Қазақстан «Хрущевтік жылымық» жылдарында (1953 – 1964 жж.)


1. Экономиканың дамуы.

2. Елдегі әлеуметтік . саяси жағдай.

3. Ауыл шаруашылығындағы өзгерістер.

4. Ұлттық саяси мәселесі.
1940 жылы Қазақстандағы дәнді-дақылдар егісін тың жерлерді игеру есебінен бір миллион гектарға кеңейту көзделді. Екінші дүние жүзілік соғыс басталғанға дейін 750 мың гектарға жуық тың жер ауыл шаруашылық айналымына енгізіледі. Қолға алынған жүйелі жұмыс соғыс жылдарында да жалғасады. КСРО-ның батысындағы астықты алқаптың 47 проценті жау қолында қалғанның өзінде 1941-1944 жылдары одақ бойынша 4264 миллион пұт астық өндіріледі. Соғыс жылдарында Қазақстан колхозшылары қиын жағдайға қарамастан жанқиярлықпен жұмыс істеп, мемлекетке жоспардан асырып 30,8 миллион пұт астық тапсырады. Соғыстан кейінгі ауқымы мен ауыртпалығы айырықша болған халық шаруашылығын қалпына келтіру жылдарында да аштыққа жол берілмеді, тіптен 1947 жылы нанға кәртішке жүйесі жойылды. Қазақстандағы астық өндірісі 1950 жылы 1751,3 мың тоннадан 1953 жылы 1977,5 мың тоннаға жетті.
Қазақстандағы астық өндірісінің үлес салмағы анағұрлым азайып, одақ бойынша белгіленген өнім дайындаудың 5-6 процентін ғана құрады, ал астықтың тауарлы түсімі тым төмен болып гектарына 2,57 центнерден айналады. 1953 жылы дәнді-дақылдар өнімі күрт кемуіне орай ашаршылық қаупі төнеді, ауыл адамдары қалаларға барып, нан сатып алып күнелтуге мәжбүр болады. 1953 жылғы қыркүйекте өткен КОКП Орталық Комитетінің Пленумы ауыл шаруашылығында қалыптасқан ауыр жағдайға әділ баға беріп, елдің жалпы дамуы мен ауылдағы жағдай арасында тепе-теңдіктің жоқтығы, адамдардың нашар тамақтанатыны атап көрсетіледі. Мол мүмкіндік бола тұрып, біздің республикада да халықтың нан жөніндегі сұранысы қамтамасыз етілмейді. Себебін түсіндіру қиын. Айтуға тұратыны: егіншілік мәдениетінің төмендігі, механизаторлар жетіспеуі, ауыл шаруашылығы мамандарының аздығы, еңбеккерлерді материалдық ынталандырудың мәз еместігі, салаға басшылықтың бәсеңдігі.
Істің оңға басуына қажетсіз қайта құрулар да кедергі келтіреді. 1951-1952 жылдары жергілікті жағдайды жеткілікті зерттеп жатпай-ақ кішігірім колхоздар асығыс ірілендірілді. Соның салдарынан Қазақстандағы колхоздар 3 есеге кемиді. Жергілікті билік органдарының өкілеттілігі трактор-егіс бригадаларының шеңберімен шектеледі. Мұндай бұрмалауларды жөнге салу Сталиннің жеке басына табынуды талқандағаннан кейін ғана қолға алынады. Анахронизм ауыртпалығынан арылған ауыл еңбеккерлерін аграрлық салада келесі істер күтіп тұрған еді. Бұл дағдарыстан шығудың бір ғана жолы бар еді. Ол үшін өндірістік қатынастар жүйесін өзгерту, атап айтқанда, нарық қатынастарына көшу керек болатын. Бірақ, ол кезде мұндай әңгімені қозғауға ешкімнің батылы бармады. Өзін өзі сақтау үшін билік иелері мәселені экстенсивтік әдіспен – тың жерлерді кең ауқымда игеру жолымен шешуге кірісті.
Тың игеруге жаппай кірісу. 1953 жылдың аяғында тың игеруге қатысты мәселелер Одақ деңгейінде қызу талқыланып жатты. Жарамды жерлер көп делінетін Орал, Сібірмен бірге Қазақстан да алдымен аталып жүрді. Жерлерді жыртып тастау дәстүрлі мал шаруашылығын дамытуға зиян келтіреді деп санаған республика партия ұйымының басшылары орнынан алынды. Орталықтың нұсқауы бойынша Қазақстан КП Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып П. К. Пономаренко сайланды, ал оның орынбасарлығына біраздан кейін оның орнына келген Л. И. Брежнев отырғызылды.
Тың және тыңайған жерлерді игеру туралы шешім 1954 жылдың көктеміне қараған шақта қабылданды. Онда 1954-1955 жылдары тың жерлерді игеру есебінен дәнді-дақылдар егіс аумағын 13 млн. гектарға арттыру, ол жерлерден 1100-1200 млн. пұт астық, соның ішінде 800-900 млн. пұт тауарлы астық алу көзделді. Тың игеру жөніндегі бұл шешімді қазақстандықтар мақұлдап, қуаттайтындықтарын білдірді. Республика еңбекшілері белгіленген шараларды жүзеге асыруға белсене араласып, шабытты еңбек етті. Бұл науқан кезінде қазақ халқы тағы да өзіне тән қонақжайлық, интернационалдық, бауырмалдық мінездерін таныта білді.
КСРО-ның түкпір-түкпірінен адамдар ағылып келе бастады. Ол кезде коммунистер мен комсомолдардың бастама көтеріп, түрлі науқандарға шақырып жатуы әдеттегідей жай еді. Баспасөз бетінде тың игерушілердің сапына қосылуға шақырған үндеулер мен ұрандар жиі басылып тұрды. Тың игеруге салт басты, сабау қамшылы жастар ғана емес, отбасымен толық көшіп келушілер де көп болды.
1. Қазақстан тарихы. Көне заманнан бүгінге дейін. IV томдық. Алматы; 1996, 1999,
2002ж
2. Қазақстан тарихы. Очерк. Алматы; 1993 ж.
3. Артықбаев Ж.О. Қазақстан тарихы. Астана; 2000 ж.
4. Абдакимов А. Қазақстан тарихы. Алматы; 1993 ж.
5. Кузембайулы А. Абиль А. История РК. Астана; 2001 г.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 13 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Ф КГМА 1-8-2202

МУ Организация

Методической работы в

Соответствии с ГОСО 2006

года от 04.07.2007 г

Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы
Қазақстан тарихы және әлеуметтік-саяси пәндер кафедрасы

ДӘРІС

Тақырыбы: Қазақстан Хрущевтік жылымық жылдарында (1953 – 1964 жж.)

Пәні: Қазақстан тарихы

Мамандығы: 051301- Жалпы медицина

Курс: 1

Ұзақтығы: 2 сағат

Қарағанды 2008 ж

Кафедраның мєжілісінде талќыланып бекітілген

Хаттама №____ ___________ 2008ж.

Кафедра меңгерушісі: О.К.Никитина

• Тақырыбы: Қазақстан Хрущевтік жылымық жылдарында (1953 – 1964 жж.)

• Дәрісті оқыту мақсаты: Хрущевтік жылының деп аталатын кезеңнің
сипаттамасын түсіндіру. Осы жылдардағы экономикалық дамудың барысын
түсіндіру. Ұлттық табыстың ауыл пайдасына қайта бөліну саясатын
Қазақстанның әлеуметтік – саяси жағдайымен таныстыру.

• Дәріс жоспары:

1. Экономиканың дамуы.

2. Елдегі әлеуметтік – саяси жағдай.

3. Ауыл шаруашылығындағы өзгерістер.

4. Ұлттық саяси мәселесі.

• Дәріс тезистері:

1940 жылы Қазақстандағы дәнді-дақылдар егісін тың жерлерді игеру
есебінен бір миллион гектарға кеңейту көзделді. Екінші дүние жүзілік соғыс
басталғанға дейін 750 мың гектарға жуық тың жер ауыл шаруашылық айналымына
енгізіледі. Қолға алынған жүйелі жұмыс соғыс жылдарында да жалғасады. КСРО-
ның батысындағы астықты алқаптың 47 проценті жау қолында қалғанның өзінде
1941-1944 жылдары одақ бойынша 4264 миллион пұт астық өндіріледі. Соғыс
жылдарында Қазақстан колхозшылары қиын жағдайға қарамастан жанқиярлықпен
жұмыс істеп, мемлекетке жоспардан асырып 30,8 миллион пұт астық тапсырады.
Соғыстан кейінгі ауқымы мен ауыртпалығы айырықша болған халық шаруашылығын
қалпына келтіру жылдарында да аштыққа жол берілмеді, тіптен 1947 жылы нанға
кәртішке жүйесі жойылды. Қазақстандағы астық өндірісі 1950 жылы 1751,3 мың
тоннадан 1953 жылы 1977,5 мың тоннаға жетті.

Қазақстандағы астық өндірісінің үлес салмағы анағұрлым азайып, одақ
бойынша белгіленген өнім дайындаудың 5-6 процентін ғана құрады, ал астықтың
тауарлы түсімі тым төмен болып гектарына 2,57 центнерден айналады. 1953
жылы дәнді-дақылдар өнімі күрт кемуіне орай ашаршылық қаупі төнеді, ауыл
адамдары қалаларға барып, нан сатып алып күнелтуге мәжбүр болады. 1953
жылғы қыркүйекте өткен КОКП Орталық Комитетінің Пленумы ауыл шаруашылығында
қалыптасқан ауыр жағдайға әділ баға беріп, елдің жалпы дамуы мен ауылдағы
жағдай арасында тепе-теңдіктің жоқтығы, адамдардың нашар тамақтанатыны атап
көрсетіледі. Мол мүмкіндік бола тұрып, біздің республикада да халықтың нан
жөніндегі сұранысы қамтамасыз етілмейді. Себебін түсіндіру қиын. Айтуға
тұратыны: егіншілік мәдениетінің төмендігі, механизаторлар жетіспеуі, ауыл
шаруашылығы мамандарының аздығы, еңбеккерлерді материалдық ынталандырудың
мәз еместігі, салаға басшылықтың бәсеңдігі.

Істің оңға басуына қажетсіз қайта құрулар да кедергі келтіреді. 1951-
1952 жылдары жергілікті жағдайды жеткілікті зерттеп жатпай-ақ кішігірім
колхоздар асығыс ірілендірілді. Соның салдарынан Қазақстандағы колхоздар 3
есеге кемиді. Жергілікті билік органдарының өкілеттілігі трактор-егіс
бригадаларының шеңберімен шектеледі. Мұндай бұрмалауларды жөнге салу
Сталиннің жеке басына табынуды талқандағаннан кейін ғана қолға алынады.
Анахронизм ауыртпалығынан арылған ауыл еңбеккерлерін аграрлық салада келесі
істер күтіп тұрған еді. Бұл дағдарыстан шығудың бір ғана жолы бар еді. Ол
үшін өндірістік қатынастар жүйесін өзгерту, атап айтқанда, нарық
қатынастарына көшу керек болатын. Бірақ, ол кезде мұндай әңгімені қозғауға
ешкімнің батылы бармады. Өзін өзі сақтау үшін билік иелері мәселені
экстенсивтік әдіспен – тың жерлерді кең ауқымда игеру жолымен шешуге
кірісті.

Тың игеруге жаппай кірісу. 1953 жылдың аяғында тың игеруге қатысты
мәселелер Одақ деңгейінде қызу талқыланып жатты. Жарамды жерлер көп
делінетін Орал, Сібірмен бірге Қазақстан да алдымен аталып жүрді. Жерлерді
жыртып тастау дәстүрлі мал шаруашылығын дамытуға зиян келтіреді деп санаған
республика партия ұйымының басшылары орнынан алынды. Орталықтың нұсқауы
бойынша Қазақстан КП Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып П. К.
Пономаренко сайланды, ал оның орынбасарлығына біраздан кейін оның орнына
келген Л. И. Брежнев отырғызылды.

Тың және тыңайған жерлерді игеру туралы шешім 1954 жылдың көктеміне
қараған шақта қабылданды. Онда 1954-1955 жылдары тың жерлерді игеру
есебінен дәнді-дақылдар егіс аумағын 13 млн. гектарға арттыру, ол жерлерден
1100-1200 млн. пұт астық, соның ішінде 800-900 млн. пұт тауарлы астық алу
көзделді. Тың игеру жөніндегі бұл шешімді қазақстандықтар мақұлдап,
қуаттайтындықтарын білдірді. Республика еңбекшілері белгіленген шараларды
жүзеге асыруға белсене араласып, шабытты еңбек етті. Бұл науқан кезінде
қазақ халқы тағы да өзіне тән қонақжайлық, интернационалдық, бауырмалдық
мінездерін таныта білді.

КСРО-ның түкпір-түкпірінен адамдар ағылып келе бастады. Ол кезде
коммунистер мен комсомолдардың бастама көтеріп, түрлі науқандарға шақырып
жатуы әдеттегідей жай еді. Баспасөз бетінде тың игерушілердің сапына
қосылуға шақырған үндеулер мен ұрандар жиі басылып тұрды. Тың игеруге салт
басты, сабау қамшылы жастар ғана емес, отбасымен толық көшіп келушілер де
көп болды.

Өнеркәсіп ошақтарын орнатамыз деп мыңдаған жұмысшы-құрылысшылар келіп
жатты. Халықтың қазақ жеріне ең көп қаптап келгені-50 жылдардағы тың
жерлерді игеру кезі болды. 1953-1965 жылдары Қазақстанға бас-аяғы 2 миллион
адам сырттан келіп, осында орналасты, қоныс тепті, жұмыс тапты. Олар
негізінен орыстар мен украиндар болды. Олар жергілікті халықпен санаспады,
көрмеді. Қазақ халқының өз жерінде азшылық болып үштің бірі деген үлеске
түсіп қалатын халі осылай жасалған.

Тың игерудің алғашқы екі жылында республикаға барлығы 640 мың адам
келді. Бірақ олардың 150 мыңы ғана ауыл шаруашылық механизаторлары еді. Тың
игеруге қатысқан адамдарды материалдық ынталандыру шаралары жүзеге
асырылды. Тыңгерлер барар жеріне шейін тегін көшірілді. Әр отбасына 500-
1000 сомнан бір мезеттік көмек көрсетілді. Үй салу үшін (оның 35 процентін
мемлекет өз мойнына алып), мал сатып алу үшін несие берілді. Астық немесе
ұн ретінде азық-түлік көмегі көрсетілді. Тыңгерлер 2 жылдан 5 жылға шейін
ауыл шаруашылық салығынан босатылды.

Бұл жерде жоғарыдағыдай ынталандыру үшін бөлінген материалдық көмекті
бөлуде алалық болғандығын ескере кету керек. Көтерме көмекті славян
тектілер артықшылықпен пайдаланғанда, Қазақстан тыңын игеруге үлес қосуға
ниет білдірген, Ресей жерінде тұратын қазақ жұртының өкілдері ешқандай
материалдық көмек ала алмады.

1954 жылдан бастап егіске жарамды жерлерді зерттеп, таңдап алу
жұмыстары жүргізілді. Ол жұмыстарға Мәскеудің, Санк-Петербургтың,
Украинаның топырақ зерттеуші ғалымдары, ботаниктері, гидрогеологтары
қатысты. Алайда, өмірлік тәжірибе көрсеткендей, орасан көп жерді жыртып
тастаудың зиянды салдарлары болатыны ескерілмеді. Және сол кездің айқайшыл
басшыларын келешек туралы ғылыми болжамға иландыру оңай емес те еді.

Тыңның алғашқы табыстары. Тың игеру республиканың Ақмола, Көкшетау,
Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Торғай облыстарында жүргізілді.
1954 жылдың көктемінен 1955 жылдың көктеміне дейінгі бір жыл ішінде тың
өлкесінде 337 астық совхозы құрылды. Олардың егіске жарамды жерлері 10
млн. гектардан астам болды. 1954 жылдың өзінде-ақ тың көтеру жөніндегі
тапсырма артығымен орындалды. Қазақстанда 6,5 млн. га тың жер жыртылды.
Астықтың жалпы түсімінің мөлшері 7650 мың тоннаға жетті. (1950 жылы
Қазақстанда 7854 мың га жерге дән себіліп, одан 4,7 млн. тонна астық
жиналған болатын). 1955 жылы егіс көлемі 1954 жылғымен салыстырғанда екі
еседей артып, 20,6 млн. га жер жыртылғанымен, ауа райының қолайсыздығынан
4750 мың тонна ғана астық алынды. Тыңгерлер ауыз толтырып айтатындай
көрсеткішке 1956 жылы ғана жетті. Бұл жылы республика 16 млн. тонна астық
жинады. Мұны коммунистік даңғазалықпен 1 млрд. пұт деп ауыз толтыра айту
қалыптасты.1956-1958 жылдары республикада тағы да 4,8 млн. га тың жер
игеріліп, егіс көлемі 28,6 млн. гектарға дейін өсті. Мұның ішінде дәнді-
дақылдар егісінің аумағы 23,2 млн. га еді. Республикада техникалық
дақылдар, көкөніс, жемшөп өндіру де ұлғайтылды.

Тың игерушілерде көтеріңкі рух, еңбекке деген құлшыныс болды. Еңбек
озаттары көптеп шыға бастады. Астық жинаудың түрлі әдістері дүниеге келді.
Мәселен, Қостанай облысындағы Ярославский совхозының бригадирі М. Е.
Довжик, Қостанай облысындағы Павлов атындағы совхоздың комбаиншысы Ж.
Демеев, Павлодар облысының Буденный атындағы колхоздың комбаиншысы П. Ф.
Музыка т.б. тыңгерлер еңбектегі ерліктің тамаша үлгілерін көрсетті.

Тың игеру бидайды ғана емес, астықтың өзге түрлерін өсіруге де игі
ықпал етті. Сол жылдары Қазақстанның Оңтүстігінде күріш өсіру едәуір
жанданды. Қызылорда облысының Шиелі ауданының Қызыл ту колхозының звено
жетекшісі Ыбырай Жақаев күріштен мол өнім алудың ғажап үлгісін көрсетті. Ол
көптеген ізбасарлар дайындап шығарды.

Тың жерлерді игеру жылдарында біздің Қазақстан сапалық жағынан жаңа
экономикалық және әлеуметтік деңгейге шықты. Өте қысқа мерзім ішінде оның
еліміздің азық-түлік балансындағы ролі артты. Қазақ жерінде ірі-ірі
кәсіпорындар пайда болды, ғылым мен мәдениет одан әрі дами түсті. Алайда,
тың игерудің нәтижелері тіпті де бір мәнде емес. Қазақ КСР-інің 70
жылдығына арналған мәжілісте жасаған баяндамасында Н. Ә. Назарбаев атап
көрсеткендей, бүкіл жағымды қорытындыларын мойындай отырып тың игеру
қозғалысы терең ойластырылмаған, дайындықсыз қолға алынған. Көп жағдайда
волюнтаристік сипаты басым кең ауқымды әрекет болды. Мұнда ең алдымен
республиканың ұлттық ерекшелігі назарға алынбаған еді. Дәстүрлі мал
шаруашылығына елеулі нұқсан келтірілді, астық проблемасын шешудің өзі
негізінен алғанда экстенсивті жолмен ғана қолға алынды. Орасан зор көлемде
халықтың басқа жерден Қазақстанға тоғылуы рухани, адамгершілік тұрғыдан
әубастан-ақ кереғар сипатта болды. Бос жатқан, қу мекен далаға барасыңдар,
оны игеріп, өздерің қолдарыңмен орнатасыңдар деген ат үсті нұсқауларға иек
артқан тың игерушілер қазақ халқының салт-дәстүрлері мен мәдениетіне, оның
тарихи ескерткіштеріне қандай тұрғыдан қарауға тиіс еді? Қазақ
мектептерінің саны осы жылдары күрт қысқарды. Бір ғана дерек мысалы, 1956
жылдың қаңтарында облыста 154 қазақ тілінде оқитын мектеп болса, оның саны
1991 жылдың 1 қаңтарында небары 57 ғана болып отыр.

Сол баяндамасында Н. Ә. Назарбаев: Тіл туралы мәселе халықтың жан
ашуы сияқты бір ышқынар сәті. Біз сондай тығырыққа тірелген халықпыз.
Бірақ үмітсіз емеспіз деді. Оған қоса Қазақстанда қазақ топонимдерінің
үштен бірі өзгертілді, жаңа ауыстырылған жасанды тіліміз бен рухани
болмысымызға жат шығу тегі, қойылу тарихы күмәнді атаулар көбейді.

Қазақ жерінің Есіл, Нұра, Еремен, Атбасар, Қорғалжын, Теңіз, Сілеті
атаулары ғана сақталып, қалған аймағы – Алексеев, Астрахань, Целиноград,
Вишнев, Макин, Балкашин, Краснознамен, Красный флаг, Красный яр болып
жалғасып кете барған осы өлкенің тың игеру кезіндегі күнгейі мен көлеңкесі,
қуанышы мен қасіреті қатар болғандығы рас. Шұрайлы шабындық, жасыл жайлау
есепсіз жыртылып, аң ауып, құс ұясы бұзылды. Небір айнакөлдер тартылып,
бұлақ көздері бекітілді.

Халықтың тағдырына да тыңның тегеуріні нендей сыйлық бергенін
жариялылықтың арасында ашық айта бастады. Туған халқымыздың әр перзентінің
осыған жаны ауырады деді Н. Ә. Назарбаев. Ал жазушы С. Жүнісов әңгімелейді:
1) 1955 жыл еді. Тың игерудің нағыз басталған шағы. Осы науқан елдің
берекесін қашырды. Жыртылмаған жер қалмады. Небір қасиетті орындар егіннің
астында рәсуа болды. Ауылдарда ұрлық көбейді. Құлпы жоқ үйлерді түгел
көшіріп әкеткен оқиғалар аз болмады. Ел бұзылды. Маскүнемдік етек алды.
Қазақ әйелдері аузына арақ ала бастады.

Қорыта келгенде 1954-1960 жылдары жалпы Совет одағында 42 млн. га жер
көтерілді. Мұның ішінде Қазақстанда 25 млн га жаңа жер игерілді. Қазақ ССР-
ында тың игерудің көлемі мен тиімділігі жөнінде мына цифрлар айғақ бола
алады: тың игеру басталған 1954 жылдан 1978 жылға дейінгі мерзімге
Қазақстанда 438,9 млн. тонна астық өндіріліп, оның 252,2 млн. тоннасы
мемлекетке сатылды. Осы мерзімде Қазақстанның ауыл шаруашылығын, оның
ішінде тыңды дамытуда 21,2 миллиард теңге жұмсалды.

Астық сату айналымынан 27,2 млрд. сом алынды. Сөйтіп жұмсалған барлық
еңбек пен шығын барынша қысқа мерзімге өтеліп, оның үстіне айтарлықтай
пайдаға да қол жетті.

Тың игерілгенге дейін республикамыздың мемлекетке астық сатудағы үлес
салмағы 4,6 процент мөлшерінде болса, 1978 жылы 12 процентке тең болды
немесе қазақтардан орта есеппен жылына 1 млрд. пұт дерлік астық тасылып
отырды.

Республикада 2077 совхоз бен 415 колхоздың материалдық базасы едәуір
нығайды.

Тың жер Қазақстанның өндірістік күштерін дамытуға, оның экономикасын,
ғылымын, мәдениетінің өсуіне қуатты серпін берді.

Аса ірі өнеркәсіп тараптары пайда болды, жаңадан 90 қала соның ішінде
бүкіл елімізге әйгілі Рудный, Екібастұз, Ермак, Кентау, Арқалық, Ақтау бой
көтерді.

Жаңа станоктарды машиналармен,тракторларды Павлодар (Кереку) шығара
бастады.

Тың игеру үшін (1954-1959 жылдар) 1 млн. 450 мың адам Қазақстанға
қоныс аударды, оған қоса өздігінен келіп, қазақтың жақсы жерлеріне
қоныстанушылар 1 млн. адам еді. Әскери жабық қалаларға ведомствоаралық
өктемдіктің ұйғаруымен тағы сол сияқты құйтырқы әдістермен көшіп келгендер
1 млн. 300 мың адамнан асады.

Олар ең алдымен 1937 жылы сонау Қиыр Шығыстан 95 мың кәрістерді
отбасыларымен көшіріп әкелді. Олар негізінен Сыр мен Жетісу өңіріне
орнықты. Содан 1940-1941 жылдары Батыс шекарадан 105 мың поляктарды осында
жер аударды.

Соғыс басталысымен Еділ бойында ғасырдан астам қоныс теуіп отырған
бір миллионнан аса немісті шығысқа көшірді, соның 400 мыңы Қазақстанға
келді. Бұл үлкен көштің басы ғана еді. Қазақстанға қаулаған босқындар шеруі
молая түсті. Енді олар Кавказдан қопарылды. 1943 жылы екі мыңнан астам
қалмақтар мен 30 мың қарашайлар, 1944 жылы Қырым татарлары мен балкарлар
(18 мыңнан аса) осында әкелінді. Осы жылы ең саны көп екі халық қиянат-
бейнеттен кемпір шалдарын, шиеттей балаларын алып қақаған қыс ішінде жүк
таситын ағаш вагондарға сығылысып (мыңдаған адам жолда жан тапсырды) қазақ
жеріне 310 мың шешендер мен 79 мың ингуштер жер аударылды.

Оларға қоса ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстанның XX ғ. 50 – 60 шы жылдарындағы экономикалық және саяси әлеуметтік жағдайы
Коммунистік Кеңестік Партиясы Орталық комитеті
Соғыстан кейінгі жылдарда Қазақстанда білімнің, ғылымның мәдениеттің қалыптасуы мен даму үрдісін қарастыру
Жеке басқа табыну және Жылымық кезеңіндегі Қазақстан
Қазақстан терең дағдарыс жолында (1965-1991 жж.)
Қазақстан соғыстан кейінгі жылдарда
Шәмші Қалдаяқов
Қазақстанда тың жерлерді игеру шаралары
Н.C. Xрущев кезіндегі Қазақстан экономикасы мен 50-60 жылдардағы Қазақстанның ішкі жағдайы
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезеңіндегі Қазақстан тарихының тарихнамасы (1941-2010 жылдар)
Пәндер