Ауыл мектебіндегі педагог-психолог қызметінің ерекшілігі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

І. Ауыл социумының психологиялық.педагогикалық проблемалары және ауыл мектептеріндегі білім беру үрдісінің құрылымдық ерекшеліктері
1.1 Қазақстан Республикасының білім беру жүйесіндегі ауыл мектептерiне қатысты нормативтік құжаттарға аналитикалық шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.2 Мектеп пен ауыл социумының өзара қарым.қатынасындағы әлуметтік.психологиялық және әлеуметтік.педагогикалық мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... 20

ІІ. Ауыл мектебіндегі педагог.психолог қызметі ерекшеліктерінің ғылыми.әдістемелік негіздері
2.1. Білім берудегі психологиялық қызметтің теориялық негіздемелері ... ... ... .30
2.2. Жас ерекшелігіне байланысты мектеп психологының балалармен жүргізілетін жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.3.Тәжірибелік.педагогикалық эксперименттің нәтижесі мен ғылыми әдістемелік ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
Екінші тарау бойынша тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазіргі нарық жағдайындағы ауыл мектебіне, оның ішінде шағын жинақталған мектептерге мемлекет тарапынан ерекше қамқорлық қажет. Бүгінгі күні ауылдық жерлерде қалыптасқан жағдай ешқандай сын көтермейді. Оңтайландыру желеуімен ауылдық жерлердегі мектептердің, оның ішінде шалғайдағы елді мекендерде орналасқан шағын жинақталған қазақ мектептерінің жабылуы ешкімді де бейтарап қалдыруы тиіс емес.
Адам бойындағы ұлттық мінез-құлық қасиеттерін, өз халқының рухани дүниесін қалыптастырып, ұлтымыздың зиялыларын даярлайтын, рухани дүние негізін құрайтын, рухани дүние негізін қалайтын ауыл мектебі болады.
Жалпы білім беретін ауыл мектептерінің қала мектептерімен салыстырғанда айырмашылықтары бар екендігі сөзсіз. Атап айтсақ, олар ауыл мектептерінің көбіне тән шағын жинақталған сипаты, ауыл мектептерінің ірі мәдени, ғылыми орталықтардан алшақтығы, шалғай елді мекендерде орналасуы, ауылдық жерлерде мектепке дейінгі, мектептен тыс тәрбие мекемелерінің жеткіліксіз болуы, мектепке қарасатын шағын аудандардың аумақтық жағынан шашыраңқылығы және т.б.
2006 жылы Республикадағы 779 мектептің 4-сыныптарында 33811 оқушыдан ашық 15 тапсырма бойынша тест тапсырмалары алынды. Орташа балл ретінде Республика бойынша 11, 44 балл көрсетілді. Бұдан ауыл мектептерінде оқушылардың білім сапасын жетілдіру көкейтесті мәселенің бірі болып отырғанын байқадық. Республика бойынша қалалық жалпы білім беретін орта мектептің саны – 2141, 6016 ауыл мектептері.
Кез келген мемлекетттiң өркениеттiлiгi онда өмiр сүретiн халықтың бiлiм деңгейiмен бағаланады. Ал өркениеттiлiктiң негiзi мектепте қаланып, мектепте қанат жаяды. Елбасы Н.Ә. Назарбаев Үкiметтiң кеңейтiлген отырысында сөйлеген сөзiнде: “Мектеп туралы мәселенiң көтерiлiп жатқаны өте дұрыс. Мектеп әлеуметтiк мәселелердiң iшiндегi ең өзектiсi”,- деген пiкiрі айта келе әсiресе ауыл мектебiн өркендетуге, ауыл мектебiнiң жағдайын жақсартуға баса көңiл бөлу қажет екенiне баса мән бердi. Сол себепті де қазiргi нарықтық экономика жағдайындағы ауыл социумының бiлiм беру ісін ұлттық құндылықтар мен әлемдiк педагогика жетiстiктерiн ұштастыру аясында дамытудың ғылыми-әдiснамалық негiздерiн жасау мақсатында жүйелi жұмыстар жүргiзудiң қажеттiгi заман талабынан туындап отыр.
Ауылдағы бiлiм мекемелерін реформалап, оны нарықтық экономика жағдайында нормативтiк құқықтық, ғылыми-әдiстемелiк негiзде ұйымдастыру, басқару, қаржылық-материалдық жағынан қамтамасыз ету, ауыл мектептерiнің құрылымдық жүйесiн жетілдіруді қоғамдық өмiр мен әлеуметтiк құбылыстардың ерекшелiктерiн ескере отырып, дамыту да өзекті мәселелер қатарынан орын алып отыр.
Қазіргі өркениетті заманда жан-жақты, рухани, үйлесімді, жоғары мәдениетті адамды қалыптастыруға психология ғылымы ерекше үлес қосып отыр. Оның ішінде ауылдық мектептік педагогикалық-психологиялық қызмет оқу-тәрбие үрдісіне ғылыми және практикалық психологияға аса мұқтаж. Осыған байланысты елімізде күнделікті дамып келе жатқан ауылдық мектептік педагогикалық-психологиялық қызметтің ұйымдастырылуының ғылыми негіздемелері практикалық тәсілдеріне қатысты көптеген сұрақтар туындап отыр.
Мұндағы зерттеуіміздің мақсаты, ауылды қайта көркейтіп, дамыту және жастарды өркениеттілікке ұмтылдырып, білімді де тәрбиелі, ұлтын, туып өскен жерін қадірлеп, жаңалыққа талпынысын қанағаттандыру. «Ұлттық рух пайда болмай, балада ұлтына деген ерекше сезім пайда болмайды» -деп әл-Фараби рухани-адамгершілікті тәрбиелеген жеткіншек ғана өз ұлтын сүйетін, мейірімді, қайырымды азамат болатынын түсіндіреді. Осыған байланысты жалпы адамзаттық қадір-қасиетінің мән-маңызын түсінетін, жаны да, тәні де таза білімді, рухани-адамгершілік сапа-қасиеттері бар, ұрпақ тәрбиелеу міндетін шешудегі ең алдыңғы мәселе ауыл мектептеріндегі педагогикалық-психологиялық қызметін дамыту болып отырғаны анық. Яғни, білім, білік, дағды алуын қаматамасыз етуге олардың шығармашылық қабілеттерінің дамуы үшін жағдай жасау қажеттілігі артуда. Қазақстандағы халық ағарту ісі және педагогикалық –психологиялық ой-пікірдің даму тарихына арналған қазақстандық ғалымдардың ғылыми еңбектері мен диссертациялық жұмыстарының қарастырып отырған тақырыпты ғылыми тұжырымдауда мәні ерекше (Қ.Б.Бержанов, Қ.Б.Жарықбаев, А.Н.Ильясова, С.Қалиев, Қ.Құнантаева, Қ.Б.Сейталиев, А.И. Сембаев, Ә. Сытдықов, Т.Т.Тәжібаев, С.А. Ұзақбаева, Г.А. Уманов, Г.М.Храпченков, В.Г. Храпченков, К.Ж. Қожахметова, М.М. Мұқанов, Ж.И.Намазбаева, С.П.Джакупов, Н. Джандильдин).
Ауыл мектептерінің жұмысы мен олардың дамуын тарихи аспектіде қарастырған еңбектерде біршама (В.М. Величкина, П. Жильцов, А.Е. Кондратенков, Г.Ф. Суворова және т.б.). Бұл зерттеу жұмыстарында ауыл мектептерінің даму тарихына жалпы сипаттама берілген. Ал, ТМД елдерінде ауыл мектептері мәселелерімен Л.Г. Борисова, Н.В. Горбунова, А.Ф. Иванов, А.М. Низамов, Л.А. РОдова, И.М. Чередов, В.А. Сластенин, А.П. Чалов және т.б. ғалымдар айналысқан. Республикада ауыл мектептерін Г.З. Әділғазинов, З.А. Алдамжаров, Ж.С: Сардарова, Қ.Б. Сейталиев, Е.Б. Сақипов, Т. Машенбаев, Н.М. Сламбекова, К. Әбдімәжитұлы және т.б. зерттеген.
Педагогика ғылымында оқушыларды адамгершіл құндылықтарға тәрбиелеу мәселелері көптеген ғылыми зерттеулерде арқау болған. Қазіргі кезде қоғамдағы ізгілікке, руханилыққа бет-бұрыс оқу-тәрбие жұмысының рухани-адамгершілік тәрбие негізінде ұйымдастырып, оқушыларды рухани-адамгершілікке тәрбиелеу қажеттілігін айқындап отыр. Атап айтқанда: рухани-адамгершілік құндылықтардың мәні, маңызы туралы ұлы ойшыл ғұламалар, қоғам қайраткерлері мен ағартушы педагогтар әл Фараби, Ж.Баласағұн, Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы, Қожа Ахмет Йассауи, А.Құнанбаев, Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, Ш. Құдайбердиев, А. Байтұрсынов, М.; Жұмабаев, Ж. Аймауытов, Х. Досмұхамбедов, Н. Құлжанова т.б., қарастыра, құндылықты бағдарлау негіздері және отбасы тәрбиесіндегі ізгілік мәселелерін Г.К. Нұрғалиева, Г. Байделдинова, Б. Айтмамбетова т.б. зерттеген, - ал, адам сүйгіштік, имандылық қасиеттерге баулу А. Бейсенбаева, Ж.Р. Бәшірова, А.Н. Көшербаева, Қ.Қ. Шалғымбаева, Қ. Әтемова, Н. Әлқожаева, А. Елемесова, Б. И. Иманбекова т.б. еңбектері арқау болған. Философиялық тұрғыдан С. Нұрмұратов, Ж. Молдабеков, Е. Әлсатова, Н. Әлқожаева, А. Елемесова, Б.И. Иманбекова т.б. еңбектері арқау болған. Философиялық тұрғыдан С. Нұрмұратов, Ж. Молдабеков, Е. Әлсатов, Б. Ерасов т.б., рухани-адамгершілік құндылықтарды халықтық педагогика арқылы қалыптастыруға Р. Төлеубекованың ғылыми еңбегі арналса, Ш. Майғаранова, Б. Игенбаевалардың ғылыми зерттеу жұмыстары бастауыш сынып оқушыларын пәндерді өту барысында рухани-адамгершілік құндылықтарын дамыту көздейді, А. Қаплиева, Р. Тұрысжанова, Д. Нұрғалиевалардың еңбектері рухани-адамгершілік құндылықтар арқылы салауатты өмір салтын қалыптастыруға арналды. Тұтас педагогикалық процесте болашақ ұстаздардың педагогикалық қарым-қатынастарын тәрбиелеуді Н.Д. Хмель, Н.Н. Хан, тарихи-педагогикалық пен әлеуметтік мәселелерді А.Н. Ильясова, Г.Т. Хайруллин, Б.М. Мұханова, қиын қайта балаларды тәрбиелеуді Г. А. Уманов, Л.К. Керімов, В.В. Трифонов, оқушыларды азаматтыққа тәрбиелеуді Р.Г. Лемберг, Т.С. Сабыров, К.К. Жампеисова, М.С. Молдабекова, М.А. Құдайқұлов, А.Б. Нұрлыбекова т.б. ғалымдардың еңбектерінде көрініс тапқан.
Өткен ғасырдағы педагогика тарихына көз жіберсек әл-Фараби, Ибн Сина, Фердауси, Ж. Баласағұн, шетел педагогтары Я.А. Коменский, И.Г. Песталоцци, К.Д. Ушинский, А.С. Макаренко, Н.Г. Чернышевский, Н.А. Добролюбов, Л.Н. Толстой, Отандық педагог-ағартушылар Ы. Алтынсарин, Ш.Уалиханов, А.Құнанбаев, Ш. Құдайбердиев, А. Байтұрсынов, Ж. Аймауотов, М. Жұмабаев сынды ойышыл ғылымдарының еңбектерінде психологиялық шығарма болмаған, бірақ гуманистік бағыттағы психологиялық көзқарастарын байқатқан. ХХ ғасыр соңынан бастап білім беру жүйесі білім берудің гуманистік парадигмасына сәйкес дамиды. Онда маңызды құндылығы болып адамның тұлғасы қарастырылады, яғни оның барлық потенциалды мүмкіншілігін дамыту болып табылады. Қазақстандық зерттеушілердің еңбектерінде білім беру сферасында тұлғаның этномәдениеттік қызығушылықтарын іске асыру туралы Л.Гумилев, Н.Джандильдин қарастырған /Гумилев Л.Н. Этногенез и биосфера Земли. – М.: ДИ.: ДИК, 1994. – 637с., Джандильдин Н. Природа национальной психологии. А-А, 1971.-304с./. Келесі қазақстандық ғалымдардың еңбектерінің үлкен маңыздылығы бар, оларда, нақты айтқанда, қазақ халқының педагогикалық-психологиялық ойларының пайда болуы мен дамуы туралы сөз етіледі /Жарикбаев К.Б. Развитие психологической мысли в Казахстане (со 2 половины 19 века и до наших дней.) – Алма-Ата, Казахстан, 1968. – 168с./.
Қоғамдағы саяси және идеологиялық өзгерістер еліміздегі психология ғылымы дамуына да күрт өзгерістер алып келді. Ғылыми білімнің детерминациясындағы мәнді факторларды ашып көрсететін экстерналдық тұрғыға сүйне отыра, әлеуметтік-саяси фактордың отандық психология ғылымы дамуындағы қозғаушы күш рөлін атқаратынына көзіміз жетті. Бұрындары еліміздегі жоғары білікті психолог кадрларды даярлау республикадан тыс жерлерде жүзеге асса, енді тікелей Қазақстанның өзінде мамандар әзірлеуге мүмкіндік ашылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1 Бондаревская Е.В., Пивненко П.П. Ценностно-смысловые орентации и стратегические направления развития сельской школы //Педагогика 2000, №5, С.52-64.
2 Гурянова М. П. Российская сельская школа как социокультурный феномен // Педагогика 1999, №7. С. 58-61.
3 Стерлин Л.Ф., Зайцев Е.С. Трудовое воспитание в селькой школе М., 1990, С. 84.
4 Қазақстан Республикасының Президентi Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы Астана, 1- наурыз, 2006 ж.
5 Ауыл мектебi 2005-2010 жылдарға арналған бағдарлама (Қазақстан Республикасы Президентi мен үкiметiнiң актiлер жинағы, Астана 2004ж 11қазан, 20бет
6 Ертаев М.Ә. Еңбек және еңбекке жаңаша қатынастардың әлеуметтiк мәнi. Түркiстан,2000
7 Баланың құқығы туралы Конвенция. А.,1995.
8 Нұсқабаев О. Мектеп- жас ұрпақты әлеуметтендiру институты Алматы, Қазақстан 1997.
9 Адилгазинов Г.З. Теоретические основы совершенствования подготовки учителя к управлению педагогическим процессом в малокомплектной школе. Дисс., докт. пед наук Алматы, 2002, С.337.
10 Педагогикалық сөздік. М.1968.
11 Наторп П. Социальная педагогика. СП б. 1911.
12 Адилгазинов Г.З. Теоретические основы совершенствования подготовки учителя к управлению педагогическим процессом в малокомплектной школе. Дисс., докт. пед наук Алматы, 2002.
13 “Қазақстан Республикасында бiлiм берудi дамытудың 2005- 2010 жылдарға арналған Мемлекетттiк бағдарламасы. Астана, 2004.
14 Ауыл мектебi 2005-2010 жылдарға арналған бағдарлама (Қазақстан Республикасы Президентi мен үкiметiнiң актiлер жинағы. Астана, 2004.
15 Қазақстан Республикасының Президентi Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы Астана, 1- наурыз, 2006 .
16 Мижериков В.А. Словарь –справочник по педагогике. Творческий цент.Москва, 2004.
17 Абдиев К.С. Казахстан в цифрах.Агентсво по статистике РК.Алматы,2005.
18 Статистические данные о государственных и негосударственных учреждениях на 2005/2006 г.г.Министерства образования и науки РК. Астана, 2005.
19 Шамшидинова К.Н. Малокомплектная школа:проблемы, поиски, решения. Издательства ВКГУ,2002.
20 Қазақстан Республикасы шағын жинақталған мектептердi дамыту тұжырымдамасы. Алматы, 2003 (жоба).
21 Основные тенденции развития образования в мире и пути модернизации системы образования Казахстана Астана,2005.
22 Мудрик А.В. Введение в социальную педагогику - М. Институт практической психологии, 1997.
23 Аязбекова Г. Әлеуметтiк- педагогикалық қызметтiң үлгi ережесi. Астана, 2005.
24 Комаров М.С. Введение в социологию.- М., 1994.
25 Бочарова В.Г. Педагогика социальной работы.- М., 1994.
26 Баенова Д.Б. Ауыл мектебіндегі гендерлік әлеуметтендіру мәселелері «ХХІ ғасырдағы қазақ мектебі: даму болашағы» республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары (28-29 наурыз, 2006 жыл) 2-том. Алматы, 2006.
27 С.Сайлаубекова. Ауыл баласының білімі неге төмен? // Егемен Қазақстан. 2004 жыл 12-қазан №254.
28 Семенов В.Д. Социальная педагогика: История и современность. Екатеринбург, 1995.
29 Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. – Алматы, 1982,
246-бет.
30 Сақтағанова Т.С. Өркениетті білім беру жүйесіндегі педагогикалық-
психологиялық қызмет // Мектептегі психология, 2006, №2, 6-бет
31. Обухова Л.Ф. Возрастная психология. М.: Изд-во МГУ, 1997.-15-21 б.
32. Кон И.С. Психология старшеклассника. М: 1980.-31-33б.
33. Слободчиков В.И., Исаев Е.И. Основы психологической антропологии. Психология развития человека. Развитие субъективной реальности в онтогенезе: Учебное пособие для ВУЗ-ов.-М.: Школьная Пресса, 2000.-416.-291-292б.
34.Кон И.С. Психология старшеклассника. М: 1980.-31-33с.
35. Личко А.Е. Психопатии и акцентуации характера у подростков.-М.: 1988.-26-29с.
36. . (Кон И.С. Психология ранней юности. М:1980.106-107б.)
Краковский. А.П. О подростках. М.: Педагогика, 1970.-19-26.
37. (Фельдштейн Д.И. Психология развития личности в онтогенезе. М:,1989.-55-63б.)
38.Шмель. В. Основы психодиагностики. М:, 1996.-79-100 с.
39. Психология современного подростка / Под. Ред. Фельдштейн Д.И. М.:
Педагогика, 1987.-39-43 с.
40. Формирование личности старшекласника. / Под. Ред. Дубровиной И.В./М:, 1989.-121-124 с.
41. (Цукерман М. Психология саморазвития.М:, 1998.-166-169б.)
42. ( Школа и психическое здоровье учащихся. /Под. Ред. С.М. Громбаха. М: Медицина, 1988.-6-18б.)
43. (Веселова В.В. Билет в будущее. М:, 1990 7-10-18б.)
44. (Захаров Н.Н. Профессиональное самоопределение школьников. И:, 1988 7-78-85б.).
45. ( Мұқанов М.М. Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы. А. 1979.-139б.)
46. (Мұқанов М.М. Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы. А. 1979.-203-209б.)
47. (Абулханова-Славская К.А. Стратегия жизни. М:, 1990.)
48. /Под. Ред. С.М. Громбаха. М.: Медицина, 1988.-169-171б.).
49. (Выготский Л.С. Вопросы детской психологии. СПб: Союз, 1997.-40-41б.).
50 Методические рекомендации и материалы к профессиограмме
современного учителя /под ред. Г.А.Бордовского. - Л., 1987
51 Стефановская Т.А. Педагогика: наука и искусство. – М., 1998.
52 Есаулова М.Б., Лобанова Н.Н. Самоанализ профессиональной
педагогической деятельности. - СПб. 1999
53 Поляков В.А. Технология карьеры. – М., 1995.
54. Рогов Е.И. Личность учителя: теория и практика. – Ростов-на-Дону. 1996.
55. Сорина Н. Необходимый имидж. – М., 1999.
56. Радионова Н.Ф. Взаимодействие педагогов и старших школьников. - Л., 1989
57. Бурбаев Т.К .Этномәдени архетип - ұлт менталитетінің өзегі //Қоғамның рухани дамуы: музыка және ғылым. - Алматы: Ғылым, 2002. -244 б.
58. Дүйсембекова.Ш.Д. Мұғалімнің жеке тұлғасы және оның кәсіби мәдениеті. – Семей, 2005.
59. Макаренко А.С. Педагогикалық шығармалар. - Алматы.1954.
60. Сухомлинский В.А. Балаѓа жүрек жылуы - Алматы.1987.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ЖАЛПЫ ЖӘНЕ ЭТНИКАЛЫҚ ПЕДАГОГИКА КАФЕДРАСЫ
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Ауыл мектебіндегі педагог – психолог қызметінің ерекшілігі
ТҮЙІН
Зерттеудің мақсаты: ... ауыл ... ... ерекшеліктерінің мазмұны мен әдістемесін теориялық тұрғыда негіздеу
және педагогикалық-психологиялық эксперименттер арқылы ... ... ... ауыл ... ... ... ... оқушылармен педагог-психологтың атқаратын қызметінің
міндеті.
Зерттеудің ... ... ауыл ... ... ... ... ... тұрғыда негізделсе, онда педагог-
психолог мамандар қоғам талабына сай қызмет атқарып, оқушылардың ... ... жеке ... болып қалыптасуына ықпал етіп, девиантты мінез-
құлық пен эмотционалды қарым-қатынастың реттелуіне мүмкіндік туады.
Зерттеудің міндеттері:
- ... ауыл ... ... ... оқушыларынаь
педагогикалық-психологиялық жеке көмек беру;
- педагогикалық, психологиялық ғылыми еңбектерді негізге ала
отырып, оқушылардың жас және ... ... ... ... ... жеке ... ... қалыптасуына ықпал
ету;
- мектеп әкімшілігімен сынып жетекшілерінің және ата-аналардың
сұраныстары бойынша ... ... ... ... ... ... ... беру жұмыстарын жүргізу;
Зерттеудің негізгі ойы. Қазіргі ақпараттық ғасырда ауыл мектептерінде
қызмет жасайтын педагог-психолог мамандардың оқушыларды жан-жақты ... ... жаңа ... технологиялары және қарым-қатынас
құралдарымен тығыз байланысты. Педагог-психолог мамандар бұл ... ... ету ... ... ... ... мәдениетін, жалпы айтқанда ғылымми көзқарасын дамытып,
оқушылардың оқу-тәрбие сапасының ... ... ... ... қасиеттерінің қалыптасуына ықпал етер еді.
Зерттеудің теориялық мәні және ... ... ... ... ... ... тұрғыдан дәлелденіп,
атқаратын қызметінің моделі дайындалып, тәжірибелік ... ... ... ... ... 5
Қосымша: 3
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................4
І. Ауыл социумының психологиялық-педагогикалық ... және ... ... беру ... құрылымдық ерекшеліктері
1.1 Қазақстан Республикасының білім беру жүйесіндегі ауыл мектептерiне
қатысты ... ... ... ... пен ауыл ... ... ... әлуметтік-
психологиялық және ... Ауыл ... ... ... ... ғылыми-
әдістемелік негіздері
2.1. Білім берудегі психологиялық ... ... Жас ... ... ... ... балалармен
жүргізілетін
жұмыстары...................................................................
........................37
2.3.Тәжірибелік-педагогикалық эксперименттің нәтижесі мен ғылыми
әдістемелік
ұсыныстар...................................................................
...........................54
Екінші ... ... ... ... өзектілігі. Қазіргі нарық жағдайындағы ауыл
мектебіне, оның ішінде шағын жинақталған мектептерге ... ... ... ... Бүгінгі күні ауылдық жерлерде қалыптасқан жағдай
ешқандай сын ... ... ... ... ... оның ... ... елді мекендерде орналасқан шағын
жинақталған қазақ мектептерінің жабылуы ешкімді де ... ... ... бойындағы ұлттық мінез-құлық қасиеттерін, өз халқының рухани
дүниесін ... ... ... ... ... ... құрайтын, рухани дүние негізін қалайтын ауыл мектебі болады.
Жалпы білім беретін ауыл ... қала ... ... бар ... ... Атап айтсақ, олар ауыл мектептерінің
көбіне тән шағын жинақталған сипаты, ауыл мектептерінің ірі мәдени, ғылыми
орталықтардан алшақтығы, ... елді ... ... ... ... дейінгі, мектептен тыс тәрбие мекемелерінің жеткіліксіз болуы,
мектепке ... ... ... ... ... ... және
т.б.
2006 жылы Республикадағы 779 мектептің 4-сыныптарында 33811 оқушыдан
ашық 15 тапсырма бойынша тест ... ... ... балл ... ... 11, 44 балл ... Бұдан ауыл мектептерінде
оқушылардың білім сапасын жетілдіру көкейтесті ... бірі ... ... ... ... ... жалпы білім беретін орта
мектептің саны – 2141, 6016 ауыл ... ... ... ... онда өмiр ... ... бiлiм
деңгейiмен бағаланады. Ал өркениеттiлiктiң ... ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаев Үкiметтiң кеңейтiлген
отырысында сөйлеген сөзiнде: “Мектеп ... ... ... ... өте
дұрыс. Мектеп әлеуметтiк мәселелердiң iшiндегi ең өзектiсi”,- деген пiкiрі
айта келе әсiресе ауыл ... ... ауыл ... ... баса көңiл бөлу қажет екенiне баса мән бердi. Сол себепті ... ... ... ... ауыл социумының бiлiм беру ісін
ұлттық құндылықтар мен әлемдiк педагогика ... ... ... ... ... жасау мақсатында жүйелi ... ... ... ... туындап отыр.
Ауылдағы бiлiм мекемелерін реформалап, оны нарықтық экономика
жағдайында нормативтiк құқықтық, ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, ауыл мектептерiнің
құрылымдық ... ... ... өмiр мен ... құбылыстардың
ерекшелiктерiн ескере отырып, дамыту да өзекті ... ... ... ... өркениетті заманда жан-жақты, рухани, үйлесімді, ... ... ... ... ... ерекше үлес қосып отыр.
Оның ішінде ауылдық мектептік педагогикалық-психологиялық қызмет оқу-тәрбие
үрдісіне ... және ... ... аса ... ... байланысты
елімізде күнделікті дамып келе жатқан ауылдық мектептік педагогикалық-
психологиялық қызметтің ұйымдастырылуының ғылыми ... ... ... ... ... ... ... зерттеуіміздің мақсаты, ауылды қайта көркейтіп, дамыту және
жастарды өркениеттілікке ұмтылдырып, білімді де ... ... туып ... ... жаңалыққа талпынысын қанағаттандыру. «Ұлттық рух ... ... ... ... ерекше сезім пайда болмайды» -деп әл-Фараби
рухани-адамгершілікті тәрбиелеген ... ғана өз ... ... ... ... ... түсіндіреді. Осыған байланысты жалпы
адамзаттық қадір-қасиетінің мән-маңызын түсінетін, жаны да, тәні де таза
білімді, рухани-адамгершілік сапа-қасиеттері бар, ... ... ... ең ... ... ауыл мектептеріндегі педагогикалық-психологиялық
қызметін дамыту болып ... ... ... ... ... ... ... етуге олардың шығармашылық қабілеттерінің дамуы үшін жағдай
жасау қажеттілігі артуда. Қазақстандағы халық ... ісі және ... ... даму ... ... қазақстандық ғалымдардың
ғылыми еңбектері мен диссертациялық жұмыстарының ... ... ... ... мәні ... ... Қ.Б.Жарықбаев,
А.Н.Ильясова, С.Қалиев, Қ.Құнантаева, Қ.Б.Сейталиев, А.И. ... ... ... С.А. ... Г.А. ... ... ... К.Ж. Қожахметова, М.М. Мұқанов, Ж.И.Намазбаева, С.П.Джакупов,
Н. Джандильдин).
Ауыл мектептерінің жұмысы мен ... ... ... ... ... біршама (В.М. Величкина, П. ... ... Г.Ф. ... және т.б.). Бұл ... ... ... даму тарихына жалпы сипаттама берілген. Ал, ТМД елдерінде
ауыл мектептері мәселелерімен Л.Г. Борисова, Н.В. Горбунова, А.Ф. ... ... Л.А. ... И.М. ... В.А. ... А.П. ... ... ғалымдар айналысқан. Республикада ауыл мектептерін Г.З. ... ... Ж.С: ... Қ.Б. ... Е.Б. ... ... Н.М. ... К. Әбдімәжитұлы және т.б. зерттеген.
Педагогика ғылымында оқушыларды адамгершіл ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде
қоғамдағы ізгілікке, руханилыққа бет-бұрыс оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... рухани-
адамгершілікке тәрбиелеу қажеттілігін айқындап отыр. Атап айтқанда: рухани-
адамгершілік құндылықтардың мәні, маңызы ... ұлы ... ... қоғам
қайраткерлері мен ағартушы педагогтар әл Фараби, Ж.Баласағұн, ... Қожа ... ... ... Ш. Уәлиханов, Ы.
Алтынсарин, Ш. Құдайбердиев, А. Байтұрсынов, М.; ... Ж. ... ... Н. ... т.б., ... ... бағдарлау
негіздері және отбасы тәрбиесіндегі ізгілік мәселелерін Г.К. ... ... Б. ... т.б. ... - ал, адам ... қасиеттерге баулу А. Бейсенбаева, Ж.Р. Бәшірова, А.Н. Көшербаева,
Қ.Қ. Шалғымбаева, Қ. Әтемова, Н. Әлқожаева, А. Елемесова, Б. И. ... ... ... ... ... ... С. Нұрмұратов, Ж.
Молдабеков, Е. Әлсатова, Н. Әлқожаева, А. Елемесова, Б.И. ... ... ... ... Философиялық тұрғыдан С. Нұрмұратов, Ж. Молдабеков,
Е. Әлсатов, Б. Ерасов т.б., рухани-адамгершілік құндылықтарды ... ... ... Р. ... ... еңбегі арналса,
Ш. Майғаранова, Б. Игенбаевалардың ғылыми зерттеу жұмыстары бастауыш сынып
оқушыларын пәндерді өту барысында ... ... ... А. ... Р. ... Д. ... ... рухани-
адамгершілік құндылықтар арқылы салауатты өмір салтын қалыптастыруға
арналды. Тұтас ... ... ... ... педагогикалық
қарым-қатынастарын тәрбиелеуді Н.Д. Хмель, Н.Н. Хан, тарихи-педагогикалық
пен әлеуметтік мәселелерді А.Н. Ильясова, Г.Т. ... Б.М. ... ... балаларды тәрбиелеуді Г. А. Уманов, Л.К. Керімов, В.В. ... ... ... Р.Г. ... Т.С. ... ... М.С. Молдабекова, М.А. Құдайқұлов, А.Б. ... ... ... ... ... ғасырдағы педагогика тарихына көз жіберсек әл-Фараби, Ибн Сина,
Фердауси, Ж. Баласағұн, шетел педагогтары Я.А. Коменский, И.Г. ... ... А.С. ... Н.Г. ... Н.А. ... ... ... педагог-ағартушылар Ы. Алтынсарин, Ш.Уалиханов,
А.Құнанбаев, Ш. ... А. ... Ж. ... М. ... ... ғылымдарының еңбектерінде психологиялық шығарма болмаған,
бірақ гуманистік бағыттағы психологиялық көзқарастарын байқатқан. ХХ ғасыр
соңынан ... ... беру ... ... ... гуманистік парадигмасына
сәйкес дамиды. Онда маңызды құндылығы болып адамның тұлғасы ... оның ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстандық зерттеушілердің еңбектерінде білім беру сферасында тұлғаның
этномәдениеттік қызығушылықтарын іске асыру туралы Л.Гумилев, ... ... Л.Н. ... и ... ... – М.: ДИ.: ДИК, 1994.
– 637с., Джандильдин Н. Природа ... ... А-А, ... ... ... ... ... маңыздылығы бар, оларда,
нақты айтқанда, қазақ халқының педагогикалық-психологиялық ойларының пайда
болуы мен дамуы туралы сөз етіледі /Жарикбаев К.Б. ... ... в ... (со 2 ... 19 века и до ... дней.) – Алма-Ата,
Казахстан, 1968. – 168с./.
Қоғамдағы саяси және идеологиялық өзгерістер еліміздегі ... ... да күрт ... алып ... ... ... ... факторларды ашып көрсететін экстерналдық тұрғыға
сүйне отыра, әлеуметтік-саяси ... ... ... ғылымы
дамуындағы қозғаушы күш рөлін атқаратынына ... ... ... ... ... ... ... даярлау республикадан тыс
жерлерде жүзеге асса, енді тікелей ... ... ... ... ... ауыл мектептері дамуы туралы зерттеулерді Шұғаева Г.Қ.
өзінің «Қазақстанда ауылдық ... ... ... ... ... ... қарастырған, ал қарастырған. Ауыл мектебі рухани
байлығымыздың бастауы және ошағы өйткені, жас ... өз ... ... және ... ... ... нәрімен осында сусындатып,
келешекте ұлтымыздың тәлім-тәрбиесін дамытып, жалғастыратын, ұлт тілегін
орындайтын болашақ ел иелері, ... ... ... Ауыл ... ... М.П. ... Л.Ф. Стирлин мен Е.С.Зайцева, Ғ. Жалғаспай,
Ә. Сәдуақасұлы және т.б. «Ауыл мектебі – ... ... ... орын ... ... ... ... өміріне қан жүгіртетін, рухани қсуіне ықпал
ететін ордасы» және «бұл ауыл ... ... ... білім беру,
ұйымдар түрлерінің жиынтығы, ... ... ... әлеуметтік
ортасы, ұлттық құрылымы әр түрлі, оқушылардың ... және ... ... ... ... және ... ... талаптарын қанағаттандыруға
тырысады»- деп ауыл мектебінің оқу-тәрбие үрдісінің қалалық ... ... ... ... ... мен ... ... шартталған
ортасында өтетінін түсіндіреді.
Осы анықтамаларды басшылыққа ала отырып, өз тарапынан Үтебаева А.Т. ... ... ... тәрбиелеудің педагогикалық
шарттары» атты диссертациялық зерттеу жұмысында ауыл мектебіне ... Ауыл ... ... ... ... жан-жақты дамытып,
оларға қазіргі заман талабына сай білім беру және халықтық педагогиканың
негізінде мол ... ... ... ... ... ... беру ... тұлғаға бағытталған парадигмаға
ауыстыру сатысында, психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... яғни ... келе ... баланың өсуін, оның
ерекшелігін зерттеуде психологиялық қолдау көрсетудің кәсіби, жаңа, әдіс-
тәсілдерін ... ... ... қызмет көрсету саласымен бірге мектептерде
кәсіби әрекеті баланы ... ... ... ... ... ... туындап отыр.
Білім берудегі психологиялық-педагогикалық қызмет, мемлекетіміздің
білім беру ... ... ... Бұл ... ... ... ... неде? Оқу-тәрбие тәжірибесіндегі байқалатын өзгерістер, оқушы бала
табиғатындағы тылсым сырын ... білу ... ... ... Оқу-
тәрбие үрдісі жаңаша өзгерістерді талап етеді. ... ... өзі ... ... жаңа ... практикалық бағытының
қажет екендігіне келіп отыр. Солай етіп білім ... ... ... ... мен ... ... негізінде
туындаған сала. Психологиялық-педагогикалық қызмет баланың ... ... сол ... ... іске асу ... бір ... ... қарап, біріктірді. Ғылым мен тәжірибенің ара қатынасы
қалайда бір бірімен байланысқан бір ... ... ... ... ... жағдайлар.
Жоғарыда педагог және психолог ғалымдардың еңбектерімен таныса келе,
біз ауыл ... ... ... ерекшеліктері өз
дәрежесінде зерттелінмегенін айқындадық. Сондықтан, ауыл ... ... ... ... қажеттілігі мен бұл
мәселенің теориялық тұрғыда зерттеліп және ғылыми -әдістемелік жағынан
қажетті ... ... ... және ... мәселенің қоғам
талабына сай қарастырылмауы арасында қарама-қайшылық орын алып отырғандығы
байқалады. Осы қарама-қайшылықтарды шешуге ... ... ... ауыл ... ... қызметінің тиімді жолдары мен
шарттарын қайта қарастыру мен ... ... ... ... және ... ... жұмысымыздың тақырыбын «Ауыл мектебіндегі
педагог-психолог ... ... деп ... ... ... ... ... ауыл мектептердегі педагог-психолог
қызметі ... ... мен ... ... ... ... ... эксперименттер арқылы жұмыстың
тиімділігін ... ... ауыл ... ... ... пәні: оқушылармен педагог-психологтың атқаратын қызметінің
міндеті.
Зерттеудің міндеттері:
- ... ауыл ... ... ... ... жеке ... ... педагогикалық, психологиялық ғылыми еңбектерді негізге ала
отырып, оқушылардың жас және дербес ерекшеліктеріне қарай, жан-
жақты, тұлғалық, жеке ... ... ... ... ... ... сынып жетекшілерінің және ата-аналардың
сұраныстары бойынша педагогикалық-психологиялық қызмет,
психологиялық ... ... ... ... кеңес беру жұмыстарын жүргізу;
Зерттеудің болжамы: Егер, ауыл ... ... ... ... ... ... негізделсе, онда педагог-
психолог мамандар қоғам талабына сай қызмет ... ... ... ... жеке ... болып қалыптасуына ықпал етіп, девиантты мінез-
құлық пен эмотционалды қарым-қатынастың реттелуіне мүмкіндік ... ... ойы. ... ... ... ауыл ... жасайтын педагог-психолог мамандардың оқушыларды жан-жақты дамытуы
компьютер, интернет, жаңа ... ... және ... ... ... ... мамандар бұл ақпаратпен
өзін-өзі қамтамассыз ету арқылы ... ... ... ... ... ... ... көзқарасын дамытып,
оқушылардың оқу-тәрбие сапасының жақсаруына тиімділігін тигізіп, адами-
құндылық ... ... ... етер ... ... мәні және ... жаңалығы:Ауыл мектептерге
педагог-психолог мамандардың қажеттілігі ғылыми тұрғыдан ... ... ... ... ... эксперименттер
жүргізілді.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін алға қойылған
міндеттер:
- Ауыл ... ... - ... ... үшін нормативтік ресми құжаттарға аналитикалық шолу жасау;
- Қазақстан Республикасының білім беру жүйесіндегі ... ... шолу ... ... ауыл ... ... ... және ауыл мектептерiндегi үздiксiз бiлiм беру
үдерісіндегі педагогикалық-психологиялық қызмет ... ... ... ... ... ауыл ... қазiргi даму
деңгейiне талдау арқылы, мектеп пен ауыл ... ... ... ... тигiзетiн оң әрекеттердi анықтау;
- Мектеп пен ауыл социумының өзара қарым-қатынасындағы психологиялық-
педагогикалық ... ... ... ... ... Ауыл мектебіндегі педагог-психологы жұмысының ұйымдастырылуын жүйелеу,
ауыл мектебіндегі педагог-психологының ... ... ... ... ... ... Мектеп оқушыларының жас ... жеке ... ... ... ... ... жұмысының ерекшелігі
анықтау.
- Ауыл мектеп психологының «тәуекел», ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан негіздеп, зерттеу
әдістемелерін жасау.
- Ауыл мектептерінің педагогикалық-психологиялық қызметінің моделін ... ... ... ... ... ... шарттарын айқындау.
Зерттеудің ғылыми болжамы:
Егер Қазақстан Республикасындағы ауыл ... ... ... ... теориялық тұрғыдан негізделсе, онда
мектептегі, ... пен ауыл ... ... өзара қарым-қатынастың
білім беру үрдісін жақсартуға тигізетін әсері мен ауыл ... ... ... ... мен ... жүзеге асыруға мүмкіндік туады.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негізі: Жеке тұлғаны ... ... ... ... ... этнопедагогикалық және
мәдениеттанымдық тұрғыдан келу, қоғам, табиғат пен ой-пікірдің ... ... ... ... әлеуметтану, филология және
педагогика ғылымдарының ... ... ... маңыздылығы: ҚР білім беру
жүйесіндегі ауыл мектептеріндегі тәрбиелеу-оқыту үрдісін ғылыми-практикалық
психологияны негізге алып ұйымдастыруы қажеттілігінен туып ... ... ... ... ауыл ... психологиялық-
педагогикалық қызметінде, ауыл мектептерінің ... ... ... ... ... ... ... базасы: Қазақстан Республикасының конституциясы,
білім туралы заңдары, Үкіметтің білім беру ... ... ... мен ... ... ... орта және ... білім
беру тұжырымдамасы, ҚР этномәдени білім беру ... ... ... ... тұжырымдамасы, мектепке дейінгі мектеп оқушыларын
тәрбиелеу тұжырымдамасы, ҚР этномәдени білім беру тұжырымдамасы, салауатты
өмір саласын ... ... ... ... және мектеп
оқушыларын тәрбиелеу тұжырымдамасы, ҚР білім беру ... ... ... ... жж. ... ҚР білім беру бағдарламасы және
т.б.
Зерттеудің теориялық мәні және ғылыми жаңалығы:
1. Ауыл мектебіндегі ... ... ... Ауыл ... ... ... атқаратын жұмыс
бағыттарын анықталып, ... ... ... оқушыларының жас ерекшеліктеріне жеке сипаттама берілді.
4. Ауыл мектебіндегі педагог-психологының диагностикалау жұмысының
ерекшелігі анықталды.
5. Психологиялық ... ... ... жасалды.
6. Ауыл мектеп психологының «тәуекел», «қиын балалар» тобына ... ... ... ... ... негізделіп, зерттеу
әдістемелері жасалды.
Баланың тұлғалық және таным ... ... ... ... ауыл
мектептерінде бейімделуден өткізіліп, қолдануға дайындалды.
7. Ауыл мектептерінің педагогикалық-психологиялық қызметінің моделі
жасалды.
8. Ауыл ... ... ... ... ... шарттары айқындалды.
Зерттеудің практикалық мәні:
• Ауыл ... ... ... ... ... әдістемелік ұсыныстар жасалды;
• Жұмыстың нәтижелелерін орта мектептердің, лицей мен ... ... ... ... ... ... ... «ауыл мектебі» ұғымының мәнін аша келе, «психологиялық-педагогикалық
қызмет», - ұғымына өзіндік тұрғыдан берілген анықтама;
- психологиялық-педагогикалық қызметтің теориялық моделі;
- ауыл ... ... ... ... шарттары.
Зерттеу нәтижелерінің дәлелдігі мен негізділігі: ауыл мектебіндегі педагог-
психолог қызметі ерекшеліктерінің даму ... ... ... әлеуметтік, тарихи деректер және педагогикалық еңбектердегі
әдіснамалық және теориялық ... ... ... ... ... нәтижелерін сынақтан өткізу және ендіру: ... ... ... ... ... баяндалды.
Зерттеу жұмысының құрылымы: кіріспеден, екі тараудан, ... ... ... ... ... тұрады.
Зерттеу жұмыстарының әдістері: салыстырмалы талдаулар, жинақтау, зерттеу,
аналитикалық шолу, ғылыми дәйектеу, ... ... ... нәтижелер:
- ҚР ауыл мектептеріне қатысты нормативтік құжаттарға жасалған
аналитикалық шолу;
- ауыл мектептерiнiң ... ... ... және ... ... оқыту үрдiсiнiң ... ... ... мен ... ... сипаттамасы;
- нарықтық экономика жағдайындағы ауыл ... ... ... ... ... пен ауыл ... өзара қарым-қатынасын
жетiлдiруге септiгiн тигiзетiн оң әрекеттердiң сараптамасы.
І. Ауыл социумының психологиялық-педагогикалық проблемалары және ауыл
мектептеріндегі білім беру үрдісінің ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі ауыл мектептерiне
қатысты нормативтік құжаттарға аналитикалық шолу
Қазiргi кезде әлемдiк қауымдастық Қазақстан ... ... елi ... танып отыр. Тәуелсiздiк алған қысқа тарихи кезең
iшiнде елiмiз ... ... жаңа ... ... отырып, экономика саласында үлкен бетбұрыс жасады. Осыған орай
қоғам өмiрiнiң ... ... және ... ... мен ... аса маңызды факторы болып табылатын бiлiм беру жүйесiнiң,
соның ішінде ауыл мектептерінің қызметін ... ... алға ... ... ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына ... ... ... ... ... ... да қала мен ауыл
арасындағы байланысты нығайтып, олардағы білім мекемелерінде ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының бiлiм жетiстiгiн
өркениеттi елдердiң бiлiм деңгейiне көтеру, нәтижеге бағдарлап ... ... ... ... ... бiлiм берудi
iзгiлендiру, оқушылардың жас ... ... ... бiлiм ... ... ... т.б. басым бағыттар оқыту үрдісінің
негізін құрайды. Елбасының ... ... ... төртінші
басымдықтың білім беруге арналғаны да осының айғағы ... ... ... экономика жағдайындағы ауыл социумының даму ... ... етуі де ... ... ... ... ... сөзсіз.
Ғылыми-зерттеу жұмысында ауылдың әлеуметтiк педагогикасының негiзгi
ғылыми обьектiсi ретінде “социум”, ... ... ... ... деген
ұғымдарға бірқатар ғылыми еңбектерге шолу жасау арқылы төмендегідей
анықтамалар ... ... ... Socium- ... ... ) ... мәдени қоғамдастықта өмiр сүруiне қажеттi ... ... ... орта - ... ... ... белгiлi уақытта,
өзiнiң қандай да болмасын ... ... ... ... ... жағдай туғызатын факторлардың жиынтығы.
Ауыл әлеуметі (ауыл социумы) - халықтың мәдени- тарихи өмірін дамытуға
бағытталған, мектептегі оқу үрдісіне ... ... бар ... әлеуметтендіру жүйесінің құрамдас бөлігі ретіндегі инфрақұрылым.
Социумның қоғамдағы қызметі мекендік орналасу жағдайларына байланысты
әлеуметтiк-тарихи, әлеуметтiк- экономикалық, мәдени бағытта қарастырылады.
Социумның ... ... жеке ... ... ... және ... ортаның құбылыстары мен процестерi арасындығы бiрiгiп еңбек ету
нәтижесiнде ауыл өмiрiнiң тұрмыстық және ... ... ... қамтиды. Ал әлеуметтiк саясат ... ... ... ... ... өмiр ... ... қажетті
саяси шешiмдер мен iс- әрекеттер жиынтығын құрай отырып, қоғамның тұрақты
дамуын қамтамасыз етеді.
Ауыл ... ... ... ... қатарына жерге,
табиғатқа айрықша қатынас, ауыл ... ... ... ... қарым- қатынасының сенiмдiлiгi, әрбiр отбасына деген қамқорлық және
т.б. жатқызуға болады.
Еліміздің кең -байтақ дархан даласын алып жатқан халық саны аз, ... ... ... өмір ... ... ... түрі көбінесе жер өңдеу
және мал өсірумен байланысты елді мекендер ауыл деп ... Ауыл ... ірі ... алыс не ... ... ... әр ... болады.
Қазіргі статистикалық деректерге қарағанда қазақ ұлтының 60 пайызы, жалпы
Қазақстан халқының 45 пайызы ауылды жер тұрғындары ... ... ... ауыл ... ... көшіп-қонуы салдарынан мұнда кәмелетке жеткен,
еңбектену мүмкіндігі жоғары жастардың саны азайған. Жас отбасылардың қалаға
көптеп көшуі себепті ауылдағы ... да саны ... ... ... ... Бұл өз ... ... мектептердің әр түрлі болуына
ықпал етіп, шағын мектеп, аралас мектеп, ... ... 8-9 ... ... беру ... ұйымдастыру қажеттігін туындатып отыр.
Қазiргi ауыл мектептерi- ұлт мектебiнiң негiзiн қалаушы, Қазақстан
Республикасының ұлттық бiлiм саясатын ... ... ... ... ... қазiргi кезеңдегi ауыл дамуының негiзi болып табылатын
оқушылар мен ауыл ... ... мен ... ... ауыл ... ... адамгершiлiк құндылықтарын, дәстүрiн,
әдеп- ғұрпын, тұрмыстарын және ... ... ... сақтап,
дамытатын бiлiм беру мекемесі болып табылады. Ауыл мектебi жеке тұлға мен
бiлiм беру мекемесiнiң, ... ... ... ... ... орнатып, оқушылардың құқықтарының жүзеге асуына, олардың өмiрi
мен денсаулығын қорғауды ... ... ... бiлiм ... салауатты өмiр салтын насихаттауға көмектесiп, балалардың
шығармашылық қабілеттерін ... ... ... Ауыл мектебі дамуының
стратегиялық бағыттары тiршiлiк әрекетiнiң ... ... ... ... ауыл мектебiн қазiргi бiлiм беру
жүйесiндегі базалық құбылыс ... ... және ... жеке ... ... ... ашық мәдени педагогикалық дамушы ... ... ... бiлiм беру ... ... ең ... жағы
бiлiм сапасын жоғары деңгейге көтеру, оны ... ... ... мектепке практикалық көмек көрсету, маман ... ... ... ... ... арқылы оқу- тәрбие жұмысындағы
кемшiлiктердi ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.Ауыл мектебiнiң тәрбиелiк мүмкiндiгi
зор, олар халық менталитттерiнде: туған ... елге ... ... ... қастерлеу, қорғау, аялау, ... ... ... ... ... ... отбасы мүшелерi мен
ағайын-туыстарға қайырымдылық, өнердi қастерлеу, ар- ұятты ... ... ... мектебiнiң даму моделiнде жас ұрпақты қазақстандық патриотизмге
тәрбиелеу, көпұлтты мемлекетiмiзде ... ... ... түсiнiстiк пен
ынтымақтастықты нығайтуда мектептегi елжандылық тәрбиесiнiң дәрежесi өте
маңызды орын ... Ауыл ... оқу- ... ... экономика
жағдайына бейiмдеу мақсатында әлемдiк өркениеттiң озық үлгiлерiн ұлттық
тәрбие беру процесiнде пайдалану, ... ... ... оқу- тәрбие
iсiне жаңа технологияларды енгiзу негiзгi өзектi ... ... ... ауыл ... ... ... жағдайындағы нақтылы жобасы әлі
де жасалмаған.
Ауыл мектептерi- елдi мекендегi бiлiм ошағы ғана ... ... ... жұмысты ұйымдастыратын орталық міндетін ... ... ... ауылдарда мәдениет үйлерi, кiтапхана, радио,
телеарналар жоқ ешкiм жоққа шығара алмайды. Бар болса да бiр ғана ... Мiне ... ауыл ... екенiн оқу- тәрбие жоспарында
ауылдың әлеуметтiк өмiрi де ... ... ... ... ... оқу- ... базасының нығаюы көбiнесе
мектептiң басшысына байланысты. ... ... жеке ... ... ... мен жергiлiктi өкiметтiң материалдық
жағынан қолдауының ... ... ... ... ... тек
жалақыға ғана тиiстi қаржы бөлiнедi. Ауыл мектебінің өзіндік ... ... ... келе ... ... ... ауыл
мектептерiн дамытудағы атқарылар шаралар ... ... ... ... ... ... көтеруде халықтың шаруашылық- тұрмыс
жағдайын жақсарту, мектеп пен ... оқу ... ... ... ... адам ... және жер иесi мәртебесiн көтеру;
2.Мәдени орта құрушы тұрғындардың салауатты өмiр салтын ... ... ... ... ... ... адамгершiлiк қадiр- қасиеттерiнiң қалыптасуына,
өзiн-өзi шығармашылықпен айналысуға, өмiрде өз ... ... бiлiм ... ... болу және олардың азаматтық құқықтарын
өмірлік жағдаяттарда орынды ... ... ... ... ... ... ... ұлттық сана-
сезiмдерiн тәрбиелеу, әлемдiк деңгейге бағдарланған өркениеттi жалпы орта
бiлiм беру.
Бұл ... ... ... ... білім беру үрдісінің бала-
бақшадан бастап, жаңадан енгелі отырған бағдарлы мектепке дейінгі аралықта
өкімет ... ... ... ... ғана іске ... Ал ... ... білім беру үрдісін жетілдіру үшін бірінші кезекте
мектептің төмендігідей даму ... ... ... ауыл мектебiнiң ғылыми-теориялық, әдiстемелiк негiзiн әлемдiк
бiлiм деңгейiне жақындату;
- ... ... ... ... ... ... білім беру сатыларында ұштастыра отырып, ұлттық
бiлiм саясатын жүзеге асыру;
- ана тiлі, ... дiл, ... пен ... өркениет
жетiстiгiмен қатар өрбiту;
- ... ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету тәрізді даму бағыттары айқындалды.
Осы бағыттар негізінде ауыл ... ... ... ... ... ... қарастырылады:
- ауылдық елді мекендердегі білім мекемелерінде оқушыларға
жалпы ... беру мен ... ... әлеуметтік тәрбие, психологиялық ... де ... ... ауыл ... ... ... сақтау мен нығайтуды
дұрыс жолға қоюды қадағалау;
- ауыл ... ... ... мен мектеп арасындағы өзара
ынтымақтастықты қалыптастыру;
- ... және ... ... ... және ... ... ... оқушыларды ауыл шаруашылық жұмыстарына бейімдеуге бағдар
жасау;
- ... ... ... сай ... өз орындарын
табулары үшін оларға педагогикалық және әлеуметтік тұрғыда дұрыс бағыт
беруді ... ... ... ... төмендегідей сипаттары:
Ауылдағы тұрмыс- тiршiлiктің ірі орталықтардан айырмашылығы; ауыл
экологиясы мен табиғат арасындағы тұтастық; отбасын ... ... ... жалғастығы; ауыл мәдениетiнің жеке тұлға қалыптастырудағы ... ... оқу- ... ... ... ауыл ... оқыту
үрдісін әлемдік деңгейге жақындату; ауыл мектебiнiң басшысы, мұғалiмдер мен
тәрбиешiлердiң кәсіби біліктілігі т.б. ... ... ... үрдісінің
өзіндік ерекшеліктерін көрсетеді. Бұл ерекшеліктер ауыл мектебінің
құрылымдық сипатына әсер ... сол ... де ауыл ... ... ... ... ... мектептер болып табылады. Ауылдық жерде
2148 шағын кешендi мектеп жұмыс iстейдi. Ауыл ... ... ... ... атқаратын қызметі жөнінде ауыл мектебi ... ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу
жұмыстарында арқау еткен. Атап айтқанда, Р.П. ... ... ... ... ... Е.З.Батталханов оқушы жастардың
гуманистiк дүниетанымының ... ... мен ... ... ... ретiнде қарастырса, Т.Б.Машанбаев
қызметiн жаңа ... ауыл ... ... кәсiби бейiмделуiнiң
педагогикалық жағдайларын, Ш.К.Беркiмбаева қазақ мектебiндегi оқу-тәрбие
үрдiсiнiң дамуы ... ... ... ... ... ... басқаруда мұғалiмдерiн дайындауды ... ... ... ... ... ... айналысқан.
Ауыл мектептерi әрбiр адам, отбасы, ауыл қоғамдастықтары өмiрiнде
маңызды роль атқарады. Көршілес ... ... ... Е.В. ... П.П. Пивненконың айтуы бойынша, оның дәстүрлi әлеуметтiк беделi мынадай
факторлармен ... ... ( ауыл ... - ауыл ... үшiн ... ... ... (мамандықтардың кәсiби даярлығы
бар адамдармен жұмыс жасау қауымдастығы); ... ... мен ... ... ... назарын бiр нәрсеге аудару);
өнегелiгi (ауыл өмiрiнiң рухани ошағы) [1]
М.П. Гурьянова ауыл ... ... ... ... “Бұл ауыл
аумағында орналасқан жалпы бiлiм беру ұйымдар түрлерiнiң ... ... ... ... ... ... құрылымы әр түрлi,
оқушылардың бiлiм және еңбек дайындығының ерекше мiндетiн орындауға ... бiлiм алу ... ... ... ... ... Л. Ф. ... мен Е.С. Зайцев “Ауыл мектебi- ауылда
болып жатқан барлық әлеуметтiк-экономикалық үрдiстердiң белсендi ... ... Ол ... ... ... кадрларын дайындап, өз
оқушыларын еңбекке баулып, туған жердегi ... ... ... ... [3].
Ауыл мектебiнiң жұмыс жасау жағдайы еңбек ресурстары мен мемлекеттiк
аграрлық секторын ... ... ... Ауыл мектебi жұмысының
ерекшелiктерi - шағындылық, үлкен ... және ... ... ... елдi мекендердiң аумақтық әр ... ... ... пен ... ерекшелiктерi сияқты бiрқатар объективтi
факторлармен анықталады.
Сөйтіп жоғарыда ... ... ... ауыл ... ... ... ... Ауыл мектебі - елдi мекендегi бiлiм беру
жүйесiнiң орталығы, ауылдағы әлеуметтiк- ... ... оны ... ... қозғаушы күш. Сондықтан ол, республикалық
деңгейдегі білім беру және әлеуметтендіру жүйесінің құрамдас бөлігі ... ... ауыл ... ... педагогикалық
және психологиялық мәселелерін айқындау тұрғысынан білім беру саласындағы
бірқатар нормативтік ресми ... ... шолу ... ... бiлiм ... ... 2005- 2010 жылдарға
арналған Мемлекеттiк бағдарламасында’’(ҚР Президентiнiң ... ... ... ... ... ... жинақталған мектептердің
балаларына арналған ... ... ... ашу және салу ... осы ... көңіл бөлінген. Мектептің тұрғын жерден алыс
орналасуына ... 37 мың бала ... да ауыл ... ... ... бірі деп ... ... туралы “ Заңда атап көрсетiлгендей “Ауылда бiлiм берудiң негiзгi
мақсаты ... ... ... және ... ... құндылықтар,
ғылым мен практика негiзiнде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға ... ... ... бiлiм алу үшiн ... ... жасауы
қажеттiгi атап көрсетiлген (7 маусым1999ж.8 бап,1-10 пункттер).
“Ауыл мектебi” бағдарламасында (2003-2005 жылдарға арналған Қазақстан
Республикасы Өкiметiнiң №128 ... ... ... ... бiлiм ... ... ... ғылыми- методикалық,
ұйымдастыру- басқару, қаржылық –материалдық қамтамасыз ету, ауыл ... ... ... ерекшелiктерiн ескере отырып, ... ... ... ... ... қажеттiгi көрсетiлген.
“Бiлiм” мемлекеттiк бағдарламасында (Қ.Р.Президентiнiң ... ... ауыл ... бiлiм ... ұйымдастыру
мақсаты- оқыту мен тәрбиелеу, мектеп оқушыларын оқыту ... ... және ... ... мектептердiң қызметтерiн жетiлдiру үшiн
жағдай ... ... ... айық ... ... Қазақстан халқына арналған Жолдауында «Ауыл
дегенiмiз -сайып ... ... ... ... ... ... бен ... тiршiлiгiмiздiң қайнары.Осынау
саяси-моральдық және әлеуметтiк фактордың ... ... ... ... ... ... етедi. Мен бiлiм беру iстiң ... ... ... ... санаймын деген тұжырым жасалған.
Сол сияқты бұл Жолдауда «Бiз қазақ халқының сан ғасырлық дәстүрiн,
тiлi мен ... ... ... ... ... ... ... келiсiмдi, бiртұтас Қазақстан халқының iлгерi дамуын
қамтамасыз етемiз»,- деп атап ... ... ауыл ... ... құрылымдық жүйесi
жалпы бiлiм беретiн ауыл мектептерi мен шағын жинақталған мектептерді
құрайтыны ... ... ... Республикасында нарықтық
экономика жағдайындағы ауыл мектептерiндегi үздiксiз бiлiм беру үрдiсiнiң
құрылымы ... және ... емес бiлiм ... ... ... дәйектелді. Сөйтіп, ауылдағы жалпы бiлiм
беретiн орта мектеп- оқушыларға орта ( ... ... бiлiм ... ... ... және орта және ... ... бiлiм мекемелерiне
дайындайтын жалпы бiлiм беретiн бастауыш, негiзгi және жалпы орта бiлiм
беретiн орта ... оқу ... ... ... да ... оқу ... ... саналады.
Жалпы орта бiлiм беретiн орта мектеп үздiксiз бiлiм берудiң негiзгi
саласы болып табылады.Күндiзгi ... бiлiм ... орта ... ... ... ... ... орта, пәндердi тереңдетiп
оқытатын мектептер, дамуында жетiстiктерi шектеулi балаларға ... ... ... жеке ... Жалпы бiлiм беретiн орта мектептер саны жөнiнде ... |2000ж |2005 ж ... ... ... | | |ж.ж ... |ж.ж ауыл |
| | | ... саны ... |
| | | | ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... түрлерi ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... топ. ... ... ... меңгеруi |Мәдени және эстетикалық құндылықтар |
| | ... ... ... дәстүр. | |
| | ... ... пен ... | ... | |
| | ... ... | |
| Жас ... ... |
|жетiлген, қоғамдық өмiрге |
|лайықты, өмiр сүре алатын ... ... ... қалыптастыруы |
Кестеде көрсетiлген факторлар өзара жүйелi ... жас ... ... талаптарына сай қалыптастыруға мүмкiндiк туады.Әрбiр жеке
тұлға әлемдiк және ұлттық мәдениеттен сусындауы ... ... ... ұлттық құнардың уызына қанып, дүниежүзiлiк құндылықтардан нәр алуы аса
маңызды.
Қазiргi нарықтық экономика жағдайындағы ауыл ... бiлiм ... ... ... ... ... жетiстiктерiн ұштастыру
аясында дамытудың ғылыми-әдiснамалық ... ... ... ... жүргiзудiң қажеттiгi заман ... ... ... ... ... ... ... жағдайында нормативтiк
құқықтық,ғылыми-әдiстемелiк негiзде ... ... ... ... қамтамасыз ету, ауыл мектептерiн бiлiм жүйесiнiң
құрылымдық жүйесi ретiнде және қоғамдық өмiрдiң ... ... ... отырып, дамыту мәселелерi әлi де ғылыми-зерттеу
жұмыстарын ... ... ... Қазақстан Республикасы Білім туралы
заңында жас ұрпаққа жан-жақты ... мен ... ... ... негізгі ұстанымдарын айқындап береді. Олар мыналар: Қазақстан
Республикасының барлық адамзатының ... ... тең ... ... интелектуалдық дамуы, психо-физиологиялық және жеке ... ... үшін ... ... ... кең жол ашылуы. Атап
айтқанда:
- жеке тұлғаның білімділікке және дарындылыққа ынталандыру;
- білім басқыштарының сабақтастығын қамтамассыз ... ... ... ... ... беру ... ... және қызмет
бағытының әр түрлілігі;
- білім берудің ізгілікті және дамытушылық сипаты;
- білім берудің құқұқықтық және экологиялық бағыттануы;
- ... ... ... ... мен ... тығыз байланысы;
- білімнің, ғылымның және өндірістің өзара кірігуі;
- білім жүйесін ақпараттандыру.
Білімді басқарудың демократиялық, мемлекеттік-қоғамдық ... ... беру ... ... кеңейту [1.3 ].
Яғни, Білім заңында әрбір азаматтың білім алуға құқұқтығын негізге ала
отырып, оқыту, тәрбиелеу, ... ... ... ... ... ... мен ... тәрбие жұмыстары арқылы бойға дарыту мәселелері
қарастырылған.
Осы ... жаңа ... ... ... өркендеу, жаңашыл білім
алу жолдары мен білім жүйесінің ... т.б. ... ... ... оның ... біз ... нысанымызға алып отырған
жоғары оқу орны мен жалпы орта білім ... ... ... ... ... жұмыстарының сабақтастығының озық идеясын бүгінгі білім заңына
сәйкестендіре отырып пайдалану көзделді.
Қазіргі ... ... ... даярлаудың белгілі бір деңгейдегі
сапасы мен бағыты еңбек нарығында оның бәсекеге түсу ... ... ... табылады. Маман өзінің мамандық сипаттамасымен қажеттілік
құндылық ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастар
оъектісінің ролін атқарады.
Осымен байланысты кәсіби даярлық процесінде ... ... ... жоғары жеке қабілеті мен танымдық қызығушылығының қалыптасуына ... ... ... ... ... бар ... ... елеулі орын алуы заңдылық болып табылады. Осыған ... ... ... тек қана даму ... және оқу орны мен оның түлектерінің
негізгі табысы болып табылады.
Қазақстандағы жалпы әлеуметтік, саяси экономикалық, ... ... ... ... жаңа ... ... жаңаша реңге
ие болады. Жеке тұлғаны оқыту, білім ... ... ... ... талап
етеді. Сол себепті еліміздің болашағын ... ... ... ... ... ... ... назар
аударуымыз қажет. Болашақ маман тұлғасының ... да ... ... ... қызығушылық, шығармашылық ерекшеліктеріне байланысты болмақ.
Қазіргі жағдайда қоғамда ... ... ... ... ... оның ... дәрежесін айқындау, халқымыздың дәстүрлі мұраларынан сусындай
отырып, өзі өмір ... ... ... даму үрдісіне елеулі үлес қоса
алады. Болашақ маман жеке тұлға болып қалыптасуы үшін - ... ... ... ... барлық түрлерінен хабардар болуы керек. [2.18].
Адамзаттың пайда болу тарихын түсіндіруге әртүрлі ... ... ... Сенім мен дүниетаным қатарласа жүрсе ғана адам санасының
сапасы арта түседі. Өйткені, бұл ... ... қос ... ... ең
асыл қасиеттері болып табылады. Сенім терең, ... ... ... ... ... жеке ... ... позициясының беріктігін
анықтайды, мінез құлқын сипаттайды [3.18].
Қазіргі кезеңде- жеке тұлға мен қоршаған орта ... ... мен ... ... заманы. Тұлғаның отбасылық,
азаматтық құқықтық әлеуметтенуі белсенді ... іске ... ... ... ... ғылыми революциялық жалықтардың ашылуы, оның
соңынан ғылыми техникалық прогресс ... ... жаңа ... ... ... пен ... ... техникалық дамуына және өндірістің
әр түрлі технологиясын іске асыруға мүмкіндік туғызды. Техника, технология,
өндірістің дамуы мен ... ... ... ... экологиялық
аппатқа әкелудің шегінде тұр. Адамзаттың негізгі тапсырмасы болып өзінің
сапасын жетілдіру “адамның қажеттіліктерін қанағаттандыруда ” ... ... ... ... ... ... асыру. Жалпы дамуды түсінудегі
негізгі екпін адамның өз ... ... ... және оған ... жете
алады, ол арқылы қандай нәтижеге жетеді деген сұрақтарды қанағаттандырады.
Тек қана даму арқылы адам сапасы мен адамдық қабілетіліктің ... ... ... ... даму барысында адамгершілік қасиеттермен адам бойында
жеткілікті деңгейде қалыптастырылады. [4.23].
Жеке адам ... ... ... ... адамның дене бітімі,
адамгершілік, эстетикалық және ақыл-ой деңгейі ... ... ... ... мәні және құндылығы арта түседі. ... ... ... және ... ... ... ... қанағаттандыру
үшін адам материалдық және рухани құндылықты жасайды. Жеке адам өз күшінің
шамасын және қабілетін, творчествалық ... ... ... адам ... қоғамдық маңызын терең түсінсе, соғұрлым оның жұмысы нәтижелі, өз
басының және отбасының бағыты толыса түседі.
Болашақ маманның ... ... ... міндеттері:
1. психологиялық және практикалық тұрғыда даярлау;
2. ұжымдық ... ... ... ... мәдениеті дағдыларын дарыту;
4. ынтасын және қабілетін дамыту;
5. өз бетімен өз еркін пайдаланып отыруға дағдыландыру.
Бұл процесс екі фактордың ... ... ... объективтік
фактор қоғамның материалдық-техникалық базасын және жаңа ... ... ... ... еңбек мәдениетінің көрсеткіші: жұмысты
сапалы және тиімді істеу, уақытты ұтымды пайдалану, ... ... ... ... қарау, өзінің инициативасын көрсете білу,
дербестік, алдағы жұмысының кезеңдерін белгілей білу, еңбек процесін талдау
және іс құжаттарын сауатты ... ... ... ... ... мақсат,
міндеттерінің бірі халық шаруашылығында электрониканы, радиотехниканы,
компьютерлерді, ... ... т.б. ... ... ... ... сауттылықты талап етеді. Сондықтан мектепте ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық білімді
игеруге дамыту және тәрбиелеу ... ... ... ... кәсіби
қалыптасуындағы бағыттар – бұл әр түрлі ... және сол ... ... талаптары жөнінде білім мен қаруландыру. ... ... ... ... оны өмірмен байланыстыру, былайша айтқанда, халық
шаруашылығы оның салалары, мамандықтар туралы түсінігін ... ... ... тұлғасын қалыптасытруда олардың бейімділігін, қабілетін
психофизиологиялық қасиеттерін еске алу қажет. ... ... ... ... еске ... ... деңгейі;
Б) адамның жеке қасиеттері, қабілетін, ... ... ... қабілеттерінің динамикасына көңіл аудару. Мамандығын
анақтауда жан-жақты зерттеу, оған кеңес беру ... ... ... ... ... ... барысында үнемі бағыт-бағдар беріп отыруды қажет
етеді. ... ... ... ... ... кәсіптік іріктеудің
мақсаты – мамандыққа жарамдылығын немесе ... ... Ол ... ... ... ... қоятын талаптарды да жете білген
жөн. Осығын байланысты күні бұрын профессиограмма жасалады. ... бұл ... бір ... ... ... бейнелеу (жазу),
мұндай мәліметтер жеке адамның белгілі мамандыққа жарамдығын, ... және ... ... ... ... ... ... адамның жарамдылығын анықтау үшін оның басқа қабілеттерімен бірге
көру, есту мүшелерін және ... ... ... тіл табыса білуі,
есепке алу басты талаптардың бірі болып саналады. [5.19].
Қазақстандағы жалпы әлеуметтік, саяси ... ... ... ... ... жаңа ... ... реңге ие болуы, жеке тұлғаны оқыту, білім беру, дамыту жүйесін
жақсартуды талап ... Сол ... ... ... ... ... мамандардың тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... тұлғасының қандай да
ғылымды меңгеруі оның ... ... ... ... болмақ. Қазіргі жағдайда қоғамда болып жатқан
өзгерістерді терең тану, оның ... ... ... ... дәстүрлі мұраларынан сусындай отырып, оның даму ... ... ... өзі өмір ... ... қоғамның даму үрдісіне елеулі
үлес қоса ... ... ... жеке ... ... ... үшін - ол
қоғамдық сананың, адамның тұрмыс тіршілігінің барлық түрлерінен хабарлар
болуы керек.
Қазіргі ... ... ... ... ... бір деңгейіндегі
сапасы мен бағыты еңбек нарығында оның бәсекеге түсу қаблетінің негізгі
шарты болып табылады. Кәсіби ... ... ... білім алу,өзінің
жоғары жеке қабілеті мен қажеттігіне жауап беру мүмкіндігі бар студент
еңбек нарығында ... орын алуы ... ... ... ... ... ... сапасы тек қана даму көрсеткіші және оқу ... ... ... ... ... ие болып қана қоймай, негізгі өмірлік табысы
болып табылады [6.9].
Өмірге көзқарасы, дүниетанымы кең болуы керек. ... - ... ... ... діни ... мүмкін. Дүниетаным - адамның
табиғат, қоғамдық өмір туралы білімдерінің жүйесі. Адамның алдына ... ... ... ... ... ... және берік
сенімінен туады. Дүниетаным жеке адамның табиғи және ... ... ... ... ой ... Адамзаттың пайда болу
тарихын түсіндіруде әртүрлі көзқарастардың бар екені мәлім. ... ... ... ... ... тұрғысынан дәлелдесе, ал
діни ілімінің ... ... ... деп ... мен ... ... жүрсе ғана адам санасы нұрлана түседі.
Өйткені бұл екеуі құстың қос қанатындай адамның ең асыл ... ... ... ... ... ... айтылған идеялардың жиынтығы. Сенім
жеке адамның өмірлік позициясының беріктігін ... ... ... Әр ... идея адам ... ... ... терең тану, оның
соңынан еріп отыру.
Адамзаттың сан ... ... ... пен имандылықтың ұлы
қозғаушы күші – сенім. Сенімнің тұрақтылығы мен нақтылығы болашақ ... ... ... ... Дүниетанымның қалыптасуы ұзақ
және күрделі процесс. Оның барысында жеке көзқарастар және сенім жүйесі
дамиды, ... және жеке ... ... жасауына басшылық етеді.
Дүниетаным процесіне әр түрлі факторлар, әлеуметтік, оқыту мен ... ... тағы ... ... Осы ... дүниетанымды нақтырақ
анықтау үшін, оның негізгі құрылымдарына тоқталып өтейік:
• ағартушылық - ғылыми дүниетаным адам үшін ... ... ... ... да ... ... қалыптастырады. Ол
философиялық принциптер ... мен ... ... ... - ... көзқарастар мен сенімдер нәтижесі
адамнан шындыққа негізделген моралдық-ерік бастамаларымен эстетикалық
қатынастарды талап етеді.
• дамытушы – дүниені қабылдау мазмұнын ... ... ... қозғалыс әсері ойлауды белсенді әрекет етуге итермелейді.
Ғылыми дүниетаным негізінде ойлаудың дамуына ... ... ... ынталандыратын диалектикалық тәсілдердің принциптері жатыр.
• ұйымдастырушылық - адамдардың тәжірибелік іс-әрекеті
барысында ... ... ... ... ... - ғылыми дүниетаным ғылыми теориямен
тәжірибенің меңгеру ... ... ... ... мен
болашақты құру идеясын алға жылжытады.
• тәрбиелік мақсат – баланың тұлғалық құрылымының
тұрақтылығы мен сенімді орталық ұйымының қалыптасуын қадағалайды ... ... және ... ... ... негізінде мінез-құлық пен
ерік-сезімдердің санадағы бірлігін айқындайды.
Осы барлық міндеттердің шешімі ... ... ... ... ... ... сараланады. Жоғарыда аталған мақсаттар
мен ... ... ... ... ... ... қадағалайды да оның нәтижесі үлкен маңызға ие. Дүниеге көзқарас
дүниетанымның ... ... ... ... ... көзқарастың өзі
адамның дүниедегі орны жайындағы ... ... Жеке адам ... үшін оның міндетті түрде туған жері, өскен ортасы, ... ... ... ... ... алу ... ... т.б. болуы шарт. Осы аталғандардың нәтижесінде ... ... ... дамыйды. Қортындылай келе дүниетаным жалпы
жеке ... оның ... ... ... болашақ мамандардың
қалыптасуында үлкен рөлге ие бола отырып, олардың ары қарай нағыз кәсіпті,
білікті маман болуына ... ... ... көзқарасы кең адам әр уақыттада өзінің
мамандығына адал, біліктілік, кәсіби ... ... ойы ... ... ... ... мен ... білімнен саяси, экономикалық, экологиялық,
құқықтық, ... ... ... ... және т.б.
негізгі тәрбиелерді бойына сіңірген мәдени тұлғаны дамыту, кең ... ... ... ... ... орталық мәселе болып табылады.
Қазіргі ... ... ... мәнін түсінудегі ізденістер
аяқталған жоқ. Дәл осы тұлғаның және ... ... ең ... ... зерттеу әрекетінің мәдени шеңберін анықтайды.
Кәсіби білім беретін оқу орындарындағы болашақ ... ... ... ... Д.В. ... мен ... [7.46].
еңбектерінде негізделген.
Нарықтық қатынастың мәнін анықтайтын өзекті ... - ... ... ... түсу ... ... бірқатар параметрлерді бөліп
қарастырайық.
• Техникалық (мамандық және мамандандандыру:
бағдарламаның сағаттық, пәндік, үлгілік ... ... ... ... ... ... оның ... жоғарылауы мен пайдалану шекарасы,
алынатын құжат т.б)
• Экономикалық (барлық шыққан ... ... ... ... жіберілетін шығын).
• әлеуметтік-ұйымдастырушылық (тұтыну құрылымының
әлеуметтік есебі, яғни, бітірушілер мен жұмыс берушілердің, сол сияқты
өндірісті ұйымдастырудың ... және ... ... ... ақпараттық мәдениетін қалыптастыруда құқықтық
мәдениет, компьютерлік іскерлік, шет тілі ... ... ... ... ... және жүйелі ойлауға қабілеттілігі,
техникалық даярлығы қажет. Кәсіби білім ... ... және ... ... ... ... жүзеге асырылады:
• тұлғаның білім алу қажеттілігін қанағаттандырудағы кәсіби
білім беру ролінің артуы,
• білім берудің әралуандылығының тиімді түрін іздеу және
таңдау;
• оқу ... ... ... ... беру ... ... ... мөлшерлік-құқылық база және психологиялық-
педагогикалық қолдауды қамтамасыз етуді қалыптастыру арқылы студенттердің
өз бетімен білім алу ... ... ... оқыту мен оқудың тәсілі мен жүйесін дамыту;
Кәсіптік білім беру кейде кәсіптік ақпарат деп те аталады. ... беру – бұл ... ... және сол ... ... қоятын
талаптары жөнінде оқушылардың білімін қаруландыру. Кәсіптік білім берудің
негізгі принципі оны өмірмен байланыстыру негізінде ... беру ... ... ... ... ... ... еске алу керек.
Маман даярлау ісінің сапасын арттыру – ... ... беру ... ... ... ... мақсат кәсіби білім беріп
студенттердің біліктерін ... мен ... ... ... - ... ... меңгерген маман ғана емес, рухани дүниесі бай, кемелденген,
жоғары адамгершілік қасиеттерге ие болған, әлеуметтік ... мол ... ... түсінумен қатар өзгелерді де қарірлей білетін азамат, тұлға
дайындау [7.23].
ІІ. Ауыл мектебіндегі педагог-психолог қызметі ... ... ... ... берудегі психологиялық қызметтің теориялық негіздемелері.
Бұрынғы КСРО кезеніңдегі психологиялық қызметінің, адам ... ... және ... ... ягни оның ... дамуындағы іргелі теориялық ережелер осы айтылғалы білім
берудегі ... ... ... ... алады.
Адам психикасы Л.И. Божович, Л.С. Выготский, А.В. Запорожец,
К.Леоньтев, А.В. ... С.Л. ... ... ... ... ... нәтижесі, психикалық, жетілу адам
дамуындағы жиналған тәжірибені әлеуметтік тәжірибені меңгеру ... ... ... ... ... болсақ тұлға-сана
әрекеттің қоғамдық турін ... ... өмір бойы ... ... ... ... өмірдің ең алғашқы минуттарынан
басталып, баланың дамуымен бірге жүреді.
Психиканың дамуы Л.С. ... ... тек қана өсу ... ... қатар өзгеру үрдісі ретінде, ягни сандық өзгерістер
сапалық, ... ... ... екпінді көріністі қайта құрылымдар
болып көрінуі.
Баланың психикалық дамуының алғышарты және ... оның ... ... А. Н. ... айтуынша, баланың психикасының ... ... ... ... ... Бұл ... бала ... адамзат
жетістіктері қамтыған көрініс тапқан, қоршаған орта ... ... іске ... Бала өзі ... пиғылмен еңбектенген кез-келген
оның тұлға ... ... ... ... ... алдымен
онтогенездік даму сатысында ... ... ... ... баланың психологиялық ... ... ... ... ... болған жағдайда жүреді.
Басты ic-әрекетті ерекшелеудің мәні, өcin келе ... ... ... оның ... ... ... үлкен. Осыған байланысты білім беру
мекемелерінде әлі де, оқыту тәрбиелеудің ауызша ... орын алып ... ... әсер ете отырып тәрбиелеу - маңызды 6ipaқ да басқа әдістер жоқ
емес. Тәрбиелеудің сөздік ... көп ... ... оқыту адамилық
формализмге - білімді формалды меңгеруге әкеп соқтыратын және Рубинштейннің
айтканындай, оның меңгеру ... ... ... ... адамилық
нормаларды енгізіпп білдіруі, баланьың ақыл-ойының дамуы мен оның тұлғалық
қасиеттері және сапасының түпкі ... ... кез ... ... меңгеруі, үлкендермен әрдайым
қарым- қатынаста болып, араласып және олардың басшылығымен жүзеге ... да, ... ... ... және ... дамуына қажетті
маңызды болған шарт- бұл үлкендермен қарым-қатынас. Үлкендермен қарым-
қатынаста ... ... ... ... баланың тұлғалық
қалыптасуының әрбір сатысына тән ерекше қызмет атқарады.
Зерттеудің ғылыми және практикалық маңыздылығы
Ғылыми ... - ... ... ... және ... ... қалыптасуының ... ... ... жас ерекшелігіне ... ... ... ... дара ... ... дамуындағы жаңа ғылыми-практикалық бағыттардың,
әдіснама ... ... ... ... ... ... ... жерде негізгі мәселе- қазіргі білім беру жағдайында психологиялық
коррекциялау, психологиялық диагностикалау, психологиялық ... ... ... психологиялық әдістемелер, әдіс тәсілдерді ғылыми
негіздеу, ягни психологиялық кәсіби ... ... ... Бұл ... ... ... ... ол
тек қана қандай да бір ... ... мен ... ... ... тұлга болып қалыптасуындағы айтылған дұрыс
дамуын қамтамасыз ететін жағдайды анықтайды. Зерттеу ... ... ... ... ... өзекті мәселелерін сөз етеді.
Тәжірибелік тұрғысы – психологиялық қызмет ... бұл ... беру ... (бала-бақша, мектеп ж.т.б. мекемелер( педагог-
психологтары жүзеге асырады. Олардың міндеті – топпен, жеке ... ... ... және ... ... ... шешуге арналған басты
тұғырлардан айырмашылығы, бұл ... ... ... ... ... ... міндетті емес. Бірақ психология ғылымының ... ... ... қолдануға міндетті. Олар ғылыми-зерттеу
орталықтарына жедел шешуді ... ... ... өзекті мәселелерді шеше
алады.
Қолданбалы тұрғысы – ... беру ... ... ... ... ... Бұл ... бойынша негізгі қалам
көрсететіндер психологиялық білімді ... ... Олар ... ... және немесе жеке психологиядағы соңғы жаңалалықтарды
қолданып, оқыту-тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... мен жоспарларын құруға, оқулықтар жазуда
бірлесіп жұмыс істейді.
Ұйымдастыру тұрғысы – нақты ... ... ... ... ... психологиялық қызмет мақсаты:
Бала мәселелері бойынша, практикалық психологтардың ... ... ... мен ... ... ... жасай
отырып, оларды зерттеу әдебиеттер арқылы танысқаннан ... ... ... ... ... ... психикалық және психологиялық
саулығы, - деп айтуға болады.
Психологиялық қызметтің негізгі бағыттары:
Психологиялық жұмыстың негізгі жұмыс қызметі ... ... ...... ұжымның, оқушылардың және ата-
аналардың психологиялық біліммен алғашқы танысуы. Жұмыстың негізгі мағынасы
мынада:
а) мұғалімдерді және ... жас ... ... ... психологияның негіздерімен, оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеудің
негіздерімен таныстыру;
ә) жаңа психологиялық зерттеулер қорытындыларын тарату және ... ... ... ... қажеттілікті қалыптастыру, оларды баламен
жұмыс жүргізуде ... ... жеке ... ... педагог-
психрологының бұл жұмыс түрінің негізгі нысандары – дәрістер, әңгімелесу,
семинарлар, көрмелер, әдебиеттерді ... ... Осы ... ... ... ... контингент оқушыларының нақты мәселелерін
талқылауға бағытталады.
Психологиялық алдын-алу – ... ... және ... ... ... келеңсіздіктердің алдын-алуға бағытталған
жұмыстар. Психологиялық алдын-алудың ... ... ... ... ... ... әрбір жас кезеңінде толыққанды психикалық және тұлғалық
дамуына ... ... ... сақтау жауапкершілігін қалыптастыру,
ә) баланың зерделік және тұлғалық дамуындағы белгілі ... ... ... ... ... ... ... дер кезінде
болжамдау;
б) оқушылардың келесі жас ... ... ... ... ... ... ... білім беру үрдісіне қатысушыларының
барлығымен жүргізіледі.
Психологиялық диагностика – оқушыларды, ... ... ... ... жеке ерекшеліктері мен
икемділіктерін, оқыту және ... ... ... ... ... өз-өзін анықтауын, сонымен қатар оқуындағы,
дамуындағы, әлеуметтік ... ... ... ... ... болып табылады. Психологиялық диагностика жеке және
топпен жүргізіледі.
Психологиялық ...... ... ... қалыптасу үрдісіне
және оның жеке ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... басқа да мамандардың біріккен іс-әрекеті негізінде белсенді әсер ету.
Психологиялық кеңес беру – оқу үрдісінде кездесетін дамыту, тәрбиелеу
және ... ... ... ... ... ... және басқа ада оқу үрдісіне қатысушыларға психологиялық
кеңес беру арқылы ... ... ... ... ... – негізгі жоспарланған жұмыстардан
тыс ... ... ... ... тапсырмалар (эксперименттер
жүргізу, сауалнамалар толтыру, мониторинг шығару, ж.т.б)
Психологтардың ... мен ... ... және ... ... ... «әрі қарай
мектеп мұғалімдері, техникум, лицей оқытушылары, өндірістік оқыту шеберлері
т.б.) және де басқа да оқу мекемелерінің ... ... ... мен ... таңдауға, әртүрлі жұмыс түрлерін жүргізу ... ... бір ... жұмыс бағыттарын айқындауғы.
Оқу мекемесінің әкімшілігіне және оның қоғамдық ұйымдармен
психологиялық ... ... ... ... қажетті жағдайларды жасау
жөнінде ұсыныспен шығуға.
Ұйымдастыру және оқу-тәрбие процестерінің құжаттарымен, оқушылардың,
оқытушылардың және оқу ... ... да ... жеке іс-
қағаздарымен танысуға.
Оқу мекемесінің жеке ... мен оқу ... ... ... ... және ... ... оқытушыларды
аттестациялауға ж.т.б. қатысуға.
Оқу мекемесі ұжымында топтық және жеке ... ... Осы ... ... ... ұлттық, мәдени және басқа да
ерекшеліктерін ескере отырып психологиялық тесттер құруға, ... ... ... кафедраларымен, лабораторияларымен және
оқу мекемелерінің практикалық психологтар ассоциацияларымен үнемі ... ... ... ұжым мүшелерінің жұмыс орнын ұтымды
орналастыру жөнінде; әкімшілік қызметке ... ... және ... мен ... ... тағайындауға; қоғамдық ұйымдар мен
оқушылардың өзін-өзі ... ... ... ... ... ... және әкімшілік іс-әрекеттер арасындағы қайшылықтарды шешуге;
оқу мекемесіндегі жағымсыз психологиялық ахуалдың алдын-алуға; оқытушылар
мен оқушылардың оқу ... және ... тыс ... ... ... үрдістерін гуманизациялау мен демократизациялау мәселелеріне
нұсқаулар беруге .
Психолог міндетті:
Өзінің ... ... ... және ... ... БҒМ ... және ... негізге алуға.
Сұрақтар мен шешімдерді қатаң түрде өзінің кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... ғылымының, оның ішінде әлеуметтік, тәжірибелік,
жас ... және ... ... жаңа ... ... ... әлеумғттік-педагогикалық және психоағарту
жұмыстарында қазіргі заманғы ғылыми ... ... ... ... ... ... кәсіптік санатын үнемі көтеріп
отыруға.
Құзырлы ... ... ... ... жоқ ... оқу
мекемесінде диагностикалық, психотузетушілік және басқа да психологиялық
сұрақтар бойынша жұмыстар жүргізуіне жол бермеуге.
Оқу мекемесінің ... және ... ... ... психологиялық дамуын қамтамасыз етумен, олардың жеке ыңғайынтаба
білумен ... ... ... сонымен қатар оқушылардың
жеке мәселелерін шешуге ... ... ... ... ... және оның айналасындағы адамдарға
жүргізілген диагностикалық және кеңестік жұмыстардың ... ... ... ... ... ... ... жария
етілмейтіндігі жөнінде кепілдік берілсе, алынған мәлдіметтерді жарияламауға
.
Оқу мекемесінің педагогикалық ... мен ... ... ... ... ... жоспарларына, сонымен қатар, оқу-тәрбие
жұмыстарының психологиялық тұрғыдан алғанда, ... және оқу ... ... ... ... әсер ... ... жүргізуге.
Басшылыққа, жекелеген жұмыскерлерге жұмыс деңгейін көтеру ... ... ... ... жөнінде тиісті ұсыныстар
енгізуге.
Оқытушы-оқушы, оқушы-оқушы, ... ... ... қарым-қатынастарды талдауға, оқытушы және оқушы
позициясын білім беру ... ... ... ... ... бірігіп оқушылардың оқу мекемесіндегі өмір жағдайына
бейімделуі ... ... ... ... ... іс ... ... қатысуға.
Оқу мекемесіндегі өзін-өзі басқарудың қалыптасуы мен жұмыс атқаруының
ғылыми ... ... ... олардың орындалуын
қадағалауға және оларды түзету жөнінде ұсыныстар енгізуге.
Оқу мекемесініңоқытушылары, тәрбиешілері және ... ... ... ... ... ... ... комиссияның жеке тұлғаларға
қатысты шешімдеріне негіз ... ... ... ... ... ... ... жүргізу мен сақтау еркін түрде, оның ішінде
перфокарталарда, дискеталарда, ЖЭЕМ, магнитофон таспаларында.
Психолог жауапты:
Кабинеттегі құрал-жабдықтарды ... ... және ... ... ... көрсетілген жұмыс уақытына сүйеніп жұмыс істеуге. ҚҚ
Білім және ғылым министрлігі ... ... ... ... ... ... бөлу жөніндегі ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... жұмыс уақыты аптасына 36 сағат, бір ... ... бір айда 150 ... ... Оқу ... ... ұтымды
ұйымдастыру мақсатында келтірілген нұсқауларды ішкі тәртіп ... ... ... ... психологтың жалпы жұмыс уақыты аптасына 36 сағат,
олардың ішінде:
18 сағат – оқушылармен жеке, топпен алдын-алу, диагностика, түзету, ... және ... ... ... және педагогтармен
сараптаушы-кеңес беруші және алдын-алу жұмыстарына жұмсауға арналған.
18 сағат – нәтижелерді өңдеуге, оқушылармен, тәрбиеленушілерменжүргізген
жеке және ... ... ... ... және ата-аналармен
жүргізілетін сараптаушы-кеңес беруші және алдын-алу жұмыстарын дайындық,
әдістемелік-ұйымдастыру ... ... ... ... ... және есеп беру ... ... есептеледі. Кез-
келген түрін орындауға кететін уақыт, жолығушының ... ... ... оның ... рет ... екінші келуіне, жасына,
көңіл-күйіне және басқа да ерекшеліктеріне байланысты өзгерп отыруы мүмкін.
Сондай-ақ оқу мекемесі әкімшілігінің ... ... ... ... ... және ... ... жұмыс уақытының көлемі
өзгеріп отыруы мүмкін. Егер жұмыс түрлерінің ... оқу ... ... онда ... ... ... ... жұмыс түрлеріне бөлінеді
және оқу мекемесінің әкімшілігімен келісіледі.
Осылайша, педагог-психологтың жұмыс түрлеріне байланысты ... оқу жылы ... ... көрсеткіштері мынадай:
- Жеке зерттеу 100-150 адам;
- Топты зерттеу 10-20 сынып;
- Жеке кеңес беру 100-150 кеңес;
- Жеке ... ... 100-150 ... ... сабақ жүргізу 200 сағат;
- Үлкендермен ағарту жұмыстарын жүргізу 40 сағат;
- Консилиумдарға, ... ... ... ... 10 ... ... аралық кезеңінің мақсаты:
- диагностикалық жұмыс жүргізу бөлімінің мақсаты кездесетін педагогикалық-
психологиялық әлеуметтік олқылықтарды ғылыми ... ... жас ... ... ... ... және ... даму
деңгейінің ғылыми негіздерін анықтау;
- әлеуметтік норма қағидаларына сай ... ... ... жан ... ... ... ... берілген кезеңдерінің міндеттері:
1. Әрбір жас ерекшелігінің мүмкіндігін толық ашу.
2. ... дара ... ... ...... ... ... қарым-қатынас, өмірлік жоспарлары ж.т.б.
3. Білім беру мекемелерінде (бала-бақша, мектеп, интернат және т.б)
үлкендермен ... ... ... ... ... үйлесімді дамуына
психологиялық ахуал жасау.
2.2.Жас ерекшелігіне байланысты мектеп педагог-психологының ауыл
мектептеріндегі ... ... ... ... ерекше бір кезеңі, оның мектепке дейінгі тәрбиеден өтіп,
мектеп оқушысы атты әлеуметтік ... ... Бұл ... (6-7-ден 10-11
жасқа дейін) өзіне тән негізгі белгілерін келесі жағдайдан байқауға болады:
біріншіден бала ... ... ... яғни бала өз ... ... белгілерін оқушылық ерекшеліктерімен ұштастырады. Мұндай белгілер
оның мінез-құлқында, санасында қайшылықтар мен ... ... ... Кез ... ... күй сияқты, бұл шақ баланың көзі ... дер ... ... дұрыс дамуына қолдау көрсетуімен маңызды.
Бастауыш сыныпта адамның тума қасиеттеріне ... өсе ... ... ... ... негізі қаланып, даму барысында әдетке
айналуы анық. Сондықтан да ғалымдарды бастауыш ... ... ... ... мен дамытудың тиімді бағыттарын таңдау
мәселесі толғандырады. Осы бағыттағы зерттеулер нәтижесін пайдалану,
балаларды ... және ... ... ... ... тиімділігін
арттыруға мүмкіндік береді.
Бастауыш сынып оқушылары дамуында анатомиялық-физиологиялық ... ... ... ... мүшелерінде, жасушаларында елеулі өзгерістер
болады. Омыртқажддағы мойын, арқа, бел бүгілістері ... да, ... ... ... омыртқаның иілгіштігі мен ширақтығы дұрыс отыру
тәрбиесімен қатар, спорттық жаттығумен ... ... ... ... ... ... ... теріс зардаптарға әкеліп соғуы
мүмкін. Бастауыш сынып ... ... ... дамып, тұлғасының сымбатты
қалыптасуының маңызды шарты – ... ... ... ... ... болуы (үстел, парта)баланың қабылдауына сай ... ... ... ... ... мен сіңірлері жылдам
қатаяды, олардың көлемі ұлғаяды, жалпы бұлшық ет күші ... ... ... 9-11, ал ... ... ... 10-12 жасқа қарай
аяқталады.Осы жәйтті ескерер болсақ, бастауыш сынып оқушысының ... ... күш ... ... ... ... Оның білегі тез
талады да, шаршап, ұзақ жаза ... ... 1-2 ... ... ... аса көп ... ... екендігі анықталады.
6-7 жасқа дейін баланың заттарды, дүниені, ... ... ... ... ... күйінде болса, 7-8 жастағы баланың
қабылдауы ... ... ... бейнелі-елес түріндегі
қабылдауға қарай өзгереді.
Атап көрсетілгендей, баланың психикалық дамуының әрбәр кезеңі оның ... ... ... ... сипатталады. Мысалы, мектеп жасына
дейінгі балалық шақта ойын іс-әрекеті жетекші болады. Бұл жастағы балалар
үйінде, ... ... ... етіп жүрсе де, олардың бүкіл болмысын
анықтайтын шынайы стихия әр түрлі ойындар болып табылады.
Алты-жеті жасар бала ... ... ... ... болады.
Оның өмірінде ойын әлі маңызды орын алғанымен осы ... ... ... ... бастайды.Бастауыш сынып оқушыларының жетекші іс-
әрекеті оның мінез-құлық түрткілерін (мотив ... ... ... ... және адамгершілік күштерін дамытатын жаңа көздерін ашатын оқу
болады.
Бірінші сынып оқушылары бастан кешіретін қиыншылықтардың ... ... үш ... ... жиі ... біріншісі жаңа мектеп тәртібіне байланысты тиісті дағдылар
болмаса, балада әдеттен тыс шаршау, оқу жұмысын бұзу т.б. ... ... ... ... Жеті ... ... көпшілігі психологиялық-
физиологиялық жағынан қажетті ... ... даяр ... ... ... мен ата-аналар бала өміріне қойылатын жаңа ... де ... ... ... ... әрдайым тексеріп,
балалардың жеке-дара ерекшелітерін есепке ала ... ... ... сынып оқушыларының бастан кешіретін қиыншылықтарының екінші
түрі мұғаліммен, сыныптағы жолдастарымен, отбасында ... ... ... ... Балаларға мүмкіндігінше жылы шырай
таныта және мейірбан бола отырып, мұғалім қайткенмен де ... де ... ... ... ол белгілі бір мінез-құлық ережелерінұсынып, оны
анықтаудың қандайын болса да тоқтатып отырады. Ол үнемі балалардың ... ... ... ... ... ... көптеген оқушылар оқу
жылының ортасына таман сезіне бастайды. Алғашқыда олар сабақ ... ... ... ... кез ... ... ... қарап,
мұғалімнің берген бағасына мақтанысты: олардың білімді игеруге даярлықтары
сезілоіп тұрды, бірақ 1 сыныпта оқу үрдісі ... ... ... бір ... мен ... ... ... есте сақтап, қажетті жағдайларда
қолданатындай етіп жасалған. Әдетте, бұл білімге деген қажеттілік арнайы
қарастырылмаған.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... Тәрбие
жұмысының осындай кезеңдерін басынан өткізген студенттер өздерінің болашақ
мамандығына қызығушылығы ... ... ... ... ... ... мәдени деңгейі жоғары екендігіне сенімді болды және ... ... оның ... ... ... ... жоғары оқу
орындарында болашақ мамандарды білім нәрімен сусындату, өз ... ... ... ... ... ... отыру қажет.
Маман тұлғасының ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың алғышарттарының
бірі өз сүйіп таңдаған мұғалім мамандығының ... ... ... ауылына іс-әрекетімен де өнеге ... де ... мен ... оның өз ... ... ... азаматы болуы -өмір талабы.
Мұғалімнің біліктілігін арттыруды ұдайы, үздіксіз ұйымдастыру –оның кәсіби
деңгейіне теориялық ... ... ... ... ... ... қабілеті де дамиды. Ол үшін болашақ мұғалім мәдениетінің
негізі ... ... ... ... ... болашақ мұғалім тұлғасының жеке дара,
психологиялық, интеллектуалды күштері мен қабілеттерінің өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылады.
Ал, кәсіби шеберлік –мамандығы және ... ... ... тұлғаның қасиеттерінің жиынтығы.
Педагогикалық шеберліктің құрылымы: [7.23].
-гуманитарлық бағыттылығы: қызығушылықтар, құндылықтар, идеялар;
-кәсіби ... ... ... ... ... ... ... креативтілік;
-педагогикалық техника: өзін-өзі бағдарлау.
Педагогикалық міндеттерді шешуде ... ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынас жасау зор роль атқарады. Педагогикалық қарым-қатынас педагогикалық
кәсіби мәдениетті қалыптастырады. Ал, ... ... ... іс-әрекет барысында дами бастайды.
Кәсіби-педагогикалық мәдениеттің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... құндылық қасиеттердің жиынтығы. Олар объективті
(тарихи тұрғыда қалыптасқан). ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік кәсіби құндылықтар. (нормалардың, ережелнрдің
идеялардың жиынтығы).
- Жеке кәсіби мақсаттар, міндетте, маманның дүниетанымдық
көзқарасы.
2. технологиялық компонент
- кәсіби іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... Жеке ... компонент
- маманның психологиялық саланы меңгеруі. Бұнда тұлғаның
кәсіби түрде ... ... ... жоғары белсенділік,
жауапкершілік, ұйымдастырушылық ... ... ... құлқын бағалау.
Сондай ақ болашақ маманның шығармашылық ерекшелігі айқындалады.
Ауыл мектептеріндегі ... ... ... т.б. ... де қалыптасуы керек. В.М. Шепель компетенция
шеңберіне адамның білім, ептілік, тәжірибе теориялық ... ... ... “компетенттілік” педагогикалық әрекетті жүзеге
асырудағы білімі, дағдысы, ептілігі ... ... ... деп ... ... Н.С. ... ... болашақ маманның
коммуникативтік компетенциясын жетілдіруге ықпал” ... ... ... ... ... білім берудегі үлкен міндеттің
бірі. Келешекте ... ... ... ғана ... ... де ... болып уақыт өте келе қазіргі ... ... ... ... бір ... ... Техниканың дамуы
педагогикалық технологияның да ... мен ... ... ... ... өз ... ... деп есептейді [9. 212].
Жаңа технолдолгиялардың қарқынды дамуы, адам мен ... ... ... өзгерістерге алып келуде. Сыртқы және ішкі
саясат саласына, ... ... ... ... және ... ... ... әсер етіп, белсенділік пен дамуға ат
салысады. ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер пайда болды. Бұл ақпараттық процесс
технологиялық байланыс жүйесі мен ... ... ... арқылы өз шешімін тауып отыр.
Олай болса ақпараттық технология жоғары оқу ... ... ... ... ... ... қалыптасуына ықпал ете
отырып, оның кәсіби шығармашылық қабілеттінің артуына үлкен септігін
тигізген ... ... ... ... ... ... мәдениетін
қолдануға мүмкіндіктер бар мысалы: “интернет ... жаңа ... ... ... ... ... болады, бірақ
студенттер санына шақсақ жетіспейді, әлі ... ... ... ... ... ... ... ережесін
білмейді. Менің ұсынарым алдын-ала 1 курста болашақ ... ... ... ... ... ... ... ақпарат
құралдарын меңгеріп, ақпараттық білім деңгейінің көтерілуіне септігін
тигізері еді. Жаңа ... ... ... жаңа ... өз
ыңғайыңа қарай қолдана білу қажеттілігін қарай қолдана білуді талап етеді.
Нарықтық ... ... ... ... еліміздегі білім
мекемелерінің алдына оқушыларға ... ... мен ... ... ... ... міндеттері қойылды. Соңғы уақытта заман ағымына байланысты
білім мазмұнында ... ... ... ... ... қоғам талабына байланысты білімдендіру ғасырына айналуда.
Қазақстан Републикасының қазіргі кездегі саясаты экономикалық ... ... ... ... ... ... жағдайларға
байланысты білім беру мәселелері маңызды орынға ие болуда.
Міне біз үшінші мыңжылдыққа аяқ басып жаңа дәуір табалдырығын аттаған
шақта, екі ... ... ... көру қазақ халқы, қазақ жастары үшін
мақтаныш. Ендеше, егеменді Қазақстан еліміздің болашағы, жастар ... ... ... - ... сауалдар бізді мазалайды.
Аталмыш сауалдарға жауап іздеп көрерік. ... ... ... негізгі
міндеттердің бірі - заман сұранысына сай оқу-ағарту, ... ... ... ... танымдық, іскерлік, біліктілік т.б сапалы
қасиеттерді қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі болып отырғанына көз жеткіздік.
Бүгінгі таңда жас ... өз ... ... ... салт-дәстүрін,
тілін білімін, адамзаттық мәдениетті, адами ... мол ... ... ... етіп ... өмір ... ... қажеттілігі.
Жалпы айтқанда әрбір жеке адам қоғам тұлғасы ретінде жеке тәрбие
жұмысына, жеке өзіндік өмір ... жеке ... ... ... ... күшіне ие болатын жан. Адам белгілі бір қоғамның мүшесі, ол
қандай да болмасын бір іспен ... оның ... ... ... тән ерекшеліктері болады. Осы айтылғандардың жиынтығы оны “жеке адам”
етеді. Жеке адамның өзіндік ... оның ... ... мұратынан, бағытынан, қабілет қызығушылығынан ... ... ... адам ... ... ... ... қалыптастыратын, шығармашылық қызметінің тарихи үрдісі.
Ұлттық тәрбие арқылы болашақ маманның тұлғасының танымдық қасиеттер ... тіл ... ... ... ... ... байқалады.
Егер оқушылар өздерінің оқыту процесіндегі бағдарының мәнін, ... оның ... мен ... компоненттерін меңгеруге
қажетті білім негіздерін игерсе, онда танымдық қызығушылық пен танымдық іс-
әрекеттің артқанын байқаймыз. Болашақ маман тұлғасының ... да ... оның ... ... ... ... болмақ. Қазіргі жағдайда қоғамда болып жатқан өзгерістерді терең
тану, оның рухани ... ... ... ... ... ... отырып, оның даму қасиеттерін бойына сіңіре отырып өзі
өмір сүріп жатқан қоғамның даму ... ... үлес қоса ... жеке ... ... ... үшін – ол ... сананың, адамның
тұрмыс тіршілігінің барлық түрлерінен ... ... ... ... дүниетанымы кең болуы керек. Дүниетаным - ғылыми, көркемдік,
құқықтық, саяси, діни болуы мүмкін. ... ... ... ... ... тәрбие мәселесіне тоталайық.
Тәрбие сөзінің мағынасы – дүниеге келген қорғауды қажет ететін, ... жас ... ... ... ... басуынан басталады.
Тәрбие- жеке тұлғаны қалыптастыру жолында мақсатты және ... ... ... ... ... ... жинақталып, сараланған
тәжірибесін кейінгі ұрпаққа беруі тәрбиенің кең ... мәні ... Жас ... ... ... дағды т.б. қасиеттер бала
болашағының негізі. Егер жас күнінде есі, ... ... келе ... ... ... ... ... бала тағдырының болашағы жарқын
болмақ. Жас баланың жеке тұлғаға жетем дегенге ... ... ... ... пен ... ықпалын бастан кешіреді. Сондықтанда бала
өмірінде, тәрбиесінде үлкен ... ие ... ... ... ... ... ... қажет. Осы аталғандармен қатар, бала әрдайым
өзіндік тәрбие үстінде болады. Өзіндік ... ... өз ... ... ... жетілдіру, туа біткен талант немесе дарынын аңғарып өз бетінше
дамыту, ... ... т.б. ... Дегенмен өзіндік тәрбие өзгелердің
көмегімен немесе ықпалымен, әсерімен болады.
Ел басшымымыз Н.Назарбаев ... ... атты ... ... түп мақсаты- қоғамның нарықтық қарым- қатынасқа көшу кезінде
саяси- экономикалық және ... ... ... шыға ... ... құрушы іскер, өмірге икемделген, жан- жақты мәдениетті, жеке
тұлғаны тәрбиелеп, қалыптастыру”- деп ... ... ... ... ... ғылымының өзекті мәселелерінің бірі- жеке тұлғаны
тәрбиелеуде,жан- жақты дамытуда, білім беруде ... ... ... шығармашылық жұмыс істеуге қаблетті, дүниетанымдық көзқарасы
кең, рухани бай адамдарды тәрбиелеп қалыптастыру. ... ... мен ... ... ... іске ... ортақ мақсат, өзіндік тәрбие мен
өзіндік білім алудың ролі ерекше.Өзін- өзі тәрбиелеу деп- ... ... ... өз ... ... арқылы, кемшіліктерінен арылу
әрекеті.Сондықтан тұлғаның білімге ұмтылысы үнемі құпталып, жол көрсетіліп
отырылуы тиіс. ... ... ... ... ынтасы, оған итермелейтін түрткісі,
икемдейтін ерік қайраты пайда болады. Егер ... ... ... өзі
талпынбаса, ұмтылмайынша, өзіндік дара сапасын қалыптастырмайынша, білімге
деген ізденісін тудырмайынша, оның ... ... ... Әр адамның іштей рухани қалыптасуы ең алдыменен өзінің ішкі
сезімдерінің жұмысы бола ... ... ... ... арқылы
қанаттандырып, қолдап бағыт- бағдар беріп отыруға да ... - ... ... ... ... ... мен ұлттық
мәдениетті қалыптастыру қажет.
Мәдениеттің өмірдегі көрінісі - ұлттық ... ... ... ... ... ... басты құралы болып табылады. Кез
келген әдеби шығарманың эстетикалық (көркемдік) мәні ... мен ... ... яғни мәдениетін қалыптастыруға себін
тигізеді, әсер беріп адамдығын қалыптастырады.
Әрбір ... ... адам ... ... ... ... ... ұштастыра білуге міндетті. Мәдениетті болу үшін білімді
болу – міндет. Білімді болғанмен ұлттық мәдениетті ... ... ... ұлт алдында “мәңгүрт”, мәдениетсіз болып көрінеді де, ... ... ... ... ... ... ... жемістері көрінеді.
Мектептегі, жоғарғы оқу орындарындағы ұжымдық, әдептілік дәстүрлері де
этнопедагогиканың мәдениеттаныммен ... ... ... пәні - ... мәдениеттің бет-бейнесін көрсететін және сол
ұлттық мәдениеттің мәнін түсіндіріп, іс-әрекетте қолданыстарын үйрететін
пән.
Қазіргі ... ... ... оқу ... ... пәні
оқытылып, бірақ ол жеткіліксіз. Сонымен қатар аудиториядан тыс тәрбиелік іс-
шаралар ... ... ... ... арсыз т.б. жаман
қасиеттерден сақтандыруға көңіл аударуымыз ... ... ... ... ... соқтыратындығын, теріс ... ... ... жиі байқаймыз. Ондай жолға жібермеудегі
тосқауылдан туған жол халқының ... ... ... ... да ... ... ұлттық
ұлағатты қасиеттерді сіңіре білудің мәні зор. Ақынжанды, ... ... ... ... ғасырлар бойы қалыптасқан тәлім-тәрбиелік
әдеттері мен ғұрыптары, рәсімдері және ... ... жас ... ... әсер ... ... сіңсе, ұлтық мәдениетті игерген, иман
жүзді, ... ... ... ... асыл қасиеттердегі игіліктермен
тоғысуына мүмкіндік алады. Халқымыздың асыл қазыналарын білуге, игеруге
қызықтыру, ... ... ... ... міндеттеріміздің бірі.
Әр халықтың тәлім-тәрбиелік мұрасы- ... ... ... болып табылады. Осы ... ол ... ... ... ... Қазақ халқының этностық ерекшеліктерін байыптасақ,
бұл ... ... ... сақтап, алысты жақындатып, ... ... ... ... ... ... ... даласынан, даналықты бабасынан, пәктікті баласынан алған халық.
Қазақ адамгершіліктің басы- әділдікті ту етіп, әділдіктің басы ... ... ... ... ұрпақты ұлағаттыққа баулап, дауға-дәру,
жауға-қару, араздыққа-араша, татулыққа-тамыр, тазалыққа-нәр, пәктікке-
пәрмен, дәстүрге-дәрмен, өнерге-тұлпар, ... етіп ... ... ... өз тәрбиеңмен тәрбиелеме, өз ұлтыңның тәрбиесімен
тәрбиеле”- дегендей, халқымыздың бойына сіңген атадан балаға жалғасып ... ... ... өзге ұлттардан ерекшеленіп, өздеріне тән қасиеттерді
көрсетіп ... ... ... алмаймыз. Ұлттық тәрбиеміздің халықтың
сан ғасырлар тарихымен тығыз байланыста болып, осы ... ... ... ... жоғалтпай жалғастырып келеді. Халқымыздың ұлттық
тәрбиесі негізінен жүйелі болған. Өйткені, ... ... ... ... туыс, көрші-қолаңның бәрі араласып, бәрі де ... ... ... ... ... басқұр қалдырғанша, тозбас дәстүр
қалдыр” деген қазақ халқы озық жұрттардың санатында болашақ ... ... Сол ... ... ... ... ... жұбан, қоғамға
тартса - қуан” - деп бекер айтпаған. Біздің тәрбиеміздің бір ... ... ... қамқорлықпен қарау. Себебі халқымыз қыз тәрбиесіне баса назар
аударған. “Ел болам десең- ... ... ... ... бесіктен
басталатынын бәрімізге белгілі.
Ал қазіргі заманда болашақ маманға, яғни ... ... ... ... көңіл бөлуіміз керек, өйткені бүгінгі студент, ертеңгі
қоғамның дамуы үшін қызмет жасайтын тұлға. Яғни ... ... ... ... бірі ... сүйе білумен қатар ұлттық мәдениетпен ұлттық
тәрбиені де терең меңгергені жөн. Аталған мәселелерді де өз ... ... ... ... да жөн деп ... табалдырығында студент ақпараттық мәдениетті төмендігідей
іс-шаралар арқылы меңгереді:
Сонымен қатар, жоғары оқу ... ... ... ... түрлері
студенттердің өзіндік шығармашылық жұмыстарының дағдылары мен түрлі өзіндік
жұмыстарға ынталандыру үшін құрастырылынған.
Өзіндік жұмыс астарынан, ... ... ой ... ... ... мен ... дамуын және білімді жалпылау мен жүйелеуді,
арнайы уақыт бөлінген дидактикалық мақсатты орындау барысындағы ... ... ... ... түсінуге болады.
Өзіндік жұмыс дидактикалық құбылыс ретінде, бір жағынан, студенттің
әрекет объектісімен оның ... ... ... қажет оқу тапсырмасын
көрсетсе, екінші жағынан, сәйкестендірілген әрекеттің пайда болу ... ... ... ... есі, ... ... оны жаңа ... білімді меңгеруге немесе ... ... мен ... алып ... ... ... бұл ... құралы, ол төмендегі
көрсетілгендерден тұрады:
• әрбір нақты жағдайды қорыту, нақты мақсат пен тапсырмаға сәйкес.
• белгілі бір ... ... ... студент білімінің көлемі мен
деңгейі, дағдысы мен іскерлігі әрбір белгіленген кезеңде қалыптасып
отырады.
• жаңа ... ... ... ... өз ... ... психологиялық құрылымын және үлкен ағыстағы ғылыми ... ... ... біледі.
Психология-педагогикалық ғылымда білімді өздігімен меңгеру ақыл
дамуының бірден-бір көрсеткіші. Өзіндік ... ... ... ... қалыптастыруға үлкен мүмкіндік бар.
Өзіндік жұмысқа мыналар жатады:
• оқу әдебиеттерімен ... ... ... ... сөздіктер мен энциклопедияларды еркін бағдарлау;
• библиографиялармен жұмыс істеу;
• коллоквиум мен семинарларда өз ... ... ... ... ... эссы, шағын шығармашылық жұмыстар жазу;
• электронды оқулықтарды пайдалану;
• бұқаралық, мерзімдік басылымдарды пайдалану т.б. ... ... ... оқу процесінің бір бөлігі болып табылады.
Сондықтан бұл жұмысты әрекетке ... өз ... ... ... ... ... студенттің интеллектуалды белсенділігіне
айналдыру.
Білімге ұмтылу және өзіндік білімін жетілдіру, белгілі дәрежеде тұлғаның
келешектегі мақсатты нұсқауы. ... ... ... ... ... ... ... жасауы да жетімсіз дәрежеде болмауы
тиіс [13. ... ... ... ... ... ... мәдениетін
қалыптастыруда өзіндік ізденістерді де талап етеді.
Мысалы аудиториядан тыс әртүрлі өзіндік білім ... ... ... ... материалдарын конспектілеу және оқулықтарды жүйелі талдау;
• түп деректерді конспектілеу;
• симинар сабақтарына дайындық жасау;
• үй жұмыстарын орындау;
• сынақ және емтиханға дайындық ... ... мен ... дайындық жасау;
• реферат жазу;
• олимпияда және әртүрлі сайыстарға қатынасу;
• студенттік конференцияларына қатынасу;
• өндірістік және басқа да тәжірибелер кезінде ... ... ... ... ... ... ... келуі үшін әрбір
өзіндік жұмысқа материал жинау, оны өңдеу үшін ақпараттық ... ... болу ... ... ... ... ... аталған
тапсырмаларды орындау барысында да қалыптаса бастайды.
Адам бойына жақсы ... ... ... ... ... тәрбиеге, өскен ортаға, ... ... ... ... ... ... ... “Ұстазы жақсының - ұстамы жақсы”,
“Тәрбие басы – тал бесі” деп ... ... ... ... ... ... ... түп қазығы үлгі берер ұстазда, “Ұстазға қарап шәкірт
өсер” деп халқымыз ұстазға үлкен жүк ... ... үшін өз ... ... ... ... ... таңда тәлімгер ұстаз оқушылардың тәрбие жұмысын ұйымдастырушы
болып табылады. Оған негізінен ... үш ... ... міндет жүктеледі:
1. Тәрбие жұмысын үйлестіріп отыру;
2. Сыныпта оқушылармен бүкіл ... ... ... оған ... ... ... отбасының байланысын жасау;
Аталған мәселелерді меңгеру қиын, яғни мұғалім мамандықы өте қызық,
қиын, ... ... ... ... саналады.
Ал түрлі бағдардағы кәсіби мамандық ... орта оқу ... ... деп ... Білімдендіру, оқыту, тәрбие саласына ортақ атау-
ұстаз, педагог, ал денешынықтыру, тәрбие ісімен ғана ... ... ... деп атау да ана тілімізде берік қалыптасқан
нұсқа[21.110].
Шартты ... ... ... де көп ... ... айту өмір ... жие ... Мұғалімнің мектеп
өміріндегі қызметі сан-салалыболғанымен де атқаратын ең басты ісі –оқыту,
тәрбиелеу және ғылыми-әдістемелік, ... ... ... ... ... оқу ... мектеп мұғалімі белгілі бір пәнді оқытатын
кәсіби маман және сынып жетекшілік қызметін атқарады.
Мұғалімнің ... ... ... ... ... ... және ... көрсетерліктей білімдарлық пен еңбеккерлік көрсететін
болса, халықтың құрметті де абройлы ... ... 1960 ... ... ... арналған Сәбит Мұқановтың ... ... ... ... былай сипатталған:
Сол құрметті адамға қойылатын талаптар ... ... және ... ... ... құжаттарда жан-жақты
сипаттарған.
Сондай мұғалім ... ... боу ... оған ... қарым-қатынас
қажет.
Қарым-қатынас іс-әрекеттің бір түрі іспеттес. Қарым-қатынас
түрлері мен құрылымы. Адамдар үшін ... ... ... ... адам ... ... қарым-қатынас жасайды. Қарым-қатынас
белсенділігі арқылы адам жолдастарымен, адамдармен қарым-
қатынас жасайды.
Қарым-қатынас белесенділігінің нәтижесінде жеке ... ... ... ... ... ... жауапкершілік
сезімі т.б.) қалыптасады.
Қарым-қатынас қызметі. Педагогикалық қарым-қатынас қызметіне мысалдар
келтіріңіз.
Қарым-қатынас мазмұны- ақпараттық, жеке даралық ... ... ... ... өзіндік қатынастар.
Қарым-қатынас құрылымы мен іскерлік қарым-қатынастарын бірнеше ... ... ... ... ... ... ... келбетін көрсету және іскер әріптестермен балалар немесе ересек
кісілермен ... ... ... ... ... ... ... толық меңгерумен қатар оның
атқаратын қызметін де ... ... ... Қарым-қатынас түрлері мен атқартын
қызметін төменде көрсетілген.
Қарым-қатынас ... мен ... ... ... ... ... ... қызметті
1) ақпараттық-қатынас
(информационно-каммуникативная) (ақпараттарды қабылдау және ұсыну);
2) реттеуші коммуникативтік
(өзара бақылау әрекеттік үрдісіндегі біріккен іс-әрекет)
3) аффективті-каммуникативтік (эмоционалдық қатынасты ... ... ... да бірнеше топтарға бөлеміз.
• Ақпараттық қызмет - ғылыми-зерттеушілік, ізденушілік, оқу-әдістемелік
және тағы басқаны сипаттау, ... ... ... ... Әріптестің қатынас құндылығымен, бастамашы адамның қарым-қатынас қызметі.
• Қарым-қатынас арқылы баланың сөйлеу қаблетін ашу қызметі.
Әріптеске көмек беруге қатынасу ... ... оның ... ... ... қарым-қатынас арқылы адамнның өсуін қоғамдық жүйедегі
мәдениетпен, адамгершілік құндылықтармен ... ... ... ... ... ... ... танымдық қызметті.
• Пәндік іс-әрекетті басқа көмек беру және ... ... ... ... ... ойын және ... Басқа адамдармен (контакты) қатынастағы қажеттілікті реттеу. (достық
қатынас, балалық шақтағы ... ... ... ... ... әріптестік қарым-қатынас қызметті және бастаушы адам
қатынасының құндылығы.
Маманның коммуникативті мәдениеті. Іскерлік қарым-қатынас
принциптері.
"Мәдениет" ұғымы қарапайым ... ... ... ... ... ... Сондықтан да маманның
маманның комуникативтік мәдениетіне төмендегідей мәселелерді енгізу
керек:
• Адамдармен қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... өзіндік талпынысы;
• ұйымдастырушылығы, өзіндік кәсіби беделі, өзіндік беделін
көтерумен бекітуге талпыну;
... және ... ... ... не, қарым-қатынас
қарым-қатынас түрлері, қарым-қатынастың құрылымы мен қызметі,
қарым-қатынастың қажеттілігі, қарым-қатынас стилі ... ... ... ... ... ... ... аудиториядан тыс жұмыстармен қатар студент
өз шығармашылығын өз бетінше әр түрлі ақпараттар арқылы дамытады.
Педагог-психологтың тәрбиелік іс-шараларды ... ... ... ... тыс ... ... үлкен
нәтиже берері анық. Ойынға зер салып, ой ... ... ... ... үлкен
мәнді де мағыналы істер туындап өрбитінін байқаймыз. ... бар ... деп ... Ойын – тек жас ... дене күш қуатын молайтып, оны
шапшаңдыққа, дәлдікке т.б. ғана тәрбиелеп қоймайды, оның ... жан ... ... есейіп өсуіне де пайдасын тигізеді.
Ойын баланың алдынан ... ... ... оның ... ... ... ... дамытады.
В.А.Сухомлинскийдің [22,Б.76] сөзімен айтар болсақ “Ойынсыз ақыл-
ойдың қалыпты ... да ... және ... да ... емес. Ойын дүниеге қарай
ашылған үлкен жарық терезе іспетті, ол арқылы ... ... ... ... ... өзін ... дүние туралы түсінік алады. ... - ... ... ... пен ... маздап жанар оты.
Ұлы педагог А.С.Макаренко [26 52] ойынға үлкен мән бере ... ... ... ойынды тәрбиеленушілер өміріне міндетті түрде
енгізіп отырды. Ойын баланың ... ... ... ... ... үшін ол ... ... деген сүйіспеншілігі мен қызығушылығын
тәрбиелейді, - деп қарастырады.
Ойынды зерттеу мәселесімен ... мен ... ғана ... ... ... т.б. әсіресе өнер қайраткерлері түрлі
саладағы ғалымдар ерекше шұғылданған. ... ...... ... бір ... ... әдіс-тәсілдермен бірге оқыту технологияларының пайда
болуымен, оларды мектепте, білім беру мекемелерінде қолдану кең етек ... ... ... жаңа ... ... ... ... жаңа
көзқарас пайда болуда. Педагогика ғылымының негізгі талаптарының бірі-
оқушылардың танымдық деңгейін ... ... және ... жаңа ... мен ... оқу мазмұны мен оқушылардың
жас және ... ... ... ... ... технология-тиісті мақсатқа жетудің нақты тәсілдері мен
құралдары ... ... ... ие болудың әдісі мен амалы. Оқыту
технологиясымен салыстырғанда педагогикалық ... мәні кең ... ... ... ... және ... қалыптасуы мен дамуы
бірге қамтылады. Ал оқыту технологиясы болса оқу бағдарламасындағы көлемдік
мазмұнды ... ... ... мен ... жүйелі орындап, қойылған
[17.36 ].
Педагогикалық технология-тиісті мақсатқа жетудің нақты тәсілдері мен
құралдары арқылы ... ... ие ... әдісі мен амалы. Оқыту
технологиясымен ... ... ... мәні кең ... ... ... ... және тұлғаның қалыптасуы мен дамуы
бірге қамтылады. Ал оқыту технологиясы болса оқу ... ... ... түрі, әдістері мен тәсілдерін меңгерген жөн.
Мұғалімдердің оқушыларға оқу мақсаты, оқу түрткісі бойынша ... ... ... әдісі - бірнеше сыныптардан мектеп оқушыларының
оқуға деген ... ... ... тез арада жинап алатын
әдіс. Барлық ізденістер бұл жаста ... ... ... болады.
Бұл жерде жаңа пәндерге деген қызығушылық оны оқу ... ... ... негіздегі танымдық түсініктер кіреді. Жоғары сыныптардағы
қоғамдық ... ... ... ... зерттеу әдістерін қолдану
сияқты талпыныстар ... ... ... қызығу және танымдық
мәселелері көптен бері зерттеліп келгенмен, әлі қалыптаса қойған жоқ.
Болашақ мұғалімнің ... ... ... ... ... ... байланысты.
Шығармашылық жұмыстар танымдық әрекет пен дербестіктің жоғары деңгейін
анықтады. ... ... ... ... ... ... ... бекітетін және дағдыны қалыптастыруға бағытталған өзіндік
жұмыстар орындауға ... ... ... ... ... ... ... категория ретінде талдау П.И.Пидкасистый [27.73]
еңбектерінде орын ... ... оқу ... ... ... ... ... әрекетінде екі іс-әрекет тобын бөліп шығарады: а)
оқушы мұғаліммен бірлесіп ... ... ... ... ... ... б) ... дербестік әрекет элементтері болып
табылатын әрекеттер ... ... ... ... ... ... ... көрген ғылыми
еңбектерге талдау жасау арқылы сабақтан тыс жұмыстардың тәрбиелік мәні ... ... ... қатар, болашақ мұғалімдер талапқа сай
болуы айқындалды:
-гуманитарлық және әлеуметтік-экономикалық ғылымның негізгі базалық
қағидаларымен ... ... ... ... бірге ғылымдардың негізгі
әдістерін және ... ... ... өзінің кәсіби қызыметінде
қолдана білуге үйрету мен қатар ақпараттық мәдениетінің жоғары деңгейде
қалыптастыру ... ... ... жүйесінің дамуының қазіргі кезеңінде жоғары
мектеп оқытушысын дайындау педагогикалық ... ... ... ... мәселелердің бірі.
Педагогикалық білгірліктің құрамдас бөліктері ретінде кәсіби маңызды
қасиеттері мен педагогикалық машықтық дағдыларды аламыз. Педагогтың ... ... ... ... және рухани адамгершілік,
дидактикалық, коммуникативтік деп бірнеше топтарға бөлуге ... ... ... ғана атап ... Мысалы жеке-даралық дербестік
топқа: шығармашылық мүмкіндігі, ... ... тағы сол ... ... рухани-адамгершілік топқа шыншылдық, кішіпейілділік,
мейірімділік т.б. қасиеттер жатады да ... ... : ... студенттерге жеткізе білу,оқытудың жаңа ... т.б. , ал ... ... студенттермен дұрыс қарым-
қатынас орната білу, талап қоя ... ... жеке ... құрметтеу тағы
сол сияқты қасиеттерді жатқызамыз.
Қазіргі таңда оқыту жаңа ... ... ... ... мен ... ... шығармашылық қабілетінің
жоғары деңгейде болуын талап етеді.
Шығармашылық жұмыстар – ... ... ... ... ... алуын тәлім-тәрбиелік және қабілет ... ... ... ... жұмыстар танымдық әрекет пен дербестіктің жоғары деңгейін
анықтады. ... ... ... ... ... ... білікті бекітетін және дағдыны қалыптастыруға бағытталған өзіндік
жұмыстар орындауға тиіс.
Өзіндік шығармашылық жұмысты дербестік әркеттің ... ... ... ... ... П.И.Пидкасистый еңбектерінде орын алған.
Автор оқу құрылысын жүйелі талдаунегізінде ... ... ... ... тобын бөліп шығарады: а) оқушы мұғаліммен бірлесіп орындаған
әрекет мазмұнын құрастырыпәрекеттермен байланысы, б) оқушының ... ... ... ... ... тізбегі – деп қарастырады.
Аталған тақырыпты бүгінгі талқылауға алып отырған себебім оқушылардың
білім ... ... ... ... өзіндік
ізденістерінің дамуы арқылы тұлға ... ... ... ... жол салу болмақ.
Қазіргі таңда тұлға бойына шығармашылық қабілетті қалыптастыру ... ... ... ... біліммен қатар кәсіби іс-әрекеттің
ғылыми негіздерін өмірде қолдануға, тәжірибелік іскерлік пен ... ... ... ... оның ... ... ... берілуі
тиіс.
Оқушылардың бойына шығармашылық, ізденушілік ... ... ... бар. Ол жеке ... ... тыс ... ... жұмыстар т.б іс-шаралар арқылы жүргізіледі. Мысалы:
Өзіндік шығармашылық жұмыстар, баяндамалар жазу, шағын шығарма ... ... ... ... құрастыру, конструкциялау, тәжірибелік жұмыстар
жасау, ерекше бұйымдар жасау, қол ... ... ... ... т.б ... оқытушысы өз пәнін жете меңгеріп, оқыту технологияларын шебер
қолдану арқылы оқушылардың ... ... ... ... ... бұл жеткіліксіз. Оқытушы тек дайын ... ... ... ... ... ... ... шектеліп қалмауға тиіс.
Олай болса, мектеп оқытушысы өзінің терең және ... ... ... және ... ... ... бай дүние танымымен, өзіндік адами-тұлғалық биік қасиеттерімен
оқушылардың қалыптасуына ықпал етеді.
Адамның құндылық ... ... ... ... ... ... қалыптасу барысында үздіксіз дамиды. Сондықтан, бұл
қасиетті дамытуда мәдениеттің терең тамырына бойлап, құнды жақтарын кеңінен
пайдалану ... ... да ... ... оның ... ... ... байланысты болмақ. Қазіргі жағдайда қоғамда
болып жатқан өзгерістерді терең тану, оның ... ... ... халықымыздың дәстүрлі мұраларынан сусындай отырып, оның ... ... ... ... өзі өмір ... жатқан қоғамның даму
үрдісіне елеулі үлес қоса алады. Жеке ... ... ... үшін - ... ... ... ... тіршілігінің барлық түрлерінен хабарлар
болуы керек. Өмірге ... ... кең ... ... ... пен бірге туындайтын ұғым. Дүниетаным - ғылыми, көркемдік,
құқықтық, саяси, діни болуы мүмкін. Дүниетаным - ... ... ... ... ... ... ... алдына қойған мақсатының айқын
болуы, ... ... ... және берік сенімінен туады.
Дүниетаным жеке адамның табиғи және ... ... ... ... мен ой ... ... пайда болу тарихын түсіндіруде
әртүрлі көзқарастардың бар екені ... ... ... ... ғылыми дүниетаным тұрғысынан дәлелдесе, ал діни ілімінің ... ... деп ... шығармашылық қабілетін қалыптастырудың әр ... ... ... мен ... ... ... тағы
басқалары жатады.
Педагогикалық компетенттігі оның кәсіби ... ... ... ... және ... өзбетімен білім алуға ұмтылысымен,
кәсіби-педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... келе жоғарыда берілген анықтаманы толықтырып былай
деуге де боладыдеп ... ... ... орындауға және тиімді нәтижеге жетуге
мүмкіндік беретін адамның жеке ... ... ... ... ... ... және ... мәдениетін, кәсіби маңызы бар жеке-
дара қасиеттерінің ... ... ... деп ... ... ұйғаруымызша, осы қасиеттер жоғары мектеп оқытушысының өз қызметінде
үлкен жетістіктерге жетуіне кепілдік бере алады [20.38].
Осы айтқандарды жинақтай келе болашақ мұғалімнің ... ... ... ... ... ... бейнеленген (1-сурет).
Ауыл мектептеріндегі педагог-психологтың ақпараттық ... ... ... барысында төмендегі үлгіде көрсетілгендей
Ғаламдық интернет жүйесін меңгеру арқылы дүниенің төрт бұрышындағы
жаңалықтар мен ... ... ... ... ... үлкен мүмкіндік алады. Білм беру жүйесінің жаңа талаптарын меңгеру
дамыған 50 мемлекетқұрамына кіру үшін кез-келген сала маманымен ... ... ... ... ... мен ... мұғалімі ғаламдық ақпарат
жүйесіне кіре ... ... ... ... ... ... білу ... бұл мәселенің де шешімін шыға білу керек.
Педагог-психологтың мәдениетін қалыптастыру жолдарының үлгісі
| ... ... ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... |
Үшіншіден инновациялық (жаңашылдық) процесті меңгеру қазіргі таңда
болашақ мұғалімнің алдына қойылған ... ... бірі ... ... ... ... ... білу оқушылар қызығады,
мұғалім де электрондық оқулықтардағы материалдардан ақпататтық білімі болу
керек. Оқыту ... ... ... ... ... ішіндегі материалдарды талқылап, оқушының ой-өрісін дамытуға
болады.
Бесіншіден қазіргі таңда ақпарат алу ... көп, оны ... ... ... да ... ... ... мәдениеті жоғары
деңгейде болу үшін педагогикалық бейімділік, шеберлік, іскерлік ... ... ... ... жан-жақты хабардар болуы керек сол себепті
бұқаралық мерзімдік ... ... ... ... ... ... мұғалімнің психологиялық-педагогикалық
даярлықта болуы қажет
Мұғалімнің ақпараттық мәдениеті мен ... ... ... ... атқарылатын процесс әрі соның нәтижесі
деп ... ... ... ... ... мен жеке ... ... соңғы кездегі педагогикалық-психологиялық теорияларын
қолдануға негізделген.
Ақпараттық мәдениеттілікті қалыптастыру жолында барған ... ... ... ... ... ... ... гөрі қоғамның
мәдени-тарихи дәстүрлеріне, әлеуметтік дамудың тенденцияларына байланысты
кәсіби ... ... ... ... қамтып меңгеру әлде қайда
ұтымды ... ... ... ... процесс әрекеттілік және
жеке даралық- ... ... ... ... ... ... өзін-өзі ұйымдастыруды басқару ... ... ... ... ... саласы болып табылады және төмендегі
мәселелерді қамтиды;
а) шығармашылық қабілеттерін дамыту: ғылыми, көркем-өнер, ... ... , ... ... ... ... ... қалыптастыру. Оған магистранттардың
психалық жағынан өзін-өзі бейімдеу, табандылық, ... және ... ... ... ... жағыдайлардың шешімін табуға
жігерлік білдіру сияқты дағдылар жатады.
б) денсаулығын ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің негізгі
бағыттарының тағы бірі ... ... ... ... ... ... ... объективті қабылдауға, өз мақсаттарын қоршаған ротаның
мақсат мүддесімен ұштастыруға жеке ... ... ... ... ... ... ... өз ісін жоспарлап
ұйымдастыруға үйретеді.
2.3.Тәжірибелік-педагогикалық эксперименттің ... ... ... ... ... ... ... мәдениетін
қалыптастыру оқу-тәрбие жүйесінің құрамды бөлігі – ол ... ... тыс ... ... ... ... ақпараттық мәдениетін қалыптастыруға педагогикалық
технология пәнінің маңызы ерекше. Болашақ ... ... ... ... ... ... түрлеріне тоқталып өтер болсақ:
- дәстүрлі оқыту технологиясы;
- бағдарлап оқыту технологиясы;
- модульдік оқыту технологиясы;
- ... ... ... іскерлік ойындар технологиясы;
- проблемалық оқыту технологиясы;
- қашықтықтан оқыту технологиясы;
- ақпараттық технология;
- ... ... ... ... ... және ... ... ақпараттық технологияға тоқталып өтер болсақ:
Ақпараттық технология.
Соңғы жылдары "компьютерлік ... ... ... ... ретінде қолданылады. Бұл ақпараттық технология
компьютерлік оқытумен байланысты. Оның негізгі шарттарына ... ... ... ... жүргізілетін ортаның сипаттарын жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... дағдылармен,
танымдық және мәдени потенциалымен, оқуды және өздігімен ... ... мен ... ... ... ... ... практикада Алматы қаласындағы
индустриалды-педагогикалық колледжде жүргіздім.
Болашақ мұғалімдердің ақпараттық мәдениетін қалыптастыру мақсатында
төмендегідей жоспар бойынша ... ... ... өту ... ... негізінде жұмыс жүргіздім.
ЭКСПЕРИМЕНТ БАДАРЛАМАСЫ
|№ |Бағдарлама ... ... |
|1 ... ... ... ... | ... ... ... ... |
|2 ... көкейтестігі |Ауыл мектептерінде |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... оны |
| | ... асыру жолдары жалпы білім беретін |
| | ... әлі де өз ... ... |
| | ... өзекті проблемалардың бірі. |
|3 | ... ... ... педагог-психологтың |
| | ... |
|4 ... ... ... ... | ... |
|5 ... ... ... ... |
| | ... т.б.) ... ... пайдаланудың |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... жұмыстарын жетілдіру |
| | ... ... ... ... жақтарын |
| | ... |
|6 ... ... жұмыстарының қазіргі |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... және оның |
| | ... ... ... |
|7 ... ... ... қызметінің мәселесін |
| | |бір ... ... ... онда болашақ |
| | ... ... ... |
| | ... деңгейі жоғарылар еді. |
|8 ... ... | ... тест, бақылау |
|9 ... ... – 05.03.07 ... ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... беру ... |
| | ... ... қалыптастыру ... ... әсер ... ... ... ... |
| |қорытынды болжам |қалыптастыру жұмыстарының жүргізілмеу |
| | ... ... ... әсер ... ... ақпараттық мәдениетін |
| |жайларды түзету жолдары |қалыптастыру жұмыстарын зерттеу, талдау. |
4. ... - ... ... нәтижесі (қалыптастырушы кезең
% есебімен)
|№ |Кезеңдер |Эксперименттік дейін ... ... |
| | ... ... саны |
| | ... |Практика | |
|1 ... ... |2 |- ... курс ... |педагог-психолог қызметінің | | ... |
| ... ... | | | |
| ... ... ” атты | | | |
| ... курс бағдарламасының | | | |
| ... мен ... | | | |
|2 ... |2 |2 |Өз ... |
| ... ... | | ... |
| ... ... ... ұғым | | ... |
| ... оның даму ... | | | |
|3 ... сағатын |2 |- | |
| ... ... | | | |
| |мен ... ... | | | |
|4 ... ... ... ... |2 |- | |
| ... пікір -талас |2 | ... 10 ... |
2 ... ... ... ... ... болашақ мұғалімдердің ақпараттық
мәдениетін қалыптастыру маман даярлау ісінің ... ...... ... ... өзгерту кезеңіндегі педагогика психология ғылымының басты
міндеттерінің бірі екені мәлім. Жоғарыда аталған мәселелерді топтастырар
болсақ, ... ... ... ... ... оның
таңдаған кәсібіне деген қабілетін, қызығушылығын ... ... мен ... ... және оны пайдалану
жолдарын жан-жақты ақпараттармен қаруландыра білсек, оқушының болашақта
мұғалімнің атқараты, ұнататын ... ... ... істеуге себтігін
тигізер еді. Олай болса, зерттеу жұмысымыздың негізгі ... ... ... ... ... ғылыми-теориялық
негіздерін қарастырылды.
Сонымен қатар, жалпы педагогикалық ... оның ... ... ... ... ... ... мұғалімнің
ақпараттық мәдениетін қалыптастыру мәселесінің ... ... келе І ... мазмұны бойынша төмендегідей тұжырым жасадық.
- Болашақ мұғалімнің ақпараттық мәдениетін қалыптастыру ... ... ... ... ... салыстырылды;
- әлемдік, отандық ғалымдарымыздың еңбектерін сараптап, зерттеу
проблемамамыз жөніндегі ой-пікірлерін ... ... ... ... мен ... ... сүйене отырып жалпы білім беретін
мектептегі кәсіби бағдарлау ... ... ... ... ... мен ... жан-жақты сараланып,олардың
біліктілік, тәлімділік жақтары көрсетілді.
Ауыл мектептеріндегі педагог-психологтың мәселелерінің педагогикалық
мүмкіндіктері анықталып, бүгінгі қоғамдағы ... ... беру ... ... анықталып, талдау жасалынды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ауыл тұрғындарының арасында өмір сүруге қажетті ... ... ... ... әлеуметтік орта қалыптасады. Ол орта ... ... ... сұраныстарға сай дамытуды көздейді, сөйтіп
өздері қоныс тепкен ... ... беру ... ... ... ... болады. Мемлекеттік деңгейдегі әлеуметтендіру жүйесінің
құрамдас бөлігі ретіндегі мұндай инфрақұрылым әуыл ... ... ... әлеуметтік-тарихи, әлеуметтік-экономикалық және мәдени
бағыттарда дамып, жеке адамдардың өзара қатынасы мен ... ... ... ... ауыл ... ... және шаруашылық
негіздерін қамтитын ... Бұл ... ... ... салауатты өмір салтын орнатуға қажетті саяси шешімдер
сабақтастығында жүзеге асады. Дей ... ... ... экономика
жағдайындағы ауыл өмірінде көптеген қиыншылықтар да кездеседі.
Ауыл мектебінің жұмысын жақсарту мен ... ... ... ... ... ... ... ой
дербестігін дамытуды ойластырғанда ғана ... ... ... ... үрдісіне олардың материалдық-техникалық ... ... ... мектеп үйлерінің жылумен ... ... ... ... мұғалімдерге әлеуметтік-
тұрмыстық жағдайлардың жасалмауы, ... ... ... ... ... мамандарды даярлаудың қолға алынбауы, оқулықтар мен оқу-
әдістемелік құралдардың тапшылығы, көрнекі ... ... ... ... өріс ... және ауыл ... мен ... арасындағы
тығыз байланыстың жоқтығы т.б. қоғамдық әрі тұрмыстық жағдайлар әсер етеді.
Бұл қайшылықтар ауылдың экономикасының даму ... ... ... ... ... ... ... және коммуникациялық
желілердің деңгейіне сай еместігін көрсетеді. Әрине, мұндай ... ... ... ... тән ... ... кезде өз шама-шарқысына
қарай тығырықтан шығудың әртүрлі жолдарын ... ... ... ... да ... Сол ... де ... әлеуметтік проблемаларын шешуді
мектептен бастаған жөн. Ауыл мектебі өркениетті ... ... ... жеткенде ғана білім сапасы артатын болады.
Қазіргі ауыл ... ... ... оқушы санына ғана
байланысты емес, ол сонымен қатар мектептің орналасқан мекені мен ... де ... ... Ауыл мен қала ... ... те ... ... қызметіне әсерін тигізбей қоймайды. Ауыл
мектептерінде білім беру пәрменділігін арттыруды ... ... ... педагогика жетістіктерін ұштастыру арқылы ... ... ... ... ... Ал ауыл мектептерін нормативтік-
құқықтық, ғылыми-әдістемелік және ... ... ... етудің
мемлекеттік деңгейде қарастырылуы қазақ халқының даму болашағында ауыл
мектептерінің ... зор ... ... мектебінің мәртебесін көтере отырып, біз өркениетті елдің ... ... ... нығайтамыз. Бүгінгі ауыл
мектебі тек білім беру ордасы ғана емес, ол ... ... ... тамырын тереңге жая түсетін ... ... ... ... ... де осы ауыл мектептері.
Ауыл мектебінің өзіндік ерекшеліктерін сөз еткенде көбінесе оқыту
үрдісі жалаң сипат алып, тек ... пен ... ... ғана ... ... ... оқыту үрдісінің оң нәтижелерге жетуі үшін ауыл
әлеуметінің белсенділігі мен ... ... де ... ... ... кезде ғана ауыл мектебінің қызметінде әлеуметтік орта мен отбасы, ауыл
әкімшілігі ... ... ... ... ... ... алуына,
олардың денсаулығын қорғауды қамтамасыз етуге, салауатты өмір салтын
насихаттауға, ... ... ... ... ... даму ... ... қатар ғылыми-теориялық, әдістемелік
тұғырлы көзқарастарды әлемдік білім ... озық ... ... діл, ана ... мәдениет пен ... ... сай ... де ... ... Ауыл мектептеріндегі оқу-
тәрбиені нарықтық экономика жағдайына бейімдеу мақсатында бұл ... арта ... Ауыл ... материалдық базасының
төмендігі, оқытудың қазiргi технологияларын тиiмдi қолдануда және оқыту
әдiстерiн iс ... ... ... нәтижеге бағдарлап оқытуда
мұғалім қызметінде қиындықтар туғызуда.
Мұғалiмнiң қазiргi технологияларды өзi оқып ... үшiн ... ... ... арнаулы курстар ұйымдастыру, семинарлар өткiзу
қажет. Нарықтық экономика жағдайындағы өзгермелі қоғамда ... ... ... тұра ... ... ... ... оқушыларды
жастайынан өзбетiнше iзденуге, шығармашылық тұрғыда ... және дара ... ... ... ... ... бағалауға, қорытынды
жасай бiлуге, өз пiкiрiн айта алуға ... ... ... тізімі:
1 Бондаревская Е.В., Пивненко П.П. Ценностно-смысловые орентации ... ... ... ... ... //Педагогика 2000, №5,
С.52-64.
2 Гурянова М. П. Российская сельская школа как социокультурный феномен
// Педагогика 1999, №7. С. ... ... Л.Ф., ... Е.С. ... ... в селькой школе М.,
1990, С. 84.
4 Қазақстан Республикасының ... ... ... халқына Жолдауы Астана, 1- наурыз, 2006 ж.
5 Ауыл мектебi 2005-2010 жылдарға ... ... ... ... мен ... ... жинағы, Астана 2004ж
11қазан, 20бет
6 Ертаев М.Ә. Еңбек және еңбекке жаңаша қатынастардың әлеуметтiк мәнi.
Түркiстан,2000
7 Баланың құқығы туралы ... ... ... О. ... жас ұрпақты әлеуметтендiру институты Алматы,
Қазақстан 1997.
9 Адилгазинов Г.З. Теоретические основы ... ... к ... ... процессом в малокомплектной школе.
Дисс., докт. пед наук ... 2002, ... ... сөздік. М.1968.
11 Наторп П. Социальная педагогика. СП б. 1911.
12 Адилгазинов Г.З. Теоретические основы совершенствования подготовки
учителя к управлению ... ... в ... ... ... пед наук ... ... “Қазақстан Республикасында бiлiм берудi дамытудың 2005- ... ... ... ... ... ... Ауыл ... 2005-2010 жылдарға арналған бағдарлама (Қазақстан
Республикасы Президентi мен үкiметiнiң актiлер жинағы. ... ... ... ... ... ... Назарбаевтың
Қазақстан халқына Жолдауы Астана, 1- наурыз, 2006 .
16 Мижериков В.А. Словарь ... по ... ... ... ... К.С. ... в цифрах.Агентсво по ... ... ... о ... и ... на ... ... образования и науки РК. Астана,
2005.
19 Шамшидинова К.Н. Малокомплектная ... ... ... ... Қазақстан Республикасы шағын жинақталған мектептердi дамыту
тұжырымдамасы. Алматы, 2003 (жоба).
21 ... ... ... ... в мире и ... ... образования Казахстана Астана,2005.
22 Мудрик А.В. Введение в социальную педагогику - М. ... ... ... ... Г. ... ... қызметтiң үлгi ережесi.
Астана, 2005.
24 ... М.С. ... в ... М., 1994.
25 Бочарова В.Г. Педагогика социальной работы.- М., 1994.
26 Баенова Д.Б. Ауыл мектебіндегі ... ... «ХХІ ... ... ... даму ... ... конференция материалдары (28-29 наурыз, 2006 жыл) ... ... ... Ауыл ... ... неге төмен? // Егемен
Қазақстан. 2004 жыл 12-қазан №254.
28 ... В.Д. ... ... ... и современность.
Екатеринбург, 1995.
29 Мұқанов М.М. Жас және ... ...... ... Сақтағанова Т.С. Өркениетті білім беру жүйесіндегі педагогикалық-
психологиялық қызмет // ... ... 2006, №2, ... Обухова Л.Ф. Возрастная психология. М.: Изд-во МГУ, 1997.-15-21 б.
32. Кон И.С. Психология ... М: ... ... В.И., ... Е.И. Основы психологической антропологии.
Психология развития человека. ... ... ... ... Учебное пособие для ВУЗ-ов.-М.: Школьная Пресса, 2000.-416.-291-
292б.
34.Кон И.С. Психология старшеклассника. М: ... ... А.Е. ... и ... характера у подростков.-М.: 1988.-
26-29с.
36. . (Кон И.С. Психология ранней юности. М:1980.106-107б.)
Краковский. А.П. О подростках. М.: ... ... ... Д.И. ... ... ... в онтогенезе.
М:,1989.-55-63б.)
38.Шмель. В. Основы психодиагностики. М:, 1996.-79-100 ... ... ... ... / Под. Ред. Фельдштейн Д.И. М.:
Педагогика, 1987.-39-43 с.
40. Формирование личности старшекласника. / Под. Ред. Дубровиной
И.В./М:, 1989.-121-124 с.
41. ... М. ... ... 1998.-166-169б.)
42. ( Школа и психическое здоровье учащихся. /Под. Ред. С.М. ... ... ... ... В.В. ... в будущее. М:, 1990 7-10-18б.)
44. (Захаров Н.Н. Профессиональное самоопределение школьников. ... ... ( ... М.М. ... және жас ерекшелік психологиясы. А.
1979.-139б.)
46. (Мұқанов М.М. Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы. ... ... К.А. ... ... М:, ... /Под. Ред. С.М. ... М.: ... 1988.-169-171б.).
49. (Выготский Л.С. Вопросы детской психологии. СПб: Союз, 1997.-40-
41б.).
50 Методические рекомендации и материалы к ... ... /под ред. ... - Л., ... Стефановская Т.А. Педагогика: наука и искусство. – М., 1998.
52 Есаулова М.Б., ... Н.Н. ... ... ... - СПб. ... ... В.А. ... карьеры. – М., 1995.
54. Рогов Е.И. Личность учителя: теория и практика. – Ростов-на-Дону.
1996.
55. Сорина Н. ... ... – М., ... ... Н.Ф. ... ... и старших школьников. -
Л., 1989
57. Бурбаев Т.К .Этномәдени архетип - ұлт ... ... ... ... ... және ... - ... Ғылым, 2002. -244 б.
58. Дүйсембекова.Ш.Д. Мұғалімнің жеке тұлғасы және оның ...... ... ... А.С. Педагогикалық шығармалар. - Алматы.1954.
60. Сухомлинский В.А. Балаѓа жүрек жылуы - Алматы.1987.
ҚОСЫМША
Ауыл мектебiнiң көбісі қазақ ... ... ... болған ұлттық құндылықтарымызды сақтай отырып, оны жаңаша дамыту,
жетiлдiру және әлемдік педагогика жетістіктерімен ... ... ... ... ... ... туындайды. Атап айтқанда, ұлттық сана
–сезiм, қазақы ... рух, діл, ана ... ... ... ... ... дәстүрлi құндылықтарын жүрегiне ұялату өзекті
мәселе болуы керек. Мектептiң ... ... ... ... және ... оқу-әдiстемелiк құралдармен және ... жаңа ... ... ... ... ... ... жүйелi және үйлесiмдi жүргізетін әлеуметтiк – мәдени
орталыққа ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамуы, өндірістің әлемдік деңгейге көтерілуге бет бұруы ауыл
мектептерінде жас ұрпақ бойына ұлттық ... ... ... ... алға ... Бұл ... ... бiлiм мекемелерін
реформалап, оны нарықтық экономика жағдайында нормативтiк құқықтық, ғылыми-
әдiстемелiк негiзде ... ... ... ... ету, ауыл ... құрылымдық жүйесiн жетілдіруге ... ... ... ... ... ... тәсiлдерiн анықтау,
мектепке жан-жақты көмек ... ... ... ... оқу-
әдiстемелiк қызметтi жетiлдiру оқу- ... ... ... ... ... ... iздестiру тәрізді түйiндi мәселелер
ауыл ... ... ... ... назар аударуды қажет
етеді. Туған жерге, елге деген сүйiспеншiлiк, табиғатты ... ... ... ... ... ... адами ізгі қатынастар,
отбасы мүшелерi мен ағайын-туыстарға ... ... ... ... ұстау, т.б. адамгершілік ұстанымдар ауыл мектебінің тәрбиелік
мүмкіндігін аша ... Ауыл ... даму ... жас ... ... тәрбиелеу, көпұлтты мемлекетiмiзде халықтар
арасындағы өзара ... пен ... ... мектептегi
елжандылық тәрбиесiнiң дәрежесi өте маңызды орын ... ... оқу- ... ... экономика жағдайына бейiмдеу
мақсатында әлемдiк өркениеттiң озық үлгiлерiн ... ... ... ... ... ... күшейту, оқу- тәрбие iсiне жаңа
технологияларды енгiзу де ... ... ... ... ... ... нарықтық экономика жағдайындағы нақты жобасы әлі де жасалмаған.
Аталған шаралардың жүзеге асырылуы ауылдағы ... ... беру ... ... ... ... мектепке дейінгі аралықта өкімет тарапынан
қолдау тауып отырғанда ғана іске ... Ауыл ... ... ... ... көбiнесе мектептiң басшысына байланысты.
Көптеген мектептер жеке тұлғалар кәсiпкерлердiң ... ... ... ... материалдық жағынан қолдауының арқасында қиындықтан
шығып келедi. Бюджеттен тек жалақыға ғана тиiстi ... ... ... ... ... мен ... саралай келе, нарықтық
экономика жағдайындағы ауыл мектептерiн дамытуда ... ... ... ... ... ... елді мекендердегі білім мекемелерінде оқушыларға ... беру мен ... ... әлеуметтік тәрбие беруді де жүзеге асыру.
2. Ауыл мектебіндегі оқушылардың денсаулығын ... мен ... ... қоюды қадағалап тиісті шаралар өткізіп отыру.
3. Ауыл социумының әлеуметтік жағдайы мен мектеп ... ... ... ... ... ... және олардың ата-аналарына әлеуметтік- психологиялық ,
педагогикалық тұрғыда көмек көрсету.
5.Оқушыларды ауыл шаруашылық жұмыстарына бейімдеу, кәсіби ... ... ... ... сай ... өз ... табулары
үшін дұрыс бағыт беруді ұйымдастыру.
Ауыл мектептерінің құрамдас бөлігі ретінде шағын жинақталған
мектептердегі оқу ... де ... ... ... дүрілдеп тұрған
мектептердің шағын мектептерге айналу себептері ... ... ... орай ... ірі ... орталықтарына
қарай қоныс ... ... ... ... ... ... ... мектеп пен балабақша, ... ... ... т.б. ... ... да ... ... Шағын жинақталған мектеп - сынып жинақтамасы аралас және ... ... ... ... мен нысаны бар, оқушылар
саны аз жалпы білім беретін шағын білім беру ... ... ... ... ... ... ... назарынан тыс
қалмаған. Шағын жинақталған ауыл мектептеріндегі өзекті мәселе оқу пәндері
бойынша берілетін ... ... мен ... ... ... ... ... санының жетімсіздігі сыныптарды біріктіруге
әкеледі. Бұл мектептерде бала саны аз болғандықтан бiр мұғалiм бiр уақытта
бiрнеше сыныппен жұмыс ... Бiр ... ... бiр ... ... ... ... комплектiлi мектепте екi мұғалiм бiр-бiр ... ... ... ... ... ал үш ... ... үш мұғалiм
жұмысты бөлiседi, екi мұғалiм бiр-бiр сыныптан, ал үшiншi мұғалiм ... ... ... ... ... мектептерде бiрнеше мұғалiм
сабақ бередi. Шағын жинақталған мектептерде оқу бағдарламаларын ... ... орта бiлiм беру ... ... сай бiлiм ... мәселелерi қиындықтар туғызады. Бұл орайда мұғалiмдер жаңа
технологияларды тиiмдi пайдалану, ... ... ... ... халық педагогикасы элементтерiн енгiзудi шебер ... ... ... ... оқыту технологияларының
дидактикалық мүмкiндiктерi мол ... ... ... ... ... ... ... жүйелi түрде енгізу жастарды өз ұлтының,
ата –бабаларымыздың өмiрлiк ... ... ... оқушыны
күнделiктi өмiр дағдыларына дайындайды. Қазақ халқының сәндік қолданбалы
қолөнері, ауа-райын болжау, әртүрлi бүйымдар жасау, ... ... ... егiн салу т.б. салт –дәстүрiмiздi ұрпақтан-ұрпаққа ... ... ... ... ... ... уақыт талабына сай республика облыстарында шағын мектептiң
оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастырудың жаңа формасы ретiнде ресурстық ... ... ...... ... ... жақын ауылдарда
орналасқан, мақсаты мен мiндеттерi бiр шағын ... ... ... бiлiм беру ... ... ... ... бұл
орталықтар мақсаттары мен мiндеттерi ... ... ... ... ... ... ғылыми негiздеп, бiр орталықтан оқу-тәрбие
жұмыстарын ... ... ... ... және кәсiптiк оқыту
негiзiнде ауылдық жерлерде барлық балаларды олардың қабiлеттерi мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етуге жағдай жасалады етуге жағдай жасалады.
Ауыл мектебінің дамуында оның ... ... ... талаптарына сай жетілдіру керектігі сөзсіз. Олай ... ... ... ... ... ... ... осы
уақытқа дейін ауыл социумының ... ... ... ... ... ... шешуде толыққанды
пайдалана алмай отырғандығымыз ... сын. Оның ... ... ... өз ... ... өнегелерін бойына сіңірген және
нарықтық қоғамда біліктілік таныта алатын іскер азаматтарға ... ... беру ... мен ауыл социумының өзара қарым-қатынасын
қалыптастырудағы ұлттық ... орны мен рөлі ... ... ауыл ... бiлiм беру жүйесiнiң құрылымдық компоненттері
анықталып, ... пен ауыл ... ... ... ұлттық рухани құндылықтарды ... және ... ... ... тәжірибедегі осы мәселеге қатысты озық
тәжірбиелерді іріктеу, жинақтау, ... ... ... ауыл социумы мен мектептің қарым-қатынасындағы ... ... ... ... ... етедi.
Сонымен, «Ауыл мектебіндегі педагог-психолог қызметінің
ерекшеліктері» атты зерттеу ... ... ... ауыл ... ... ... ... ғылыми және практикалық
ұстанымдарын құру; отандық психологиялық теория мен ... ... ... ... ... ... ... және негіздеу. Мұғалімдерге,
оқушыларға, ата-аналарға нақты көмек көрсету – мектептегі ... ... ... ... ... осы ... ... тек ғана ғылыми тұрғыдан емес, қолданбалы жағынан да камтып отыр.
-----------------------
Àқïàðàòòàðäû òèiìäi ïàéäàëàíà áiëó
ғàëàìäûқ èíòåðíåò æүéåñií ... ... ... ìåңãåðó
Ïåäàãîãèêàëûқº áåéiìäiëiê, øåáåðëiê, iñêåðëiê ºқàáiëåòi
Ïñèõîëîãèÿëûº -ïåäàãîãèêàëûº äàÿðëûқòàðûí
æåòiëäiðó
Áұқàðàëûқº ... ... ... ... ... îқóëûқòàðäû ïàéäàëàíà áiëó
Ïåäàãîãèêàëûқº æàңà òåõíîëîãèÿëàðäû ìåңãåðó

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
"Ауылшаруашылығы құстарының гигиенасы"5 бет
1926-1928 жылдардағы қазақ ауылындағы салық саясаты84 бет
«ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар»17 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет
«Федоров ауданының ауыл шаруашылығы бөлімі» мемлекеттік мекемесінің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары9 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Алматы облысы Көксу ауданы «Үйгентас» ЖШС топырақтары және оларды ауылшаруашылығында пайдалану55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь