациясы, сақтандыру жарналары және т.б.
Ауыспалы шығындар – бұл осы ... ... ... өндірудің
мөлшеріне және сатылуына тәуелді болмайтын шығындар. ... ... ... отын, энергия, көлік қызметі және т.б. Тұрақты және
ауыспалы шығындардың арасындағы айырмашылықтың елеулі маңызы бар. ... ... ... де ... ... ал ауыспалы шығындармен
кәсіпкер өндіріс көлемін өзгерту жолымен басқаруы мүмкін.
Қаржы ... ... ... ... ... талдау негізінде өз кәсіпорынның нақтылы экономикалық
жағдайына сәйкес келетін,оның ... ... ... ... етеиін вариантты таңдап алады.
Кесте 9.
«Мерей-Әсем» ЖШС-ң 2005 жылғы біріктірілген шығындардың ... ... ... |Жыл ... ... қызметі ... |
| ... ... өнімдердің өзіндік құны |30 776 621 |
| ... ... пен ... ... ... |
| ... | |
| |ТМҚ өз ... ... ... құны ... |
| ... кезеңі ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |5 439 363 |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... тыс ... |
| |ТМҚ ... ... |1 762 491 |
| ... ... ... |365 090 |
| ... беру ... үшін |65 682 |
| ... ... сатудан шеккен |729,00 |
| ... ... ... ... |- |
| |НҚ, МЕА ... ... ... ... тыс операциялар |4 389 598 |
| ... ... мен ... |753 788 |
| ... ... |1 212 443 |
| ... ... конвертациясы |145 864 |
| ... ... ... ... құру ... |
| ... ... ... |
|* ... ... ... ... ... ... ... ... сол
кәсіпорынның экономикасының даму жағдайы деп анықтауға болады, ... және ... ... ... сыртқы және ішкі факторлардың теріс әсер етуінен қорғау.
Кесте 10.
«Мерей-Әсем» ЖШС-ң 2005 жылғы ... ... ... ... ... |Жыл ... ... |Негізгі қызметі |16 025 764 |
| ... ... ... |30 889 012 |
| ... ... пен қызмет |- 124 613 |
| |ТМҚ өз ... ... |250 942 |
| ... ... ... ... ... қызметтен тыс |-1 247 283 |
| ... ... ... |
| ... тыс операциялар ... |
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... құру ... |
|3.5 |Табыс ... ... ... ... |
|3.6 |Өткен ... ... ... ... ... ... азаю ... қалуы |10 470 411 ... ... ... алынған табыс |- ... ... ... ... зиян |- ... ... ... шеккен зиян |- |
| ... ... ... |
| ... ... |10 472 382 |
* ... баланс есебінен
Әрбір кәсіпорынға экономикасына қауіптің төнуі – бұл ішкі және сыртқы
факторлардың әсер ... ... ... ... ... ... негізгі салаларының және оны басқару жүйелерінің құлауы,
ұлттық байлықтың ысырап болуы, технологиялық ... ... ... ... ... ... ... қоғам дезинтеграциясы және т.б. орын
алуы. Тауарларды несиеге сату кезінде, компания ... ... ... үшін және ... ... үшін өтей ... ... Егер компания мұндай оқиғаларға ұшырап қалмауы үшін, онда ол өз
клиенттерін толығымен тексеруі керек, бірақ бұл ... ... ... Және де ... өз клиенттерінен айырылады. Кейбір клиенттер
компаниядан несие ... олар ... ... несие алуға тырысады, сөйтіп ... ... ... ... Сондықтан қаржы менеджері қызметтерінің бірі –
дебиторлық қарыздарды басқарудағы сатып алушылардың ... ... ... ... қауіпсіздік сұрақтарын шешетін
көптеген факторлар арасында, екеуі ерекше орында. Біріншісі – ... ... оның ... ... деңгейі. Екіншісі -
әлемдік шаруашылықтағы бәсекелестік деңгейі, ... ... ... ... ... Және де ... тұрақты емес, оның ішінде ... ... ... әлемдік бәсекеге қабілеттілік деңгейіндегі
орнынан айырылу тәуекелінен сақтандырылмаған. Экономиканың қауіпсіздігін
сақтау тек қана ... ғана ... ... ... ... ... принциптеріне де байланысты.
Кәсіпорынның экономикалық саясатының ... ... ... ... ... қауіпсіздігі стратегиясы
аясында жүргізілетін, әртүрлі ... ... мен ... қосады.
Кәсіпорынның ақша активтерінің құрамын қаржылық менеджментінің
көзқарасымен сипаттай ... атап ... жай, ... ... есептен кең. Бухгалтерлік есепте қысқа мерзімді қаражат бөлу
айналым активтерінің құрамында жеке дара есеп объектісі және есеп ... ... ал ... ... ... мерзімді қаржы бөлуді бос
ақша ... ... қор ... ... ... өйткені ол кез
келген уақытта кәсіпорынның ... ... ... ... болуы
мүмкін.
Қаржы менеджментінің негізгі мақсатына сай, ақша ... ... оны ... ... ... ... ... қалыптастыру процесінде есепке алатыны, кәсіпорынның тұрақты төлем
қабілеттігін қамтамасыз ету ... көп ... ақша ... ... анықтайды, яғни кәсіпорынның қаржылық мүмкіншілігі шеңберінде
орташа қалдықты барынша көбейту.
Басқа жағынан қарағанда, ... жай, ... ... ... ... сақтау кезінде, оның инфляцияға байланысты
нақтылы құнынан айырылу қаупі бар, одан ... ақша ... ... ... валюталарыда сақтау кезінде өз құнынан айырылады, осыған байланысты
олардың орташа қалдығын барынша азайтуды қажет етеді.
Бұл аталғандар ... ... ақша ... ... ... ... ... жөн.
Сонымен, ақша активтерін басқару ...... ... ... ... саясатының бір бөлігі ретінде қаралады,
олардың жиынтық қалдық мөлшерін ... ... ... ... ... ... ... айырысуда ең күрделісі – сапа көрсеткіші болып табылады.
Сол себепті өнім сапасы оның ... ... ... сату ... ... қызмет көрсетудегі кері қайтарған бұйымдары
(өнімдер), тұтынушылардың кері қайтарған өнім мөлшерлері процент ... ... ... айналым құралдарының жалпы
көлемін бекіту болып табылады. Ол ... ... ... ... ... алда ... мақсаттарға байланысты:
Біріншіден, айналым құралдарының көлемі тиімді болуы керек.
Басқаша айтқанда біржағынан белгілі бір ... ... және ... мен ... ... ... ... жағынан
өнеркәсіптік-өндірістің үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ... оның ... ... ... ... ... ... құралдарда алуға кеткен уақытты; заказдарды қабылдау,
өндірістің үздіксіз жұмыс ... ... ... ... ... дайын өнімді сақтау, тұтынушыларға апаратын өнімді
партияларға бөлу, жарнама жасау, өнімді өткізуге кеткен шығындар.
Айналым құралдары жалпы көлемі ... ала ... ... мен
тұтынудың нормалары негізінде есептелінеді. Өндіріс барысында кеткен барлық
шығындар қатаң түрде сметаларға сәйкес есептелінеді. ... ... ... ... мен ... анықтайды.
Басқаша, өндірістегі шикізаттар мен материалдарға төленген
шоттардан бастап дайын ... ... ... ... ... үшін ... құралдары (ақшалай) төленген уақыт аралығын көрсетеді.
Айналым құралдарының ... әр ... ... есептелінеді:
өндірістік аяқталмаған өндіріске; дайын өнімге, айналым құралдарының көп
бөлігі (85-90%) өндірістік қорлардың үлесіне кетеді. Өндірістік ... ... ... ... ... ... мен ... үшін ағымдағы
қауіпсіздік дайындаушы, мезгілді деп бөледі.
Олардың айырмашылығы, мысалы: ... ... ... ... ... ... ... Қауіпсіздіктегі (кепіл) қорларды
өндіріс процесіндегі күтпеген жағдайда қолдануға болады, ол егер шикізаттар
мен материалдардың кешіккен ... ... ... ... ... құралдарын өндірістік емес тұтынуға тарту деп санауға
болады. ... ... ... тек ... ... қамтамасыз
ететін болса ғана құру керек. Басқаша мұндай қамтамасыз ету ... ... деп ... Тәжірибеде көбінесе әкелінгенше
шикізаттар мен материалдарды қосымша тексеріп, ... ... ... ... ... жүргізіледі. Белгілі бір уақыт аралығындағы
өндірістің тоқтап ... ... ... ... ... ... Мерзімдік қорлардың жұмыс жасау уақыты белгілі бір яғни ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Орташа айналым құралдарының бөлек материалдар мен
шикізаттарға, жартылай дайын ... және ... ... ... ... өніммен айналым құралдарының есептелінуі.
Айналым құралдарының нормасы әр ... мен ... ... ... көрсеткіштер есептелінеді: ағымда әкелінген уақыты,
қауіпсіздік, траспорттық, технологиялық қормен, жүкті әрі-бері ... ... ... ... ... ... ... нормасын жасауға әсерін тигізеді.
Дайын өнімге айналым құралдар нормасын анықтау үшін қоймадағы
кеткен уақытта дайын ... ... ... ... бөлу, керекті
станцияларға апару барлығы жатады. Шикізат пен ... ... ... ... т.б. ... ... ... мөлшерін
анықтаудың өз ерекшеліктері бар.
Шығарылған өнімнің сапасы жоғары болған жағдайда, әсіресе
өндіріс өнімдерінде 70-80% ... ... ... ... ... ... осы өнім түрлерінде айналым құралдардың орташа есептелінген айналым
құралдарының нормасы ... Ол ... ... барлық дайын
өнімге қолданылады. Шығарылған заттардың айналым құралдар нормасы төлем
құжаттары мен шоттардың банкке тапсырылған уақытында ... ... ... ... ... ... немесе
нормативтің жалпы сомасын бір күнде шығарылған тауар өніміне бөлсек аламыз.
Мысалы: складтағы дайын өнімнің айналым құралдар ... ... тг ... ... өнім 150 млн. тг ағымдағы жылдың 4-ші тоқсаныңда
шығарылатын дайын ... құны 6300 ... ... ... жалпы нормасы:
- өндірістік дайындауға және меңгеруге кеткен шығындар;
- өндірісті ұйымдастыру мен технологиямен ... тура ... ... ... ... төлеуге кететін шығындар;
- табиғи шикізатты пайдаланумен байланысты, сонымен қатар өнім сапасының
жақсаруына байланысты капиталды емес мінездемелі шығындар;
- рационализаторлық ұсыныстармен, ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуге (ағымдағы, орташа және толық жөндеуге)
байланысты шығындар;
- техникалық қауіпсіздік пен еңбек етуге жақсы жағдайларды ... ... ... жұмыс күшін жинауға, қабылдауға байланысты жұмсаулар;
- мамандарды дайындау мен қайта дайындауға байланысты шығындар;
- жұмысшыларды жұмыс орнына және жұмыс ... ... ... сақтандыру мен зейнетақыны қамтамасыз ету аударымдарына,
яғни сәйкес өнімдер ... ... ... ... ... ... ... пен қамту қорына аударымдарға
байланысты жұмсаулар;
- міндетті медициналық сақтандыруға байланысты аударымдар;
- банк қызметіне төлемдер, банктердің қысқа мерзімді ссудаларына ... ... ... ... ... ... ... шығындар;
- өнімді өткізуге (қаптау, сақтау, жеткізу) байланысты жұмсаулар;
- негізгі өндірістік ... ... ... ... ... ... шығындар;
- кәсіпорын мүлкін сақтандыру бойынша төлемдер;
- материалдық активтер бойынша тозу;
- ... ... ... ... ... жоғалтулар;
- ішкі өндірістік себептерге байланысты тұрып қалудан болған жоғалтулар.
Осы шығындардың ... өнім ... ... ... олардың
технологияны пайдалануына қажетті шикізат бағасына байланысты.
Кәсіпорынды құру және ... ... ... ... ... ... Өнімді өндірумен байланысты кез ... ... ... ... ... оның ішінде негізгі,
қосымша қызмет ... ... және т.б. ... іске ... ... ... жоғарыдағы көрсетілген операциялардың ролі түрліше. Өнімді
қалыптастыру негізгі ... ... ... ... ал басқа
процесте оны жасауға тек ықпал ... ... ... тиісті бөлімшелерді
қалыптастырудың негізі болып табылады.
Айтылғандарды ... ... ... ... ... жалпы технологиялық процестердегі олардың өзара ... ... ... құрайды. Құрылым кәсіпорынның дамуы мен
жұмыс істеуін ... ... ... ... тұлғалайды.
Қазақстандағы көптеген кәсіпорындарды ... және ... ... ... ... ... ... алған. Яғни,
өзіндік капиталы жоқ, басқа фирмалардан ... ... сол ... ... ... ... беру ... жабады. Және
де Қазақстандық ... ... яғни ... ... моральды және физикалық тозуы, толығымен қайта құруды ұсақ
инвесторлар ... ... ... байланысты мемлекеттік бюджетке ірі ... ... ... ... ие ... ... қадағалауға құқықтық
негізде қайтару мәселесі туындап отыр. Басқаша айтқанда, кейбір жағдайларда
жеке меншік иелігінен алу ... ... ... ... бұл ... нашарлауына септігін тигізеді, алайда ыңғайлы климат ұлттық
қызығушылықтарға ... ... ... ... ... ... алу нысандары әр түрлі болуы мүмкін: жекешелендіру келісім-
шарттарын соттық негізде бұзу, ... ... ... ... және ... беру, банкрот процесі арқылы мемлекет иелігіне алу, мемлекетпен
акцияларды сатып алу және ... ... ... ... қызметтің барлық
экономикадағы негізгі буыны – бұл кәсіпорын. ... ... ... ... ... өнім ... ... көрсетілуі тиіс. Кәсіпорында
ресурстарды үнемдеп жұмсау, жоғары өнімді техникалар мен ... ... кең ... ... Ең ... ... ... Сол
сияқты бизнес – жоспарлар әзірленеді, маркетинг қолданылады, тиімді басқару
жүйесі – менеджмент іске асырылады. Мұның ... ... ... ... ... ... ... жағдайға тек «Мерей-Әсем» ЖШС өміршең
бола алады. Ол нарық талабын аса сауаттылықпен және ... ... ... қанағаттандыратын өнімдерді өндіруді
ұйымдастырады және білікті қызметкерлерге ... ... ең ... ... ... ... етеді.
«Мерей-Әсем» ЖШС өзі құрылған жылдан бастап-ақ өндіріс қуаты
мен өнім көлемін елеулі ... ... ... ... ... ... сапалы және тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттанарлық
өнім шығару.
« Мерей-Әсем» ЖШС-ң саясаты
ЖШС «Мерей-Әсем»: Нан,нан өнімдерін және кондитерлік өнімдерді ... ... ... ... ... ... ... сапалы өнім көлемін
көбейту.
Әлует: Артықшылықтар:
- арзан электр ... ... өз ... өнім ... ... қосалқы бөлшектер,
тораптар мен ... ... ... ... ... ең ...... тәжірибелі, білімді де білікті мамандар.
Осал жақтарымыз:
- материалдар мен реагенттердің өте үнемсіз жұмсалуы;
- ескірген ұйымдық ... мен ... ... зиянды
технологияларды қолдану жалғасып келеді;
- тәжірибе жүзінде ЖСМ ( жаппай сапа менеджментінің ) ... ... ... тауарлық құндылығы бар өнімдердің тұрақты, теңгермелі рыногынан
айырылып қалу;
- экологиялық және басқа да нормативті төлемдер ... ... ... осал ... бен ... ... Кең мағынасындағы ресурсты үнемдеумен шұғылдану қажет, ... ... ... ... – механикалық
өндірістерге, адамдарға ысырап – қорлықпен қарамау.
... ... біз ... ... Сондықтан оларды
орнымен пайдаланып, дамытуға қаражат жұмсаған абзал.
• Өзіміз ықпал ете алатын барлық осал буындарды ... ... ... осал ... бен ... ... ішінде тек тауарлы
өнімдерді тасымалдау жөніндегі шығындар ғана ықпалымыздан тыс қалып
келеді.
• Материалдар мен реагенттерді үйлесімді пайдалану үшін ... ... ... дер кезінде және сенімді ақпарат алу қажет, ол
үшін таяудағы 3 жылға дайындалған талдау және ... ... ... жобасы жүзеге асырылады.
• Біздің абсолютті артықшылықтарымыз – адам денсаулығы мен қоршаған
ортаға өндірісіміздің залалды ... ... ал ... жету
үшін міндетті шарттарымыз озық технологиялық, техникалық – ... ... Біз ... ... негізінде ISO 9000 сапа менеджменті жүйесін
жетілдіруге кірістік және оны 2006 жылы енгізбекпіз. ...... » ұйым ... ... ... ... басқарылып,
бізбен жетілдіріп енгізіледі. Тез арада дұрыс шешім қабылдау – бұл
жетістікке ... ... ! Бұл ... ... тек дұрыс ақпараттық
технологияны қолдана алатын, білікті ұйым ... бере ... ... ... ... ... жою, ең ... Мемлекеттік және
коммерциялық әріптестермен адал, шың пейілді қарым-қатынаста болу.
Біздің ... ... ... бен ... ... және де бізге өздерінің түсінушілігін, көмегін, сенімділігін
артады.
Әдісі: Біздің жұмысымызға ортақ әдіс – ол, Жүйелік келісім !
Жүйелік келісім:
1 ... ... ... ... алу – ... шығу – ... ... қадамы. Ағымдағы қызмет. Ақпарат ал да – талда – ... ... ... ... жоқ ... онда ... ... процесінің бірқалыпты жұмыс істеуі үшін ең тиімді еңбек
процесінің үйлесуін және өндірістің материалдық ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет: технологияға ... ... ... олардың үздіксіз, жоғары өнімді жұмыс ... ету және ... ... ... ... қорғау. Сонымен,
өндіріс процесі уақыт пен кеңістік жағдайында үйлестілігі болу ... ... ... ұйымдастыру қажет, егер де ... ... ... ... ... ... жоғары
сапалы және шығындарды аз жұмсай отырып, өнімдерді ең көп шығаруды
қамтамасыз ... ... ... ... ... мыналарды қамтуы
қажет:
Қағидаттар::
► ақпарат алмасуды жүзеге асыру, тіпті хат жүзінде.
► нәтиженің өлшемділігіне қол жеткізу. Өлшемділік болса, ... да ... ... ... ... ... ... қанағаттанушылығын ойлау. Тұтынушы
– ол алдынғы орындаушының еңбегінің нәтижесін пайдаланушы. Тұтынушы пікірі
– еңбегінің әділ бағасы.
► командада ... ... ... Жалғыздың шаңы да шықпас ! Ол үшін
сенімділік керек, бұл – адал және ... ... ... ... және ... үйрету. Мамандығын және білім деңгейін арттырумен
айналысу.
► жүйені жетілдіру – тез шешім қабылдамау.
► сенімсіздікті ( ... ) жою. ... іс ... атқарылуы
тиіс, ал қорқыныштан емес. Қателік үшін жазаламайды – ... ... ... ... үшін ... заңда белгіленген қылмыстан басқа, біздің жүйеміздегі ең ауыр қылмыс – ол
алдау және өтірік айту. ( дұрыс айтпау – бұл да ... бір түрі ... ... ізгі ... жасалынған жұмысты елеусіз қалдырмау.
► ұйымдық ... ... ... ... бәрі ... ... ... болуы тиіс.
Қоршаған ортаға әсері
Ең ірі өнеркәсіпті ... ... ... ...
қоныстандырылған пунктердегі орналасқан еншілес кәсіпорындары қоршаған
ортаны ластануына компанияның жауаптылығы өте зор. ... ... ... ... ... – қоғамды әлеуметтік басқарудың бір саласы
болғандықтан, ол экологиялық ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету, қоршаған табиғи ортаны
қорғау, табиғи ... ... ... және ... заң
ережелерінің бұзылмауын қадағалау, адам өмірі мен денсаулығына табиғи
ортаның қолайлы ... ... ... Бұл ... « қоршаған
ортаны тазарту » жөніндегі жоспарлары белсенді жүргізілуде.
Кәсіпорын құрылымы өндірістік және ... ... ... ... және ... ... және учаскелердің құрамы мен
мөлшері.
Өндірістің құрылымына ықпал ететін негізгі ... ... ... ... ... және оның ... сипаттамасы;
( өндірістің ауқымы;
( кооперациялау деңгейі.
Шығарылатын өнімнің ... және оны ... ... ... ... ... ... мөлшерін, жүк айналымын және ... ... ... ... ... ... ... болып
табылатын кейбір бұйымдардың түрлері түрлі көлемде шығарылады. Шығарылатын
өнім көп болса, ... ... ... және ... ... қолданылуы
мүмкін. Кооперациялаудың деңгейі де сол сияқты кәсіпорынның құрамына ... ... ... ол ... ... ... солай ол қарапайым.
Ұйымдық-техникалық факторлардың жетекші тұрғыда кәсіпорындардың
кейбір бөлімшелерінің және олардың жалпы құрылымдарын қалыптастыруға ... ... ... бой ... ... ... жұмыс орнының саны
мен ондағы ... ... ... арақатынастар мен
есептелінетін көрсеткіштері ... ... ... құрылымы – бұл құрамы және оның ұйымдық
бірлік мөлшері (жұмыс орны, бөлім, қызмет), ... ... ... ... ... бірлік егер де ... ... ... және
межелеген міндетіне сай келісетіндей болса тиімді жұмыс істей алады. Әрбір
құрылым деңгейлес және сатылы болып ... ... ... ұйымдық
құрылымда еңбек бөлінісінің деңгейлестік және сатылы ... ... ... ... ... ... өз ісінің
саласында тиімді басқару мүмкіншілігін ... ... ... ... ... ... сатылы бейнесі саласындағы іс-әрекетін
құрайды.
Айналым ... ... деп ... ... ... ... арақатынасын атайды. Кәсіпорындарындағы айналым
капиталының ... ... ... және оны ... білу ... бірі ... ... Себебі, белгілі бір шамада қаржы жағдайы
кәсіпорын қызметінің не ол, не бұл ... ... ... ... ... шамадан тыс артуы, қоймадағы дайын өнімдер, аяқталмаған
өндіріс, кәсіпорынның ... ... ... ... ... осы ... айналымынан оқшауландырылған қаражатты және
оларды дебиторлық ... ... ... ... ... ... үлесінің артуы, қоймадағы дайын өнімдер
айналымындағы айналым қаражатының оқшауланғаның, сату ... ... ... да азаюын көрсетеді. Сондықтан, ... ... ... ... және олардың айналымын арттыру басты
мақсатқа айналғаны жөн.
Кәсіпорындарда айналым қаражаттарының құрылымы ... ... ... ... ... те отырады. Әрбір нақты кәсіпорында
айналым қаражатының шамасы, олардың құрамы мен құрылымы өндірістік сипаты
мен күрделілігіне, өндіріс ... ... ... ... ... т.б. ... ... салаларда айналым қорларының үлес салмағы кәсіпорындардың
өндіріс қорларының құрамында әр ... ... ауыр ... ... ... кәсіпорындарына қарағанда ол төмен.
Кәсіпорындарда айналым қаржыларын ұйымдастыру ... ... ... ... ... және олардың құрамы мен ... ... табу және ... ... ... ... және ... тиімділігін арттырудың елеулі резервтері құрамына шикізат
пен негізгі материалдар, отын, қосалқы материалдар, тез ... ... ... да ... заттары кіретін айналым қорларын орынды ... ... ... одан әрі ... ... ... арттыру жөніндегі шараларды белгілеген
кезде кәсіпорындардың өндіріс процесінің маңызды заттық элементі ... ... ... ... ... пайдалануға кәсіпорын
ұжымдарының айрықша назар аударғаны жөн.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмысымды қорыта келе ... ... ... оны ұтымды пайдалану саласындағы ... ... ... ... болады.
Кәсіпорынның айналымында жүргендіктен, айналым қаржылар үнемі
қозғалыста болады. Бір өндірістік кезең аралығында олар үш сатыдан тұратын
ауыспалы айналым жасайды. ... ... ... ақша қаражаттарын еңбек
заттарын сатып алу үшін шарттарды төлеуге жұмсайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сатыда алынған айналым қорлары өндіріс процесіне тікелей
өтіп, әуелде өндіріс босалқы қорларына және шала фабрикаттарға, содан соң
аяқталған өндіріс ...... ... ... ... ... өнім сатылады, нәтижесінде айналым ... ... ... ... қайтадан ақшалай нысанына келеді. Бұл
қаржылар жаңадан еңбек ... ... ... жаңа ... ... Ол өнімді өндіру барысында және сатуға кеткен шығындарды өтеуге
және ... ... ... ... алу ... кәсіпорынның басты
мақсаты және оның соңғы кезеңі ... ... Бұл ... өмір ... күші де.
Айналым қаражаты кәсіпорынның жұмыс істеуіне өндіріс пен өнімді
өткізу барысында әсер ететін ... ... ... ... ... өнім ... мен шикізат пен материалдарды сатып ... ... ... және ... ... ... қажет
ақшалай қаражат. Өнім шығаруға қажетті шикізаттар мен материалдарды сатып
алу, жұмысшыларға төленетін ... ... және ... ... ... ... ... үшін ақшалай қаражат керек. Осыған орай, айналым
қаражаты өнім ... мен ... ... және ... процесін
қамтамасыз ететін өндірістік айналым қорлары мен айналыс қорларын құру ... ... ... ... ... қаражаттардың
жиынтығы.
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық қызметін
талдаудың қорытындылаушы кезеңі болып ... ... ... қалыпты болуы әсіресе өз кезеңіндегі қойылған ... ... оның ... ... ... болып табылатын өнім өндірудің
үздіксіздігін және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз
етеді.
Кәсіпорында айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... өзгеріп те отырады. Әрбір нақты кәсіпорында
айналым қаражатының шамасы, ... ... мен ... өндірістік сипаты
мен күрделілігіне, өндіріс кезеңінің ұзақтығына, оларды жеткізу жағдайына
және т.б. байланысты болады.
2004-2005жылғы ... ... ... ... ... жасауға болады, активтердің нақты құнын ... ... 2005 жылы 14162143 млн. ... ... көруге болады. Бұл
кәсіпорынның жұмысының оң нәтижесін сипаттайды. Активтерді талдай отырып,
олардың қалай ... және 2005 жылы неге ... ... ... ... ... потенциалы мен оның негізгі құралдарының
жағдайын және кәсіпорын мүлкінің мобильділігін ( іске тартылу деңгейін )
анықтау ... Ол ... ең ... ... ... ... анықтау қажет. Өндірістік потенциал коэффициентінің шегі Кn ≥ ... ... ... ... кәсіпорнымызда Кn өндірістік потенциал
құны 2004 жылы 44856933 млн. теңгені, 2005 жылы 55841128 млн. ... яғни 10984195 млн. ... ... ... ... соңғы жылдары
өзінің алға қойған мақсаттарын толық орындау нәтижесіне ... ... ... ... кәсіпорындарды шетелдік және ... ... ... ... ... ... алған. Яғни,
өзіндік капиталы жоқ, ... ... ... ... сол ... кәсіпорынның өндірген өнімін беру есебінен жабады. Және
де Қазақстандық кәсіпорындардың ерекшелігі, яғни ... ... ... және физикалық тозуы, толығымен қайта құруды ұсақ
инвесторлар жүзеге ... ... ... ... дегенім ірі кәсіпорындарды
жекешелендіру емес, мемлекеттік бюджетке ірі ... ... ... ... ие ... ... қадағалауға құқықтық негізде
қайтару мәселесі. Қазіргі нарықтық жағдайға «Мерей-Әсем » ЖШС өміршең бола
алады. Ол нарық ... аса ... және ... ... ... ... ... өндіруді ұйымдастырады және
білікті қызметкерлерге жоғары табыспен, ең соңында, көп пайданы ... ... ... ... айналған сәттен бері
атқарылған істері, бүгінгі тыныс-тіршілігі және алдағы жоспарлары өте зор.
«Мерей-Әсем» өнімдеріне деген ... ... ... ол әрі ... әрі ... ... берік сенімге ие ... ... ... өз ... ... сенімдімін.
Кәсіпорынның халықаралық рынокқа шығуы кәсіпорынның өзі ... ... ... ... ... үшін ... ... жатқан жағымды
мезеттерге әкеледі
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә.Әлімбетов ... ... Р.Ә. ... А.Қ. ... «Қаржы менеджменті» Алматы,
2002,135б.
3. И.Т. ... ... ... ... ... В.В. ... В.Е. ... «Корпоративные финансы»
Москва,2004,443б.
5. В.В. Ковалев «Введение в финансовый менеджмент»Москва,2000,509б.
6. Р. ... ... ... ... финансов» Москва,
1997,851б.
7. Ченг Ф. Ли, Джозеф И. Финнерти ... ... ... ... ... ... «Основы финансового менеджмента»том1,Киев,2000, 328б.
9. Под ред. Ковалевой «Основы финансового менеджмента» Москва,2004,
104б.
10. Н.А. ... ... 2030. ... ... ... благосостояния всех казахстанцев. Послание ... ... ...... ... 1997, ... Ж. ... Г. Султанбекова «Причины и пути решения проблемы
неплатежей в ... ... 1998, № 2, 9 – ... Н. ... «Оборотные средства, процесс обращения стоимости
капитала, неплатежи» // ... ... 1997, № 9, 44 ... А.Р. ... Р.А. ... ... производственными
запасами» // Менеджмент в России и за рубежом, 1999, № 1, ... ... Қ.К. ... З.Н ... Н.А. ... Қаржылық есеп » оқу құралы – Алматы, Экономика, 2001
15. Статистический ... ... под ред. А.А. ...
Алматы: Агентство Республики Казахстан по статистике, 2000,
466 б.
16. И.Т. ... ... и ... финансов
хозяйствующего
Субъекта», учебное ... ... ... и ... ... Л.С. ... ... фирмы», учебное пособие -
Санкт-
Петербург, Издательство ... 2000, ... К.Ш. ... ... ... ... Экономика, 1998, 312б.
19. С.А. ... ... ... предприятием», учебник - Москва, Финпресс, 2000,
384б.
20. А.И. Ковалев, В.П. ... ... ... ... ... ... ... 345 б.
21. В.В. Ковалев ... ... ... ... Анализ отчетности» –
Москва:
Финансы и Статистика, ... Қ.С. ... Қ.Қ ... ... ... ... ... және қосымша, 2005, 472 б.
23. Л.Н. Павлова «Финансы предприятий», учебник - ... ... 639 ... В.М. ... ... ... Финансы и
статистика,
1994,435б .
25. Е.С. ... Е.В. ... И.А. ... ...... ... 1998, 130б.
26. Под ред. Е.С. ... ... ... ... 4-е изд., ... и доп. - Москва:
издательство
Перспектива, 1999, 656 ... Под ред. М.В. ... ... ... ... 2000, 528 б.
-----------------------
[1] А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә.Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы» Алматы, 2003,
71б.
[2] Р.Ә. ... А.Қ. ... ... ... ... ... И.Т. ... «Основы финансового менеджмента» Москва, 1996, стр.34
[4] В.В ... В.Е. ... ... финансы» Москва, 2004,
стр.443
[5] В.В. Ковалев «Введение в финансовый менеджмент» Москва, 2000, ... ... ... «Принципы корпоративных финансов» Москва, 1997,
стр.851
[7] Ченг Ф. Ли, Джозеф И. Финнерти ... ... ... ... И.А. Бланк «Основы финансового менеджмента» том1, Киев, 2000, стр.328
[9] И.А Бланк «Основы финансового менеджмента» Киев,2000,стр.301
[10] Под ред. А.М. ... ... ... менеджмента» Москва,
2004, стр.104
[11] А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов «Кәсіпорын экономикасы», Алматы,
2003, 76б.
[12] А.И. ... В.П. ... ... финансового состояния
предприятия» Москва, 1999,стр.610

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорын қызметіндегі айналым капиталының мәні мен ролі туралы89 бет
Несиенің қажеттілігі және оның мәні мен капиталы26 бет
Несиенің мәні және оның айналым капиталын басқарудағы рөлі63 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
«ТемірБанк» қызметіндегі тәуекелділік32 бет
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
«Айданқұс» ЖШС-тің өнеркәсібі қорлары айналымына талдау жүргізу19 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
«Су ресурстары қызметі» ЖШС-ң құжат айналымын автоматтандыру45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь