Нарықтық экономика және кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттыру

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2.4 бет

1. Нарықтық экономика және кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттыру
1.1 Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттырудың мәні мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.18 бет
1.2 Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігінің көрсеткіштері және анықтау әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19.23 бет

2. "Шваб шұжық" кәсіпорнында ауылшаруашылық шикізатын өңдеудің тиімділігі және оның бәсекеге қабілеттілігі
2.1 Кәсіпорынның технико.экономикалық көрсеткіштері ... ... ... ... ..24.34 бет
2.2 Өнім өндірудің экономикалық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35.44 бет
2.3 Өнім сапасы және оның бәсекелестік қабілеті ... ... ... ... ... ... ... ... 45.56 бет

3. Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдары
3.1 Ауылшаруашылық өнімін өңдеудің технологиясын жақсарту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57.64 бет
3.2 Кәсіпорынның бәсекелестік жағдайда жұмыс істеуін жақсарту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .65.77 бет

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78.79 бет

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .80
Кіріспе
Қазақстан Республикасында нарықтық экономиканың даму жолында көптеген қиыншылықтарды бастан өткізіп, кейбіреуін жеңе білдік, кейбіреуінің салдарын әлі де сезініп келеміз.
Республикамыздың, Үкіметіміздің алдында жоғарыда аталған, яғни нарықтық экономиканың амал – тәсілдеріне бейімделіп, өте тиімді шешіммен кәсіпқойлық іскерлікпен әртүрлі мәселелерді шешіп елімізді дамыған елдердің қатарына қосу сияқты міндеттер тұр. Бұл дегеніміз тұрғындарымыздың әл-ауқатын арттырып, әлеуметтік-экономикалық жағдайды жақсарту, әлем таныған өркениетті ел болу.
Қазақстан экономикасының өрлеуі және ондағы бәсекенің қалыптасуы мен дамуы өркениетті ел болудың негізгі шарты болып отыр. ”Қазақстан-” атты даму Стратегиясы бәсекелестік нарықтарды құру, монополияға қарсы құралдарды реттеуді қамтамасыз етудің қажеттілігін атап көрсетеді. Қазіргі таңда бәсекеге қабілетті мемлекет, экономика құру мемлекетіміздің негізгі мақсаты болып отыр. Себебі Дүниежүзілік Сауда Ұйымына (ДСҰ) кіруді жоспарлап отырған жас мемлекет үшін бәсекеге қабілетті өнім шығару өте қажетті болып табылады. 6 жылдың 1-наурызында Қазақстан Республикасының жолдаған Жолдауы да «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» деп аталды. Жеті басымдылықтан тұратын биылғы жылғы Жолдауында «Қазақстанның әлемдік экономикаға ойдағыдай кіруі – елдің экономикалық дамуының сапалық серпілісінің негізі» деп ерекше атап көрсетілді.
Бүгінгі таңда нарықтағы сауда күрделеніп отыр және ол жаңа шарттарға сай жаңа басқаруды талап етіп отыр, әсіресе бәсекеге қабілетті өнім өндіру бағытында күрделі жұмыстар атқарылуды қажет етіп отырған жағдай бар, яғни бәсекелестік ортаға қатысушылар тарапынан қоғамдық қажеттілікті жылдам қанағаттандыруға, инвестицияны меңгеруге, ғылыми-техникалық процессті дамытуға, шығындарды азайтуға, сапаны көтеруге итермелейтіні белгілі. Осылайша бәсекелестік процесске қатысушылар іріктеліп, халықаралық еңбек бөлінісіндегі ұлттық экономиканың бәсеке қабілеттілігін көтереді.
Негізінен төлем қабілеті жоқ, өте тиімсіз кәсіпорындар жүргізетін дағдарысқа қарсы басқаруды мемлекет тарапынан қолдау сан алуан түрде көрініс алуы мүмкін, яғни оларға салықтық жеңілдіктер, қарыздың құрылымдануы, банктік несие алуға кепілдік, өнімді өткізу нарығын кеңейтуге жәрдемдесу, мемлекеттік тапсырыстарға ұсыну жатады.
Шаруашылық жүргізудің нарықтық тетіктеріне сәйкес әр түрлі меншіктегі кәсіпорындардың пайда болуы және жоғары сапалы өнім өндіру барысында бәсекеге қабілетті өнім түрлерін өндіру өте қажетті болып отыр. Сондықтан дипломдық жұмыстың мақсаты – шаруашылық жүргізудің нарықтық механизмін кеңінен енгізу арқылы бәсекеге қабілетті ауылшаруашылық өнімін өндейтін кәсіпорындарды жақсарту болып табылады.
Жұмыстың мақсатын орындауға орай төмендегідей міндеттер қойылады:
- нарықтың экономика жағдайында бәсекеге қабілеттіліктің мәні, маңызы мен көрсеткіштерін зерттеу;
- ауылшаруашылық өнімін өндейтін кәсіпорынның бәсекеге қабілетті өнім өндіру мүмкіндіктері мен тиімділігін талдау;
- бәсекеге қабілетті өнім өндірудің негіз жолдарын анықтау бағытында зерттеу жұмыстарын жүргізу.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектілері – Шығыс Қазақстан облысының Ұржар ауданында орналасқан «Шваб шұжықтары» ЖШС болып табылады. Бұл кәсіпорынның бәсеке қабілетін арттыру, қаржылық тұрақтылығы жөніндегі механизмдер жүйесі, төлем қабілетін қалпына келтіру үлгілері, кәсіпорынның Қазақстан аймағында қызмет ете алуының тәжірибесі болып саналады. Атқарылатын жұмыс құрылымы жұмыстың мақсаттарымен және тапсырмаларымен анықталады. «Кәсіпорынның өнім сапасы және оның бәсекелік қабілеті» деп аталған екінші тарауда «Шваб шұжықтары» ЖШС-і мысалға алынып, оның жалпы сипаттамасы, қаржылық тұрақтылығы және төлем қабілеті жайлы айтылады.
«Кәсіпорынның бәсеке қабілетін арттыру жолдары» деген үшінші тарау кәсіпорынның бәсекесі мен оның Қазақстан жағдайларына бейімделуіне, «Шваб шұжықтары» ЖШС қолданған қаржылық сауықтандыру жоспарларына арналады.
Аталмыш зерттеу жұмысында Қазақстан Республикасының заңдары мен экономикалық мәселелері бойынша ақпараттық басылымдардағы нормативтік-құқықтық құжаттар зеттеліп қолданды. Зерттеудің мәліметтік базасы ретінде Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің деректері және «Шваб шұжықтары» ЖШС -ң мәліметтері пайдаланылды.
Қолданылған әдебиеттер


1 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан -2030 Қазақстан халқына жолдауы
2 Егемен Қазақстан 2000 ж. 29-желтоқсан
3 Аграрлық нарық проблемалары 2003ж. № 1,2,3,4,5,6
4 Үкімет Бюллетені 2004ж. №2
5 Астана ақшамы 2001ж 4-желтоқсан
6 КазЭУ хабаршысы 2004ж №5
7 Қаржы-қаражат 1996ж №6
8 Жас алаш 2004ж 30-қыркүйек
9 Егемен Қазақстан 2005ж 19-мамыр
10 Қаржы-қаражат 2003ж №3
11 Савицкая Г.В. "Анализ хозяйственной деятельности предпрития"
12 Куатова Д.Я. "Экономика предприятия"
13 Агро Инфром 2005ж №6
14 Заман Қазақстан 1998ж 7-тамыз
15 Ана тілі 2006ж 9-наурыз
16 Экономика Статистика 2005ж №1
17 Солтүстік Қазақстан 2004 3-қараша
18 Заң 2002 №7
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.............................2-4 бет
1. Нарықтық экономика және кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттыру
1.1 Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін ... мәні ... ... Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігінің көрсеткіштері және ... ... ... ... кәсіпорнында ауылшаруашылық шикізатын өңдеудің тиімділігі
және оның бәсекеге қабілеттілігі
2.1 Кәсіпорынның технико-экономикалық ... Өнім ... ... ... Өнім ... және оның ... ... Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдары
3.1 Ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... жағдайда жұмыс ... ... ... ... Республикасында нарықтық экономиканың даму жолында ... ... ... ... жеңе ... ... әлі де сезініп келеміз.
Республикамыздың, Үкіметіміздің алдында жоғарыда аталған, яғни нарықтық
экономиканың амал – ... ... өте ... ... ... әртүрлі мәселелерді шешіп елімізді дамыған елдердің қатарына
қосу сияқты міндеттер тұр. Бұл ... ... ... ... ... ... әлем ... ел болу.
Қазақстан экономикасының өрлеуі және ондағы бәсекенің қалыптасуы мен
дамуы өркениетті ел болудың ... ... ... ... ... ... Стратегиясы бәсекелестік нарықтарды құру, монополияға қарсы құралдарды
реттеуді қамтамасыз етудің ... атап ... ... ... қабілетті мемлекет, экономика құру мемлекетіміздің ... ... ... ... Дүниежүзілік Сауда Ұйымына (ДСҰ) кіруді
жоспарлап ... жас ... үшін ... ... өнім ... ... болып табылады. (((6 жылдың 1-наурызында Қазақстан Республикасының
жолдаған Жолдауы да «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге ... ... ... ... кіру стратегиясы» деп аталды. Жеті ... ... ... ... ... ... ... ойдағыдай кіруі –
елдің экономикалық дамуының сапалық ... ... деп ... ... ... ... сауда күрделеніп отыр және ол жаңа шарттарға
сай жаңа басқаруды талап етіп отыр, әсіресе бәсекеге қабілетті өнім ... ... ... ... қажет етіп отырған жағдай бар, яғни
бәсекелестік ортаға қатысушылар тарапынан қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... азайтуға, сапаны көтеруге итермелейтіні белгілі.
Осылайша бәсекелестік процесске қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... көтереді.
Негізінен төлем қабілеті жоқ, өте тиімсіз кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... сан алуан түрде
көрініс алуы мүмкін, яғни ... ... ... ... ... ... ... кепілдік, өнімді өткізу нарығын кеңейтуге
жәрдемдесу, мемлекеттік тапсырыстарға ұсыну жатады.
Шаруашылық жүргізудің нарықтық тетіктеріне сәйкес әр ... ... ... ... және ... сапалы өнім өндіру барысында
бәсекеге қабілетті өнім түрлерін өндіру өте ... ... ... ... жұмыстың мақсаты – шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық өнімін өндейтін
кәсіпорындарды жақсарту болып табылады.
Жұмыстың мақсатын орындауға орай төмендегідей міндеттер қойылады:
- нарықтың ... ... ... қабілеттіліктің мәні,
маңызы мен көрсеткіштерін зерттеу;
- ауылшаруашылық өнімін өндейтін кәсіпорынның ... ... ... ... мен тиімділігін талдау;
- бәсекеге қабілетті өнім өндірудің негіз жолдарын ... ... ... ... ... ... объектілері – Шығыс Қазақстан облысының
Ұржар ауданында орналасқан «Шваб шұжықтары» ЖШС ... ... ... ... ... арттыру, қаржылық тұрақтылығы жөніндегі
механизмдер жүйесі, төлем қабілетін қалпына келтіру үлгілері, кәсіпорынның
Қазақстан ... ... ете ... ... ... ... жұмыс құрылымы жұмыстың мақсаттарымен және ... ... өнім ... және оның ... ... деп
аталған екінші тарауда ... ... ... ... ... оның
жалпы сипаттамасы, қаржылық тұрақтылығы және төлем қабілеті жайлы айтылады.
«Кәсіпорынның бәсеке қабілетін арттыру ... ... ... ... ... мен оның ... жағдайларына бейімделуіне, «Шваб
шұжықтары» ЖШС қолданған ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдары ... ... ... ... ... ... құжаттар зеттеліп қолданды. Зерттеудің мәліметтік базасы ретінде
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің деректері және ... ЖШС -ң ... ... ... ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ КӘСІПОРЫННЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ
1.1 Кәсіпорынның бәсекеге ... ... мен ... нарықтық экономиканың қалыптасуы отандық тауар өндірушілерге
шығаратын өнімдердің бәсекелік қабілетін арттыру мәселесін алдыңғы қатарға
қойды. Бәсекелік отанның дамуы ... ... ... ... ... ... өнім ... кәсіпорынның, саланың дамуына
ықпал ететін негізгі ... ... ... өзі ... ... ... мазмұны "бәсеке" терминімен тікелей байланысты.
Қазақстан Республикасы "Бәсеке және монополистік ... ... ... ... – рынок субъектінің өз бетімен жасаған іс-
әрекеттері, тиісті тауар рыногындағы ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысының бір жақты ықпал
ету мүмкіндігін, тиімді шектейтін және тұтынушыларға қажетті тауарлар
(жұмыстар, көрсетілетін ... ... ... ... ... көрсетілген.
Бәсекелестік – бұл өндірушілер арасындағы күрес немесе жабдықтаушылар,
кәсіпорындар, фирмалар арасындағы өнім өндіру және өнімді ... ... ... ... ... бәсекелестік тұтынушылар үшін сайыс. Бұл
нарықтағы өзіне лайықты орын алу үшін күрес. Ол ... ... ... ... 19 ... ... нарықта еркін бәсекелестік
кең өріс алды. Мұндай нарық ... пен ... ... ... ... Ол ... ... мен есептесіп, тауардың сапасын
жақсартуға еңбек өнімдерін арттыруға, өндірісті ұлғайтуға өнім бірлігіне
шығынды азайтуға ынталандырды.
Бәсекелестіктің негізгі 2 түрі ... ... ... – бұл саланың тауар өндірушілері арасында
болады. Онда ең жоғарғы еңбек өнімділігі бар, ... ... ... ... табысқа жетеді, ал артта ... ... ... ... ... ... мүмкін.
2.салааралық бәсекелестік – бұл халық шаруашылығы салалар арасындағы
күрес. Мұнда төмен деңгейдегі пайда табатын саладан ... ... ... ... ... Оның ... жаңа ... тауарлар көптеп
шығарылып халықтың әл-ауқаты жоғарылайды. Ол ... ... ... ... ... ... негізінде жаңа тауарлар пайда
болады, сапасы жоғарылайды, халықтың табысы көбейген сайын сұраныс ... жаңа ... өсе ... ... бәсекелестіктің негізгі белгілері – бұл шексіз нарыққа
қатынасушылардың ... ... қай ... ... ... кәсіпкерлікті қоюға еркі бар. Кәсіпкерліктің алуан түрі бар:
1. өзі араласып кәсіп жасайды;
2. жұмысшылар жалдайды;
3. акция облигация сатып алады;
4. акциясын банкке ... ... ... ... т.б.
Әрбір кәсіпкер немесе бәсекелестікке ... өз ... ... ... ... ... тырысады, кем дегенде сол пайда
арқылы күн көруге тырысады.Еркін ... ... ... пен
сұраныстың ауытқуы бір салада өнімді көп шығарып дағдарысқа ... ... ... ... Бұл ... ... өссе 2- шісі күйрейді. Сонда
өндіріс пен ... ... ... Ол ... құруына әкелді,
яғни нарықты басып алады. Жетілмеген бәсекелестік ... бұл ... ... ... – бұл ... Таза ... өнім
шығаратын бір фирма бәсекелестігі жоқ. Оның 4 ерекшелігі бар:
1. сатушы тек қана ... ... ... ... ... ... жоқ.
3. монополист нарықты билейді және бағаны бақылайды
4. нарыққа кірер жерге өте алмайтын ... ... ... ... ... ... XVIII ғасырда
ағылшынның кемеңгер экономисі Адам Смит ... ... ... ашып ... Адам Смит бойынша бәсеке механизм іспеттес, сол
арқылы жеке көзқарастар мен экономикалық тиімділік қалыптасады, ... ... ... ... ... ... пайда мөлшері теңеледі.
Қазіргі ғалым экономистер өз ... ... ... жаңа ... ... бәсеке теориясының дамуына өз
үлестерін қосуда.
Ресейлік ғалым А.Ю. ... ... ... ...... тиісті бөлігінде, тұтынушының шектеулі көлемдегі төлем қабілеті
бар сұранысы үшін фирмалар арасындағы тартыс".
Бәсеке – белгілі бір ... жету үшін ... ... жеке ... арасында болатын тартысты бейнелейді дейді Г.Л. Азоев пен
А.П. ... – бұл ... ... ... субъективті қажеттіліктерін
заңдылық шеңберінде, не ... ... ... үшін
бәсекелестерімен тартыс барысында ... ... ... да ... ... бәсекелестік артықшылықтарымен басқару үрдісі. Бәсеке қандай
да бір қызмет аясында жақсы нәтижелерге жету үшін ... ... ... өндірушілердің тиімді шаруашылық жағдайы үшін, мол пайда алуға
бағытталған күрес деп айтса да болады.
"Нарықтық экономиканың анықтамалығында" бәсеке дегеніміз – жеке ... ... ... ... ... ... өз ... бәсекені айтады. Нарықтық экономикада бәсекелестік негізгі
реттеуші қызмет атқарады. Оның ... ... ... ие, егер ол ... түзетіліп отырмаса экономикалық, әлеуметтік, экологиялық
және басқа да қажетсіз зардаптарға ұрындыруы мүмкін.
Қазақстандық бір топ ... ... ... төмендегідей
анықтама береді: "бәсекелестік қабілет - ... ... ... ... ... сондай-ақ оны қанағаттандыруға кеткен
шығындармен ... Сол ... ... ... ... жүйелі түрде зерттеген ғалым-экономист С.Б. Ахметжанова
"бәсекеге ... ... ... нарыққа ұсынған ұқсас
тауарларымен салыстырғанда, сапасы мен бағасы жағынан ерекшеленеді" ... ... ... ... оның ... ... ... әрекеттері де
қолданылуда. Бұл бағаны қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... – оның тұтынушылық және құндық қасиеттерін бейнелейтін әмбебеп
сипатқа ие. Бағасына ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге түседі. Алайда, бұл көзқарасты
баға бәсекесі теріске шығарады, өйткені, біркелкі тұтынушылық ... ... ... бағамен сатылуы мүмкін.
Өнімнің бәсекелік қабілетін екі топ ... ... ... ... жағдайлары да кездеседі, яғни, өнімнің
сапасы мен ... ... ... ... ... ... ... қабілетті болу үшін өткізілетін нарықтың ... ... ... сапалы болуы тиіс. Алайда, бұл жағдайдың өзі өнімнің бәсекеге
қабілетті екендігін көрсетеді. Бәсекелестік ... ... ... ... ... мен салыстыру арқылы анықталады.
Қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру деңгейі және оған кеткен шығындылық
арқылы анықталатын өнімнің ... ... ... ... бір ... ... жоғары бағалау арқылы анықтайтынын
ескермейді. Осыған байланысты, ... ... ... – оның ... ... айырмашылығында ғана емес, салыстырмалы ерекшелігінің де
болуында.
Негізінен, өнімнің бәсекелік қабілеті оның ... ... ... анықталады. Әр бір тұтынушы қандай да бір өнімді сатып аларда
оның қажеттілігін өтеудегі тиімділігінескереді. Егер, өнім ... сай ... ... онда оның ... ... ... қарай ауысады. Яғни, тұтынушы, бір ... ... ... ескерсе, екінші жағынан, оған кеткен шығынды ойлайды.
Бұл жерден шығатыны, өнімнің бәсекелік қабілеті – бұл ... ... ... ... ... жоғары тұтынушылық
қасиеттерімен, төмен бағамен, тартымдылығымен және оның қажеттілікті ... ... ... Бұл ... өнімнің бәсекелік қабілетінің
маңызын мейлінше толық ... ... ... ойдамыз.
Жалпы алғанда, өнімнің бәсекелік қабілеті бірнеше ... ... ... ...... ... яғни ол ... өнімдермен
теңестіру арқылы анықталады;
2) ол динамикалық шама, яғни ... ... ... ... циклына және басқа да жағдайларға тәуелді;
3) әр бір ... жеке ... әр бір ... ... ... әсер етеді. Сондықтан, өнімнің бәсекелік ... ... ... бәсекелік қабілет нақты, яғни ол өнімнің белгілі бір ... ҒТП даму ... ... ... жүйелеріне және т.с.с.
байланысты.
5) бәсекелік қабілетке әсер етуге болады, ол оның ... ... ... жағдайларға байланысты, бәсекелік қабілетті жүйелі түрде, уақытқа
және қоғамдық талаптарға сай, тұтынушы үшін де, ... үшін де ... ... ... ... ... қабілетіне қатысты
анықтамаларды жинақтай келе, келесі пайымдауларды атап өтуге болады:
– өнімнің бәсекелік қабілеті – бұл тек ... ... тән ... жоқ ... ... бәсекелік қабілеті туралы сөз болуы мүмкін емес;
– бәсекелік қабілет – салыстырмалы ... ... ол ... ... ... тауарларды бір-бірімен салыстыру арқылы
анықтайды;
– өнімнің бәсекелік қабілеті – бұл өнімнің бәсекелес ... ... ... ... тұтынушылық қасиеттерімен, төмен бағамен,
тартымдылығымен және оның ... өтеу ... ... ... айтқанда, өнімнің нақты нарықта сәтті өткізілуі – оның ... ... ... қабілеті өнімді қалыптастыру тұтынушылардың ... ... және ... әрі ... ... ... ... жүзеге асады;
– өнімнің бәсекелік қабілеті уақыт ағымына, өткізу ... ... ... ... ... құбылыс.
Өнімнің бәсекелік қабілеті, түпкі нәтижеде, кәсіпорынның бәсекелік
қабілетін анықтайтын көрсеткіш екенін ескерсек, осыған ... ... ... ... ... ... қабілеті сияқты, кәсіпорынның бәсекелік қабілетіне
қатысты біріңғай қалыптасқан тұрақты анықтама жоқ. Бұл ... ... ... ... ... ... болып кәсіпорынның
нарықтағы үлесі, табыстылығы, өнімді өткізу көлемі саналады.
М. Портердің негіздеуінше кәсіпорынның бәсекелік ... ... ... күші ... бір саланың бәсекелес кәсіпорындары арасындағы тартыс;
– ауыстырмалы-тауарлар шығаратын кәсіпорындар тарапынан болатын
бәсеке;
– салаға жаңа бәсекелестердің ену ... ... ... мүмкіндіктері;
– тұтынушылардың саудаласу мүмкіндігі.
Тағы бір анықтама ... ... ... ... деп – оның ... кәсіпорындармен салыстырса технология,
тәжірибелік іскерлігі, персоналдардың білімі, стратегиялық және ағымды
жоспарлау, ... ... ... артықшылықтарымен ерекшеленуін айтады.
Біздің көзқарас бойынша, төмендегі анықтама кәсіпорынның бәсекелік
қабілеті туралы мағынаны ... және ... ... дұрыс ашады:
"бәсекелестермен салыстырғанда бағалық және бағалық емес сипаттары ... ... ... дер кезінде жоспарлап, дайындап, өткізуге
нақты мүмкіндігі бар кәсіпорын бәсекеге ... ... ... мен ... бәсекелік қабілеті тығыз байланысты болғанымен,
мағыналары жағынан ерекшеленеді. Негізгі ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір қысқа уақыт аралығында
анықталса, кәсіпорынның бәсекелік қабілеті, салыстырмалы түрде, ұзақ уақыт
бойынша анықталады;
– екіншіден, өнімнің ... ... ... ... ... Ал ... тиімділігін кәсіпкердің өзі анықтап, керек
кезінде өндірістік-өткізу қызметіне қажетті ... ... ... ... ... ... ... мәлімет инвесторлар мен
әріптестер үшін маңызды. Тұтынушы үшін өндірістің тиімділігі мен шығындық
көлемі ... ... ... ... өнім ... ... қатар, өндіріске
байланыссыз басқа да қызмет ... ... ... ... делдалдық және т.б). Кәсіпорынның бәсекелік қабілеті барлық
өнім ассортиментінің бәсекелік қабілетіне және әр бір ... ... ... ... ... өнімнің бәсекелік қабілеті кәсіпорынның бәсекелік қабілетін
анықтайды, бірақ толық көлемде емес. Мәселен, өнімнің ... ... ... арқылы қамтамасыз етуге болады. Алайда, осы өнімді
өндіруге кеткен шығын көлемі толық жабылмай, ... ... да ... ... ... қаржылық жағдайына кері ықпал болып, оның бәсекелік
қабілеті төмендеуі де мүмкін.
Сонымен кәсіпорынның бәсекелік ... ... ... ... ... ... кең ұғымды білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде, өнімнің бәсекелік қабілеті келесі факторлармен
анықталады:
– өнім сапасының нарықтық және ... ... ... сай ... ... алуға, ... ... ... ... ... ... ... жағдайымен;
– кәсіпорынның нарығындағы беделімен
және сенімді әріптес ... ... ... ... ... қабілеті 1-суретте көрсетілген негізгі
кешенді үш факторларға тәуелді:
1. Міндет – өнімнің қандай мақсатқа ... оның ... сол ... осы ... тұтынушылар тобын анықтайды.
2. Жоғары сапа – бағалық емес бәсекеде үлкен мәнге ие. Сондықтан, сапаны
өнімнің бәсекелік ... ... ... ретінде қарастыруға
болады.
3. Баға – тауар ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс
тең болғанда баға мен құн да теңеседі. Ұсыныстың сұраныстан ... ... ал ... ... ... ... онда ... бағасы
құнынан әлде қайда жоғары болады. Нарықтық ... ... ... ... заңдылықтарға, ең алдымен, құн заңына сай
қалыптасады. ... ... ... ... баға ... ... ... болады.
1-сурет. Бәсекелік қабілеттің кешенді үш факторы.
Аталған 3 факторды кешенді түрде ... жөн. Көп ... ... ... және ... ... бар өнім ... қабілетті бола
алады. Бұл факторлар үнемі бір-бірін толықтырып отырулары қажет. ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру, ең алдымен, Халықаралық сапа стандарттарының талаптарына
негізделуі тиіс. Тамақ өнімнің сапасы адам өмірінің қауіпсіздігімен ... ... да, ... ... стандартқа сай болуын
қадағалау маңызды жағдай.
Жалпы экономикалық қауіпсіздік ұғымын басты назарда ұстау ...... ... тез ... ұзақ ... ... ... қалыптасады.
Бұл жағдай өндіріске қажет ресурстың толықтығын, ішкі және ... ... ... ... тиімді әдіспен, жан басына ... ... оны ... ... ... етеді. Бәсекелік қабілеті
арттыру механизмі – бұл ... ... ... жету ... ... ... ... Дұрыс таңдала білген механизм
осы кәсіпорынның нарықтағы бәсекелестерімен ұзақ ... ... ... негіз болады. Өнімнің бәсекелік қабілетін ... ... ... пен ... ... жағдайына, қоғамның дамуына, адамзат,
мәдениеті мен ой-санасына, қауіпсіздік пен эстетика, экология талаптарына,
сонымен қатар, ... ... сай ... ... Тамақ өнімдері
өзінің тұтыну қасиеттеріне сай ... сала ... ... ... ол ... адам ағзасына тигізетін әсері, құрамындағы ... және ... ... үлесі, сақталу мерзімі, иісі, түсі, дәмі
жатады. Осы қасиеттер бұл сала өнімнің ... ... ... ... ... ... ... қабілетін арттыру мерзімі іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... тәуелді. Бұл
тетіктерді өзіндік сипаттары бойынша, 4 ... ... топ – ... ... ... шаралары немесе кәсіпорынның сапа
жүйесін жетілдіру;
2 топ – өнімнің бағасын қалыптастыру ... ... баға ... топ – ... ... ... немесе кәсіпорынның маркетингтік
жүйесін жетілдіру;
4 топ – өнімнің бәсекелік қабілетін ... ету ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде нарықтағы тұтынушылардың
сұранысы мен ... ... ... ... ... ықпал
етуі мүмкін. Қандайда бір бәсекелік тетікті қалыптастыру немесе оны іске
асыру әр кәсіпорынның өнім ... ... мен ол ... ... ... ... топтағы тетіктерді іске ... ... және ... бар (2 ... ... ... ... сапасын арттыру|Баға саясатын |Өнімнің ... |
|- ... сапа ... ... |мемлекеттік |
|стандарттарын |- ... баға ... ... ... ... |- ... сапалық |- БСҰ кіру |
|- Өнімнің ... ... ... ... ... ... |- ... ... ... ... ... құнын |жарнамалау; |заңдылық ... ... |- ... ... ... ... ... |мүмкіндіктерін |сауда белгісін |- Инвестиция- |
|және инновациалық ... ... және |лық ... ... |- ... ... ... |
|енгізу; ... ... ... |
|- ... ... |- ... ... |қолдау шараларын|
|диверсификациялау; |анықтау; |келбеті мен ... |
|- ... |- ... ... |- Өзара ... ... ... |байланысты |
|- Еңбек күшінің ... ... ... ... ... ... |- Маркетингтік |кешенді дамыту; |
| ... ... |- ... |
| | ... мен ... ... |
| | ... | |
| | ... | |
2 ... ... ... қабілетін арттыру жолдары.
Ендігі кезекте, өнімнің бәсекелік қабілетін арттыру механизміндегі
ұсынылған негізгі тетіктердің ... мен ... ... ... ... қатаң талаптары мен бәсекелік шарты ... ... ... сол ... мен ... ұстануын қалайды. Өйтпеген
жағдайда, әлемдік нарықта осы өнім ... ... ... өндірістер
саналатын мемлекеттер, өздерінің бәсекелік ықпалымен, еліміздің ... және ... ... ... ... ... нарықтарын
"игеріп алуы" қиын емес.
Әсіресе, бұл ... ... ... ... ... кіру ... күйінде қалып отыр. Ішкі нарықтың сыртқы өндірушілерге кедергісіз
ашылуы ... ... ... ... ... ... қабілетіне
сүйенеді.
Қазіргі кезде әлемнің 130 жуық мемлекеті әлемдік сапа ... ... ... ... ... ... Бұл ұйымның
дацындаған, 7 қағидадан тұратын сапаны ... ... ... ... ... ... сәйкестендіру - әлемдік нарықта
бәсекелесудің алғы шарты. Ол қағидалар кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... мен ... байланыстарын белгілеуге;
– оларды тиімді пайдалану мен бақылаудың әдістерін анықтауға;
– осыған қажетті ресурстармен және ақпараттармен ... ... ... ... ... және ... ... нәтижелерді алуға және осы үрдістерді әрдайым жетілдіруге
қажетті шараларды іске асыруға;
– ИСО 9001:2000 талаптарына сай осы үрдістерді ... да, ішкі ... ... ... ... ... ең
алдымен, олардың сапасына байланысты. Жалпы мағынада, өнімнің сапасы – ... ... ... сай нақты қажеттіліктерді қанағаттандыруға
жарамдылығын сипаттайтын қасиеттердің жиынтығы". ... ... ... ... сапа жүйесін жетілдіру, ең алдымен,
Халықаралық сапа стандартының талаптарына ... ... ... ... адам ... ... ... байланысты.
Сондықтан да, өндірілетін өнімнің стандартқа сай болуын ... ... ... ... ... ... адам ағзасына тигізер
әсерін, өнімнің химиялық, биологиялық құрамын ... ... ... ... олар адам ... ... заттармен толық болуы тиіс
(белоктар, майлар, көміртегілер, минералдық элементтер, ... ... ... ... нарыққа шығудың тұтынушылардың өзгермелі сұранысын
қанағаттандырудың, өндірістік ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігінің көрсеткіштері
және анықтау әдістемелері
Егеменді ел болып, тәуелсіздігімізді алып ... ... ... ел экономикасы түбегейлі өзгерістерге ... ... ... ... ... қатынастар жүйесіндегі
терең әрі ауқымдды өзгерістер көрініп, еркін бәсеке, бәсеке ... ... жеке ... билігі т.б. осы секілді ұғымдар ене бастады. Ал өз
кезегінде ұйымдық-құқықтық формалардың яғни әртүрлі шаруашылық ... ... ... ... ... өнім ...... және
бәсеке қабілеттілік ұйымдарын одан әрі өрбіте түсті.
Жоғары тұрақсыз және ... орта ... ... ұзақ ... ... ... әрі ... гүлденіп,
өркен жаюының кепілдігін қамтамасыз ететін бәсеке ... пен ... ... жүйесі, сондай-ақ бәсеке қабілетті стратегия тиімді
басқарудың мақсатты құралы ретінде ... ... ... ... ... ... ... істейтін, тауарлар өндіріп, қызмет көрсететін
ұйымдар үшін әсіресе өзекті болып отыр.
Қазіргі ... ... ... үшін ... ... ... ең ... мәселе болғандықтан көпшілік тарапынан
осы бір мәселеге көп көңіл аударуда. Ол сату ... ... ... ... табуды көздейтін өндірушілердің ... ... ... ... ... Осыған сәйкес
кәсіпорындар әрі ... ... ... төмендету арқылы әрі
нарықта бар өнімдерден сапалық ... ... ... ... ... ... ... және нарықтағы
жағдайларын нығайтуға ұмтылуы керек.
Бәсеке қабілеттілік ұғымы көпжақты болып, кәсіпорын ... ... ... ... сондай-ақ оның негізгі сипаттамалары
болып табылатын сапа және өндіріс ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың және аймақтық бәсеке қабілеттілігі
ұғымдары қолданылады. Әр ұғымның құрылымы ... ... ... ... қабілеттілігі элементерінен және мақсатқа жетуде олардың өзара
ұйымдасуынан тұратынын негіздейді.
Кәсіпорының бәсеке қабілеттілігі – қатысты өлшем, ... ол ... мен ... ... түсетін ұйымдардың салыстырмалы нәтижелерінде
көрінуі мүмкін.
Осы арада кәсіпорының бәсеке қабілеттілігі – бұл ... ... ... ... ... қабілеттілігі – бұл бәсекелестік күрес жағдайында
өзінің алып ... ... ... ... қалуға немесе кеңейтуге
жеткілікті әлеуеті.
Кәсіпорының (фирманың) бәсеке ...... ... ... ... ... ... экономикалық
көрсеткіштерін және потенциялын қамтиды.
Байқалғанындай бәсеке қабілеттілігінің екі жағы бар. ... ... ... және құраушы бөліктері (тауардың жоғары сапасы, тауардың
қосымша қызметі, барлық қызмет көрсету ... ... ... ... ... жағдайдағы тауар сату міндеттерінің нақты ... ... бар ... ... алушы, оның мүмкіндігі және өзіндік талғам
шкаласы бойынша нарықта бәсекелесуші кәсіпорындардың ішінен ... ... жеке ... Бәсекелелік күрестегі жеңіс бәсеке
қабілеттілік нәтижесін бейнелейді. Ал бәсеке ... пен ... ... – потенциялды қолдану қатынасы ретінде сипаттауға
болады.
Әдетте бәсеке қабілеттілік ... және ... ... ... бөліктерден тұрады. Бейімділікті икемдеу қасиеті, кәсіпорының
сыртқы ортамен қатынасының формасы және ... ... ... ... ... Өз ... ... жаңару мүмкіндігі және
минималды өзіндік құн, технологиялық, ритмділік ... ... ... ... құру ... ұғынамыз. Егер де бейімділік
кәсіпорынның сыртқы орта өзгерістерінде деген ... ... ... өз ... ... ... және жаңа ... игерудің
негізінде өзгерген іс-әрекет бағытын сипаттайды.
Бәсеке қабілеттіліктің екі ... ... ... ... ... ... Жеке тұғыдан алғанда бейімділік қасиеті
ұйымның әркелкі өнімдер өндіретін ... ... ... алғанда техникалық базасы болмайынша қалыптаспайды.
Бәсеке қабілеттілік ұғымының ... ... ... ... ... екі ... игеру мүмкіндігіне сүйенеді. Бір тұсы бұл өндірістің
техника-технологиялық жаңартылуымен ... ... ... ... ... ... ... мен аппаратура, өндірістің
техникалық құралдары және ... ... ... ... ... технологиясы аясындағы жаңалықтарды игерудің әдістері мен
тәсілдері кіреді.
Жаңашылдықтың келесі ажырамас бөлігіне - әлеуметтік жаңалықтар жатады.
Мұндай ... ... ... ... ... ... жиынтығы қарастырылады.
Кәсіпорының бәсеке қабілеттілігінің деңгейіне негізінен мынандай басты
факторлар әсер етеді:
– өндірістік технологияны жетілдіру дәрежесі мен ғылыми-техникалық
деңгейі;
– жаңа өнер ... мен ... ... ... ... сай ... және роботтандырылған
өндіріс құралдарын енгізу.
Сонымен бейімділік пен жаңашылдық ұйымның бәсекеқабілеттілік қасиетін
қалыптастыруға ... және ... ... ... ... маңызды мәселелердің бірі – ... ... ... ... ... және сол ұйымның нарықтық орта
элементтерімен бәсеке қабілетті басқару жүйесін ... Осы ... жаңа ... ... қатынастарға бейімделген басқару
жүйесін құру процесін жеделдеткен жөн. Сонымен ... ... ... ... ақпараттық қамтамасыз етілуін және ... ... ... түсу ... ... ... ... жүйесі негізінде кәсіпорынның
потенциалды мүмкіндіктерін және ... орта ... ... отырып,
ақпараттық технология негізінде ... ... ... ... мен ... ... ... органдар жиынтығы
түсініледі. Бәсеке қабілетті басқару жүйесі – бұл ... ... ... ... өзін-өзі реттеу қабілеті бар күрделі ағза.
Кәсіпорынның бәсеке қабілетті басқару ... ең ... ...
бұл кәсіпорынның қызмет етуі мен дамуының ... және ... ... ... ... ... ... негізінде
жаңа технология мен жаңа өнім енгізу, кәсіпорынның материалдық- техникалық
базасын ескере отырып оның ... ... ... ... ... жағдайын болжау негізінде қызметтердің перспективалы
бағыттарын анықтау түсініледі.
Кәсіпорының бәсеке ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
1. Кәсіпорының сыртқы ортада жүзеге асыратын атап ... ... ... ... ... ақша және ... ... іс- әрекет, трансакциялық шығындарды төмендету,
сыртқы экономикадағы қызмет стратегиясы.
2. Кәсіпорының ішкі ортасында жүзеге асырылатын, яғни ... ... ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз ету стратегиялары.
Кәсіпорының тауарлық стратегиясы келесілерді қарастырады:
– кәсіпорынның спецификасына жауап беретін, ... мен ... ... нарығын қалыптастыру және зерттеудің
тәсілдері мен ережелері;
– кәсіпорынға неғұрлым тиімді шаруашылық жүргізудің стратегиялық
аймақтарын іздеудің әдістерін;
– кәсіпорынның ... ... ... ... ... әдістерін.
Ал тауарлы стратегияның негізгі міндеттеріне төмендегілер жатады:
– стратегиялық перспективті міндеттерін өзіндік ресурстар және
нарықтық потенциялды мүмкіндіктермен үйлесуі;
– тауар (технологиялар) сұранысының ... ... ... ... жоғарлатуды қамтамасыз ететін
тауар ассортиментін әзірлеу.
Бәсекеге қабілеттілікке жетудің ең оңай жолы – ұйым ... ... ... немесе артықшылықтары жоқтығын анықтап,
басымдығын нығайту. Яғни, ... ... ... ... ... ... ... бере алмаса, біраз шығынға ұшырайды.
Кәсіпорын айтарлықтай жеңіске ие болмаған күнде де ... ... ... ... ... ... өз ... әзірлеуі
керек. Қолда бар ресурстар мен біліктілікті қолданбайтын стратегияны құру
әрқашан тиімсіз болмақ.
2."ШВАБ ШҰЖЫҚ" КӘСІПОРНЫНДА ... ... ... ТИІМДІЛІГІ
ЖӘНЕ ОНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІ
2.1 Кәсіпорынның экономикалық көрсеткіштері
Шваб шұжық кәсіпорны 1994 жылы құрылды. Бұл кезде Нұрсилинов А.К. және
Рахымғалиев Ж.Н. ... екі ... өз ... біріктіріп, "Айгерім
Сауда Үйі" АҚ- ын құрады. Олардың меншік иелену мен ... ... ... тең ... Сол ... ... ... бағыты –
жұмыс істеп тұрған дүкен мен ... ... ... жиһаздар мен мұнай
өнімін өткізу ... Өз ... және ... арасындағы
құлдырап кеткен орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... Ресейге және Қазақстанның мұнай-газ ... ... етті ... және ... ... Еттің ірі партияларын
қайта өндіру, сою, жеткізу үшін 1995 жылы ... СҮ" АҚ ... ... ... ... ... Ұржар қасапқанасын сатып алып, 1000
тоннаға дейін ет сақтауға арналған тоңазытқыш орната отырып ішкі ... ... оны ет ... ... Бұл мақсаттарда Аягөз ет
комбинатының да акциясының біраз ... ... ... ... ... жүргізіліп, мал сою және ет өнімдерін қайта өндіру
жұмыстары қалпына келтіріледі.
Обылыстағы шұжық өндіруші ... ... ... ... ... ... ... тоқталуымен нарықтық бұл нишасы өнімді қарапайым әдіспен,
арнайы жабдықталмаған жағдайларда өндіретін, ... ... ... да, ... ... да ... ұсақ кәсіпкерлермен тола
бастады. Кәсіпкерліктің болашағы соңғы өнімді өндіруде жатқанын сезінгеннен
кейін қызметтің бұл ... ... ... ие ... 1996 ... ... өткізіп, бұрынғы ет комбинаттардың қолдануында
болған құрал-жабдықтарды ... ... ... және ... мамандарды
жұмылдырып, "Айгерім СҮ" Ақ шұжық өнімдерінің өндірісін толығымен игерді.
Өндіріс шикізаты: шошқа және ... мал еті- ... пен ... ... алу ... ... ... мен қоспалар Ресей
мен Қазақстан кәсіпорындарынан сатып алынады.
Кейіннен цех ... мен ... ... ... және қайнату
камераларымен, толтыру машинасымен және ... ... ... Өнім ... комитетімен сертификатталған; тұтынушылар
сұранысына ие болады. Шұжық өнімдерінің таратылуы ... ... және ... ... ... сауда және көптеп сату желілері
құрылған. Өндіріс көлемі айына 50 тоннаға ... ... ... ... ... шұжықтың 50-ден астам түрі, деликатестік және ұлттық
тағамдардың 15 түрі, сонымен ... мал ... ... қоспалары
өндіріледі. Алайда мұнымен кәсіпорынның техникалық дамуы тоқтап қалды.
Бірінші кезекте тауарлық ет ... ал ... ... ғана ... ... қалыптасқан комбинат техникалық жағынан қайта құрылымданбады.
Физикалық ескірген және моральдық тозған ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге, ассортиментті кеңейтуге,
өнімділікті көтеруге қабілетсіз болып ... ... ... мен ... ... ... ... қазіргі заман машиналарының
болмауы өнімнің сақтау уақыты мен тарату уақытын ұзартуға ... ... ... ... ... қалған терілер фирманың жаңа бағытын-
кейіннен жеке кәсіпорынға айналған тері және тон өнімдерін ... ... ... өндіріс қуаттары бар:
1. Негізгі өндірісатік цехтар:
• Мал сою және етті бөлшектеу цехі;
• Жіліктеу ... ... ... Тері ... цехі;
• Ет тоңазытқышы;
• Дайын өнім тоңазытқышы;
• Малды союға дейін ұстау орны;
• Сапаны бақылау ... ... мен ... ... ... ... Гараж;
• Әкімшілік-тұрмыстық корпус.
3. Өндірістік емес бөлімшелер:
• Асхана.
Өндіріс келген шикізат пен ... өнім ... ... ... ... ... ... шикізат пен материалдарды, дайын
өнімді сынықтан ... ... ... ... сақталуын
бақылайды.
Қолда бар өндіріс қуаттары бір ауысымды 5 тоннаға дейін өнім шығаруға
мүмкіндік береді.Алайда, сауда тапсырыстарына бейімделген ... ... ... ... мен ... орташа айлық 70 тоннасын ғана
шығаруға мүмкіндік ашты.
Шұжық цехіне сиыр, жылқы және шошқа еті сою ... ... ... ... тоңазытқыштан суытылып, ерітілген күйде әкелінеді. Мал етін
тазартып, семіздігіне байланысты сорттап, өлшейді.
Бөлшектеу – мал еті ... ... ... ... ... ... ... өнім өндіруге арналған сан етін, төсін және төс ... ... ... бөліктері жіліктеуге кетеді.
Жіліктеу – мақсаты- етті сүйектен ажырату. Сүйектердің ... ... ... ... ... жиынын, қуырдақ, сүрленген шошқа
сүйектерін өндіруге және одан арғы ... ... және ... ... – оның ... –сіңірлерді, ірі
пленкаларды, шеміршектерді, қан тамырларын және ұсақ сүйектерін бөліп алу.
Бұл ... ... және ұзын дүзі бар ... ... ... ... Етті қоспалық тамырлары мен майлылығына байланысты сұрыптайды.
Етті тұздау – тұздалуға кететін ет және өнімдері шұжық ... ... ... Етті ... ... ... Сүрленгген қатты
шұжықтар мен деликатестер үшін етті 400-600 ... ... ... ... мен тұз ... ... ... әр өнім түріне байланысты
әр түрлі.
Фарш дайындау – тұздау ... ... соң, етті ... қайта
куттерде ұсақтайды. Бір еттарту машинасына 10кг ет сияды, тарту ... ... ...... ... ... өндеу жұмысы тұндыру,
сүрлеу (өнім түріне байланысты қуыру, қайнату, ыстық және суық ... және ... ... ... мен жасанды орамаларды қосу
кезінде ... ... ... және ... ... ...... байланысты сүрлеудің үш түрін ажыратады:
Қақтау-70-120 С температурада 30-150 мин аралығында қысқа уақыттық ... ... ... ... ... 12-48 ... сүрлеу.
Суық сүрлеу-18-22С температурада 2-5 тәулік сүрлеу.
Түтінің әсерінен ылғалдың ... ... ... ... өсуі нәтижесінде сүрленген ет өнімдерінің сақталуы
уақытын ұзартуға мүмкіндік болады. Шұжық ... ... үшін ... және
жылулық камералар пайдаланылады.
Жылулық өндеу – шикі ет өнімін дайын күйге дейін ... ... ... ... ... жою, ферменттерді жұмылдыру,
ақуыздарды денатурациялау және ірілендіру, коллаинді ... ... ... ... мен ... ... ... кезінде өнімді суда,
сорпада немесе буға толы ауда қыздырады. Термиялық өндеудің ұзақтығы ... әр ... ... ... ... сәйкес келуі тиіс.
Шұжықтарды кептіру – бұл процесс ауданы желдету және температуралық,
ылғалдық ... ... ... ... ... ... ... – сақтау ... ... ... Кепкен шұжықтарға деген ... ... ... ... ... ... ... сұраныс жоғары
болады, яғни бұл олардың дәмдік ерекшіліктеріәмен және ... ... ... ... ... ... қажеттілікпен түсіндіріледі.
Өнімді орап, түю – өнім сәйкесінше атауы белгіленген вакуумды немесе
аллюминий қаптамаға оралады.
Активтерді талдау кезінде ... ... олар ... ... және
негізгі назар қайсысына аударылғандығын анықтау қажет. Сонымен қатар
компанияның ... ... ... оның ... ... ... білу маңызды. Ол үшін өндірістік потенциал көлемін анықтап
алайық. Оның ... ... ... құны мен ... ... өндірістің құндары қосылады. Өндірістік ... құны ... ... ... (1-кесте) 19 718 мың теңге, жыл соңында 14 521 ... ... яғни ол 5 197 мың ... ... ... қысқарған.
1-кесте. «Шваб шұжықтары» ЖШС активтерінің, өзіндік ... ... ... |Жыл ... ... ... % |
| ... өлшем, мың | |
| ... | |
| |2003 |2004 |2005 |2003 |
| | ... құн ... есептелген|мың тг |15 901 |15 607 |
|1 ... ... | | | |
|2 | ... құралдардың тозуы |мың тг |599 |1 133 |
|3 | ... құн ... ... |мың тг |15 302 |14 474 |
| ... ... | | | |
|4 | ... ... тозу |мың тг |3,77% |7,26% |
| ... | | | |
| | ... құралдардың жарамдылық|мың тг |96,23% |92,74% |
|5 ... | | | ... ... ... ... келесі бір көрсеткіш – ол
қаржыландыру коэффициенті болып саналады. Бұл ... ... ... ... ... ... = Өк / ... Өк - өзіндік капитал;
Кқ – қаржыландыру коэффициенті;
Тк - тартылған капитал.
Бұл коэффициент кәсіпорын қызметінің қай бөлігі өз ... ... ... ... ... ... ... көлемі < 1 болған жағдай төлем
қабілеттілігіне қауіп төндіреді және ... ... да өз ... ... ... ... ЖШС-де бұл коэффициент 2005 жылдың ... ... ... әдебиеттерде кәсіпорынның қаржылық жағдайын оның тұрақтылық
деңгейі бойынша келесі төрт түрге бөліп жүр:
1) қаржылық жағдайының ... ... ... жағдайының кәдуілгі тұрақтылығы;
3) тұрақсыз қаржылық жағдай;
4) дағдарыстық қаржылық жағдай.
Кәсіпорындағы еңбек ресурстарының ... ... ... ықпал етеді, солардың қатарына құралдардың жарамдылық және
техникалық деңгейі, ... ... ... ... ... ... және ... да факторлар бар.
Еңбек ресурстарын талдаудың негізгі мақсатына келесілер жатады:
- кәсіпорынның, оның құрылымдық ... ... ... ... олардың жіктелуі және біліктілік сипаттары;
- кадрлар ағымдылығының жағдайын анықтау және зерттеу;
- еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ... ұсыныстар жасау.
3-кесте. Кәсіпорындағы еңбек ресурстарының жағдайын жалпы бағалау
|№ ... |2004 ж. |2005 ж. |2005 ж. ... | | |2004 ж. |
| | ... |% ... |% | ... ... - |65 |70,6 |68 |70,1 |104,6 |
| ... | | | | | ... ... |12 |13,0 |12 |12,4 |100,0 ... ... |7 |7,6 |9 |9,3 |128,6 ... ... |5 |5,4 |5 |5,1 |100,0 ... ... |3 |3,3 |3 |3,1 |100,0 ... |Жас ... ... 24 ... |6 |6,5 |8 |8,2 |133,3 |
| ... | | | | | ... 29 ... |17 |18,5 |18 |18,6 |105,9 |
| ... | | | | | ... 49 ... |57 |62,0 |60 |61,9 |105,3 |
| ... | | | | | ... ... |12 |13,0 |11 |11,3 |91,7 ... ... ... ... дәрежесі ондағы персоналдың
жоспарлы санының нақты көрсеткішімен сәйкестігі арқылы анықталды. 3 ... ... ... ... ЖШС қызметкерлерінің ішінде негізгі
үлес салмақты жұмысшылар алатынын байқаймыз. Егер 2004 жылы олардың үлесі –
70,6 % 2005 жылы – 70,1 % ... ... ... еңбек ететін кәсіпорын қызметкерлерінің топтамасы
мынаны көрсетті: ең көп үлес 30 бен 49 жас ... ... ... ... ... саны 2005 жылы 3 адамға артып, 60 адамға
теңелді.
Бұл жобаның есептемелеріне ... ... мен сату ... ... ... Қолда бар құрал-жабдықтардың қуаты бір
ауысымда (смена) 5 тонна өнім шығаруға, ал тәжірибеленген жүйе оны өткізуге
мүмкіндік ... Жаңа ... бір ... ... ... ... дейін жеткізіп, сатудан түсетін табысты айтарлықтай көтермелеуге
әсер ететін ... жаңа ... ... ... ... ... ... ғана 4 тоннаға ... ... ... ... ... қазіргі бағаның төмендетілуіне негізделген, ол ... ... ... ... ... түсімдердің 5%-ы – сауда
шегерімі болып ... яғни бұл да ... ... ... өсуі ... ... әкелетін факторлардың бірі болып отыр.
Сурет 3. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер ... ... Өнім ... ... ... ... тұрақтылығының деңгейінің анықтамасы қаржылық талдау
деректерінің негізінде құрылады, яғни шаруашылық ... ... ... ... үшін оның қаржылық жағдайына талдау жасау
қажет.
Қазіргі кезде кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының ... ... яғни ... ... мен ... ... болып табылатын көрсеткіштерді таңдап жүр.
Кәсіпорынның дамуының негізгі ... ... ... ... ... талдаудан өткізуге болады:
4-кесте. «Шваб шұжықтары» ЖШС-ң ... ж.ж. ... ... |Негізгі көрсеткіштер |Өлшем |2003ж. |2004ж. |2005ж |% |
| | ... | | | | |
|1 ... ... түскен |мың, тг |35640 |47240 |11600 | |
| ... | | | | | |
|2 ... ... құны |мың, тг |23405 |28300 |4895 | |
|3 ... ... |мың, тг |12235 |18940 |6705 | |
|4 ... ... |мың, тг |7560 |8323 |763 | |
|5 ... ... түскен|мың, тг |4675 |10617 |5942 | |
| ... | | | | | |
|6 ... емес ... |мың, тг |11590 |12448 |858 | |
| ... ... | | | | | |
|7 ... ... дейінгі |мың, тг |16265 |23065 |6800 | |
| ... | | | | | |
|8 ... ... |мың, тг |11385 |16145 |4760 | |
|9 ... ... 1тг |тг |0,87 |0,78 |-0,9 | |
| ... шығын | | | | | ... ... ... |% | | | | ... ... рентабельдігі |% |0,32 |0,34 |0,02 | ... ... ... |% |13 |19 |6 | ... ... ... |адам |584 |705 |121 | |
| ... | | | | | ... ... саны |мың, тг |61 |67 |6 | ... ... ақы қоры |мың, тг |14640 |16080 |1440 | ... ... ... |мың, тг | | | | |
| ... орташа | |33340 |28506 |-4834 | |
| ... құны | | | | | ... ... ... |тг |51842 |41126 |-10719 | |
| ... ... құны | | | | | ... |Амортизация |тг | | | | ... |Қор ... | |0,9 |0,6 |-0,3 | ... |Қор ... | |1,06 |1,6 |0,54 | ... ... ... | |546,5 |425,5 |-121 | ... ... ... факторлық талдау барысында төмендегідей
қорытынды жасауға болады.
Өнімді өткізуден түскен табыс. ... ... ... ол кәсіпорынның
шығарылған өнімнің ең соңғы кезеңі деп айтсақ болады және ол кәсіпорын үшін
өте ... Бұл ... ... ... эффектісі оның цехтерінен, түскен
табыстарының талдауында және тағы басқа қаржы көрсеткіштерінде байқалады,
яғни өнімді өткізуден ... ... 2004 жылы 35640 мың тг ... 2005 жылы
47240 мың тг болып, 11600 мың тг-ге артты немесе 133%-ға өсті.
Өнімнің өзіндік құны. Бұл ... ... ... ... жатқанын
сипаттайтын көрсеткіш, яғни бұдан ... ... ... ... ... ... субъектілерінің қаржылық деңгейін көруге
болады. Жалпы алғанда, өнімнің өзіндік құны 2004 жылы 23405 мың тг ... жылы 28300 мың тг ... 4895 мың ... немесе 121% өсті.
Жалпы табыс. Жалпы табыстың соммасы 2004 жылы 12235 мың тг ... жылы 18940 мың тг ... 6705 мың тг ... 155% ... ... Бұл ... ... шығындар, өнімді өткізуге кеткен
шығындар, пайыз шығындары, курстық ерекшелік шығындары. Осылардың қосындысы
кезең ... ... және мұны 2004 ... ... 2005 жылы ... ... ... яғни 110% өсті. Оған себеп болған өткізу бойынша шығындар
мен ... ... ... шығындар көлемі жоғары болған.
Негізгі қызметтен түскен табыс. Бұл ... 2004 жылы 4675 мың ... 2005 жылы 10617 мың тг ... 5942 ... 227% өсті.
Негізгі емес қызметтен түскен табыс. Бұл көрсеткіш 2004 жылы 11590 мың
тг құраса, 2005 жылы 12448 мың тг ... 858 мың ... ... ... ... ... 2004 жылы 16265 мың тг ... 2005 жылы
23065 мың тг-ге өсіп 6800 мың тг құрады. Бұл көрсеткіштің осылайша өсуі
әртүрлі ... ... ... Бұл ... есептеу үшін таза табыс соммасына, жиынтық
табыс, салық, табыс салығы кіреді. Осы 2005 жылды 2004 жылмен ... мың тг, яғни 142% ... ... 1 тг ... ... Бұл көрсеткішті есептеу үшін
өзіндік құн, кезең шығындары және түскен табыс кіреді. Бұл көрсеткіш 2004
жылы 0,87 болса, 2005 жылы 0,78 мың тг ... -0,9 мың тг ... ... ... 2004 жылы бұл ... 0,52% ... 2005 жылы
0,72% көтерілді.
Сату рентабельдігі 2005 жылы 0,2 ... ... ... себебі өнімнің
өзіндік құны 1,5 есе өскен.
Өндіріс рентабельдігі. Осы көрсеткіш кәсіпорын ... ... ... ең ... ... болып табылады. Ол
өндірістегі 1 теңгеден алынған пайданы көрсетеді. Өндіріс рентабельдігі
146% ... ... ... ... ... нәтижелігін
көрсететін маңызды көрсеткіш. Бұл көрсеткіш бір ... ... ... ... ... Ол 2005 жылы 168% ... Бұл ... нәтиже.
Өндірістегі негізгі құралдардың орташа жылдық ... Бұл ... ... ... мекемесін, тасымалдайтын транспортты
машиналары жатады және бұлардың қосындысы арқылы негізгі құралдардың орташа
жылдық ... табу ... осы ... ... ... әр ... ... бөлеміз. Бұл көрсеткіш 2005 жылы 28506 мың тг құрапты.
Қор сиымдылығы. Бұл көрсеткіш қор ... ... ... ... ... Оның ... сонда, оның алымын бірнеше бөлек цех
және құрал-жабдықтар группаларға бөліп тастауға болады. Бұл техникалық
өндірістік ... ... ... қор ... ... ... ... береді. Қор сиымдылығы былтырғы, яғни 2004 ... 53% ... ... Негізгі өндірістік қорларды пайдаланудағы жалпы
көрсеткіш ретінде, кәсіпорынның ... ... Бұл ... ... өндірісте көп қолданылады. Осы ... 2004 ... 2005 жылы 198% ... ... көрсеткіші бойынша кәсіпорында оның өскені байқалады.
Мысалы 2005 жылы 425,5 тг болса, 2004 жылы 546,5 тг болған, яғни -121 ... ... ... ... ... ... өнімдерін
өндп, оны тұтынушыларға жеткізу барысында оңды ... ... Өнім ... және оның ... қабілеті
Қай тауардың болмасын бәсекелік қабілеті оның тұтынушы қызығушылығына
ие және осы ... ... ... ... ал ... ... шығатын басқа көрсеткіштер бағалауда
есепке алынбауы тиіс, яғни өндірушіге әсер ... ... ... бере ... ... тұтынушыны өнімнің жобаланып, өндіріліп,
тасымалданып, нарыққа ... ... ... ... ... тудыратыны, өнімнің тұтынушылық құрамы. Мысалға, егер басқа
барлық ... ... ... өндірушінің өндірістегі материал
сиымдылықты, еңбек сиымдылықты төмендетуіне қол жеткізсе, онда бұл өнімнің
сапасы міндетті түрде жоғарылайды, ... ... ... ... және материалдық шығындарды төмендету мен байланысты өнім бағасы
төмендемесе еш өзгеріссіз болады. Бәсекелік қабілетті бағалауда талданып
отырған және ... ... ... сатып алушының талаптарының
деңгейімен салыстырып, алынған көрсеткіштерді ... ... ... алғанда қолдану саласында ғана емес ... және ... ... байланысты тек бір текті
өнімдерді салыстыруға болады.
Ал бәсекелестік ... ... ... ... ... бір сұранысты
қанағаттандыру алынатындықтан, элементтік базасына, атқаратын функциясына,
дайындалу технологиясына байланысты әртекті бірақ, сол бір сұранысты ... ... ... ... ... күші бар ... құжаттарға сәйкес орындалған сапа талдауы
өнімге бәсеке қабілетті баға деңгейін бермейді. Бұл ... ... ... яғни ... алушы әрекетіне тәуелді.
Сатып алушы әрекетінің үлгісі сатып алушы әрекетінің кей ... Z, ... ... ... (қай ... ... емес) – D, сыртқы
ортаның ... ... – X, ... ... ... – Y,
анықталмаған фактор мәнімен – Q, түсіндіріледі:
z = f (D,X,Y,Q)
Тұтынушы үшін сапа міндетті сипаттама болғанымен, белгілі бір ... алу ... ... үшін жеткіліксіз. Басқаша айтқанда бәсекелік
қабілет тек тауардың үздік сипаттамаларымен ғана емес, ал клиенттің ... ... ... де ... Атап ... ... ... жиынтығымен анықталатын сапасы мен бәсекелік
қабілеті әр ... ... ... ... ...... және
өндірілу аясында қалыптастырылып, оны қолдану үрдісінде, яғни ... ... ... ... ... оны сату нәтижесінде
анықталады, немесе ұсыныс аясында.
Өнімнің сапасы өзгермеген ... да оның ... ... ... ... анықталатын түрлі факторларға әсер
етіп, өзгеріп отырады.
Өнімнің бәсекелік қабілеттілігі дегеніміз – ... ... ... ... келе ... өндіруші мен тұтынушының ... ... ... ... талаптарына толық сәйкес келуі.
Яғни, тауар тек қана ... ... ... және тағы ... ие бола қоймай, оның сатылуына да ( ... ... ... ... ... жауап беру керек. Өнімнің бәсекелік ... ... ... ие: ... қабілет –салыстырмалы шама, яғни
ол ұқсас өнімдермен теңестіру ... ... ол ... ... ... ... өзгереді, тауардың өмірлік циклына және басқа да
жағдайларға ... ... ... жеке ... ... өнімнің бәсекелік
қабілетіне өздігінше әсер етеді. Сондықтан, өнімнің бәсекелік ... ... ие; ... ... ... яғни ол өнімнің белгілі бір
түріне, нарыққа, ҒТП даму деңгейіне, қоғамдық еңбек ... және ... ... ... әсер ... ... ол оның ... үшін маңызды.
Сондықтан өнімнің бәсекелік қабілетін талдау мен бағалау мәселесі ... ... ... ... және ... ... қолдану негізінде
шешіліп, келесі мәселелердің шешімдерін қарастырулары керек:
- өнімді нақты сатып алушылардың талаптары мен сұраныстарын зерттеу;
- ... ... ... ... және ... ... жайлы
мәлімет жинау мақсатымен нарық мониторингін ұйымдастыру;
- өнім ... ... ... де ... да ... жүйесін жасау;
- зерттеліп отырған мәселенің жалпылама үлгісін құрастыру, соның
ішінде бәсекелік қабілетке әсер ететін және ... ... ... ... ... ... бәсекелік қабілетін мөлшерлік бағалауда жалпы ... осы ... ... ... ... ... шешімдер үрдісін дайындау;
- жалпы өнімнің бәсекелік қабілетінің және оны анықтаушы факторлардың
дамуын талдау;
- нарықтық ... ... ... ... табыс көлемін беретін
өнімнің бәсекелік қабілетін деңгейін анықтау;
Осы мәселелер шешімдерін ауыл ... ... ... ... ... ... моделдерін құру бұл ... ... ... қабілетін көтерудің негізін қалаушы факторы болып
табылады.
Біз ашық ... ... ... ... бәсекелік қабілетін
мәселелері шешілмей экономикалық дамуда оң нәтижелерге қол жеткізу ... ... ... дәл осы ... ... ... ... етті пайдалану кеңінен тоңазыту, одан кейін ... яғни ет ... ... жүгінбеуге мүмкіндік береді;
• Өндірудің жеделдетілетін әдістерінен ерекше –оны қалыптастыру кезінен
бастап өндіру жоғары шыдамдылық пен еттің ... ... ... дәстүрлі технологиясна бейімделген. Бұл технология жоғары
температурада жылулық ... ... да, ... ... ... қасиеттерін сақтап қалуға жол ашады;
• Қоспалар мен дәмдеуіштерді дайындаудың дәстүрлі әдістемесін сақтаумен
қатар Шваб шұжықтары ЖШС-нің өнімдерінде өзіндік ... 15% -ға ... ... ... ... 30%-ға ... ... беретін,
өнімге құнды физиологиялық және технологиялық қасиеттер беретін Шаллер
фирмасының қоспалары мен дәмдеуіштері пайдаланылады;
... ... ... ... ... ... ... шығаратын Атлантис –Пак фирмасының өнімі де өз қолданысын
тапты;
• Қайнатылып пісірілген, қайнатылып-сүрленген ... ... ... ... қоса ... ет өнімдерінің 15 түрін өндірудің
тәжірибеленген технологиясы өнімді тұтынушылар ... ... ... ... ... әр ... ... мүмкіндік береді;
• Өндірістегі қалыптасқан дәстүр мен ... ... ... қолайлы бағада сатылатын өнімнің дәмдік қасиеттерін
жоғарлатуды ... ... ... ЖШС ... ... ... ... газеттерге,
радиода және теледидарда үнемі жарнамалап отыруға аударылады. Сатып алушыға
әсер етудің тағы бір түрі ... ... ... ет ... ... көп ... ... мен газет беттеріндегі мақалалары шығып
отыр.
Барлық өнім Шваб шұжықтары деген логотипін, өндірушіні, өнімнің атауын,
сұрыбын көрсетіп қана ... ... ... ... ... ... келбетті
ететін орамамен қапталады.
Жобаны жүзеге асыру жоспары. Қарастырылып ... ... ... ... ... көлемі 2006 жылы айына 75 тонннаға дейін өседі ... Жоба ... ... ... ... ... өнеркәсіп нарығында
әлі көрініс алмаған және тұрғындардың жоғары сұранысына ие ... ... ... ... ... асуы қарастырылған. Аталмыш жобамен
қарастырылған комбинаттың өндірістік даму бағдарламасының негізгі ... ... ... шұжық пен деликатестер сапасын жақсарту, өнімді қаптау.
Өнімді Семей, ... ... ... ... ... ... және жеке кәсіпкер-таратушылар арқылы ... ... ... көп ... ... Алматыда, сонымен қоса,
өзінің арнайы дүкендері арқылы бөлшектей сатады. Тек қана ... ... ... ... ... құру ... тиімсіздікті
көрсетті. Сондықтан, кейін тек көптеп сату жолы ғана қарастырылады. Көптеп
сату кезіндегі бағалар бөлшек саудаға қарағанда 10%-ға ... ... ... де ... ... ... аптасына екі рет Алка моделіндегі
рефрижераторлы автокөліктермен жеткізеді.
Өнім нарығын талдау. Шваб шұжықтары ЖШС өнімінің негізгі ... ... ... ... ... және ауылдық жерлерінің тұрғындары
саналады. 2001 жылдың тамызында Шығыс-Қазақстан, Павлодар және бұрынғы
Семей ... ... ... ... ... ... нәтижелері шұжық өнімдерінің тұтынуы мен нарық
мүмкіндіктері жайлы ... ... ... ... ... облыста ет
комбинаттарының қызмет етуі жағдайында Семейде күнделікті ... ... ... адамдар үлесі Павлодар облысында1,5 есе, ал Өскеменнен екі есе
артық екені анықталды. ... ... ... 36-45 жас ... үлесі жоғары. Сатып алушылардың көпшілігі (77,8%) отандық
өндірушілер ... көп ... ... Зерттеулер көрсеткендей,
Ұржар ет комбинатының өнімі үш облыстың 14,3% тұрғындарының көңілінен
шыққан. ... оған ... 37,4%-ы ... ... Өткен жылы
нарықтағы жағдай айтарлықтай өзгерді. Өндіріс көлемін екі ... ... Шваб ... ЖШС ... ... аса ... ... , Семей қаласы нарығының 45%-ын және Өскемен қаласы нарығының 30%-
ын ұстап тұр.
Бәсекелес фирмаларды талдау. Ұржар ет ... ... ... ... ... ... бәсекелестері Риддер қаласының ет комбинаты
(Шем-Азат АҚ) мен ... ... ЖШС; ... Беккер и К ЖШС,
Қарағандыда ... ... ... ... ... Сонымен қатар, Өскеменде ет
комбинаты (Шығыс ет АҚ), ... Грин ... ... ... ... Руц ЖШС-нің ет комбинаты, Алматыдағы шұжық цехтары мен 40 тарта
ұсақ өндірушілер бәсекелес болып отыр.
Маркетингтік ... ... Шваб ... ЖШС ... ... мен ... салыстырулары мынаны көрсетті :
• Өскемен ет комбинатының (Шығыс ет АҚ) ... ... ... 1996
жылдан бері таныс. Нарықта тек сапасының ... ... 1 және 2 ... 15%-ға кем ... үшін ғана қалып отыр.
Ассортименті тар болып табылады.
• 1997 жылдан бастап нарықта соңғы ... ... ... сапалы, көптеп сату бағасы төмен ... ... ... ЖШС-нің шұжықтары пайда болды. Алайда, цехтің әлсіз қуаттары
мен таратудың шағын көлемдері сезінерлік бәсеке тудырмайды.
• Шем-Азат ... ... ет ... ... қайнатылған шұжықтары
табиғи орамаларға байланысты жоғары дәм сапасына ие болып, нарықты
1994 жылдың өзінде-ақ жаулап алды. Оның ... өнім ... ... ... ет ... ... 10%-ға ... және сату
уақыты шұжықтар бойынша 72 сағатты, ал сардельки бойынша бар жоғы ... ... ... Руц ... негізгі өнім түрі болып ет консервілері саналады.
Оған қосымша шығарылатын қымбат шұжықтар ... ... ... ... ... басымдылық жағдайға ие болған Алматылық
Беккер и К ЖШС жоғары сапалы шұжықтар өндіреді. Оған қоса, ... ... ... ... өзінде де 45 тоннаға дейін өнім ... ... ... экономикасының дамуына кедергі болатын мәселелердің бірі,
оның ... ... ... ... ... себеп болғаны белгілі.
Өңдеуші, өндіруші салалардың жете дамымауы ел экономикасына кері ... ... ... ... ... ... өзгеше талаптар
қойып отыр. Бұл қазіргі әлемде кез-келген фирманың әрі ... ... ... етуі, тауарлар мен қызметтер нарығындағы ... ... ... ... өнім ... деңгейімен анықталатындығына байланысты.
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасып дамуы ... ... ... ... ... ... нарықтық жүйеге ену
барысында республика экономикасының бәсекеге қабілетті болуының тетіктерін
жеделдетудің маңызы зор екенін ... ... ... экономика
саласында өндірілетін өнімнің бәсекелік қабілеттілігін арттыру қажет.
Осы орайда өндіріс технологиясын ... және ... ... ... ... ... сапалы өнім өндірудің маңызы ... пен ... ... өсуі ... тұтынушылардың талабы мен
қалауын өсіріп отыр. Осыған байланысты, өнім сапасы ... ... ... тұрған экономикалық және әлеуметтік мәселелердің негізі
болып отыр.
Тауарлардың бәсекелік ...... ... ... ... ... шешуші факторы. Тауарлардың бәсекелік
қабілеті оның нарықтағы салыстырмалы ... ... ... және ... ... ... анықталатындығы белгілі.
Өнімнің бәсекелік қабілеті келесі элементтерден тұрады:
1. Өнімнің бағалық бәсекелік ... ... ... өнім ... ... өзара салыстырылуы;
1.2. сұраныс пен ұсыныс қатынастарына байланыстыбағаны
дифференциялау ... ... ... ... ... ... жүйесімен тартуы.
2. Өнімнің сапасы:
2.1. өнімнің техникалық- функционалдық ... ... ... ... ... ... ... Өнім өткізу, жарнама және қызмет көрсету жүйелерінің бәсекелік қабілеті:
3.1. өнім өткізу жүйелерінің тұтынушыларға қолайлылығы;
3.2. жарнаманың ... ... ... жүйелерінің қолайлылығы мен сенімділігі.
Ғалымдану жағдайында өнім ... ... ... ... одан әрі ... тұрғысынан іргелі проблемалар туындап отырғаны
белгілі. Демек, Қазақстан үшін ең ... ... ... ... өндірушілер
қызметінің тиімділігін өсіруге сүйеніп, елдің ... ... ... ... ... қабілетін арттыруға бірнеше факторлар әсер
етеді. Оларды 2-ге бөлуге болады: сыртқы және ішкі.
Сыртқы ... ... ... ... бағдарламалар мен
заңдар жатады. Ең бірінші кезекте 2001 ... 27 ... ... ... ... және ... ... шектеу туралы"
заңын айтуымыз керек.
Бұл заңның мақсаттары:
• Еркін ... ... ... ... мүдделерін қорғау
және тауар нарықтарының тиімді жұмыс істеуі үшін ... ... Заң ... ... ... ... болғызбау, шектеу, тыю
және реттеу жөніндегі мемлекеттік ... және ... ... ... 1998 жылдың 11 маусымында ... ... ... ... ... ... " ... 1999 жылдың ... ... ... Республикасының "Демпингке қарсы шаралар
туралы" Заңы, "Сапа" бағдарламасы, "Жеңіл және тамақ өнеркәсібі салаларында
импорт алмастырудың 2001-2003ж.ж. ... ... ... ... ... ... мен орын ... шаралар туралы
" және т.б. заңдар.
Бәсекелік қабілет ... ... ... ... қатаң
күресте жетілетіні баршамызға мәлім.
Өнімнің бәсекелік қабілетін басқару ... оны ... ... ... бәсекелік қабілетін зерттеу әдістемелерінің ... ... ... ... жалғасуда.
Өнімнің бәсекелік қабілетін бағалау оны пайдаланудың жолдары ... ... ... Егер мақсат ұқсас тауарлар қатарындағы берілген тауардың орнын анықтау
болса, онда маңызды параметрлер бойынша ... ... ... Егер ... ... ... ... бір нарықта өткізу перспективаларын
бағалау болса, онда талдауда жуық арада нарыққа шығатын ... ... ... ... мен заңдылықтардың өзгерісі жайлы
ақпарат пайдалануы керек.
Айта ... ... ... ... салыстырмалы шама болып
табылатындығын ескерген жөн. Нарықтық жүйенің белгілі бір уақыт аралығында
бәсекелі болған тауар ... бір ... ... талапқа сәйкес келмеуі
мүмкін. Яғни, тауардың нарықта өткізілуінің ... ... ... өнім ... ... ... іс-әрекеттердің сапалы
деңгейіне байланысты. Сондықтан ... ... ... ... ... ... болып келеді:
• тауарды өткізу нарығын таңдау және талдау,
• ұқсас тауарларды өндіретін және өткізетін бәсекелестерді зерделеу,
• салыстыру ... ... ... ... ... ... тауарларды
негізге алу,
• бағалауға тиісті параметрлердің қажетті тобын анықтау,
• өнімдердің ... ... ... ... ... жиынын
белгілеу,
• тауар топтары бойынша көрсеткіштерді талдау, анықтау және талдау
әдістемелерін таңдау,
• кәсіпорын тауарларының ... ... ... көрсеткіштерін
есептеу,
• тауар өңдеуге қатысты кәсіпорынның тауар саясатын әзірлеу.
Тауардың бәсекелік қабілетін бағалауда мына негізгі ... ... ... ... ... – бәсекелікке әсер ететін факторлары
арасындағы байланыстарды нақтылауды және ... ... ... кешенділік қағидасы – тауардың бәсекелік қабілетін құрастырушыларды
және оған әсер етуші факторларды анықтауды ескереді,
• диалектілік қағидасы – факторлар ... даму ... ... ... ... бағалаудың төмендегідей негізгі түрлерін атап
айтуға болады:
1. ... ... Бұл ... ... негізгі мақсаты –зерттеліп
отырған тауарды сату орындарында тұтынушылардың оны қабылдауын байқау. ... өте ... ... бере ... ... бұл өте көп ... керек етеді,
себебі кез – келген кәсіпорын сапасына сенімсіз өнім шығаруға бармайды.
2. Фокус – ... ... толы ... ... ... отырған өнімге шынайы қатынасын анықтауға
жол береді,
• өнімді дайындаудың ... ... ... ... жол береді.
3. Хол – тестер (Hall – test). Оларды сапалы зерттеу ... ... ... ... бәсекелік қабілеті мәселесі пайда болған жағдайда
оны маркетингтік зерттеу негізінде шешу кең таралған.
Тауардың бәсекелік қабілетін маркетигтік ... ... ... ... тұрады:
1. Тауарға деген тұтынушылардың талаптарын анықтау,
2. Тұтынушылардың сұранысы ... ... ... ... ... ... ... фирмаларға қатысты маркетингтік қызметінің
бәсекелік қабілетін бағалау,
4. Тауардың нақты бәсекелік қабілеті жайлы қорытынды жасау және
оны арттыруға күш салу ... ... ... ... ... осы ... ... деген қатынасын,
сонымен қатар фирманың ішкі орталарының артықшылықтары мен кемшіліктерін,
сыртқы ... ... ... мен ... ... ... ескеруге мүмкіндік береді.
Соңғы кезде көптеген ғалымдар мен тәжірибешілер фокус – топтау әдісіне
қызығушылық ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... Осы әдістің пайдаланылуы бірқатар
себептерге ... ... ... ... ... ... тауарға деген қатынасын көрсетеді. Ал тауарды
өндірушілердің кемшіліктері мен олардың артықшылықтарын ... ... ... ... ... Ал осы ... әдісі бұған зор
мүмкіндік береді.
3 Кәсіпорынның ... ... ... ... ... өнімін өңдеудің технологиясын жақсарту
Қазақстанның экономикасын ... ... ... ... бағыттарының бірі Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымына
(бұдан әрі БСҰ)ену болып ... ... ... ... ... ... уақытта индустриялық
сектордың кәсіпорындары жабдықтардың ... ... ... жетіспеуінен және өндірілген өнімдерін өткізуден көп
қиындық көруде. ... ... ... өсіп ... қарамастан,
олардың алдында әлі де болса көп теген қиындықтар тұр. ... БСҰ – ына ... ... ... ашық ... бағалардың
ырықсыздандырылуы, сапасы жоғары тауарлар шығаратын ... ... ... ... ... алдынан көптеген
проблемаларды туындатады.
Осы орайда өндіріс технологиясын жетілдіру және түпкілікті ... ... ... ... ... өнім ... ... ерекше.
Мәдениет пен білім деңгейінің өсуі күнен-күнге тұтынушылардың талабы мен
қалауын өсіріп ... ... ... өнім ... ... ... алдында тұрған экономикалық және әлеуметтік мәселелердің негізі
болып отыр.
Өнімнің сапасы тек оның органолептикалық ... ғана ... ... де ... ... ... ... сапа
тұтыну құнымен байланысты. Өнімнің ... ең ... ... – ол
тұтынушы. Нарықтық жағдайда кәсіпорын өнімінің жоғары сапасы оның имиджін
қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Өнім ... ... ... ... кейбір қиыншылықтарға
ұрынады. Бүгінгі күнге дейін дәлелденген рекомендация және ... ... ... ал ... ... өзінде олар нарықтық жағдайларға
сәйкес келмейді.
- Стандартпен және нормативтік техникалық құжаттамамен орындаушыларды,
басқарушыларды, ... ... ... Өнім ... ... ғылыми техникалық жетістіктері ... ... ... жаңа ... ... құру, өнеркәсіптік негізде
өнімдерді ұйымдастыру;
- Өнім сапасын және оның есебін ... ... ... ... ... қамтамасыздандыру;
- Өнім және жұмыс сапасын бақылау;
- Жоғарға сапалы өнімді өндіруді материалдық ынталандыру.
Шығарылатын өнім ... ... ... оның ... ... ... ... деңгейі және жағдайы әсер етеді.
Өнімнің сапасын арттырудың келесі бір бағыты - өндіріске ... ... және ... ... ... ... ... кезеңде, өндірістің техникалық, экономикалық және
технологиялық деңгейін жоғарылату арқылы өнімнің сапасын арттыруға және
инвестиция ... ... ... бұл бағыт бәсекелік қабілеттің
маңызды бөлігіне айналған.
Өнімді өңдеу аймағымызда жетекші және ғылыми жаңалықтарды үнемі енгізіп
отыруды ... ... ... ... ... Бұл ... ... көптеген арнаулы тауарлар күні бүгінге дейін дүниежүзілік рыногта
сұранысқа ие. Алайда біздің кәсіпорындарымыздың мүмкіндіктері ... ... ... аз болатындықтан , олардың өнімдері тиісті
дәрежеде тұтынушыларын таба алмайды. Өнім ... ... ... ... ... ... жеке шеше алмайды. Бір
қатар кәсіпорындар толық ... ... ... ... ... ... бар
ресурстарды тиімді пайдалана алмаудың және ... ... ... ... олар ... ... ... құны да жоғары
болып қалуда. Жабдықтарының ескі, өнім ... ... ... ... ... ... ... әр 2-5 жыл сайын жаңалатып отыратын
шетелдік ... ... ... тең ... бәсекелесе алмайды.
Осыған орай "Шваб шұжықтары" ЖШС-нің өндірістік ... ... ... процестерді енгізуді, өнімдердің перспективалы түрлерін
шығаруды көздейтін перспективлық инвестициялық даму жобаларын жасауда және
де бұл өндірісті дамыту ... ... ... ... ... ... өте ... бәсекелестік жағдайында жұмыс істеу
үшін біздің кәсіпорындарымыз ... ... ... ... ... Енді ... уақытта өздерінің жұмыстарының
тиімділігін артыру үшін кәсіпорындарымыз қолда бар күш-мүмкіндіктерді
барынша пайдалануы ... ... те, ... билік органы ретінде
біздер де кәсіпорындарға өз өнімдерін өз елімізде және жаңадан ... ... ... ... ... ... және басқа да
жағдайларда мүмкіндігінше көмектесіп ... ... ... ... ... ... арттыру,
олардың өнімдерінің отандық рынокта да, сондай-ақ сыртқы рынокта да ... үшін ... ... және ... бірге олар-да ИСО-9000
сериялы халықаралық сапа ... ... сапа ... енгізу
қажет болады.
Қазіргі уақытта дүние жүзінде 300 мыңнан ... ... ИСО ... ... ... ... сапа ... сертификаттаған.
Қазақстанда ондай кәсіпорындар көп емес, алайда олардың қатары әжептәуір
өсіп ... ... ... ... облыстың кәсіпорындарында да
жүргізілуде. Олардың бұл талпыныстарын түсінуге ... ... ... ... ғана бәсекелестік күресте басымдыққа ие болуға болады.
Сонымен ... ... ... ... жүйесінің болуы олар
үшін халықаралық рынокқа шығудың да, ... ... ішкі ... ... істеудің де алғы шарты болып отыр.
Облыс кәсіпорындары шығаратын өнімдердің бәсекелестік мүмкіндігін
арттыру және ... ... ... ... ... департамент бұл бағыттағы жұмыстарды жандандыру жөнінде ұдайы
жұмыстар жүргізіп, өнім сапасын арттыру мен сапа ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік
стандарттау комитетінің Солтүстік Қазақстан филиалы – ... ... ... орталығы" ААҚ-ымен бірлесе отырып аймақтың тамақ және
9 ұқсату өнеркәсібі кәсіпорындарында сапа және сапаның халықаралық жүйесін
енгізу мәселелері ... екі ... ... ... ... жұмысына
тамақ өнімдерін шығаратын және ауыл шаруашылық өнімдерін ... ... ... мен ... ... шаруашылық өнімдерін ұқсататын және ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы басқармалары мен ресми
тіркелген лабораториялардың басшылары үшін Бүкілдүниежүзілік Даму Банкі ... ... Ауыл ... ... ауыл шаруашылық
өнімдерінің сапасы мен қауіпсіздігі жөнінде жасаған бірлескен жобалары
бойынша ... ... және ауыл ... ... қауіпсіздігін
қамтамасыз ету" және 2005-2009 жылдарға есептелген ... ... ... ... ... ... ... тұсаукесері ұйымдастырылады.
Қазақстанның БСҰ-ына енуі үшін экономиканың барлық салаларын ... ... ... шешу ... ... көп ... ететін
жоғары технологиялы өндіріс пен жоғары қосылған құны бар, бәсекелестік
қабілеті бар ... ... ... ... ерекше көңіл бөлінбек.
БСҰ-ына енгеннен кейін өте күрделі бәсекелестік жағдайында жұмыс істеу
үшін ... ... ... ... ... жоюлары тиіс. Енді қалған уақытта өздерінің жұмыстарының
тиімділігін арттыру үшін ... ... бар ... ... ... Мемлекет те, жергілікті билік органы ретінде
біздер де кәсіпорындарға өз өнімдерін өз ... және ... ... ... рыноктарына өткізуге, менеджментті жақсартуға және басқа да
жағдайларда мүмкіндігінше көмектесіп отыратын боламыз.
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... ... арта түседі және барлық ... ... ... талаптар да елеулі түрде күшейеді. Ол БСҰ-ның
ережелері мен принциптерін тек ... ... ғана ... сонымен
бірге жеке кәсіпорындар мен өндірістерде де үйреніп, оны іс жүзінде табысты
түрде ... ... ... ... ... біздің негізгі
міндетіміз осы жұмыстарға дайын отыру болып ... СҮ" ... ... ... сол ... ... "НҰ-Ра Концерні" ЖШС-не берілді. Өндіріс көлемін өсіру, ... ... ... ... ... уақытқа сай және бәсеке
қабілеттілігі жоғары өнімнің ... ... ... яғни ... ... ... ал ол үшін ... инвестиция арқылы
кәсіпорынның даму бағдарламасы өткір мәселеге айналды. 1999ж. ... ... ... 3 құрылғы сатып алынды (куттер, клипсатор, мұзды-
генератор). Бұл ... ... ... ... ... ... ... К-120 ДС Ультра маркалы куттер өте
жақсы құрастыруды, тартылған етке бір ... түр ... ... ... жоғарылатып, сыртқы түрін жақсартуға ... ... ... жоғары деңгейі ақуыздық клеткалар мен ферменттердің ... ... ... ... ... ал бұл ... вакуумдау майдың
қышқылдануын және ақуыздың ыдырауын болдырмайды да, ол ... ... ... ... ... қолмен байлаумен айналысатын 8 жұмыс
орнын босатып, өнімнің сапасы мен тауарлық ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Технологиялық қабыршақты мұзды даялауға арналған мұзды-генератор мұз
өндіру процесінде қауіпті болып саналатын ... ... және ... Квт электр энергиясын пайдаланатын энергосиымды компрессорлы құрылғыдан
айырылуға, оған қоса, өндіріс шығындарын ... ... ... ... ... бұл ... "Шваб шұжықтары" ЖШС болып қайта
тіркеуден өтті.
Тұтынушылармен келісімшартқа негізделген ... ет ... ... ... көп мөлшердегі ет өнімін даярлау, уақытша ... ... және ... мен ... есеп ... ... ... соңғы өнімдерін өндіру-технологияның дамуы мен ... ... жаңа ... ... ... ... Бұл
ассортимент түрін кеңейтуге, сапасын жақсартуға, біртіндеп бағасын
төмендету арқылы ... ... ... берді. 2003ж. 441 тонна шұжық
пен дәмді тағамдар ... ... ал ... өнім ... 105 млн.
теңгені құрады.
Ет өнімдері мен шұжықтарды ... ... ... ... үшін ... және айтарлықтай өзгерістерге ұшыраған жоқ. Сонымен
қоса, технологиялық процесте қолданылатын жаңа ... мен ... ке қосу ... ... ... болып тұрады. Негізгі мақсат болат
сапаны жақсарту табылады. Етті ... мен ... ... ... ... ... ... жаңа үлгілерін құрастырушы
Германия болып ... ... ... ... ... технологияны жетілдіру бағытында аса зор орын ... ... ... К. Б. Сейтханов Германиядағы ет өндеу құрылғылардың
көрмесіне қатысты, Schaller ... ... ... ... Қазақстан атынан сөз сөйлеген. Онымен қоса,
"Новосибирск", ... ... ет ... ... тәжірибесі де
зерттелген. Томскідегі ет комбинатында директормен ... ... ... ... де ... ... 1996 ... бастап технологияға "Атлантис-Пак"
фирмасының (Дон өзеніндегі қаласы) полиамидті және коллагенді ... Бұл ... ... ... уақыты бұрынғы 48 сағатпен
салыстырғанда 10 тәулікке жеткен. Оның негізгі ерекшілігі мынада: ... ... бұл ... ... ашылып, түтінің бүкіл өнім бойына
тарап, соған байланысты керемет ... ие ... жол ... ... ... ... басты шарасы болып өнімді
тарату уақытары бойынша сертификаттау ... ... ... жаңа
республикалық Техникалық шарттардың іске ... ... ... ... сақтау уақытын ресми түрде заңдастырады, отандық шұжық ... ... және ... ... жоғарылатады.
6-кесте. Шикізат пен
негізгі құралдар қажеттілігінің тізімі
|Шикізаттың атауы |Өлш. ... ... ... |
| ... | | | |
| | | ... ... | |
| | | | ... | ... сиыр еті |кг |400000 |190 | ... |
|Сойылған сиыр еті|кг |300020 |310 | ... ... ... |кг |300025 |240 | ... ... | | | | ... қожалықтары|
|Данпро |кг |14868 |396,46 | |“Euro Azia” ЖК |
| | | | | ... ... |кг |8060 |849,6 | |“Euro Azia” ЖК ... 7270/11 | | | | ... ... 3030/15 |кг |1152 |1115 | |“Euro Azia” ЖК |
| | | | | ... ... |кг |1776 |76 | ... ... ... |кг |95232 |3,95 | ... ... ... әр түрлі |кг |1729 |297 | ... ... ... |кг |1519 |138 | ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |кг |640,6 |34,12 |$ 105 ... |
| | | | | ... на Дону |
| | | | | |қ-сы ... ... |кг |4500 |298,94 |РР 26 ... ... |кг |160 |1064,38 |РР 143 ... АҚ|
Бұл жобаның есептемелеріне өндіріс көлемі мен сату ... ... ... ... бар ... ... бір
ауысымда (смена) 5 тонна өнім шығаруға, ал тәжірибеленген жүйе оны өткізуге
мүмкіндік береді. Жаңа ... бір ... ... ... 7
тоннаға дейін жеткізіп, сатудан түсетін табысты айтарлықтай көтермелеуге
әсер ететін өнімнің жаңа ... ... ... ... Тек ... ғана 4 ... ... өсімді береді. Өнімді таратудың бағалары
қазіргі бағаның төмендетілуіне ... ол да ... ... ... ... ... 5%-ы-сауда шегерімі (скидка) болып
табылады, яғни бұл да ... ... ... өсуі ... ... ... ... бірі болып отыр.
3.2 Кәсіпорынның бәсекелік жағдайында жұмыс ... ... ... ... ірі ауыл шаруашылық өнімдерінің өндірушісі және
оларды экспорттаушы болып табылады. Қазір ... ... ... ... ... және басқа сала өнімдерінің өткізу нарықтарын
кеңейту үшін ... мүше ... Бұл үшін ... ... ... ... ... және бәсеке қабілетінің өте жоғары болуы шарт.
Сондықтан, біз өндірістерге әлемдегі соңғы жетістіктерді, жаңа ... ... жаңа ... ... ... Бұл үшін ең ... қаржы көздері қажет, қазіргі кезде негізгі қаржы
көздері ... және ... ... ... ... ... басым бағыттары болып: өнеркәсіптік, өңдеуші және
ауыл шаруашылығы табылады.
Өнімнің бәсеке қабілеті өнімді бәсекелес ... ... ... қатар тұтынушы талғамын салыстырып талдауға және индекстік әдіспен
бағаланады. Егер өнімнің физикалық қасиеті ... ... ... ... Бұл әдіс ... ... қамтамасыз ету мақсатында
тұтынушының тауарды таңдап алған кезде әр бір ... ... ... тек қана өнім ... өсуін немесе төмендеуін
бақылауға болады. Өнімнің бәсекелік қабілет көрсеткішін есептеуде ... мен ... ... ... топтық және интегралдық индекстерді
қолданады. Көп жағдайда қолданылатын бұл индекстердің ерекшелігі, ... ... ... ... ... әр бір ... үлгілі
өнім көрсеткіштерімен салыстыруында. Бұл келесі формуламен есептелінеді:
К= Р/С* max. ... Р – ... ... ... К - ... ... С - ... алуға және пайдалануға кеткен шығындар;
Экономикалық параметрлер бойынша ... ... ... ... есептеледі: Тэп =3/3э Мұндағы: 3/3 э – ... ... және ... ... тұтынушының барлық шығындары.
Кәсіпорынды көтеру жолдары:
- өнімнің сапасын арттыру шаралары немесе кәсіпорынның сапа ... ... ... ... ... ... баға ... өнімнің тартымдылығын арттыру немесе ... ... ... өнімнің бәсекелік қабілетін қамтамасыз ету немесе ... ... және ... ... өнімдерінің бәсекелік қабілетін
анықтау үшін ... ... ... ТҚДқ Бб ... * ... Бқ ... ... ... тауардың бәсекелік қабілет
көрсеткіші;
ТҚДқ және ТҚДқ ... ... және ... ... ... ... бағалау;
Бб және Бқ – қарастырылып отырған және бәсекелес тауардың
бағасы;
СҰДқ және СҰДб – ... ... ... ұйымдастырлу деңгейін балмен бағалау.
Әрбір бағаланып отырған бұйымға эксперттермен 0-ден 10-ға ... ... Егер ТҚД 10-ға тең ... онда ... ... ... деңгейі бұл қасиеттерге тұтынушымен қойылған ... ... ... ... ... ... ... орташаланған геометриялық
шамалар ретінде анықталады.
БҚД= q1 m1* q2 m2 *...* qn ... q2, …, qn – ... ... ... қасиеттерінің баллдық бағасы;
m1 m2,…, mn – тұтыну ... ... ... ... ... ... сатып алушы тек оның бағасы мен
тұтыну қасиеттеріне ғана қызықпайды. Ол үшін ... ... ... ұйымдастырылу деңгейі де атқарады. Ол негізінен сатуды
ұйымдастыру орны мен ... ... = b1 n1* b2 n2 *... *bp ... ...... сатылуын ұйымдастыру деңгейін сипаттайтын әр түрлі
көрсеткіштердің баллдық бағасы;
n1 n2….np - ... ... ... ... ... ... ... алушы А тауарын және басқа бәсекелестердің тауарларының бәсекелік
қабілет ... ... және ... ... ... салыстырады,
және осы салыстыру негізінде бір тауарды қалайды.
1.1-ші формуладан ... ... ... ... ... шығады.
Бұл бағыттарды үш топқа бөлуге болады:
техникалық, ... және ... ... ең ... өнімді дайындау технологиясын, дәмін,
иісін, сіңімділігін және т.б.-ны жетілдірумен байланысты.
Экономикалық бағыт бағалық саясатпен ... ... ... ... төмендеуіне әкелетін бағалық бәсеке жайлы болады.
Фирмалар кейде нарықта қалу үшін ғана ... ... ... ... де ... ұшырайды. Бұл одан да көп шығын болдырмай және уақыт
жеңуге жол беретін ... ... ... ұту ... ... ... жаңа
технология енгізуге және шығындарды қысқартуға жорл береді.
Нақты өнімнің бәсекелік қабілет деңгейін арттыру үшін өндіруші:
- сату ... ... ... ... және ... ... ... тауардың сатылуын ұйымдастыру деңгейін жақсартады.
Бағаны белгілі деңгейге дейін ... ... ... байланысты
үрдістердің байланысы келесідей: бағаны төмендету- сату көлемін ұлғайту -
өнімді көп мөлшерде шығару -өнімнің өзіндік құнын ... ... ... және озық ... ... арқылы төмендету – пайданы
көбейту.
Нарықта меңгеру мен нығаю ... ... ... ... қызметті ұйымдастыру деңгейіне тәуелді, ... ... ... бағдарламасының қалыптасуына баға белгілеу
саласындағы оның стратегиясына, дайын өнім ... ... ... ... мен ... ... басқару шішімінің сапасына
әсер етеді.
Кәсіпорындағы ... ... ... ... ... ... шет ... дамыған және жабылып қалған компаниялардың
тәжірибесі дәлелдейді. Көптеген фирмалар өздерінің маркетингтік ... ... ... ... Олар ... ... шектеліп қалады. «Шынайы маркетигті» қолданатын кәсіпорындар
өндіре алатын өнімді емес, тұтынушыларға қажетті ... ... ... ... ерекшеленеді. Өндірісті ... ... және ... ... ... ... ... мен
бәсеке қабілеттілігін арттыруына жағдай жасайды.
Осылайша, маркетигтік жұмыс сапасын өнімнің бәсеке қабілеттілігі ... ... ... ... деп ... болады, маркетингтік
қызметті ұйымдастыруда ең маңызды сәті болып жете білмеу табылады. Онымен
біздің республикамызда ... ... ... ... ... ... қатар, біздің кәсіпорындарды тұтынушымен басқаратын,
оған қызмет көрсететін кәсіпорындарға айналдыру үшін бір жылдық емес ... Одан ... әр ... ... ... мүмкіндігіне
тәуелді шығаратын өнім түріне маркетингтің қазіргі концепциялық талдауы
кәсіпорынның ... ... ... ... келесі бағыттарды
ерекшелуге болды:
• кәсіпорынның қызметіне әсер етуші, ... және ... ... ... нарықты кешенді зерртеу;
• тұтынушылардың потенциалды сұранысы мен ... ... ... ... ... мүмкіндігі ретінде жарнамалық қызметті
ұйымдастыру, жарнама құраушысы түрінде азық-түлік өнімдері ... мен ... ... ... ... ... өнімдерін өткізудің оптималды әдістері мен нысандарын
таңдау;
• өнім ассортимнтін басқару, өндірісті үйлестіру мен жоспарлау;
• баға ... ... оның ... ... және ... ... нарықтық жаңалық тауар өндіру, мысалы, ұлттық тағам өнімдері;
• материалды-техникалық қамтудың ... ... ... "дәл ... ... ... ... арқылы;
• кәсіпорындағы старатегиялық және жедел жоспарлауды ұйымдастыру;
• маркетинг бақылауын ұйымдастыру.
Кәсіпорындардың өндірістік-өткізу мүмкіндіктерінің ... ... ... маңызды түрі болып табылады, оның бөлек ... ... ... ... ... ... жоқ, ... өндірістің қызмет
өнім сапасына тәуелсіз мемлекетпен кепілдендірілгендіктен, өнімді өткізуді
ескермеді. Нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... оларды кәсіпорындардың нақты
мүмкіндіктерімен ... және ... ... ... ... кәсіпорын стратегиясын жасап шығару қажет.
Жоғарыда жүргізілген ... ... ... нарықтық
даму болжамын, кәсіпорынның нарықтағы мінез-құлық стратегиясы мен
ұстанымын, оның ... ... ... және ... ... ... ... қызметінің ұзақ мерзімді,
қысқа мерзімді және орта мерзімді жоспарын жасаудың негізі болып табылады.
Осылайша, ... ... ... кәсіпорындардың жаңаша жұмыс істеу
қажеттілігін, экономикалық мінез-құлықтың жаңа түрін игеруді, өндіру-өткізу
қызметін ... ... ... және ... ... ... ... арқылы жүргізуді талап етеді, бәсекелесті күрестегі
табыс маркетинг концепциясын қолдануды қамтамасыз етуі ... ол ... ... оң ... ... Енгізуге қатысты, отандық тамақ
кәсіпорындарындағы маркетинг, бүгінгі күні инвестицияға ие, ... ... ... болып отыр.
Өнімдердің бәсеке қабілеттілігі оны шығарушы кәсіпорындарға да,
мемлекетке де тиімді, осы ... оған қол ... ... мемлекет деңгейінде де, кәсіпорын деңгейінде де құрылуы керек.
Мемлекет деңгейіндегі мұндай ... ... ... ... қаржы-несие және салық саясатында тәуелді. Қаржы-несие
тетіктерін пайдалану, ... ... ... ... ... ... мүмкін:
• азық-түлік өнімдерін өндіруді дамытуға несие ұсынысы;
• несиенің жаңа нысандарының дамуы.
Жаңашыл кезеңде үлкен ... ... ... арасындағы бәсекенің
дамуына жәрдемдесетін азық-түлік ... ... ... ... ... ... және несие тетіктері ие. Жаңаларын
құру және әрекет етуші шағын кәсіпорындарды дамыту бойынша ... ... ... ... ... шаруашылық етуші субъектілерін
тіркеуден, осы үшін ... ... ... деңгейлі банктерден
несиеден республикалық және аймақтық мақсаттық ... құру ... ... одан әрі ... еліміздің
әлеуметтік-экономикалық, саяси өркендеуінің басты басымдылығы болып қалуда,
ал экономикалық ... ... ... ... жету - ... болып
отырғаны белгілі. Осы орайда, мемлекеттің тарапынан экономиканы максималды
либерализациялау және ... құру ... ... ... түрде жүзеге асыру көзделген. Қазақстан Республикасы президенті
Н.Ә.Назарбаевтың "Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, ... ... ... ... ... халық үшін" атты Қазақстан ... ... ... ... төмендегідей жолдары ерекше атап
өтіледі:
• Экономиканы әрі ... ... және ... ... жалғастыру
және бюрократиясыздандыру арқылы дамыту;
• Қазақстан экономикасының айқындылығын күшейту;
• Индустриялы – иновациялық даму стратегиясын жүзеге асыру;
• Ауылды дамыту бағдарламаларын жүзеге ... ... ... ... қабілетін бағалау нәтижелері мен өнім жайлы сараптама
қортынды шығару және нарықтық мәселелерді шешу ... ... ... оңтайлы түрде арттыру жолдарын таңдау қажеттігі туындайды.
Өнімнің бәсекелік ... ... ... ... ... ... қолданылатын шикізат пен материалдардың құрамы мен құрылымын өзгерту,
• өнімді жобалау тәртібін өзгерту,
• өнімді дайындау ... ... ... ... сақтау әдістерін
және тасымалдау жүйесін өзгерту,
• қажетті жағдайда ... ... ... ... ... әзірлеуге, өндіруге және өткізуге қажет инвестиция тарту және
оның ұтымдылығын анықтау,
• жабдықтаушыларды ынталандыру жүйесін өзгерту,
• импорт құрылымын және ... өнім ... ... ... ... және ... ... қазіргі уақыттағы және келешектегі мақсаттары-тұрғындар
үшін жоғары сапалы ... ... ... дамытып отыру және Қазақстан
нарығын отандық ... ... Шваб ... ЖШС ... ... ... өнімнің мамандануын тереңдете отырып меңгерілген
нарықты кеңейтуді таңдап ... ... ... ... ... қазіргі кездегі орташа айлық 50 тоннадан 2007 жылға қарай ... ... ... ... Бұл жоба ... ... ... өндірілетін өнім сапасын өсіруге, еңбек өнімділігі мен ... ... ... жол ... ... жетілген, өнімділігі жоғары
құрылғыларды сатып алу арқылы шешіледі.
Елбасы кезекті Жолдауында ... таяу ... ... ең ... елінің қатарына міндетті түрде енуін мақсат етіп қойды. Әрине, мұндай
талап қою әбден негізді. ... ... ... ... ... ... ... өсуі жағынан рейтинг бойынша
ТМД мемлекеттерін соңына қалдырып, көш бастап 61-ші орында тұр.
Кейінгі ... ... ірі ... ... фирмаларға
басқаруға беру үрдісі күшейіп кетті..... Мұны үкіметіміз де қолдап отыр.
Үкіметтің уәжі – ... ... ... ... ... еш ... Сонда қалай, талай жыл жұмыс істеп, өнім беріп келе ... ... бір ... ... ... ... ... болғаны ма? Үкімет
бұрын қайда қараған? Ендігі босаған жұмысшылар ... ... не ... ... ... ... 3 жылға, 5
жылға бердік делік. Олар өндіріс ... ... ... ... ... жұмысшыларымыз бен мамандарымызды ? Міне, бұл төңіректе сан қилы
сауалдар туатыны даусыз. Онсыз да ... ... ... ... демеушілікпен (әлде кенеушілікпен бе?) құлдырап кетуі кәдік қой.
Мәселені, ... ... мен ... ... мен ... жақтарын
безбендеп, саралаған жөн. Басқаруға беру дегеніміз жекешелендіру алдындағы
дайындық, ... ... Ол – ... яғни ... одан әрі ... оны ... сауықтырудың бір түрі. Бұл
арқылы кәсіпорынның шынайы нарықтық бағасын анықтауға болады екен.
Алайда, талдама жасай келе көзіміз ... ... күні ... ... ... қайта бағалау мәселелерін кешігіп ... ... бір ... ... ... ... жоқтығы,
былайша айтқанда, тозған негізгі қорларды еш ... ... ... ақша ... ... жүр. ... ... ІЖӨ-дегі көлеңкелі экономиканың үлесі шамамен 25-30 прцент. Заңсыз
табыс кесірінен ... ... ... ... ... ... барып,
көлеңкелі экономикадан мемлекет зардап шегеді. Жолдауда Елбасы осы мәселені
де реттеуді міндеттеді.
Ауыл шаруашылығында шаруашылық ... ... ... ... ... кезде, олардың өндірістік қатынастар
жүйесі мен өндіргіш күштердің өзара байланысын қамтамасыз ететіндігіне ... ... ... ... ... жүйесі арқылы ғана
экономикалық ... ... іске ... Өндірістік қатынастардағы қарапайым
байланыстардың сызықтық емес тәуелділікке айналу прцесін негізге ... ... ... даму ... қарастырып өткен жөн.
Қазіргі қоғамның нарықтық жүйемен даму кезінде меншікке байланысты
қатынастар ең бір ... ... ... ... бірі болып
табылады. Нақ осы ... ... ... мен оның ... ... ... мен ... етуінде басты орын алып отыр. ... ... ... мен мәні бойынша экономиканың даму қарқынын не
жеделдетеді, не ... ... ... ... қатынастардың тұрақтылығын,
конъюнктуралық ауытқуларға төзімділігін қамтамасыз ететін ... бірі ... ... ... ... ... ... қызмет
етуі арқылы ғана жетуге болады. Дегенменен, тек меншік пен шаруашылық
жүргізудің нысанының монополиясы ... ... ... ... ... ... Қаншама тиімді болмасын, жеке бір меншік нысанын бөліп
алып, оны дамытуға бар ... салу ... ... гөрі ... ... ... кәсіпкерлік қызмет түрлерінің біртұтас ... ... ... ... маңыздырақ.
Ұжымдық түрдегі кәсіпкерлік қызмет экономикалық жағынан өндірістің
тұрақты дамуын қамтамасыз етеді. Мұнда, ... саны ... ... еңбекті алмастыру мүмкіндігін алады.
Көп салалы экономика жағдайында жергілікті агроөнеркәсіп кешенін
дамытудағы ...... ... басқару аспектілері
толық жетілмен болды.
Ауылдық жерлердегі барлық ұйымдастырушылық-құқықтық ... ... әсер ... ... ... сала аралық қатынастарды
мемлекеттік реттеу тетігінің қалыптасу ... ауыл ... мен ... қор өндіруші салалар арасындағы өнім
айырбасының баламалығы, ... ... ... кәсіпкерлікті
ынталандыру болып табылады.
Қазіргі жағдайда, ішкі ортаның тез ... ... ... ... ... ... ... қабылдау, басқару шаралар мен
қалыптасып қалған ... ... ... ... ... ал бұл ... өз кезегіндегі күрделі негативті нәтижелерге
алып ... ... ... басқарудың концептуалды негізі болып
"келешектен осы шаққа" принципі бойынша шешім қабылдау идеясы қызмет ... ... ... ретінде жүйелі талдау саналады. Бұл жерде
эвристикалық әдістер қолданылады, бұл ... ... ... ... жетілдіру, эксперттік бағалауларды қолдану, сонымен
бірге стохастикалық ... және ... ... ... және ... ақпараттық жүйелерді де пайдалану.
Жүргізілген реформалар барысындағы жағымсыз аспектілердің бірі ретінде
ауыл шаруашылық өндірушілері сатып ... ...... және өткізілетін ауыл шаруашылық өнімдеріне баға диспоритеті
болып табылады.
Агроөнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру көлеміне және ауыл шаруашылық дайын ... және ... ... да ... кезде өткір проблемалардың бірі болып ауыл шаруашылық
өнімдерін өндірушілер ынта–жігерін интеграциялау саналады. Қатынастар ... және ... ... ... принципі
негізінде құралады.
Сондықтан да нарықтық жағдайда ... ... ... ... ... ... аграрлық өндірісті бағдарламалау, өндірісті қоса
алғанда, ауыл шаруашылық өнімін қайта ... және ... ... ... ... ... ... ретінде негізгі өндіріс құралы
болып жер, ... ... және ... ... ... ... жер өңдеудің
ғылыми – негізделген жүйесі есебінде іске асырылуы тиіс.
Кері жағдайда топырақтың құнарлығы төмендеп, оның ... ... ... ... ... ... және ... қорларды негісіз
жұмсау болып табылады.
Жоспарлау ауыл шаруашылығында белгілі бір принциптер негізінде жүзеге
асырылады. Олар кез – ... ...... ... ... ал басқалары бұл қатынастардың қайта қалыптасуы болып
табылатындықтан ... ... ... ... өз ... ... мемлекеттік реттеу әдісі ретінде, нарықтық экономикасы
дамыған елдерде кеңінен қолданылады.
Мақсатқа бағытталған жоспарлауға жататын ... ... ... ... оның ... ... ... мен жеке меншік
формаларының өзара қарым – қатынасы;
АӨК –гі экономикалық қатынастардың қайта қалыптасуы, АӨК ... ... ... ... да ... ... –қатынасы, АӨК және мемлекет
арасындағы қарым –қатынастар. Басқаша айтқанда әңгіме ... ... ... ... отыр, ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп арасындағы
өзара алмасу эквиваленттілігі және т.с.с.
Жоспарлаудағы басты мәселені салалық ... ... тура ... ... ... ... байланысты, жеке өнім түрлерін
(астық, сүт, киім, ... ... ... ... ... ... нарықты қорғау, экспортты немесе импортты ынталандыру ... ... ... ... Ауыл ... өндірісінде, мысалға,
жоспарлауға өзіндік тәсіл керек, бұл оның өндірісі балансына негізделген,
қолдану (тұтыну), өсудің ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттерге адекватты шаралар
жүйесін анықтау.
"Шваб шұжық" өндірісіндегі және оны ... ... ... ... және ішкі ... өткізілуін қажет етеді. Мұндай бағалау
ауыл шаруашылық өнімдерін ... және ... ... ... ... ... экономикалық шаралардың дамытылуына қажет
етіледі. Нарықтық қатынастар жоспарлаудың ... мен ... ... оның ... ... принциптеріне әсер етеді.
Шұжық өндірудегі жоспарлауда төрт кезекті этапты ... ... ... ... негізділігі; өнімді және шикізатты
өндірушілердің мақсаттары мен міндеттерін ... ... ... жүзеге
асыру; нарықтағы тұтынушылардың төлем қабілетті сұранысын қанағаттандыратын
өнімді және шикізатты өндіру есебінен табысты ... ... ... ... ... ... мен дамуы,
шаруашылық жүргізудің нарықтық ... ... ... ... ... ... болуының маңызы зор екені белгілі.
Сондықтан ауылшаруашылық өнімдерін өндіру, оны өңдеп ... ... өнім алу ... ... ... негізгі мақсаты
болып отыр.
2. Ауылшаруашылық шикізатын өңдеп, одан әр түрлі өнімдер алу мақсатында
жұмыс істейтін ... бірі – ... ... ... ... ... ... шұжық" ЖШС-і, ол 1994 жылы құрылған. Кәсіпорын
мал етін өңдеп, одан әр ... ... өнім алу ... Германияның
қондырғылар мен технологияларды пайдаланады. Сонымен қатар Ресейдің,
Новосибирск, Омск ... ... ... ... ... ... отыр.
3. Соңғы жылдары жаңа технологияларды пайдалану негізінде бір аусымда 5
тоннаға дейін әр түрлі дайын өнім ... оның ... тек ... 4 тоннаға жуық шығарады. Жақын арады кәсіпорынның қуатын 7 тоннаға
дейін жеткізу көзделген.
4. ... ... ... ... ... өнім өткізуден түскен табысы 2004 жылы 35640 мың
теңге болған, яғни 133% өскен, ал жалпы ... ... 12235 және ... ... ... 155% өскен. Соның нәтижесіне өндіріс рентабельдігі ... ... Өнім ... оның ... ... ... ... екені белгілі. Сондықтан сапалы өнім өндіру үшін кәсіпорында дайын
өнімнің шығарылуын 30% ... ... ... ... физиологиялық,
технологиялық қасиеттер беретін Шаллер ... ... ... ... ... ... сапалы орамаларды шығаратын
Атлантис-Пак фирмасының өнімі де қолданыс тапты.
Соның нәтижесінде қайнатылып сүрленген ... ... ... ... ... дәмді ет өнімдерінің 15 түрін шығаруды жолға қойды.
Өндірілген өнімді Семей, Өскемен, Қарағанды, Алматы т.б ірі ... ... де ... ... ... шұжық" ЖШС негізгі бәсекелестері Риддер қаласының ет комбинаты
( Шем-Азат АҚ) Повладарлық Рубикон ЖШС, ... ... и К ЖШС ... ... ... ... салыстырғанда ұтымды жағы
өнімнің өзіндік құны өзгелерден - 10% төмен және сақталу мерзімі 72 сағат.
7. Кәсіпорын ... өнім ... ... ... ... ... ... Осы бағдарлама мен сәйкес шұжық өндірісінің көлемін
қәзіргі кездегі 50 ... ... ... мөлшерден 2007 жылы 75 тонннаға
жеткізу көзделіп отыр. Бұл жоба бойынша өнім ... ... ... ... ... бағыт ретінде танылып отыр және сапа менеджмент
өндіруге аса зор көңіл бөлуде.
8. Кәсіпорынның жұмысын жақсарту және бәсекеге қабілетті өнім ... ішкі және ... ... отырып маркетингтік жүйені одан әрі
жақсарту қажет. Ол үшін кәсіпорынның ішкі ... ... ... ... ... өнім ассортиментін одан әрі кеңейту
қажет.
9. ... ... ... ... ... өңдейтін
кәсіпорындарды қолдау жүйесін одан әрі жақсарту және жаңа технологиялық
қондырғыларды ендірген жағдайда ... ... беру ... ... ... әдебиеттер
1 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан -2030 Қазақстан халқына жолдауы
2 Егемен Қазақстан 2000 ж. 29-желтоқсан
3 Аграрлық нарық ... 2003ж. № ... ... Бюллетені 2004ж. №2
5 Астана ақшамы 2001ж 4-желтоқсан
6 КазЭУ хабаршысы 2004ж ... ... 1996ж ... Жас алаш 2004ж ... ... Қазақстан 2005ж 19-мамыр
10 Қаржы-қаражат 2003ж №3
11 Савицкая Г.В. "Анализ ... ... ... Куатова Д.Я. "Экономика предприятия"
13 Агро Инфром 2005ж №6
14 Заман Қазақстан 1998ж 7-тамыз
15 Ана тілі 2006ж 9-наурыз
16 Экономика ... 2005ж ... ... ... 2004 3-қараша
18 Заң 2002 №7
-----------------------
Міндеті
Бәсекелік қабілет
Баға
Сапа
Бәсекелік қабілетті арттыру жүйесі
Бәсекелік ... ... ... ... ұсыныстар беру және оларды шешу
жолдарын анықтау
ФАКТОРЛАР
Қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... бар сұраныс икемділігінің деңгейі, динамикасы
Кәсіпорынның салалық игіліктері
Жалпы тұрақтылық, экономикалық цикл фазасы
СЫРТҚЫ
өндірілетін өнім (жұмыс және қызмет) құрылымы оның ... ... ... ... ... ... ... бәсеке
Мүліктің жағдайы:
мөлшері, құрамы, құрылымы
Қарызгерлердің банкротқа ұшырауы, өтелмеу
Инфляция, баға деңгейінің, валюта курсының өзгеруі
Табыспен салыстырғандағы шығындардың көлемі, құрылымы, динамикасы
Мемлекеттің салықтық, қаржылық-несиелік, кедендік, ... ... ... ... ... ... өз ... айналым құралдары
Қоғамда басты орын алатын техника мен технология
Кәсіпорынды басқарудың тиімділігі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдаудың мақсаты31 бет
Агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру71 бет
Баспа ісіндегі бәсекеге қабілеттілікті арттыру жолдары43 бет
Бәсеке қабілеттілікті арттыруда сервистік қызметтің мәні38 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру64 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру жайлы67 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру жайлы мәлімет72 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру туралы26 бет
Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттыру36 бет
Мұнай-газ саласының бәсеке қабілеттілік жағдайын арттыру жолдары, мәселелері және дамыту болашағы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь