Төлем жүйесінің мәні, ақша аудару мен төлемдерді жүзеге асыру механизмдері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. Төлем жүйесінің мәні, ақша аудару мен төлемдерді жүзеге
асыру механизмдері
1.1 Төлем жүйесінің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Ақша аудару мен төлемдерді жүзеге асырудың негізгі
механизмдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Төлем жүйелерін құрудың (құрылысының) халықаралық
стандарттары (негізгі принциптері) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.4 Төлем жүйелерінің қызмет етуінің шетелдік тәжірибесі
(Австрия, Нидерланды) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

2. Қазақстан Республикасының төлем жүйелерінің дамытудың сараптамасы
2.1 Қазақстандағы төлем жүйесінің дамуының қысқаша тарихи
жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Қазақстан Республикасының төлем жүйесінің қазіргі жағдайы ...
2.3 Қазақстан Республикасының төлем жүйесінде мониторинг
жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4 Қазақстан Республикасының төлем жүйесін дамыту анализі
(сараптамасы) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3. Қазақстан Республикасының төлем жүйесінің даму болашағы
3.1 Ұлттық банкаралық жүйесінің төлем карточкаларының
құрылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2 Евразиялық Экономикалық Қауымдастық елдерінің ортақ төлем
жүйесін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
КІРІСПЕ
Күн сайын көптеген субъектілердің сондай-ақ жеке тұлғалар мен материалдық өндіріс саласындағы кәсіпорындардың жетекшілігімен нарықтық экономикада біршама операциялар жүзеге асады. Әрбір сатылатын зат пен көрсетілген қызметке, қаржылық құралдарға және т.б. төлем төленуі тиіс.
Қазақстан Республикасының эканомикасының қарқынды дамуының нәтижесінде, шетелдік инвеститцияның көлемінің артуының, ақша айналымының ұлғаюының және эканомика агенттерінің кәсіби белсенділігінің жоғарылауының нәтижесінде ақша айналымын тиімді ұйымдастыру сөйтіп төлем жүйесінің қызмет етуінің жаңа денгейге көтерілу қажеттігі диплом жұмысымның өзектілігін айқындайды.
Осы диплом жұмысын жазу барысында алға қойылған мақсатым - Қазақстан Республикасының қазіргі кезеңдегі төлем жүйесінің негізгі құрылымдарын талап - сараптау; төлем жүйесі ұғымының маңызы мен мәнін ашу және еліміздегі болашақта жүзеге асырылатын төлем жүйесінің дамуының жоспарларын анықтау.
Осы үдеуден шығу үшін мынадай мақсаттар қойылады:
 Қазақстан Республикасындағы төлем жүйесінің қалыптасуы мен дамуын зерттеу;
 Қазақстан Республикасындағы төлем жүйесінің құқықтық аспектілерін анықтау;
 төлем жүйесін ұйымдастырудағы орталық банктер қызметіне баға беру;
 төлем жүйесін тәуекелдікпен басқару әдісін қалыптастыру;
 Қазақстан Республикасында төлемнің пайда болу механизмдерінің мәнін.
 төлем жүйесі өзіне материалдық және қаржылық активтерді иеленетін экономикалық субъектілерді қабылдай отырып, өз кезегінде міндетті есеп механизмдердің жиынтығын ұсына алады.
Әдетте мұндай міндеттемелер ақша аударылымы есебінен, не қолма-қол қаржы түрінде немесе коммерциялық банктер иелігіндегі депозиттер негізінде жойылады.
Қолма-қол ақшалар еліміздегі әрбір орталық банктер шығаратын бакнноттар мен (заңды төлем құралы) тиындардан тұрады. Депозиттік ақшалар ұғымы әдетте коммерциялық банктердің клиенттері үшін сақталатын (әдетте тек қана ағымдағы), сондай- ақ, орталық банктердегі өзге банктердің сақтаулы ақшалары мен банкаралық есептемелер үшін пайдаланылатын заңды қалдықтармен түсіндіріледі.
Сонымен қатар, экономикалық көзқараспен қарайтын болсақ, егер де әрбір шаруашылық белсенділіктегі тұлға үй көлеміндегі төлем қарыздарына мүмкіндігінше төлей алатын болса, онда бұл тиімсіз деп табылады.
Осы себепке байланысты материалдық өндіріс саласындағы экономикалық агенттер әдетте түсімдер арасындағы шығындар мен уақытша өзгерістер кезінде ақшамен төленетін тұтынысты өтеу үшін несие беретін банктер сияқты несиелік мекемелері ұсынатын төлем қызметін пайдаланады. Банктер өз кезегінде талап еткен функцияларды орындау үшін, олар банкаралық нарық қызметін, ал жекелеген жағдайларда уақытша өзгерістер кезіндегі төлем мен ақша түсірілімдерін есептік операцияларды, олардың өтем ақысын жабу үшін орталық банктердің қысқа мерзімге берілетін қаржысын пайдаланады.
Төлем жүйесінің өзі және оның құралдары шаруашылық субъектілердің маңызды бөлігі болып табылуы керек, ал бұл дегеніміз өз кезегінде төлем жүйесіне деген маңызды принциптік сенімді білдіреді. Төлем жүйесіндегі иеленуші белгілерінің осы немесе өзге де жағымдылығы жүйеге қатысушылар белсенділігінің қаржылық және техникалық аспектілеріне қатысты қандай да бір деңгейдегі сенімі болып табылады.
Өзге де маңызды сәттерге жүйенің табиғатына және оның жұмысына деген келісімпаздық жағынан алғанда пайдаланушының тұтынысын көрсетеді. Төлем жүйесі экономикалық нарыққа қатысатындарға жұмыс тәжірибесімен қоса тәуекелділік факторының құрылысын қамтып көрсете алуы керек.
Нарықтық экономика адамдар, кәсіпорындар мен мемлекеттік мекемелер арасыедағы әртүрлі операциялармен соған сәйкес олардың келісімдерінің күрделі байланысымен сипатталады. Сенімділік пен өз уақытында төлемді өтеу және оны есепке алу “уақыттық бағаға” тән сипаттарға ие бола алатын ақша құндылығымен үлкен маңызға ие бола алады, оған қоса, мақсатсыз немесе күтпеген жерде төлемді анықталмаған деңгейге дейін көтеріліп кетуі соған қатысты кідірістің негізінде төлем өтеле ме жоқ па осы жүйеге қатысушыларды ұстап тұра ала ма, олардың жалпы тәуекелділігін арттыра алуымен байланысты.
Соңғы жылдары төлем жүйесіндегі белсенділікті жобалау, басқару мен бақылауға қатысты мәселелері Еуропа мен Солтүстік Американың, сондай- ақ экономикасы қарқында дамыған елдерінде қызу саяси пікір таласқа айналды. Ерте жоспарлы орталықтандыруды жаңартуға қатысты мәселеге, сонымен бірге социалистік нарықтық экономикадағы Орталық және Шығыс Еуропамен бұрынғы Кеңестер Одағы елдері де көңіл бөлуде. Нарықтық реформаны жүргізу тәжірибесі көрсеткендей, жекелеген тұлғалар мен фирмалардың қаржысын қауіпсіз және тиімді аударуға деген олардың тұтынысын қанағаттандыратын қолма-қол төлем жүйесі нарықтық экономика даңғылына сәтті өтуге қажетті инфрақұрылыстың маңызды бөлшегі болып табылады.
Мен таңдап алған диплом жұмысым нарықтық экономикаға өту кезегіндегі қазіргі заманғы нарықтық экономикадағы төлем жүйесі көкейкесті болып табылады. Тек халық сенімін пайдаланып тиімсіз жұмыстейтін қаржы жүйесі өзінің сенімділігімен тұрақтылығы арқасында экономиканың шынайы секторында қалыпты қызмет атқара алмауы мүмкін. Тиімсіз әрбір қарапайым қаржылық операцияларды іске асыруға төлем жүйесі еш сенімділік танытпаса, онда ол ешкім сенбейтін күрделі іске айналады, осыған орай қолма-қол әрбір сенімді, тиімді, еш шығынсыз және қауіпсіз төлем жүйесімен оны іске асыратын қаржы ұғымы мемлекетпен жеке тұлғалар өнемі назар аударатын сала болып табылады.
Диплом жұмысын жазу барысында теориялық-әдістемелік база ретінде отандық және шетелдік жетекші экономистердің, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінің жиынтығы мен Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің төлем жүйеісі саласындағы, нормативтік - хұқықтық актілері, төлем жүйесіне қатысты семинарлар мен жыл сайын Венада (Австрия) Халықаралық Валюта Қорының ұйымдастыруымен өтетін конференцияның материалдары пайдаланылды.
Жұмыстың методикалық негіздері: Қазақстан Республикасының заңнамалық және нормативтік актілері (заңдар, Қазақстан Республикасының Жарлығы және Қазақстанреспубликасы Министірлер кабинетінің ережелері), сондай-ақ «Қазақстанның Бағалы қағаздар Нарығы», «Қазақстан Банкілер», «Экономикалық шолу», «2000-2006 жылдардағы Альпари» журналдарының жарияланымдары.
Жұмыстың құрылымы алға қойылған міндеттерге сәйкес жасалған.Жұмыс кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және пайданылған әдебиеттер тізімінен құрылған.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Президенттің жарлығы, заңдық күші бар «Қазақстан Республикасының Халық Банкі туралы» Заңы от 30.03.1995г.
2. Президенттің жарлығы, заңдық күші бар «Қазақстан Республикасының Банктер жүйесінің құрылымы» от 31.08.1995г.
3. Қазақстан Республикасының Заңы «Қазақстан Республикасының векселдерінің ұсынысы» от 28.04.1997г.
4. Қазақстан Республикасының «Төлемдер мен ақша аударымдары туралы» Заңы от 29.06.1998г.
5. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Негізгі бөлімі) от 1.07.1999г.
6. Правила проведения расчетов Казахстанским центром межбанковских расчетов в системе крупных платежей, утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 29 августа 1996г., N200.
7. Правила переводов денег в межбанковской системе переводов денег, утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 21 ноября 1998г, N242.
8. Правила применения чеков на территории Республики Казахстан, утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 5 декабря 1998 года, N266.
9. Правила проведения операций в клиринговой системе Республиканского государственного предприятия на праве хозяйственного ведения «Казахстанский центр межбанковских расчетов», утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 3 июля 1999г, N157.
10. Правила переучета векселей Национальным Банком Республики Казахстан, утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 15 ноября 1999 года, N395.
11. Правила учета векселей банками второго уровня Республики Казахстан, утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 15 ноября 1999 года, N396.
12. Правила проведения банками второго уровня операций с переводными и простыми векселями, утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 15 ноября 1999г, N397.
13. Правила обмена электронными документами при осуществлении платежей и переводов денег в Республике Казахстан, утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 21 апреля 2000г, N146.
14. Правила использования платежных документов и осуществления безналичных платежей и переводов денег на территории Республики Казахстан, утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 25 апреля 2000 года, N179.
15. Правила выпуска и использования платежных карточек в Республике Казахстан, утвержденные постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 24 августа 2000г, N331.
16. Годовой отчет Национального Банка Республики Казахстан за 1998 год. EconoMіxData. 1998г.
17. Годовой отчет Национального Банка Республики Казахстан за 1999 год. EconoMіxData. 1999г.
18. Берг П. Система переводов крупных сумм платежей: политические вопросы и требования. Семинар по платежным системам. Объединенный Венский институт. 1994г.
19. Берг П. Платежная система: риск и управление риском. Семинар по платежным системам. Объединенный Венский институт. 1995г.
20. Бхала Р. Правовые аспекты системы переводов крупных сумм платежей платежей. Семинар по платежным системам. Объединенный Венский институт. 1994г.
21. Дестресс Ж.М. Концепции платежной системы. Семинар по платежным системам. Объединенный Венский институт. 1995г.
22. Маркуорт Д. Вопросы денежно-кредитной политики и структура платежной системы. Семинар по платежным системам. Объединенный Венский институт. 1995г.
23. Персе. Концепции платежных систем. Семинар по платежным системам. Объединенный Венский институт. 1994г.
24. Платежная система: структура, управление и контроль. Под редакцией Б. Саммерса, МВФ, 1994г.
25. Познякова Л.А. Основные платежные системы России, стран Западной Европы, США и Японии, М., 1998г.
26. Познякова Л.А. Вексель и область его применения., М., Центр подготовки персонала банка России, 1999г.
27. Роберт Н. Общие вопросы функционирования систем перевода крупных сумм платежей и примеры отдельных стран. Семинар по платежным системам. Объединенный Венский институт. 1997г.
28. Сейткасимов Г.С. Деньги, кредит, банки. Алматы, 1996г.
29. Сейткасимов Г.С. Банковское дело. Алматы, 1998г.
30. Хук Э. Управление рисками платежных систем. Семинар по платежным системам. Объединенный Венский институт. 1995г.
        
        Мазмұны
Кіріспе....................................................................
...................................................
1. Төлем жүйесінің мәні, ақша аудару мен төлемдерді жүзеге
асыру механизмдері
1. ... ... Ақша ... мен ... ... ... ... Төлем жүйелерін құрудың (құрылысының) халықаралық
стандарттары ... ... ... ... ... ... тәжірибесі
(Австрия,
Нидерланды).............................................................
............
2. Қазақстан Республикасының төлем жүйелерінің дамытудың сараптамасы
1. Қазақстандағы төлем жүйесінің дамуының қысқаша тарихи
жағдайы.................................................................
.................................
2. Қазақстан Республикасының төлем ... ... ... ... Республикасының төлем жүйесінде мониторинг
жүргізу.................................................................
..................................
4. Қазақстан Республикасының төлем жүйесін дамыту ... ... ... ... ... даму ... ... банкаралық жүйесінің төлем карточкаларының
құрылуы..................................................................
.................................
2. Евразиялық Экономикалық Қауымдастық елдерінің ортақ төлем
жүйесін
ұйымдастыру.................................................................
........
Қорытынды...................................................................
............................................
Пайдаланылған ... ... ... субъектілердің сондай-ақ жеке тұлғалар ... ... ... ... ... нарықтық
экономикада біршама операциялар жүзеге асады. Әрбір сатылатын зат ... ... ... ... және т.б. төлем төленуі тиіс.
Қазақстан Республикасының эканомикасының қарқынды дамуының нәтижесінде,
шетелдік инвеститцияның көлемінің ... ақша ... ... ... ... кәсіби белсенділігінің жоғарылауының ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуінің
жаңа денгейге көтерілу қажеттігі ... ... ... ... ... ... жазу барысында алға қойылған мақсатым - Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... - сараптау; төлем жүйесі ұғымының маңызы мен ... ашу ... ... ... ... ... ... дамуының жоспарларын
анықтау.
Осы үдеуден шығу үшін мынадай мақсаттар қойылады:
← Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... төлем жүйесінің құқықтық
аспектілерін анықтау;
← төлем жүйесін ұйымдастырудағы орталық банктер ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
← Қазақстан Республикасында төлемнің пайда болу механизмдерінің
мәнін.
← төлем ... ... ... және қаржылық активтерді
иеленетін экономикалық субъектілерді ... ... ... ... есеп ... жиынтығын ұсына алады.
Әдетте мұндай міндеттемелер ақша аударылымы есебінен, не қолма-қол
қаржы түрінде немесе ... ... ... ... негізінде
жойылады.
Қолма-қол ақшалар еліміздегі әрбір орталық банктер ... мен ... ... құралы) тиындардан тұрады. Депозиттік ақшалар
ұғымы әдетте коммерциялық банктердің клиенттері үшін ... ... ... ... ... ақ, ... банктердегі өзге банктердің сақтаулы
ақшалары мен банкаралық есептемелер үшін пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... болсақ, егер де әрбір
шаруашылық белсенділіктегі ... үй ... ... ... ... ... ... онда бұл тиімсіз деп табылады.
Осы себепке байланысты материалдық ... ... ... әдетте түсімдер арасындағы шығындар мен ... ... ... төленетін тұтынысты өтеу үшін несие беретін банктер сияқты
несиелік ... ... ... ... ... Банктер өз
кезегінде талап еткен функцияларды орындау үшін, олар ... ... ал ... ... ... ... кезіндегі төлем мен
ақша түсірілімдерін есептік операцияларды, олардың өтем ақысын жабу ... ... ... ... ... ... пайдаланады.
Төлем жүйесінің өзі және оның ... ... ... ... ... табылуы керек, ал бұл дегеніміз өз кезегінде төлем
жүйесіне деген маңызды принциптік ... ... ... ... ... осы ... өзге де жағымдылығы жүйеге қатысушылар
белсенділігінің қаржылық және техникалық аспектілеріне ... ... ... ... ... ... ... де маңызды сәттерге жүйенің табиғатына және оның жұмысына деген
келісімпаздық жағынан алғанда пайдаланушының тұтынысын ... ... ... ... ... жұмыс тәжірибесімен қоса
тәуекелділік ... ... ... ... алуы ... ... адамдар, кәсіпорындар мен мемлекеттік ... ... ... ... ... олардың келісімдерінің
күрделі байланысымен сипатталады. Сенімділік пен өз уақытында ... ... оны ... алу ... ... тән ... ие бола алатын ақша
құндылығымен үлкен маңызға ие бола ... оған ... ... ... ... ... анықталмаған деңгейге дейін көтеріліп кетуі соған
қатысты кідірістің негізінде ... ... ме жоқ па осы ... ... тұра ала ма, ... ... тәуекелділігін арттыра
алуымен байланысты.
Соңғы жылдары төлем жүйесіндегі белсенділікті жобалау, басқару ... ... ... Еуропа мен Солтүстік Американың, сондай- ақ
экономикасы қарқында дамыған ... қызу ... ... таласқа айналды.
Ерте жоспарлы орталықтандыруды жаңартуға қатысты мәселеге, сонымен бірге
социалистік ... ... ... және ... ... бұрынғы
Кеңестер Одағы елдері де көңіл бөлуде. Нарықтық ... ... ... ... ... мен фирмалардың қаржысын
қауіпсіз және тиімді аударуға деген олардың тұтынысын ... ... ... ... ... ... сәтті өтуге қажетті
инфрақұрылыстың маңызды бөлшегі болып табылады.
Мен таңдап ... ... ... ... ... өту кезегіндегі
қазіргі заманғы нарықтық экономикадағы ... ... ... ... Тек ... сенімін пайдаланып тиімсіз жұмыстейтін қаржы жүйесі
өзінің сенімділігімен тұрақтылығы арқасында ... ... ... ... ... ... мүмкін. Тиімсіз әрбір қарапайым қаржылық
операцияларды іске ... ... ... еш ... ... онда ол
ешкім сенбейтін күрделі іске айналады, осыған орай қолма-қол әрбір сенімді,
тиімді, еш шығынсыз және қауіпсіз төлем ... оны іске ... ... мемлекетпен жеке тұлғалар өнемі назар аударатын сала ... ... ... жазу барысында теориялық-әдістемелік база ... және ... ... экономистердің, Қазақстан Республикасының
заңнамалық актілерінің жиынтығы мен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... - ... ... төлем
жүйесіне қатысты семинарлар мен жыл сайын Венада (Австрия) Халықаралық
Валюта ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамалық
және нормативтік актілері (заңдар, ... ... ... ... ... кабинетінің ережелері), сондай-ақ
«Қазақстанның Бағалы ... ... ... ... ... ... ... Альпари» журналдарының жарияланымдары.
Жұмыстың құрылымы алға қойылған міндеттерге сәйкес жасалған.Жұмыс
кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және ... ... ... тарау.Төлем жүйесінің ақша аудару мен төлемдерді жүзеге асыру
механизмдері
1.1 Төлем жүйесінің мәні
Төлем жүйесі экономиканың банк ... мен ... ... ... ... ... ... сенімді және дұрыс жүзеге асырылуы
экономикалық процестің қатысушыларының ғана емес, сонымен ... ... оның ... орталық банк өкілдерінің де міндеті. Тұрақты төлем
жүйесінің принциптерін жүзеге асыруды қамтамасыз етудің бірден бір жолы ... ... ... ... ... ... Бұл ... барысында
орталық банк пен қадағалау функциясы жүктелген басқа да ... ... ... ... ... және ... ... Орталық банк коммерциялық банктерді төлем жүйесі ауқымында пайда
болуы мүмкін тәуекелдерді анықтауға және бақылап отыруға міндеттейді.
Орталық банктің негізгі рөлі есеп ... ... ... ... ... Орталық банкте ашылған шот бойынша есеп ... ... ... банкте ашылған шот бойынша жүргізу жоғары
тәуекелділікпен байланысты, себебі банк ... ... ... ... ... үшін ақша қаражаттары жеткіліксіз болуы мүмкін.
Сондықтан банкаралық есеп айырысуларды ... Банк ... ... асырған
жөн.
Кез-келген төлем жүйесі негізгі бес бөліктен құралады:
← заң шығарушы база.
← төлем жүйесінің қатысушылары.
← төлем құралдары (ақша ... мен ... ... ... ақша ... мен ... ... асыру механизмдері.
← инфрақұрылым және ... ... ... мен
программалық жабдықтау).
Заң шығарушы база- кез келген төлем жүйесінің негізгі ... ... ... ... ... ... және ... негізделеді
және төлем жүйесінің барлық компоненттері заңнамаға сай құралады. ... кез ... ... ... ... ... да құрамдас
бөліктеріне әсерін тигізеді. Заң шығарушы база төлем жүйесіне ... ... ... мен ... нақты анықтауы тиіс.
Төлем жүйесінің дамуы оның нормативтік базасының үнемі жетіліп,
жаңарып отыруын талап етеді.
- ... ... ... (тұтынушылары).
Ең алдымен төлем жүйесіне қатысушыларды, олардың құқықтары ... ... алу ... ... бұл ... банктің нормативті -
құқықтық актілерінде ... ... ... ... мен
міндеттері, сондай-ақ шарттармен де анықталады.
Төлем жүйесінің қатысушыларын негізінен үш топқа бөлуге ... ... ... ... мен жеке тұлғалар – олардың
күнделікті қызметі төлем ... ... ... Оларға банктердің әртүрлі төлем қызметтерін қолданатын жеке
тұлғалар және әртүрлі өндірістік кәсіпорындар мен сауда және ... ... ... ... ... ... және
диллерлік компаниялар жатады.
- Заңды тұлғалар мен жеке тұлғаларға ақша ... және ... ... ... ... банктер.
- Барлық коммерциялық банктердің шоттарына қызмет көрсететін ... есеп ... ... ... ... ... төлемдер мен ақша аударуды жүзеге асыру жолдары.
Ақша аударымдары мен қолма-қолсыз төлемдерді жүзеге асыру үшін төлем
құралдарын қолдану ... ... ... таңдау бірқатар факторларға
байланысты:
➢ төлемді жүзеге асырудың мақсаты.
➢ нақты төлем құралын ... ... ... ... ... ... жолмен беру.
➢ төлем сомасының қомақтылығы.
➢ нақты төлем құралын қолданудың ыңғайлылығы.
Бір төлемді бірнеше төлем құралының көмегімен жүзеге асыруға ... ... ... жоғарыда айтылған жағдайлар мен тұтынушының талғамына
байланысты болады.
Төлем құралдарын екі топқа ... ... ... ... ... ... ... құралға төлем тапсырмасы жатады. Несиелік аударымды жүзеге
асыру үшін ақша ... ... өз ... оның есеп ... ақша
қаражаттарын алып, оны ақша алушы тұлғаның банкісіне аударуға тапсырма
береді. Бұл ... ... ... мен ақша ... бір ... Несиелік ақша аударымының үлгісін 1- суреттен көруге болады
т.қ
а.қ.
1- сурет – Несиелік ақша аударымның үлгісі.
Дебеттік құралдар несиелік құралдарға қарағанда көп ... ... ... ... ... т.б.) ... ... қарағанда дебеттік құралдарды қолдану кезінде ... ... ақша ... ... ... Бұл ... ақша алушы оған
қызмет ететін банкке ақша төлеушінің шотын дебеттеуге тапсырма береді. ... ... бұл ... ... банкіне сол тапсырманы, яғни өз есебінен ақша
алушының шотына ақша аударуды талап етеді. Бұл жағдайда төлем ... ... екі ... ... ... Мұны 2- ... ... болады.
\
2- сурет – несиелік ақша аударымның үлгісі.
Ақша аударымдары мен төлемдерді жүзеге асыру ... мына ... ... ... ... ... талап-тапсырмасы;
- тікелей банктік шотты дебеттеу;
- инкассолық жарлық;
- чек;
- вексель;
- төлем карточкасы
➢ төлем тапсырмасы - ақшаны аударушының өз ... ... ... өз есеп ... ... ақшаны алушының
есеп айырысу шотына аударуы туралы тапсырмасы. ... ... ақша ... тек ақша аударушының есебінде
тапсырмада көрсетілген сомаға жететін ақша болған жағдайда
ғана жүзеге ... Бұл ... ... ... ... ақша алушының есебіне ақша ақша аударушының есебінен ақша
жұмсалғаны туралы құжат болған жағдайда аударылады.
➢ төлем талап-тапсырмасы - ақшаны алушының өз ... ... ... ... ... ... алуы ... Бұл талап ақша аударушыға қызмет көрсететін банк
арқылы ақша ... ... бар ... жағдайға жүзеге
асырылады. Ақша аударушының банкісі, егер алдын-ала келісім-
шартта бұл ... ... ... әр ... үшін ... ... ... етпесе де болады.
➢ банктік шоттың тікелей ... - ... ... ... ... үшін ... Бұл ... ақша
аудару ақша төлеушінің қызмет көрсетуші банкі оның есебінен
ақша жұсалғаны ... ... ... өз ... беру ... асады (мысалы, сақтандыру компаниясы немесе коммуналдық
қызмет көрсету ... ... ... - уәкілеттілігі бар тиісті органдардың
ақшаны жіберушінің есеп айырысу шотынан құжатта көрсетілген
соманы аударуы ... ... ... ... ... ақша не үшін ... яғни ... және ай заңның
қай бабы екені көрсетілуі тиіс.
➢ чек - бұл ... ... ... берушінің өз банкісіне
көрсетілген соманы чекті ұстаушыға беруі туралы ... ... ... ... ... ... ... үшін төлем ретінде және қолма қол ақша алу үшін ... ... ... ... және қамтамасыз
етілмеген болып екіге бөлінеді. Қамтамасыз етілген чектер ... ... ... ала ... депозитімен қамтамасыз
етіледі. Ал, қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... - біржақты шартсыз ақшалай міндеттемесі бар қатаң
нысанды төлем құжаты. ... ... ... ... бойынша төлем мерзімін ұзарту мақсатымен беріледі.
Вексельді пайдаланып ақша төлеу өте оңай, вексель ... ... ... ... ... келешекте төлеуге
міндеттеме алып вексель жазып береді. Вексельде көрсетілген
мерзім келген вексель иесі ... ... ... төлеу
үшін ұсынады. Вексельдерді санауды (есептеу) екінші деңгейлі
банктер жүзеге асырады.
➢ төлемдік карточкасы - бөлшек төлемдерді ... ... ... жолы. Төлем карточкасын чек сияқты сауда орындарында,
қызмет көрсетулерге ақша төлеу үшін және ... ақша ... ... ... ... және ... болып екіге бөлінеді.
Сонымен бірге дебеттік- кредиттік ... да ... ... ... да, кредиттік карточканың да қызметін қатар атқарады.
Кредиттік карточка оның иесіне несиеге берілген сома ... ғана ... ... ... Ал, ... ... нақты бір мерзім өткеннен
кейін өтелуі тиіс және берілген несие ... ... ... ... ... ... ... қарағанда дебеттік карточканың иесі тек шотта
бар ақша қалдығы шегінде ғана пайдалана алады.
Дебеттік - несиелік карточка осы екі жағдайды да ... Егер ... ... банк ... ... оған ... береді.
Соңғы жылдары төлем карточкалары өте көп қолданылып келеді, себебі бұл
құралды қолдану өте ыңғайлы және ол бойынша операцияларды жүргізу ... ... ... ... ... сауда нарығында төлемдерді жүргізуде
өте ыңғайлы болып табылады.
Кез-келген төлем карточкасы өзінің шығарған төлем жүйесі ... ... ... VІSA ... бар ... тек VІSA ... ғана ... қатар, банк тәжірибесінде магниттік ... ... бар ... ... ... ... кезде магнит
жолақшасы бар ... гөрі ... бар ... ... ... бұл сенімді, қауіпсіз және функционалды ... ... ... дүние жүзінде электронды
ақша қолданатын түрлі төлем жүйелері енгізіле ... ... ... бар ақша ... ... ақшалар
микропроцессорлы карточканың жадысына сақталады. Бұл ақшамен төлемді жүзеге
асырғанда төлеушінің электрондық ... ... ақша ... карточканы жоғалтқан жағдайда оның иесі карточкадағы ... ... Ал ... ... жоғалтса, оның ақшасы банкте,
оның есебінде ... ... ... және ... ... әйгілі болуы әр елдің
тарихи және әлеуметтік жағдайына байланысты болады. Мысалы АҚШ және ... ... ... ... пайдаланылады.
1.2. Ақша аудару мен төлемдерді жүзеге асырудың негізгі механизмдері
Төлем жүйесі - белгілі бір ережеге бағынатын бір банктік шоттан екінші
банктік шотқа ақша ... мен ... ... ... ... банк ... төлемдерді жүзеге асыру механизмі.
Екі банк арасында төлемдер мен ақша ... ... ... ... бір-бірінде корреспонденттік шоттар ашады.
Екі жақты қарым-қатынас орнатылған жағдайда банктер арасында ... екі ... ... ... мүмкін:
← төлеушінің банкісінде ашылған ... ... ... ... ... ... арқылы;
← ақшаны алушының банкісінде ашылған ақшаны ... ... ... ақшаны алу арқылы.
Алайда тура қатынас орнату барлық жағдайда мақсатқа сәйкес болмайды,
себебі ... ... ... орналастыру барысында несиелік тәуекел болуы
мүмкін, ал күрделі банктік жүйе ... ... ... ... ... ... қажет етеді, бұл банктің өтімділігін төмендетеді.
Осыған байланысты банкаралық есеп ... ... ... ... бір есеп ... ... ... қолданғаны дұрыс. Мұндай
банк ретінде коммерциялық немесе орталық банк ... ... ... банк ... ... банк ... онда ... бұл банк банкротқа ұшырауы ықтимал немесе банк-корреспонденттер
алдындағы міндеттемелерін орындай ... ... Егер есеп ... ... ... тұрақты қиындықтарға тап болса, ол бүкіл төлем жүйесіне
қауіп төндіреді. ... ... есеп ... ... ... орталық банк
алға шығады, себебі ол өзінің дәрежесіне сай өз ... ... ... мен ... тәуекелге жол бермейді.
Орталық банктің қатысуымен өтетін жалпы есеп ... ... ... ... мен ақша ... ... асыру
механизмі.
Жалпы есеп айырысу жүйесі ақша аударуды ақша жіберушінің есебінде ... ... әр ... ... ... өңдеу арқылы жүзеге асады. Бұл
жүйе арқылы ақша аудару банктерге ақшаны нақты уақытта ... ... ... ... сол күні болады.
Жалпы өнім есебі жүйесінде әр төлем құжаты ... ... де, ... әр ... негізінде жүзеге асырылады. Төрт банк ... ... ... ... ... ... ақша аудару әр құжат негізінде ... ... ... ... ... де, ... ... есебі несиеленеді. Бұл
жағдайда барлығы жалпы сомасы 450 тенгеге тең 9 ақша ... ... ... саны көп ... ақша ... ... есептері
арқылы жүзеге асады.
Орталық банк қатысуымен өтетін клиринг төлемдері арқылы нетто-есеп
жүйесі негізінде ... ... мен ақша ... жүзеге асыру
механизмі.
Нетто есеп жүйесінде ақша аудару клирингтің әр қатысушысының таза
позициясына негіздеп жүзеге ... - есеп ... ... ... ... ... ... негізделген құнды қағаздар, қызметтер мен тауарлар үшін
қолма қолсыз есеп айырысу жүйесі. Клирингтің екі түрі бар:
← валюталық ... ... ... ... ... ... ... келісімдері негізінде
жүргізілетін сыртқы сауда мен ... ... ... басқа да нысандары бойынша есеп айырысуды білдіреді.
Банкаралық клиринг - елдің ... ... ... ... есепке ала отырып банктар арасында есеп айырысу. Банк ісіне
хабарлама берудің электрондық жолдарын енгізу және банк ... ... есеп ... көп ... ... есеп
айырысу палаталарын қалыптастыруға мүмкіндік берді. Есеп айырысу палаталары
дегеніміз магнитті хабар ... ... ... ... төлеу банкаралық жүйесі.
Клиринг екіжақты немесе көпжақты ... ... ... ... ... екіжақты есепке алу екі банк арасында жүргізіледі. Мұның
нәтижесінде қатысушының біреуі екіншінің ... оның ... ... сәйкес ақша аударады.
Банк А мен банк В арасында екі жақты клиринг жүзеге асырылған соң ... В ... тек 20 ... ... тиіс ... жалпы өнім есебі жүйесі
жағдайында болса олар 70, 90 тенге төлер еді). Сол сияқты В ... мен ... ... Б ... мен Г ... арасында төленеді.
Көп жақты клирингті жүзеге асыру барысында (біздің жағдайда 4 ... әр ... 4 ... ... ... ... Сонымен, әр қатысушы үшін бір таза позиция табылады.
3 мысал негізінде көпжақты ... ... ... ... Егер банк қабылдап жіберген төлемдер қосындысын алсақ, онда
әр банктің таза ... ... ... ... ... ақша ... есеп айыру мекемесінде
ашылған клирингтік ұйым есебінде жүзеге асады. Клиринг нәтижесінде таза
дебеттік позициясы бар ... ... ақша ... ... ... ... бұл ... клиринг нәтижесінде таза несиелер позициясы
бар банктер есебіне аударылады. Бұл ... ... ... былай қарастыруға
болады (6- мысал).
1-кесте.Банктер арасындағы төлемдер
|Төлем жіберуші банк ... ... ... банк |
| |A |Б |В |Г ... |- |10 |90 |0 ... |0 |- |80 |60 ... |70 |30 |- |0 ... |50 |40 |20 |- ... ... ... |100 |140 |100 |110 ... | | | | ... ... сомасы |120 |80 |190 |60 ... таза ... |20 |-60 |90 |-50 ... - ... мәліметтер автормен www. national. kz. сайтынан |
|алынды. ... ... ... жалпы есеп айырысу жүйесімен салыстырғанда
клиринг нәтижесінде ақша аудару жалпы құны 220 теңге болып төрт рет ... ... ... ... ... ... өз ... төлемдерді
жүзеге асыратын ақшаны ... ... жоқ. ... бұл ... өте ... ... ... қаржылық;
← операциялық;
деп бөлуге болады.
Біз солардың негізгілерін- қаржылық ... ... ... ... және ... ... мен ... (операциялық
тәуекел, алаяқтық тәуекелі, техникалық ... ... ... бұл, ... өз ... ... көлемде және
белгілі бір мерзімде ... ... ... ... ... Бұл ... ... жүйесінің қатысушысына овердрафт немесе
овернайт жағдайы ұсынылғанда пайда болады. Сонымен бірге бұл тәуекел ... ... ... ... ... сол құжатта көрсетілген сомасы алушы
есебіне банкке төлеушінің ақшасы түспей ... ... ... туады.
Өтімділік тәуекелі- ақша аудару барысында өз міндеттемелерін орындай
алмауымен ... ... ... ... Бұл ... ақша ... жетіп, төлеушіде жеткілікті сома болмаған жағдайда туады. Бұл
тәуекел жалпы есеп ... ... көп ... сондықтан әр банк өз
есебінде қомақты қаржы ұстап ... ... ... төлем жүйесінің қатысушыларының ... ... ... ... қалған қатысушылар да ... ... ... ... бір қатысушы ... ... ... ... ... жоқ. Бұл ... қалған банктер
сол банктен ақша төсуін ... ... да, ... ... азаяды.
Бұл жағдайда барлық банктердің төлемдері жүзеге аспай тұрады, себебі
олардың барлығының есебінде ... ... ... есеп ... ... ... клиринг нәтижесінде ақша аударуға жүзеге асырғанда туады.
Мұнда клиринг қатысушыларының біреуінің немесе бірнешеуінің дебеттік
таза ... ... ... жетпеуі мүмкін. Бұл жағдайда клирингтің
қалған қатысушылары да өз ақша аударылымдарын жүзеге асырылады.
Операциялық тәуекел- төлем ... ... ... ... ... қателік жіберу тәуекелі. Мысалы: компьютерге төлем
құжатының реквизитін қате енгізу. Мұндай ... жиі ... ... ... ... жоғалтуы мүмкін.
Алаяқтық тәуекел - төлем жүйесіне рұқсатсыз еніп, қызметкерлердің өз
міндеттерін орындауда жасанды төлем құжаттарын пайдалану ... ... ... ... ... хабарлар жіберумен байланысты.
Мұнымен күресу үшін криптографиялық қорғаныш құралдары және ... ... ... ... ... алаяқты төлем жүйесінің ішінде
кездесуі ... ... ... алу үшін ... ... кіруге шектеулік
қойылады ( код, пароль енгізу) және төлем ... кіре ... ... тізімі болады. Сонымен қатар, жалған төлем құжаттарын пайдалану да
алаяқтыққа жатады. Мұны ... ... жолы ... ... ... анықтау. Сонымен бірге мұндай құжаттарды арнайы қағазға жасайды.
Техникалық ... - ... ... ... ... ... ... туындайтын қауіп. Бұл ақаулар,
яғни, төлем жүйесінің әрекетін жүзеге ... ...... салдарынан бүкіл төлем жүйесі тоқтап қалуы мүмкін немесе ... ... ... ... ... алып-жібере алмай қалуы
мүмкін. Бұл ақаулардың бірнеше түрі бар: компьютердің істен шығуы, ... өрт, ... ... Бұл ... ... ... ету; компьютерлерді табиғи апаттан ... ... ... ... ... ... бір жүйеге бағынуы тиіс, себебі әр
шара өзіне қомақты қаржыны қажет етеді. Сондықтан қауіпсіздік ... ... ... ... ... коммерциялық мақсаты арасында баланс орнату
керек.
Құқықтық тәуекел - төлем жүйесінің әрекетінің ережелері мен атқару
тәртібі, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда болады.
Бұл тәуекел негізінен жүйеге қатысушылардың өз міндеттері мен
құқықтарын ... ... ... ... мен ережелерін толық
түсінбегендіктен ... ... ... жүйесінің әрекетін жүзеге асыру ережелері мен
тұтынушылардың міндеттері мен құқықтары туралы ереже ... ... ... ... ... әр келісім шартта екіжақтың әр қайсысының ... ... және ... орындамаған жағдайда қандай жаупкершілікке
тартылатыны анық көрсетілуі керек.
1.3. Төлем жүйелерін құрудың (құрылысының) халықаралық стандарттары
(негізгі принциптері)
Қазіргі ... ... ... нығайту арқылы қаржылық
тұрақтылықты қолдау бойынша бірқатар ... ... ... ... топқа" кіретін елдердің орталық банктерінің есеп айырысу
және төлем жүйелері бойынша ... ( ... ... Есеп ... ... мәні бар төлем жүйелері үшін маңызды принциптерді жасау
арқылы бұл ... өз ... ... отыр.
1998 жылдың мамыр айында Қазақ Банкаралық Есеп ... ... ... ... ... ... мен құрылымының негізінде болуы
керек принциптерді нығайтатын төлем жүйесінің принциптері мен тәжірибелік
жағдайын бақылайтын жұмысшылар ... ... Бұл ... мақсаты - айтылған
принциптер қатысында халықаралық консенсунс табу. Оған тек ... ... ... ... мен ... ... банк ... ғана емес,
сонымен бірге әр түрлі экономикалық деңгейдегі және әр түпкірдегі 11 ұлттық
халықаралық банк, ... ... қоры және ... банк мүшелері
кіреді сонымен қатар бұл топ ... ... ... және ... ... Европа және Тынық мұхиты аймағы елдерінің де ... ... ... ... және ... төлем жүйелері қаржы жүйесінің тиімді дамуы үшін
өте ... ... ... ... олар ... ... тұрақтылығын
қолдап, бекітудің маңызды шартының бірі болып есептеледі.
Жүйелік мәні бар төлем жүйелерінің ... ... ... ... ... ... талқыланған нормативтік
база қажет.
Жүйенің барлық ережелері мен әрекеттері жүзеге асыруға міндетте ... ал ... ... ... заңды нәтижесі алдын-ала болжамды болуы
керек. Мықты заңды ... жоқ ... ... заңдылықтары толық
түсіндірілмеген жүйе өз тұтынушыларында жүйенің заңдық құрылымын білдіреді,
мысалы: әр ... ... ... ... ... банктің қызметі және басқа да
әректтер-бәрі белгілі бір заңдылықтарға бағынуы керек.
Жүйенің ережелері мен әрекетгері жүйе ... ... ... ... ... ... ... түсінік беру керек.
Жүйе қатысушылары, жүйе операторы және басқа да мүдделі жақтар, кейде
тұтынушылар жүйеге байланысты қаржылық ... және ... кім ... ... ... керек. Осы фактор жүйенің ережелері мен
әрекеттерінің негізгілерінің бірі ... ... ... ... ... ережелері мен заңдық базаның басқа құраушылары арасындағы толық
түсінісушілікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... басылып шығарылуы керек.
Жүйе несиелік қауіп пен өтімділік қаупін басқаратын нақгы әрекеттерге
ие болуы керек.
Жүйелік мәні бар төлем ... ... мен ... тек ... пен ... ... ... ғана емес, сол қауіптерді басқару
функцияларын бөлуде де ... роль ... ... олар ... ... ... ... бақылайтын маңызды механизм болып
табылады. Қауіптерді басқаруда аналитикалық (мониторинг, несиелік ... ... ... ... әрекеттермен бірге операциялық
әрекеттер де қолданылуы мүмкін.
Жүйе қаржыландыру болған күні толық есеп беруді қамтамасыз ету ... ... ... үшін ақша түсу ... мен ... есеп беру ... ... және өтімділік қауіптері болуы мүмкін. Ал тез және толық
есеп беру бұл қауіпті кемітеді. Стандарт ... есеп беру ... ... ... ... ... ... елдерде ең аз дегенде бір
төлем ... ... осы ... озу ... керек. Бұл үшін
өтімділікті бір күнде жүзеге асыратын нәтижелі ... ... ... ... жүйеге асырылатын жүйе егер бөлек есеп ... ... бір ... есеп бере алмаса өзінің күнделікгі есеп
берулерін уақытында жүзеге асыруға ынталы болуы керек. Көп ... ... ... таза ... есеп беру ... ... бір қатысушы
уақытында беру міндетін атқара алмау қаупіне тап болуы мүмкін. Бұл ... ... ойда ... ... және ... қысым жасауы
мүмкін. Сондықтан мұндай жүйелерге мұндай қауіпті есепке ... ... ... ... мұндай жүйелер қатысушылардың дефолтына шыдауы
керек.
Есеп ... үшін ... ... ... банк ... ... ... егер басқа активтер қолданылатын болса, олардың несиелік және
өтімділік қауіптері нөлге тең немесе өте аз болуы керек.
Көптеген ... ... жүйе ... ... ... ... Есеп жүргізу үшін қолданылатын актив ... ... банк ... ... болып табылады. Сонымен бірге активтердің
басқа түрлері де кездеседі, мысалы ... ... ... ... ... және операциялық сенімділігі жоғары болуы керек,
және ... ... ... ... ... (іс- әрекеті) болуы керек.
Нарық қатысушылары өз есеп жүргізулерін қаржы нарығында жүзеге асыруда
төлем жүйелеріне сүйенеді. Бұл ... ... және ... сай дұрыс
жүзеге асырылуы үшін төлем ... ... ... ... жағдайлары өте жоғары болуы керек. Ол ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге олармен қатар
нәтижелі бизнес әрекеттер мен ... ... ... төлемдердің дұрыс
және уақытында жүзеге асуын қамтамасыз етеді.
Төлем ... ... ... жүзеге асыру тәсілдері тұтынушылар
үшін қолайлы және ... үшін ... ... ... Жүйе ... оның нәтижелі болуы қолайлы есебі олар өз ресурстары басқа ... Жүйе ... ... варианттармен қоса белгілі ресурстардың
шығынын үнемдеуді қадағалауы керек. Төлемдік қызмет ... ... ... ... ... ... және жүйені
орындауына байланысты. ... ... сай ... ... ... да, ... ... қызмет көрсетудің құны төмендейді. Жүйе ... ... ... ... ... және ... жағынан (тұрғыдан)
дағдылануын қамтамасыз ететіндей болып құрылуы тиіс.
Жүйенің қатысушылар үшін әділетті және ашық жол ... ... және ... критерийлері болуы тиіс.
Бұл аталған критерийлер төлем қызметінің нәтижелігін ұлғайтып, ... ... ... Бұл критерийлер нақгы, дәл болуы тиіс ... ... ... ... ... алуы тиіс. Жүйеге кіру жолының
болмауының әр себебінің өзіндік ... ... ... тиіс және ... ... негізделуі керек. Жол ... ... ... ... мүдделі жақтарға толығымен жеткізілуі тиіс.
Төлем жүйесін басқару әрекеттері нәтижелі есеп ... ... ... болуы тиіс.
Нәтижелі басқарудың мақсаттарының бірі жүйе өзінің міндеттерін оның
қатысушыларына ... етіп ... ... ... ол ... ... ... үшін қажет құралдармен мүмкіндіктердің ... ... ... әрекеттері төлем жүйесінің басшыларының және
басқа да қаржылық қауым алдында есеп беруге міндеттілігін ... ... ... олар ... жалпы міндеттері мен жұмысына өз әсерлерін
(ықпалын) ... ... ... Осы ... ... болып басқару
әрекетін транспареннті болуын қатысушы жақтар төлем ... әсер ... мен ... ... ... ... ... біле алады.
Негізгі принциптерді жүзеге асырудағы орталық банктің міндеттері.
Орталық банк өз ... ... ... ... сосын өз рөлін және
саясатын басқа маңызды төлем жүйелеріне ... ... ... банк өзі ... жүйелер оның негізгі принциптерін
орындауын қамтамасыз ету керек.
... банк өзі ... ... ... принциптерді
орындауы бақылауға тиіс, яғни сондай бақылауды жүзеге
асыратын мүмкіндікке ие ... ... ... ... ... ... сүйене отырып орталык банк
басқа орталық банктермен және ... да кез- ... ... ұлтгық немесе шетелдік мекемелермен жұмыс істесуі
керек.
1.4. Төлем жүйелерінің қызмет етуінің ... ... ... төлем жүйесі.
DNВ төлем жүйелер бөлімшелерінің құрылымы мен ... ... ... құрып, олардың нәтажелі әрекеттерін қамтамасыз
ететін бөлімше болып төлемдер мен халықаралық ... ... Ол өз ... ... ... саясат департаменті;
← төлемдер мен бағалы қағаздар ... ... ... жүйесінің саясаты департаменті төлем жүйелерінің
әрекеттерін сараптайды, ... ... және ... ... ... ... Төлемдер мен құнды қағаздар департаменті тұтынушыларға
есеп- шот ашу мен есеп ... ... ... ... ашып- жабуды
және төлемдік тапсырмалардың уақытында орындалуын жүзеге асырады.
DNВ банкі (АСН) клирингтік палатаның, ЕuroNext ... ... ... ... ... ... табылады. DNВ- да есеп
шоттарын сақтайтындар саны 300- ге тең.
Нидерландыда ... ... ... іс- ... ... ... ... банктер мен қоғам арасында, банктер ... банк 2 жүйе іс ... ТОР- RTGS ... ... ТОР ... есе ... DNВ хабарлама есеп-
шоттары арқылы шотта бар қаражат аясында жүзеге асырылады.
Қаражат аз ... ... ... ... ҒІҒО ... ... ... ТОP-тық 4 приоритеті бар. Бір приоритеттің ішінде
ҒІҒО ретін хабар түскен уақытын ... ... ... ... арқылы ТОР- қа кезекке енетін хабарларды банк- жіберуші де ... да көре ... ... ... ... DNВ мамандары екі жақ
банктердің келісуімен жүзеге асырады.
ТОР операциялық күні 22-00 аяқталатын ... жүйе ... ... ... ... жүзеге асыруына мүмкіндігі бар. Күн аяғында
қаржы жетіспеушілігінен кезекте қалған хабарламалар жүйеден қайтарылады.
Нидерландыда кепілдемелердің көлемді саны бар. Ол 43 млрд ... ... ... ... ... депозит салымшыларының, жеке
қожайындар мен орталық банктің шетелдегі құнды қағаздары. Бір күн ... ... DNВ -дан ... ... ... қоя ... овердрафт ала алады. Кепілдік ретінде еврозона елдерінің кез-
келген ... ... ... ... мен ... ... арасындағы қауіпсіздік VPN шифрлы қүрал-
жабдықтарын орналастыру арқылы жүзеге асады. Сонымен бірге жүйеге кіру үшін
САМРТ ... ... ... ... туралы хабарларға кіру тек
қорғалған интернет сервер (WWW) арқылы жүзеге асады, бұл әдіс ... ... ... көмектеседі. Әр тұтынушы өз еркі бойынша өзіне
керекті төлемдерге байланысты кез-келген хабарды ... ... ... ... жүйесі.
Бөлшектеп төлеу жүйесінің операторы болып ІnterPay клинрингтік палатасы
табылады. ІnterPay акционерлік қоғам болып есептеледі, оның ... AMRO ... ІNG ... және RaboBank (әр ... 3%) және ... ... ... банктер арасында бөлінген. Компанияда жұмыс істейтін
адамдар саны ... ... ... барлық тұтынушы есептерінің
орталықтандырылған сақтаушысы болып табылады.
ІnterPay- дың негізгі функцияларына ТОР ішінде ... ... ... ... ... жүргізу, сонымен бірге пластикалық карталар қолдана
отырып транзакциялар свифтингін, авторизация және клирингін өткізу ... ... ... ... 7:30 дан 17:00 ге ... ТҰО ... 20:00 ге дейін ТҰ1 есебімен әрекет жасайды. ТОР-та клирингтің таза
позицияларын санау мен ... әр 30 ... ... орын ... ... ... коммерциялық банктерден бөлек өз төлемдік тапсырмаларын
жүйеге шығаратын мүмкіндігі бар мекемелер ... ... ... ... соң, сол ... ... банкінен мекеменің
есебінде төлемге жетерлік ақша бар екендігі туралы хабарлама сұратады.
Егер ақша ... ... онда ... ... ... ал егер ... ... төлем кезекке тұрады да, ІnterPay бұл ... ... ... дебеттік таза позициясы бірінші 30 минутта есептеле
алмаса, онда қалған төлемдер келесі 30 минуттық есептеуге қалады. Егер ... ... ... соңында орын болса, онда төлем келесі күннің кезегіне
ауыстырылады да, сол ... 7 күн ... ... ... ... ... тұтынбайды және клиринг қатысушысы
емес, бірақ ол ... ... ... ТОР ІnterPay-да таза
позицияларды есептеу үшін ... да таза ... ... ... ... ... ... есептеулерден басқа ІnterPay-дың
жауапкершілігінде үлкен эквайерингтік желіс орын алады, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... жүйеде қызмет көрсету үшін ІnterPay-дың Голландияның әр жағында
орналасқан 4 орталығы (франк- ... ... ... ... ... және ... ... бар. ІnterPay VІSA және EUROPAY ... ... ... ... және ... ... басқару мақсатында төлем жүйелерінің мониторингі
жүзеге асырылады. Мониторинг мақсаты:
← монеталық (қаржылық) саясаттың нәтижелі және ... ... ... беру және ... ... азайту
мақсатында қаржы жүйесінің тұтастығын, тұрақтылығын және
нәтижелігін қолдау.
← тұтынушылардың қаржы жүйесіне деген ... ... ... ... ... жүзеге асырылуын қамтамасыз ету.
← Нидерландыда ... ... ... ... ... актілер (заңдар), түрлі
ережелер мен ... ... ... ... ... ... жүйелерінің құрылымы мен бөлімшелерінің қызметі.
Төлем жүйелерін құру мен олардың нәтижелі қызмет етуін реттеуші орган.
Төлем жүйелері мен хабарландыру ... ... ... ... ... ... ... техникалық қолдау басқармасынан және
төлем басқармасынан құрылады. Жүйелерді дамыту басқармасының ... ... ... ... ... ... және ... жүйелерінің
даму саясатын анықтау. Техникалық қолдау ... ... ... ... және ... тұрғыдан қамтамасыз етумен
айналысады. Төлемдер басқармасының қызметіне тұтынушыларға ... шот ... ... ... ... ... күнді ашып жабу және төлемдік
тапсырмалардың уақытысында орындалуын қамтамасыз ету жатады.
Австрияның OeNB банкі жабық акционерлік ... ... ... ... 50 ... ... қарасты болса, қалған акциялары екінші
деңгейдегі ... ... ... ... мен ... Австрия 1995 жылдан бастап ЕуроОдаққа (ҒО) мүше болды және
Еуропалық қаржылық одақтың (ЕҚО) ... ... ... OeNB ... және ... жүйелер комитеті қызмет етеді.
OeNB- нің бірнеше еншілес ... ... бар: ... двор;
банкноталық фабрика (GSA), стандарттау мекемесі (STUZZA), Austrіa ... ... ... ... ... ... ... (APSS);
сертификаттау мен хабарлық қауіпсіздік қызметін көрсетуші мекеме (ATrust)
және ... OeNB- нің ... ... ... мәні ... кезде
Австрияның қолма- қол ... ... мәні бар, тура ... ... ... ... ... ішкі есептеулер
режиміне аудару. ... ... ... жаңа ... ... ... Авсриядағы қазіргі кездегі банкаралық есептеулер жүйесі.
RTGS– тың қалан жүйелері сияқты ARTІS те ішкі операциялар ... және ЕО ... ... ... ... үшін ... жүйе өз ... таңғы сағат 6.30- да бастайды және өз ... ... ... қолданады. Жұмыс күнінің жабылу уақыты
төлемдік тапсырмаларда ... ... ... ... жетіспеген
жағдайда төлемдер белгілі бір өзгермелі ... ... ... Бұл ... 0- ден (ең ... және 5- ке ... (ең ... өзгеріп отырады. Егер есеп жүргізу мүмкіншілігі жоқ ... ... ... ... бойынша құнды қағаздармен кепілдендірілген
пайызсыз овердрафт ... ... ... овернайт несиесінің үлесі 3,5 %
құрайды. Санақтарға сүйенсек бір күнде Австрияда ... 10 ... ... ... ... жүйе ... бір операциялық күн
ішінде Австрия ... ... ... ... толықтыра
алады. Бұл жүйенің ішкі есептер үшін қызмет көрсету бағасы трансакция үшін
төлем есебінде 100 ... ЕО ... ... төлемдер.
|1 айдағы төлемдер саны тал (штук) |1 төлемдік төлем ... ... |1,75 ... ... |1,0 ... көп |0,8 ...... мәліметтер автормен www.national.kz. сайтынан |
|алынды ... ... бұл ... қаржыландыру мерзімін 5-күнге дейін
бекітуге болады (Т+5). Бір трансакцияны ... ... 0,5- 1 ... ... ... ... клирингі қарастырылмаған.
ARTІS мониторингі. Жүйе операторларының төлем жүйесінің 3 ... ... ... ... ... ... ... төлемдердің ұзақ кезекте тұруы
графикалық түрде беріледі, сонымен қатар ЕО-тың ... ... ... ... тұру күйін бақылауға болады.
← ескертулер мониторы, мұнда төлемдерді жүзеге асыру кезінде
болатын қиыншылықтардың бар-жоқтығын ... ... ... ... өтімділіктің жетіспеушілігі және төлем
құжаттарындағы ... ... ... ол ... ... ... ... жобада
(тұрғыда) көрсетеді; ЕО-тың мүшелерінің ... ... ... ... ... ... төлем жүйелері бойынша австриялық қызмет (служба) көрсету.
Австрияның APSS және ... ... ... екеуінің
атқаратын қызметтері бір болып келеді:
← APSS атқаратын ... ... ... бойынша
транзакцияларды өңдеуге байланысты қызмет көрсету.: оның ішінде :
төлем ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді жеткізу және орнату;
POS-терминалдары және ... ... ... ... ету. ... ... және ... мекемелер
тапсырысына сәйкес APSS төлем карточкаларын шығарады.
APSS–тің жұмыс ... ... 1 ... 365 күн ... ... ... терминал арқылы өңдеу жылдамдығы ... 120 ... 400 ... ... ... ... кесте. Австрияның төлем карточкалары жүйесінің әрекетінің көрсеткіштері
|Көрсеткіш |Мән |
| |2005 ж. басы ... саны |65000 ... саны |6500 ... саны |1500 ... ... саны |80000 |
| |2002 ж. ... ... және ... |5,6 млн. ... саны | ... және несиелік карточкалар |8,55 ... ... ... құны | ... ... ... |268 млн. ... |
|1 ... ... ... саны |99 трансакция/сек. |
|Ескерту – кестедегі мәләметтер автормен www. national .kz. ... ... ... ... ... 4 жылда дәстүрлі төлем құралдарымен қатар ... ... және ... ... ... ... де пайдаланып жүр. Мысалы: алдын-ала төленген өнімдер (электронды
ақша on-lіne режимінде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... төлемдерді төмендегі жүйелер жүргізеді:
Cybercach, Cybercach, Ecash, Fіrst ... ... Mondex, ... Net chegue, SET.
1981 жылдан бастап Австрияда ... ... ... екіншілес Austrіa
Card компаниясы қызмет көрсетеді. Оның негізгі ... ең ... ... ... 1985 ... бастап–төлем карточкаларын
шығару, 1993 жылдан бастап – смарт-карталар ... ... ... ... 1995 жж. ... Austrіa Card ... ұлттық электронды ақшалық “Quіck”
төлем жүйесінің дизайнері және жеткізушісі болып табылады.
“Quіck” жүйесінің карточкасы дүкендерде сатып ... ... ақша ... ... ... (факси) ақша төлеу және on-lіne тәртібінде
авторизация жүргізбей-ақ банкоматтардан ақша алу үшін қолданады.
4- ... Quіck ... ... |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... |
| | | | | | | ... ... |1.066 |3.495 |4.954 |5.153 |5.162 |5.419 |5.875 ... саны | | | | | | | ... ... |2.708 |12.756 |19.118 |29.564 |41.585 |60.848 |79.794 ... | | | | | | | ... ... |86,6 |426.1 |1160.7 |2212.5 |3072.0 |5081.6 |17354.1 ... | | | | | | | ... ... |1.27 |5.67 |9.21 |11.69 |15.20 |28.48 |139.22 ... ... | | | | | | | ...... ... ... www. national .kz. сайтынан алынды. |
VІSA, Europay, Master Card сияқты әлемдік лидерлер (көшбасылары) клиентке
смарт-карталық ... көшу ... ... ... ... ... ... әлемдік стандарттарын өңдеуге кірісті.
Электронды төлемдердің негізі сұрақтарына тиісті заң шығарушы ... ... ... ... ... ... талартарды да анықтау,
олардың орындалуын қадағалау, қауіпсіздікті қамтамасыз ету және ... ... Бұл ... ... ең ... ... қауіпсіздік,
қолдану ыңғайлылығы, төмен баға, ерікті халықаралық валюта айырбастау және
т.б.
Электрондық қол ... қол ... ... ... электронды- цифрлық қолға жоғары
талаптар қойылады. Еуроодаққа кіруге мүмкіндік алу үшін белгілі нормативтік
құжаттарда берілген талаптарға сай ... ... ... ... орталық банктің негізгі қызметі мұндай
төлемдердің қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... мына ... көрсетеді:
телекоммуникацияларды бақылау комиссиясы (ТКК), сертификаттау ... ... ... ... ... (RTR- GmbH), ... хабарлар
технологиясы орталығы (A- SІT) және ... ... ... ... пен сертификаттау қызметтерін жүзеге асыратын мекеме (ATrust).
Қамтылған материалдардағы дамыған елдердің төлем жүйелерін қорытындылай
келе: Қазақстанның төлем ... ... мен ... ... ... ... ... төлем жүйелерімен ұқсас ... және ... мәні бар ... ... ... ... ... болып табылады. Австрия банкі есептік карточкаларды дамытуға акцепт
қойып отыр, бұл ... ... ... ... ... ... жолының дұрыс таңдалғанын білдіреді.
Осыған қоса мен сіздерге Қазақстанда қызмет атқаратын төлем жүйелері және
олардың дамуы мен болашағы туралы ... ... ... ... отыр.
Негізінен OeNB- нің төлем жүйесіндегі саясатының мәні қазіргі кезде
Австрияның ... қол ... ... мәні бар, тура хабарламалық
қатынастарда қолданатын операцияларды ... ... ішкі ... ... ... ... түрлі жаңа енгізулерді өңдеу ... ... ... ... ... ... ... тың қалан жүйелері сияқты ARTІS те ішкі операциялар ... және ЕО ... ... ... ... үшін қолданылады.
Бұл жүйе өз жұмысын таңғы сағат 6.30- да бастайды және өз ... ... ... ... ... күнінің жабылу уақыты
төлемдік тапсырмаларда көрсетіледі. Тұтынушылар шотында ... ... ... ... бір ... ... ... кезекке
тұрады. Бұл бағдарлама 0- ден (ең төменгі) және 5- ке дейін (ең ... ... ... Егер есеп ... ... жоқ ... банкі тұтынушы сұрауы бойынша құнды ... ... ... несиесін береді. Мұнда овернайт несиесінің ... 3,5 ... ... ... бір ... Австрияда шамамен 10 овердрафт
несиелері беріледі. Сонымен бірге жүйе қатысушылары бір операциялық ... ... ... ... ... ... ... Бұл жүйенің ішкі есептер үшін қызмет көрсету бағасы трансакция үшін
төлем есебінде 100 ... ... ... Республикасының төлем жүйелерінің
дамытудың сараптамасы
2.1.Қазақстандағы төлем жүйесінің дамуының қысқаша тарихи
жағдайы
Әр елдің төлем жүйесі оның қаржы жүйесінің ... ... ... табылады. Оның міндеті тұтынушы мен қызмет көрсетуші арасындағы
ақша аударымдарды уақытында және ... ... ... ету. ... ... және ... ... дұрыс орындалуын қамтамасыз
етеді. Сондықтан ... ... мен ... қызмет көрсетулерінің
(әрекеттері) нәтижелілігі кезінде елде төлем жүйесінің әрекетіне байланысты
болады.
Қазақстан үшін ... ... мәні ... ... ол ... ... негізгі проблемалардың (қиыншылық) бірі болады.
Бұл проблеманың негізі құраушыларының бірі төлемдік дағдарыс пен ... ... ... жаңа банк жүйесін құрайтын банктер арасындағы
есептердің революциялық өзгерісі болды. Қазақстанның ... ... ... ... жүзеге асырылып жүрген қолма-қол есептеу
жүйесі жаңа ... ... ... сай келмеді. Осыған
байланысты 1991 жылы ... банк ... ... ... жүзеге асыра
бастады. Қазақстан Республикасының төлем ... ... ... ... мен олардың тұтынушылары арасындағы төлемдер уақытының
қарқындылығын ұлғайту және айналымға ... ... ... ... ... ... енгізу.
Реформаның бірінші қадамы 1991 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық
банкінің филиалдарында ашылған ... ... ... ... ... ... (Халықаралық валюталық қатынастар) аудару
болды, осының әсерінен Халықаралық валюталық қатынастар ... ... ... ... коммерциялық банктердің
кассалық қызмет көрсетуі қамтамасыз ... ... ... ... ... банк).
Совет Одағы құлап, одақтас республикалар өз егемендіктерін алған ... жылы ... ... Достастығы елдерінің орталық Ұлттық банктері
үшін хабарлық шоттар ... Бұл ... ... ... 1992 жылы ... ... есеп жүргізілулерді қамтамасыз ету, мемлекеттік бюджеттің
кассалық ... ... ... мекемелер мен коммерциялық банктерге
кассалық ... ... ... 1992 жылы ... Банк ... ... ... орталықтарында есптік-кассалық орталықтар (РКЦ) құрды. 1992
жылы ортасында Ұлттық Банктің 19 облыстық және 274 ... ... ... ... ... тұрды.
1993 жылы Ұлттық Банк елдің ішінде және сыртында ... ... ... ... ... ... жүргізді. Осы жылы
Қазақстанның облыстары ... ... ... үшін ... ... жылы ... Республикасының Қаржы Министірлігінің мемлекеттік
қазыналық міндеттері жарық көрді. Осы жылы ... ... ... депозитарийі (салымы) құрылды. Қазіргі кезде мұнда мемлекеттік
құнды қағаздардың ... ... ... енгізілген, бұл
делдалдарға биржа қоюынан тыс келісілген мәмілелерді өз ... ... ... ... ... ережелерін жетілдіру және банкаралық құжат
айналымын азайту мақсатында 1995 жылы ... ... ... ... ... ... құрылды. Ол көпжақты есептеулер әдісімен жұмыс
атқарды. Банктер ... ... ... күнінің соңында бір-ақ рет
жүргізетін болды.
Қазақстан Республикасының төлем жүйесін дамыту мен жетілдіру ... жылы ... ... ... ... аймақтық клирингтік
палаталар құрылды, олар аймақаралық төлемдердің банкаралық клирингін жұзеге
асырды.
Сол жылы “электрондық ... ... ... ... ... ... жүйесінің қатысушылары арасындағы төлемдер туралы хабар
алысу үшін SWІFT-ке бағытталған ... ... ... ... филиаларалық есептеулер жүйесі қолданыстан шыға ... ... ... қалды.
1996 жылы Алматы клирингтік палатасы Қазақ Банкаралық есептеулер
Орталығы (КБЕО) болып қайта құрылды. ... ... КЦМО ... ... ... ... ... кездегі әлемдік тәжірибеде қолданып
жүрген хабарлық технологиялар мен техникалық құралдар қолданып ... ... ... ... ... ... бірі 1996 ... Қазақ Банкаралық есеп айырысу ... ... ... ... жүйесінің ашылуы. Бұл жүйе енгізілгеннен соң ... ... ... ... DVP ... ... жүзеге асырыла бастады.
Қазіргі кезде мемлекеттік құнды қағаздар нарығында ... ... ... ... ... мен төлем құжаттары SWІFT
талаптарын сай болуы керек) және ІSІN талаптарына сай келетін ... ... ... ... ... ... ... есептік-кассалық жүзеге асуын қамтамасыз ету және
бюджеттік қаржының мүліксіз сақталуын қамтамасыз ету мақсатында 1996 ... ... ... ... ... негізгі міндеттері
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетін кассалық орындау: мекемелер
мен ұйымдардың есептерін ... және ... ... ... ... ... республикалық және жергілікті бюджеттер
арасында бөлу және оларды түрлі ... ... ... ... ... банк ... Республикасының Қаржы министірлігінің
Қаржы комитеті болып қайта құрылды.
Төлем жүйесінің жетілуіне зор үлесін қосқан тағы бір әрекет – 1998 ... орын ... ... ... ... аппаратында екінші
деңгейлі банктердің хабарлық шоттарын орталықтандыру болды.
Бөлшектеп төлеу нарығында ... ... және ... ... көтеру мақсатында 1999 жылы 1 ... ... ... ... ... банктің облыстық филиалдарының
клирингтік палаталарының қызметі тоқтатылды. ... ... ... ... ... ... есептеулер Орталығы және “Тимей”
қаржылық-өндірістік ... ... ... ... ... жылдары төлем жүйесінің нәтижелі және қауіпсіз банктік және
қаржылық мұқтаждықтарын қанағаттандыру мақсатында Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... әдістер мен іс-әрекеттерді жүзеге
асырып отыр. ... 2000 ... ... ... ... есептеулер
Орталығы ірі төлемдер жүйесі ақша ... ... ... (МСПД)
айналды. МСПД-ның негізгі принціптері: есептеулердің қайтарылмауы және
аяқты болуы және есептеулердің бір ... ... ... ... ету.
Төлемдік айналымды ұлғайту мақсатында Ұлттық Банк 2000 ж желтоқсанында
“Процессингтік орталық” жабық акционерлік қоғамын ... Бұл ... ... ... ... карталары жүйелерін біртұтас төлем
кеңістігіне біріктіру және Ұлттық ... ... ... жүйесін
құру.
Қазіргі кезде төлем жүйесі арқылы төлемдер мен ақша аударымдарды жүзеге
асырғанда ... ... ... ... қауіпсіздігі мен
нәтижелілігі артты, сондықтан Қазақстанның төлем жүйесі ... ... мен ... емес ... ... сенімге ие бола бастады.
2001 жылы Қазақстан Республикасының ақша үздіксіздігін ... ... және ... ... ... мақсатында Қазақстан
Республикасының мемлекеттік Класификатор ... ... ... ... ... ... ... дамыту және қолдағы ақша айналымын тарылту мақсатымен
Қазақстан Республикасының үкметінің 02.07.02. N713 ... ... ... ... ... банкаралық төлем карталары
жүйесін құру бағдарламасы ... ... ... ... ... төлем жүйелерін
құру мақсатында мемлекетаралық төлемдерді жүзеге асырудың үлгісі жасалып
мемлекетаралық банкке жіберілді. Бұл шара ... ... ... ... есептеулер орталығы” көмегімен жасалып отыр.
Қазақстан Республикасының банктері, банк операцияларын жүзеге ... және ... ... ... төлемдер мен ақша аударымдар
реттейтін негізгі нормативті-құқықтың акт ҚР 29 ... 1998 жылы ... мен ақша ... ... заңы болып табылды. Бүгінгі күні ҚР
төлем жүйесі көптеген әлемдік қаржылық институттардың (Халықаралық Қаржылық
Қоры Халықаралық ... ... ... ... сай және ... ... ... ие болып отыр. Осыған қарамасатан Ұлттық
Банк өз беделін тағы да жоғарылату үшін өз қызметін ... ... ... ... төлем жүйесінің қазіргі жағдайы
Әлемде төлем жүйесін құраудың көптеген нұсқаулары бар: орталық ... ... ... ... емес ... ... ... Егер ұлттық төлем жүйелер құрудағы орталық ... ... ... банк ... ... ... ... қамтамасыз етуге міндетті,
ал төлем жүйесі оның негізгі бөлігі болып табылады.
Қазақстан Республикасының Орталық Банк ... ... банк ... банк Қазақстан ... ... ... ... және жүзеге асыратын және басқа орталық банктер және
басқа елдердің банктері, ... ... мен ... қаржылық-несиелік
ұйымдармен қатынастарында Қазақстан Республикасының мүддесін көрсететін
орган ... ... ... негізгі міндеті Қазақстанның Ұлттық валютасының ішкі
және ... ... ... ету. Оның ... ... ... ... шетелдік валюталармен салыстырғанда айырбас бағасының тұрақтылығын
қамтамасыз ету. Сонымен бірге мына міндеттері де бар:
← қаржы, ... ... ... мен қаржылық қатынастар саласында
мемлекет саясатын қалыптастыру және оны ҚР экономикалық даму және
оның халықаралық экономикаға енуіне көмектесетіндей етіп ... ... ... несие және банк жүйелерін қамтамасыз етуге
атсалысу;
... ... банк ... және ... ... ... алу, ауыстыру саласында ... ... ... ... ... ... жүйесінің реттелуіндегі Ұлттық Банктің рөлі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... банк ... ... ... ... сол заңның 48 бабына сәйкес
Ұлттық банк ... ... ... ... үйлестіреді және реттейді
сонымен қатар:
← төлемдер мен ақша ... ... ... ... ... мен ... төлемдік бұйрықтардың
мазмұнының негізгі талаптарын;
← қолма- қол ақша ... ... ... ... ... орнатады.
Сонымен қатар, сол заңның 8 бабында ... банк ... ... ... ... бәрі ... ... төлемдер мен ақша
аударулар жөнінде нормативті-құқықтың ... ... ... ... ... төлем жүйесін құру мен жүзеге асыруда негізгі
нормативті-құқықтың акттер болып төмендегілер табылады:
← ҚР “ҚР- ның ... ... ... заңы;
← ҚР “ҚР- дағы банктер мен банк қызметі туралы ... ... ҚР ... мен ақша ... ... заңы;
← ҚР Ұлттық банкінің басшылығының 25.04.2000 N179, “Қазақстан
Республикасының ... ... мен ақша ... ... ... ... ... қолдану ережелері
туралы” қаулысы;
← ҚР Ұлттық банк басшылығының 16.07.2000 N273 “ҚР-да ... ... ... ... ... ҚР ... банк басшысының 21.11.98 N 242 ... ... ... ақша аудару ережелері” туралы қаулысы;
← ҚР Ұлттық банк басшылығының 25.11.2000 N428 “ҚР ... ... мен ... ... көрсететін ұйымдар
арасында хабарлық қатынастар орнату ережелері туралы” қаулысы;
Және басқа да нормативтік- құқықтық актілер.
Тұрақты төлем жүйесін ... ... ... ... ... деңгейлі
банктерді тексеріп отыруын қолға алу. Осы әрекет барысында Ұлттық банк және
басқа да ... ... ... ... ... қаншалықты
сенімді және тұрақты екенін тексере алады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің төлем жүйелері ... ... ... ... ... банк орталық
ақпаратының бір бөлімшесі болып есептеледі.
Басқарма Қазақстан Республикасындағы төлемдер мен ақша аударымдарды ... ... ... мен ережелерін анықтайды, екінші деңгейдегі банктер
мен банк қызметін көрсетуші ұйымдар ... ақша ... ... ... ... қорғайды сол үшін ... ... ... ... ... міндеттері мен әрекеттерін жүзеге асыру үшін басқарма Ұлттық банк
бөлімшелерімен, Қазақстан Республикасының ... ... ... қаржыгерлер Ассоцияциясымен, мемлекеттік
органдармен, банктер және басқа да ... және жеке ... ... ... ... жүйелерінің әдістері бөлімі;
← хабарламалық қатынастар бөлімі;
← төлемдер бөлімі;
← ақша ... ... ... ... ... ... ... – Қазақстан Республикасының тұрақты төлем
жүйесін құруға атсалысу және оның ... ... ... ... ... ... артылған міндеттері мен өкілділігіне сәйкес мына қызметтерді
атқарады:
← төлем жүйесін ... ... ... ... құру ... қатысу;
← төлем жүйесі әрекетінің нәтижелі дамуы үшін ... ... ... ҚР ... ... мен ақша ... ... асыру
тәсілдерін сораптап, меңгеру және оларды дамыту сипаттамаларын
туғызады;
← ҚР төлем мен ақша ... ... ... ... ... төлем жүйесін құру мен оның қызметі жөнінде нормативті-
құқықтың акттердің жобасын дайындап, оны ... ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдармен қаржыланатын және
инвестицияланатын төлем жүйесінің дамуы жобаларына ... ... ҚР ... ... ... мен ... үшін ... және үкметтік бағдарламаларын жасап шығаруға қатысу
және қызмет атқарып тұрған бағдарламаға сәйкес ұсыныстарды
сораптау;
... ... ... есептер орталығы” мемлекеттік
республикалық ... мен ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге қажет лицензия беру жөнінде
банктік қадағалау бөлімімен бірге әрекет жасау;
← Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... ... клирингтік қызмет жүзеге
асыруға қажет лицензия беру жөнінде мәселені алға ... ... ... нормативтік-құқықтың акттеріне сәйкес
банктердің хабарлық ... мен ҚР ... ... қаржылық шотын ашады және ... ... ... ... ... ... нормативтік-құқықтың акттеріне сәйкес банк
ісімен айналыспайтын заңды тұлғалардың ... ... ... оларға қызмет көрсетуді жүзеге асырады;
← Хабарлы шоттарында ақша жетіспеген ... ... ... беру ... атқарады.
← Банктерге берілген күндізгі қарыздарды “овернайт” қарыздарына
қайта рәсімдеу ... ... ҚР ... ... ... реттейтін заңды талаптарды
банктердің дұрыс орындауын бақылайды;
← керек болған жағдайда ... ... ... ... Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... нормативтік-құқықтың акттерінің талаптарын
клирингтік ... ... ... ... ... банк ... ... тиесілі төлем жүйесі туралы
және басқа да хабарларды өткізу ... ... ... ... енгізу ұсыныстарын жасайды;
← Ұлттық банкпен банктер арасында төлемдер мен ақша ... ... ... банк ... мен ... банк ... аппаратарының
бөлімшелері арасындағы төлем әрекеттерін аяқтайды;
← Ұлттық банк көрсететін төлемдерді жүзеге ... ... ... ... мөлшерін орнату жөнінде Ұлттық банк
басшылығына ұсыныс жасайды;
← банкаралық ақша ... ... ... ... ... мониторингін өткізеді;
← “Процессингтік орталық” жабық акионерлік қоғамының іс-әрекетін
үйлестіреді;
← Ұлттық банк бөлімшелеріне, банктерге, басқа да жеке және ... ... ... жайында кеңестік көмек көрсетеді;
← төлемдер мен ақша аударымдарды ... ... ... заңдылықтарды бұзған банктерге жауапкершілік тартуды
ұсыныстарды өңдейді;
← ҚР төлем жүйесін халықаралық ... ... ... ... ... ... ... және банктік сектор дамуының
басшылығы мен ... ойын ... ... ... ... ... ... орталық
банктерімен қарым-қатынас жасап, ҚР төлем жүйесін ... ... ... ... ... Ұлттық төлемдік кеңесінің тұрақты хатшысының қызметін
атқарады;
Төлем жүйесінің операторы ... ... ... ... ... ... оның ... Банкаралық ақша аударымдар
жүйесі (БААЖ), ... ... ... (БТЖ) және ... хабарлармен алмасу
жүйесі (БХАЖ) кіреді. Төлем жүйесі Dіgіtal UNІX және ... СУБД ... ... ... ... Банкаралық Есептеулер
Орталығы Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің ... ... ... ... оның ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі.
Қазақстандық Банкаралық Есептеулер Орталығы төлем ... ... және ... болуын қамтамасыз етеді, Ұлттық банктің жүйені одан
әірі дамыту стратегиясының құрылуына атсалысады, ... ... ... ... соңғы кезде қол жеткізген ... ... ... ... ... ... ... Есептеулер Орталығы келесі қызмет көрсетулерді
ұсынады:
← Банк аралық ақша аударымға ақша аудару;
← Банкаралық клиринг;
← Бюджеттік ұйымдар арасындағы клиринг;
← VІSA ... ... ... ... ... ... аудару;
← Бөлшектік хабарлармен алмасу;
← ФАСТИ (хабарларды тасымалдау автоматталған қаржы ... ... ... ... ... Орталығы - да мынандай негізгі төлем
жүйелері әрекет жасайды: банкаралық ақша аудару жүйесі мен ... ... ақша ... ... ... ішкі есептеулерді RTGS жүйесінде
жүзеге асырады.
Әр ел үшін RTGS жүйесінің құрылуы ... ... ... ... ие
болады. Мұндай жүйенің бар болуы мемлекеттің банк жүйесінің ... ... Әлем ... ... жүйе ... өзіндік біртұтас
стандарттары қалыпт Қазақстандық Банкаралық Есептеулер Орталығы асқан.
1996 ж. ... ... бұл жүйе ІТЖ (ірі ... ... ретінде, ал 2000
жылдың желтоқсанынан бастап Банкаралық ақша аударымдар жүйесі ... ... ... ... ақша аударымдар жүйесі ең қауіпсіз және
нәтижелі төлем жүйесі деп айтса да ... ... ... мен әрекет істеуінің құқықтық негізін тұтынушылар
мен Ұлттық Банк арасындағы, Ұлттық банк пен орталық және оның тұтынушылары
арасындағы ... және ... ... Ұлттық Банкінің
Басшылығының 21.11.98 N242 “Банкаралық ақша аудару жүйесінде ақша ... ... ... ... ақша ... ... тұтынушысы болып Қазақстандық
Банкаралық Есептеулер Орлалығы мен ... ақша ... ... ... ... ... - шартқа отырған банк немесе банктік емес
қаржылық мекеме ... ж. ... ... ақша ... ... ... ... тіркелген, оның 40-екінші деңгейлі банктер, Қаржы Министірлігінің
қаржы комитеті және оның 16 ... және ... ... ... ... ... асырушы 13 мекеме, Ұлттық банк және ... ақша ... ... ... несиелік және дебеттік
аударылымдар жүзеге асады. Дебеттік аударылымдар тек ... ... ... ... ... жағдайда ғана жүзеге асырылады. Мұндай
келісімдердің данасы Қазақстандық ... ... ... ... ... ... шартқа қосылуы тиіс.
Банкаралық ақша аударымдар жүйесі қызмет істеу әрекеті.
Ақша аударылымдар тек ... ... ... ... ... ... соң ғана ... асырылады. Қазақстандық
Банкаралық Есептеулер орталығы мен тұтынушылардың ... ... да ... ... ... ... төлем құжаты
жүзеге асқаннан соң ғана анықталады. Қазақстандық Банкаралық ... ... соң ... төлемдік құжат оның қатысушылары
тілегімен ауыстырыла немесе жабыла ... ... ... ... ... төлем
тапсырмасының ережелері:
← аутентификация өту;
← тұтынушы міндетті түрде ақша аударушы немесе ақша ... ... ... ... ... төлем құжатындағы көрсетілген соманы
өшіру ... 1 және 2 ... ... ... ... оның төлем
тапсырмасы өңделмейтіні туралы себебі жазылған электрондық хабар ... 1,2 ... 3 ... ... ... құжаты тұтынушы кезегіне
жіберіледі. Сонымен бірге дебеттік аударылым бойынша төлем тапсырмасының
акцептінің талаптарының бірі ...... ... ... керек.
Ұлттық банк бөлімшесі жүзеге асқан банктердің ... ... ... ... ... ... ведомость жасап
өткізеді. Мұнда тұтынушылардың өз ... ... ... банк және оның
банктік идентификациялық код жүйесіндегі есептеріне ... ... ... ... ... банк тәуекелділіктердің алдын-алу мақсатында Қазақстандық
Банкаралық Есептеулер Орталығына ... орын алып ... ... ... бола ... сома ... электрондық ведомостін
жібереді.
Жүйеде ақша аудару тұтынушының жүйедегі шотындағы ақшасына немесе жүйе
шотына басқа ... ... ақша ... ... ... ... тұрған төлемдік тапсырмалар приоритеттік кодтарға ... Бұл жүйе ... ... заңшығарушы акттеріне сәйкес
Қазақстандық Банкаралық ... ... ... ... да, ... арқылы бекітіледі.
Операциялық күн бойында тұтынушылар өз позицияларының жайы туралы хабар
алады.
← кезекте тұрған төлем ... ... ... ... ... ... ... тұтынушының жүйеде қалған ақшасы туралы.
Операциялық күннің соңында Қазақстандық Банкаралық Есептеулер Орталығы
тұтынушылардың ... ... ... санай отырып, кезекте тұрған төлем
тапсырмалардың екі жақты есептеулерін ... ... ... соң ... Банкаралық Есептеулер Орталығы бұл ... ... ... (ТЖБ) ... ... ... бұл ... ведомостті алған соң,
берілген хабарлардың дұрыстығына көзін жеткізген соң, жүйе ... ... ... сомасында ақша аударады. Егер хабардағы сальдо сомалары
жүйенің ... ... ... келмеген жағдайда Қазақстандық Банкаралық
есептеулер Орталығы мен Төлем жүйелерінің басқармасы ... ... жою ... ... ... күннің соңында тұтынушы
Қазақстандық ... ... ... төлем тапсырмаларының
нәтижесі ... ... ... ... Күн сайын тұтынушы жүзеге асырылған
төлем тапсырмаларының нәтижесін бақылайды. Егер сальдо ... ... ... ... ... Банкаралық Есептеулер Орталығымен
Төлем жүйелерінің басқармасын хабардар етуі керек.
Операциялық күн 800 басталып 2000 аяқталады. Төтенше (ерекше) ... ... банк ... күн ... 2200 ... соза ... ақша аударымдар жүйесі қызметтерінің құны төлемдерді ... ... ... ... 800 - 1300 ... 60 ... 1300 - 1800 ... теңге, 2200 - 2400 –740 теңге.
Бөлшектеп төлеу жүйесі (БТЖ).
Қазақстанда Клирингтік палатаның қызметін ... ... ... ... ... негізінде Қазақстандық Банкаралық Есептеулер
орталығы атқарады. Қазіргі ... ... ... ... ең ... ... жабдықтармен қамтамасыз етілген, соның
арқасында ол ... ... ... ... байланыс түрлерін
ұсынады. Интернет, Х 25, DіalNet, коммутирленген ... ... ... ... ... ақша аударымдары мен төлемдерін
жүзеге асырудың негізгі механизмдері болып табылады. Қазақстан Банкаралық
есеп айырысу Орталығының Банк ... ақша ... ... 1996 ... ... ... Бұрын ол «Ірі төлемдер жүйесі» деп аталатын және оның жұмыс
істеу тәртібі бастапқыды «Қазақстандық Банкаралық Есептеулер ... ... ... есеп ... ... ережесінеде белгіленген
болатын. Содан соң, Ірі төлемдер жүйесі банкаралық ақша аударымдар жүйесі
болып қайта ... ... ... ... ... ... ... ақша
аудару жүйесіндегі ақша аударымдары ережесіне белгіленді.
1995 жылдың қаңтарынан 1998 жылы ... ... ... ... ... клирингтік палата ретінде ... ... ... ... және ... ... ... асырған облыстық клиринг қызметін атқарады. Мұнда тәуекелділікті
басқару жүйесі мен құрылым принциптері ... ғана ірі ... ... ... ғана ... асырылады. Бірақ банк жүйесінің қажеттілігінің
(маңыздылығының) өсуі Қазақстанның барлық аймағы мен барлық қаржы мекемесін
қамтитын клиринг ашылуына ... ... ... 1998 жылдың 1 ... ... ... ... ... да Қазақстанның барлық
банктік және банктік емес мекемелерін Қаржы Министірлігі мен ... ... жаңа ... жүйе ... ... Бұл ... жақсы жақтары ретінде: қаржыландыру күнімен жұмыс істеу
мүмкіндігі (яғни ... есеп ... 3 күн ... ... ... соңғы есептеу мерзіміне дейін қайтарылып алынуы, МТ 102 форматты
хабарлардың ... ... ... ... мен ... ... ... негізін
тұтынушылар мен ұлттық банк арасындағы, Ұлттық банк пен Орталық және оның
тұтынушылары ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
банкінің басқаруының 16.06.2000 ж. N273 “Қазақстан Республикасының
клирингті ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
2002 жылдың аяғында Банкаралық аударымдар жүйесін пайдаланушылар саны
72 ... оның ... 38 ... ... ... 17 ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі, ... ... ... ... ... басқа да банк
операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге ... ... ... ақша аударымдар жүйесі арқылы кредиттік ... ... да ... ... ... ... беру және ... банк белгілеген фортаттарға сәйкес электрондық тәсілдермен жүзеге
асырылады.
2004 жылы ... РГП - сы және ... ... өндірістік компаниясы
ТОО клирингтік палатасы банкаралық клирингті жүзеге асырды.
Қазақстандық Банкаралық ... ... ... ... ... саны 50, оның 28 ... деңгейлі банктер, Қаржы
Министірлігінің Қаржы ... және оның 16 ... ... ... мемлекеттік Зейнетақы төлеу орталығы, Кастадион банкі, “ТАТ” ... ... және ... ... Солтүстік Қазақстандағы қатысушылар саны 5, оның 3 ... ... ... ... ... 1 облыстың басқармасы,
“Тимей” қаржылық-өндірістік компаниясының ҚӨК ТОО.
1998 жылдың қыркүйегінен бастап ... ... ... АҚШ- ... ... ... ... әдісі бойынша қызмет атқарады, яғни
бұл жүйенің жұмыс істеу жобасы ... ... бір күн ... ... приоритеттік кодты ескере отрып төлемдер жүйеге жіберіледі. Әр
қатысушы өзі жүйеге өткізген төлемдері туралы хабарларға қол ... ... ... ... екіжақты есептеулер жүргізіледі, егер екіжақтың
біреуі өз міндеттерін орындамаса, онда оның ... бір ... ... ... жоба ... өз өтімділіктерін басқаруға және
қарама-қарсы төлемдердің үздіксіздігін ... ... ... ... ... тамызына дейін Бөлшектік төлем жүйесі Ұлттық ... мен ... ... ... ... ... ... жүйесі арқылы жүзеге асырылып келген. 1999 жылдың 1
тамызында Ұлттық банктің ... ... ... ... салдарынан, клирингтік палаталар қызметі Қазақстандық Банкаралық
Есепайырысу Орталығы мен ... ҚӨК ... ... ... ... бойынша ақша аудару тек келісім-шарт ... ... таза өз ... ... соң ғана жүзеге
асырылады. Екінші деңгейлі Банктер арасында ... ... ... ол ... ... ... ... Банкаралық ақша аудару
жүйесі орын алады.
Клиринг нәтижесі бойынша ақша аударылымдар:
- клирингтік ұйым ... ... ... негізінде жүзеге аса алады.
- Бұл жағдайда клирингтік ұйым клиринг қатысушысының шотынан ... жазу ... ... ... және өз шотынан қатысушы шотына
ақша аудару үшін шығын туралы төлемдік құжат жасайды.
- есептеу мекемелері құрған ... ... ... Бұл ... ... ұйым ... Банкаралық Есептеулер
Орталығына қатысушылардың таза өз ... ... ... Қазақстандық Банкаралық Есептеулер Орталығы осы хабарлар
негізінде клиринг нәтижесі бойынша ақша ... ... ... ... ... ... клиринг атысушылары жасаған төлем құжаттары негізінде.
- Бұл жағдайда клирингтік мекеме клиринг ... таза ... ... соң әр ... оның таза ... ... ... Осы хабар негізінде дебет тік таза
позициялары бар қатысушылар ... ... ... ... ... ұйым шотына ақша аударады. Егер клиринг
екі қатысушының арасында болса, онда ақша аудару клирингтік ұйымның
шотына ақша аудармай-ақ ... ... ... Бұл ... ... клиринг нәтижесінде дебет тік позицияға ие қатысушы ... таза ... ие ... ... ... ... жүзеге
асады. Клиринг нәтижесінде ақша аударылған соң ... ... ... немесе клирингтік ұйым қатысушыға
оның таза позициясына сәйкес ақша аударылымның аяқталғаны ... ... Одан ... ... ... ... ... олардың атына түскен төлем құжаттарын,
клиринг нәтижесі бойынша ... таза ... ... ... бір ... ... ... құжаттары туралы (себебі
айтылған) хабарларды береді.
Бұл жүйенің артықшылығы мұнда банк тер өз ... ақша ... да ... ... алу ... Ақша тек таза дебет ... ... ... рет ... ғана ... ... бірге банктер
үстеме төлемдерді көрген соң, өтімділік көрсеткішін үнемі ... ... ... ала алады. Егер банкаралық ақша аударымдар жүйесі негізінде
кесек (ірі) сомалар жүзеге асса, ... ... ... бір ... 3 млн теңгеден аспауы тиіс. Бөлшектік төлем жүйесі тек несиелік ... ... ... ... ... құны ... ақша ... салыстырғанда төмен болып келеді: 16.00- ... ... - ... 9.00- ... дейін - 12 теңге; 13.00-16.00-ге дейін - 24 теңге.
Қазақстан Республикасының ... ... ... арасында ақша аударуларды
жүзеге асыру жүйесі.
Банктер төлемдер мен ақша аударылымдарда өзара орнатылған ... ... ... ... ... Ақша ... ... асыратын
ұйымның құқықтық негізін құрушы Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі
банктер арасында; Қазақстан Республикасының екінші ... ... ... қызмет атқаратын ұйымдар ... ... ... ... ... ҚР ... ... Басқармасының 25.11.2000 ж.
№ 428 қаулысы.
Мұнда келісілген шарт негізінде бір банк (корреспондент) екінші банкке
(респондент) банктік қызмет көрсету бойынша қызмет ... үшін ... ... ... шот ашу мен ... ... тек Қазақстан
Республикасының Ұллтық Банкінің хабарлық шот ашу мен жүргізу ... ... ие. ... ... арқылы ақша аудару мен төлемдер жүзеге
асыру банк - ... ... ... ... етеді.
Бағалы қағаздармен жұмыс істеу есептерін жүргізу жүйесі.
Бағалы қағаздармен жұмыс істеу DVP принципі бойынша жүзеге ... мәні ... әр ... жеке жүзеге асырылады, яғни жеке ақша
есептеу, жеке құнды қағаздармен жұмыс істеу. Бірінші және ... ... ... ... ... ... ... Депозитарий мен
депокенттер, Қазақстандық банкаралық есептеулер орталығы, халық биржалар,
Ұлттық Банк және ... да ... ... екі ... қатынас
электронды хабарлар арқылы ... ... ... ... ... жоқ ... ... екі жақ құжаттарды түп-нұсқаларымен
алмасады. Ақша алып ... ... мен ... ақша ... ... өткізіледі.
1996 жылдың тамызында Ұлттық Банктің Депозитарийіне мемлекеттік бағалы
қағаздарды есептеудің электрондық жүйесі ... Бұл жүйе ... емес ... ... ... есептеулерін өз офистерінен
шықпай жүзеге асыруға мүмкіндік берді. ... ... ... ... ... ... ... нарығың дамуының бағытын анықтаушы негізгі құжаттың
бірі “30-дар тобының кеңестері (рекомендации)”. Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкінің мемлекеттік ... ... ... ... тобының” 7
кеңесін қанғаттандырады.
- келісім туралы хабарларды ... ТҰО ... ... мемлекеттік құнды қағаздар нарығында біркелкі Депозитарий болады;
- қазіргі кезде мемлекеттік құнды қағаздар есептеулері кезінде гросс-
есептеулер ... бұл ... ... ... ... (таза) есептеулердің тәуекелділігінен сақтануға мүмкіндік
береді;
- 1996 жылдың тамызында мемлекеттік ... ... ... ... енгізілгеннен бері есептеулер DVP әдісі бойынша
жүзеге асырылады;
- ... ... ... ... ... уақытта жүзеге асырылады,
яғни бағалы қағаздар бойынша төлемнен ... ... ақша ... күні ... ... қағаздардың соңғы есебі ТҰО күні орындалады;
- қазірге ... ... ... ... ... ІSІN стандарт
талаптарына сай біркелкі хабарламалар ... (SWІFT) ... ... ... ... ... ... енгізілген.
Екінші нарықта бағалы қағаздармен жұмыс істеу ... ... ... ... есептеу орталығының ақша аударудың
банкаралық жүйесі арқылы жүзеге асады.
Орталық Депозитарий бағалы ... ... ... ... позицияларын уақытында есептелуіне, Банкаралық ақша аударымдар ... ... ... ... ... ... Депозитарий дайындаған құжаттардың дұрыстығына (анықтығын) кепілдік
береді.
2.3. Қазақстан Республикасының төлем ... ... ... ... ... дегеніміз - банкаралық ақша аудару
жүйесінде төлемдер мен ақша ... ... ... ... мен ... ... ... қатысушылары мен ақша аударудың
банкаралық жүйесінің тұтынушылары (ары қарай - ... ... ... ... ... ... төлем жүйесінің мониторингтері Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банк Директорлар кеңесінің ... N276 ... ... ... ... төлем жүйесіндегі мониторинг
жүргізу ережелеріне сәйкес өткізіледі.
Ақша ... ... ... (ары ...... ... орталық
беретін хабарлар негізінде өткізіледі.
Бұл хабарлардың мазмұнында төмендегілер қамтылуы тиіс:
- банктік ұқсастырылған кодтары көрсетілген жүйедегі ... ... күйе ... ... әр ... ... және несиелік айналымы және олардың сальдо
позициялары;
- жүйедегі ... және ... ... кезекте тіркелген төлемдік тапсырамалар саны мен сомасы.
Жүйе мониторинг төлемдік жүйенің ... және ... ... ... ... ... ... жүйе мониторингіне мыналар кіреді:
- қолданушылар позициялары бойынша ... және ... ... ... жүйе ... бойынша қалдық сомасына теңдігін
және Ұлттық Банктегі жүйе шотының сомасына теңдігін бақылау. Егер
жоғарыда айтылғандар сәйкес келмесе, онда осы іске ... оның ... ... ... ... ... ... тұтынушылардың ағымдағы өтімділігіне қоса хабарлық ... ... мен ... ... ... қалдығын бақылау.
- тұтынушада төлем құжат кезегінің орын алу ... және ... ... ... әсерін сараптау.
- Соған қоса, егер бір тұтынушының кезегі басқа ... әсер етіп ... ... ... ... тұтынушымен
бірге аталған кезекті реттеу тәсілдерін табу.
Клирингтік жүйені мониторингі хабарлық қатынастармен төлемдері бөлімі
арқылы клиринг нәтижесі бойынша ақша ... ... ... ... ... азайту мақсатында жүзеге асады.
Клирингтік жүйенің мониторингі Орталық пен клирингтік ұйымдардың
клирингтің әр ... таза ... ... ... және ... ... ... және клиринг ... ... ... ... ... ... ақша сомасы туралы хабарлар негізінде
жүзеге асады. Мұнда Орталықпен клирингтік ұйымдар ұсынатын ... ... ... ... ... және оның таза дебеттік және несиелік
позициясын қамтуы тиіс. Бұл хабарлар Алматы уақытының 14.00 бастап ... ... ... ... тиіс.
Осы ұсынылған хабарлар негізінде клиринг нәтижесінде ақша аудару үшін
клиринг қатысушысының ақшасының жеткіліктілігі туралы болжам жасалады.
Егер клиринг қатысушының ... ... ... болса, бұл іске жауапты
қызметкер электронды хат немесе телефон арқылы клиринг қатысушысын хабарлар
етіп, оған бұл жағдайда не ... ... ... ... ... ... Орталық клирингтік ұйымдар және хабарлық ... ... ... ... ... ... негізінде төлемдер өту
мерзімділігін сараптайды, уақыт мерзімділігі ішінде өтімділік коэффициенті
мен ... ... ... және жүйеде ... ... ... төлем жүйесінде өткізілген мониторинг негізінде
және клиринг тұтынушылары мен қатысушыларының төлемдерін ... ... келе ... ... ... туу ... ... жүйелер
бөлімі тәуекелділікті басқару әдістерін белгілеп, қолдануға құқылы.
Клиринг қатысушысында жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... егер тұтынушы Ұлттық банкпен “Күндізгі банктік қарыз беру туралы
несиелік келісім шартқа” отырса оған ... ... ... ... ... ... шотынан оның жүйедегі позициясына ақша
аудару.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... азайту
мақсатында мониторинг бөлімі Ұлттық банктің қаржылық операциялар бөліміне
ай сайын банктердің күнделікті айналымы туралы мәліметтер ... ... ... ... тұтынушы кесірінен төлем жүйесінде үнемі
тәуекелділік пайда бола берген жағдайда төлем ... ... ... ... ... өтімділіктің жеткен себептерін сұрап
міндеттеме хат сұрауға құқылы.
2.4. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Республикасының төлем жүйесі әлемдік қаржы институтарының
(Халықаралық қаржылық қор, Халықаралық есептеулер ... ... ... ... ... және ... ... жоғары бағаланған.
Ұлттық төлем жүйелерін құруда тәжірибе ... ... 2003 жылы ... екінші рет ТМД елдері үшін Еуропалық Орталық Банктерінің ... ... ... жыл ішінде төлем жүйесіндегі төлемдер саны 5,6% өсіп, 11,7 ... ... ал ... құны ... ... 15,5 трлн теңгеге
жетті. Соған қоса құны жалпы төлем көлемінің 96%-тін құрайтын 28% ... ақша ... ... ... өткізілген.
Банкаралық ақша аударымдар жүйесі мен – бөлшектік төлем жүйесінің 01.01.05
жағдайындағы үлесі (төлемдердің жалпы көлеміне %) (мың ... ... ... ... ... ... ... өте үлкен
емес, бірақ оның жалпы саны барлық төлемдердің жартысынан ... ... ары ... даму ... ... клиринг арқылы төлем санының өсуі, Банкаралық ақша аударымдар
жүйесі тұрақтылығын күшейту үшін барлық ұсақ ... ... ... ... ... ... Банк саясатына байланысты. Төлемдер
көлемі мен санын ... ... ... ... ... ... қала ... жүйесінде төлемдер бағасының өсуіне ... ... ... операциялар санының өсуі әсер етті.
Банкаралық ақша аудару жүйесі (БААЖ)
2005 жыл ... ... ақша ... жүйесі арқылы жалпы сомасы 14,8
трлн теңгені құрайтын 3,2 млн трансакция жүзеге ... 2004 ... ... саны 13%-ке ... ... ... 52,3%-ке ұлғайған.
Жоғары приоритетті төлемдерді жүзеге асыратын механизм ... ақша ... ... ... ... және оның облыстық қаржы
басқармаларының бюджеттік ... ... ... 2004 ... облыстық қаржы басқармалары өңдеген трансакциялар саны 3,7%-
ке 746,4 мың трансакцияға дейін өсті, төлемдер көлемі 9,5%- ке 1501,2 ... ... ... 2002-2005 жылдар аралығында Банкаралық ақша аудару жүйесі
өткізілген төлемедер көлемінің ... ... ... ... жылдар аралығында Банкаралық ақша аудару жүйесі
арқылы жүзеге асырылған төлемдер ... ... ... жылы ... клирингті “Қазақстандық Банкаралық есептеулер
орталығы” РГП-сы және “Тимей” ТОО клирингтік ... ... ... ... ... ... ... орын алған төлемдер саны 15,5%-ке
8,5 млн құжатқа дейін өсті, ал төлемдер бағасы 17,5 %-ке өсіп, 685,7 ... ... ... ... төлем жүйесі өткізілген төлемдер санының
динамикасы (мың. тал).
2002-2005 жж аралығында Бөлшектік төлем ... ... ... ... ... ... (Қорытынды): Банкаралық клирингте қаржылық ағымның өсуі екі
факторға байланысты. Біріншіден, бұл- Банкаралық ақша ... ... ... тарифтердің көпке арзандатылуы. Екіншіден - бюджеттік және
зейнетақылық төлемдердің өсуі.
Сарапталған уақытта банкаралық ... ... ... ... ... ... саны мен ... 2004 жылмен салыстырғанда 10,8%-ке және
20,8%-ке өскен және 2139,8 мың ... және 196,9 млрд ... ... ... ... ... ... шығару лицензиясына 19 екінші деңгейлі
банк ие. Төлем карталарының эмитенті болып мыналар саналады: “Қазақстан
Халық ... АҚ, ... Әлем ... АҚ, “КазКомерцБанк” АҚ, “АТФ Банк” ... АҚ, ... ... ... АҚ, ... Банк ... ЖАҚ, ... Қазақстан” ЖАҚ, “Альфа Банк” АҚ, “Банк Каспийский” АҚ, “Наурыз Банк
Қазақстан” АҚ, ... ... АҚ, ... ... ЖАҚ, ... Банк” АҚ.
Екінші деңгейлі банктер жергілікті жүйелердің ... ... ... Кард - ... Ұлттық Банк” АҚ және “АТФ Банк” АҚ; Smart
alem card- “Банк Туран Әлем” АҚ, ... Банк ... ЖАҚ ... және ... ... АҚ ... ... қатар екінші деңгейлі
банктер халықаралық жүйелердің ... да ... ... VІSA ... ... Express ... ... Іnternatіonal.
2005 жылдың басына айналымдағы төлем карталар саны.
1495,6 мың данаға жетті, оның 235,7 мыңы- жергілікті ... ... ... ... ... карталары.
5- кесте. Айналымдағы төлем карталарының саны туралы мәліметтер.
| ... ... ж ... ... болған |
| | |ы | |ы ... |
| ... ж. ... ... ... транзакциялар саны 251 млрд. теңгеге
жетті, оның ішінде 3,8% транзакция сауда терминалдарында жүзеге асырылды.
Сонымен қатар жүзеге асырылған трансакция саны 21 ... ... оның ... ... жүзеге асырылған транзакциялар ... ... ... ... ... карталарының даму болашағы бар, бірақ
қазір олар негізінен қолма-қол оңаша алу үшін ғана ... жүр. ... ... ақша ... өсуіне жол бермей отырған ең бірінші себеп
тауарлармен қызмет көрсетулердің ... ... ... ... ... ... мекемелердің аздығы. 01.01.05 ж. 1763 мекеме тауарлар мен
қызмет көрсетулердің ... ... ... ... ... ... ... көрсету үшін 3234 төлем терминалы, 2051 импринтерлер
және қолма-қол ақша алу үшін 702 банкомат қолданылады.
Қолма-қол ақша ... ... және ... карталарын дамыту
мақсатында Қазақстан Республикасының үкіметінің 02.07.04 N713 ... ... ... ... ... ... ... трансшекаралық төлем жүйесін құру мақсатында ‡кіметаралық банк
қарауына “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің ... ... ... ... ... ... ... үлгісі жасалып,
жіберілді.
Басқа төлем құралдары.
2004 ж. Екінші деңгейлі банктер қолма-қол ақшасыз есептеулерді жүйеге
асырудың негізі әдістері ретінде ... ... ... ... ... ... 15,8 млн. ... өткізілді, бұл барлық төлем
құжаттарының 93,1 % және 96,7% ... ... ... ақша ... инкассалық бұйырықтар 1,8% және 2,3%, төлем карталары - 3,4% ... ... ... 0,7% және 0,2%, ... ... 1,0% және 0,7% ... ж. ... қолма-қол ақшасыз есептеулерді жүзеге асырған
кездегі қолданылған төлем құралдарының санының еншілік ... ... ... ... ... төлем карталары.
- төлем талап - тапсырмасы.
- банк шотының тура дебеттелуі.
Жалпы қабылданған төлем ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің нәтижелі және тұрақты қызметін
қамтамасыз ететіні белгілі.
Бөлшек төлем жүйесі.
Бөлшек төлем жүйесі ... есеп ... ... болып табылады.
Қазақстанда клиринг палатасының ... ... ... Банк ... лицензияның негізінде қазақстан Банкаралық Есеп айырысу
орталығы ... 1995 ... ... ҚБЕО клиринг палатасы ретінде
жергілікті ... ... ... ... онда оның пайдаланушылары
клирингтің басқа қатысушыларын дебеттік және ... ... ... ... ... ... ... принциптері мен
басқару жүйесі екінші денгейдегі банктердің ... ... ... ... шектеді. Алайда банк жүйесіндегі қажеттіліктің
өсетүсуі Қазақстанның ... ... мен ... мекемелері үшін ашық
клиринг құру қажеттілігі алып келеді.
1999 жылы ҚРҰБ ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің орталық ... ... ... ... ... ... клиринг палаталары жабылды,
олардың функциялары Қазақстандық Банкаралық Есепайырысу орталығына берді.
Жаңа клиринктік жүие Қазақстанның ... ... мен ... ... оған қоса ... ... қорларын және басқаларды
қосуға мүмкіндік берді. Жаңа клиринктің жағымды жақтары: алдағы ... ... ... істеу мүмкіндігі (төлемдерді алдағы үш күнге ... ... ... ... есеп ... уақытына дейін
төлемдерді қайтарып алу.
3 тарау.Қазақстан Республикасының төлем ... даму ... ... ... төлем карточкаларының құрылуы
Қазақстан Республикасындағы бөлшек сауда іс ... ... ... ... тұрады. Халықтың көпшілігіне ... ... және ... ... ... ... есепшоттары бар клиенттер
қолма-қол ақшаны алып, өзінің барлық шығыстарын қолма-қол ... ... ... іс ... ... ақша айналымы доминирленген
рыноктарда салық ... ... ... және ... жоқ. ... ... ... бөлігі ұсақ-түйек сатып алуға
жұмсалады. Бөлшек сауда рыногындағы ұсақ төлемдер ... ... ... ... және ... өнім берушілер есепке алынбаған тауарлардың
едәуір көлемін тарата алады және мемлекет бұл ... ... ... ... ... ... ... уақытта тиісті
тіркеусіз жұмыс істейді және ... ... ... ... және ... ... салық жинау көп қиындық ... ... ... ... ... нақты көлемін тіркеуге және
жанама салық салу ... ... ... бағалауға мүмкіндік беретін
тетіктері жоқ.
Қазіргі уақытта Қазақстандағы магнитті ... бар ... ... ... және халықаралық төлем жүйелері барлық жағымды
қасиеттерімен, күнделікті жасалынатын ұсақ ... ... ... ... ... бар төлем карточкалары негізінде, “оn-lіne”
режимінде (тауарларға және қызмет көрсетуге ақы ... ... ... ... ... тікелей байланысы кезінде төлем
карточкаларын пайдалана отырып төлемдер бойынша ақпарат алмасу ... ... ... ... ... ... кезінде транзакциялар өңдеудің
жоғары құнына байланысты ұсақ төлемдерге қызмет көрсету тиімсіз. Сонымен
қатар, Қазақстан ... ... ... даму
дәрежесі авторизацияның қажетті деңгейін жаппай ... ете ... ... ұсақ ... жүзеге асыру үшін қаржы
рыногының қажеттілігін қанағаттандыратын және ... ... желі ... жұмыс істей алатын төлем құралы
болып табылады. Бұл ... ... ... ... ақшаны жинақтауға және ... ... ... және ... көрсетуге ақы төлеу сәтінде процессинг орталығы мен
сауда терминалының арасында байланыс орнатпай төлем ... ... ... ... ... ... режимі), сол сияқы “оn-
lіne”режимінде ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Микропроцессорлық “оff-lіne” технологиясы “оn-lіne” технологиясына
қарағанда ... ... ... ... сәтінде байланысу үшін
телефон желісін пайдаланудың шұғыл қажеттілігі ... ... ... құру ... коммуникациялардың дамыған желісін
қажет етпейді.
Ағымдағы кезеңде бірқатар екінші деңгейдегі банктер ... ... ... және ... ... ... бойынша едәуір
қаражатты инвестициялауды жалғастыруда. Екінші деңгейдегі банктердің
магнитті жолағы бар ... ... ... және халықаралық төлем
жүйелеріне салған инвестициялар көлемі айтарлықтай сома болды. Бұл орайда
банктердің жергілікті ... ... ... ... ... ... ... дамытуға жұмсалатын алдағы шығындар бірыңғай жүйені құру
кезінде тиімсіз ... ... ... ... кезеңде Қазақстан Республикасы төлем карточкаларының қазіргі
ұлттық банкаралық жүйесін іске асыру үшін күштерді біріктіру қажет, ... ... ... ... үнемдеуді қамтамасыз етуіне мүмкіндік
береді.
Ұлттық банкаралық жүйесінің төлем карточкаларының құрылуының басты
мақсаттары:
1. Қазақстан ... банк ... ... ... ... ұсақ ... тауар-ақша айналымындағы едәуір қолма-
қол ақша массасын тарту есебінен жинақтау арқылы, оларды қолма-қол
жасалмайтын айналымға аудару ... ішкі ... ... ... ... ... айналатын қаржы ағынының айқын ... ... ... ... ... ... ауқымды қолма- қол жасалмайтын бөлшек төлем жүйесін құру.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... банкаралық жүйесін ендіруді ұйымдастыру жөнінде
шаралар қолдануда. 2001 жылдың аяғында ұлттық Банк ... ... ... ... ... оны ... ... Қазақстан
Республикасында төлем карточкаларын пайдалануға арналған бірыңғай төлем
кеңістігін қалыптастыру болып табылады.
Ұлттық банкаралық жүйесінің ... ... ... ... іс- ... іске асыру мыналарды қамтамасыз етуге:
Мемлекеттік органдарға:
- ақша айналымын бақылауды күшейтуді, қолма-қол ақшаның ... ... және ... салықтар бойынша алымдардың толық
болуын ... ... ... ... ... ... нақты секторына инвестициялау
үшін банктік жүйеге жинақтау;
- бюджет ақшасының түсуін және пайдаланылуын тиімді ... ... ... ... және ... ... ... мақсатта пайдалану мүмкіндігін болдырмауды ұйымдастыру;
- республикалық және ... ... ... ... мүмкіндіктерін жасау;
- айналыстағы қолма- қол ақша массасын ... ... тең ... ... ... ... экономикадағы бақылаусыз ақша ағынына байланысты қылмыстың себептерін
жою;
- халықты әлеуметтік қолдау, әлеуметтік ... ... ай ... жәрдемақылар, зейнетақылар төлеуге кепілдікті
қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... іс-
шараларды жүзеге асырған кезде қолма- қол жасалмайтын есеп ... ... ... ... ... бірыңғай «төлем» кеңістігінде жұмыс істеу және ... ... ... карточкалары бойынша халыққа, ... ... ... ... клиенттер базасын кеңейту, есепке алу сапасын жақсарту;
- халықтың қосымша ақша қаражатын тарту;
- эквайринг қызметін көрсетуден түскен кірістерді көбейту;
- ... ... ... (инкассация, ақшаны өңдеу сақтау)
байланысты шығындарды қысқарту;
- ... есеп ... ... арнайы технологиясымен
үйлестірілген микропроцессорлық ... ... ... залалдары мен тәуекелдерін, жүйені бұзуды және
карточканы қолдан жасауды іс жүзінде толық ... және ... ... ақы ... және ... қол ақша алу ... жаппай
операцияларды орындау кезінде off-lіne режимін пайдалануға байланысты
Қатысушы Банктің орталық компьютерлік жүйесіне түсетін күшті ... ... және ... ... ... ... операцияларының қарапайымдылығы, жылдамдығы,
сенімділігі, байланыс желілерін жүргізуде ... ... ... ... карточканың, сол сияқты басқа карточкалық ... ... ... бар карточкасының да терминалдық
жабдығында қызмет көрсету мүмкіндігін береді;
Сауда және ... ... ... төлем карточкалары бойынша есеп айырысуды жүзеге асыратын клиенттердің
қосымша санын тарту;
- есепке алудың сапасын ... ... ... ... сақтауға және өңдеуге ... ... ... ... ... ... авторизация жүргізуге кететін
уақыт шығынының болмауы, қағаз құжаттарды қолмен жасау және ... ... ... ... ... үшін ... білімі және дайындығы талап етілмейтін ... ... ... төлем операцияларына сауда ұйымы әкімшілігінің
тарапынан қарапайым ыңғайлы бақылау;
- ірі және ұсақ сауда ... ... ... ... қабылдау
мүмкіндігі;
- сол сауда терминалында қызмет ... ... сол ... әдеттегі магнитті карточкаларды да қабылдау
мүмкіндігін береді.
Клиенттерге– микропроцессорлық карточкаларды ұстаушыларға:
- жоғалту, ұрлау, есеп айырысуда қателер жіберу тәуекелдерін ... ... ... ... беру;
- салым бойынша проценттер түрінде қосымша кіріс алу ... ... ақша ... ... ... ... жедел сатып алуды, ірі және ұсақ сатып алулар жасау үшін ... ... ... ... ... қаражаттың жұмсалмаған
бөлігі банкте қалады және клиентке ... ... ... ... ақша ... және есепшоттарды төлеуді
жүзеге асыру мүмкіндігін;
- клиенттің ... ... ... ... ... ... жеңіл, ыңғайлы бақылауды, кез келген
сауда ... ... ... банктің офисінде off- lіne
режимінде соңғы ... ... ... ... ... ... бойынша жиі қажет болатын анықтаманы алу
мүмкіндігін;
- өзіне-өзі қызмет көрсету терминалы ... ... ... салу мүмкіндігін береді.
- Барлық ұйымдарға:
- қызметкерлерге кассалық ... ... ... ... ... алу сапасын жақсарту мүмкіндігін береді.
3.2.Евразиялық Экономикалық Қауымдастық елдерінің ортақ төлем
жүйесін ұйымдастыру
Қазіргі заманғы нарықтық экономика тиімді әрі ... ... ... ... Төлем жүйесінің өзекті элементтері ... ... ... және орталық банк пен екінші ... ... банк ... ... ... Көптеген қатысушылардың
басын қосатын күрделі банк жүйесінде банктер үшін екі жақты ... ... ... және ... ... ... ұсату рентабельді
емес. Бұл шоттар қымбатқа түсуі мүмкін, себебі коррреспонденттік шоттарды
ұстаушы банктер олар ұсынатын ... ... үшін ... ... ... ... қолданып төлем жасау төлемнің ерекше формасы
болып ... ... ... ... ... ... ұшырай
алмайтын және ақша шығарылу аясындағы өзінің уәкілеттігі шегінде өтімді
қаражаттардың жетіспеушілігін ... ... ... талаптар
қойылады.
Қазіргі таңда Евразиялық Экономикалық Қауымдастық (бұдан ары ... ... ... ... ... айырбас негізінде немесе
"тұрақты валюталарды" қолдану ... ... ... төлемдер
коммерциялық банктердің коррсепонденттік шоттары арқылы жүзеге асырылады.
Онымен ... ... ... ... ... ашылған
корреспонденттік шоттар арқылы жүзеге ... бұл ... ... ... тән ... ... ... кепілдік беретін төлемнің негізгі тәсілі болып табылады.
ЕврАзЭҚ мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... жетілдіру мақсатында Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкісі ЕврАзЭҚ елдері төлемдерін жүзеге асырудың ішкі механизмдерін
қолдануға негізделген мемлекетаралық төлемдерді ... ... ... ... елдерінің ортақ төлем жүйесін құруды ұсынады.
ЕврАзЭҚ елдерінің ортақ төлем ... құру үшін ... ... ... ... есеп ... ... бағамын белгілейтін
(мысалы, АҚШ долларына, евроға, ресей рубліне, қазақстандық ... ... ... бір есеп айырысу банкісін ... ... ... ... ... ұлттық төлем жүйесі арқылы төлеушінің
ұлттық валютасында жүзеге ... ... ... ... ... -
коммерциялық банк - есеп айырысу банкі (оператор).
Бірегей есеп айырысу бірлігіне қатысты ұлттық ... ... соң, ... ... ... ақшаны алушы елдің ұлттық
валютасына конвертациясы және төлеуші-ел хабарламалары форматының алушы-ел
форматтарына ... орын ... ... операциялар есеп айырысу
банкісінің өзі де, төлем жүйесінің операторымен (егер ... мен ... ... ... ... болса) де жүзеге асырылады. Төлемнің
кейінгі сызбасы былайша болмақ: есеп айырысу ... ... ... банк - ... ... ... ... ұлттық банктердің өзара келісімімен таңдалуы
тиіс. Есеп айырысу банкісінің қызметтеріне бірегей есеп айырысу ... ... ... ... ... және валюталық тәуекелдіктерді
басқару кіреді.
Егер төлемдерді есеп айырысу банкісі өңдесе, онда операциялық және
техникалық тәуекелдіктерді ... ... ... технологиялық
мүмкіндіктерге және валюталық тәуекелдіктерді болдырмас үшін жеткілікті
өтімділікке ие болуы керек. Онымен қоса, ... өзге ... ... ... жүйе ... ... ... бұл қазіргі таңда техникалық
тұрғыдан алғанда әбден мүмкін, ал бірегей есеп ... ... ... ... ... есеп айырысу банкісінің өзі белгілеуі мүмкін.
Бүгінгі күні есеп айырысу банкісінің қызметін Мемлекетаралық банк өз
мойнына алды, бұл орынды, себебі ... ... ... ... ... ... асыру және осы банктің құрылтайшы елдері
арасындағы төлем-есеп айырысу қатынастарды жетілдіруден тұрады. Одан өзге,
Мемлекетаралық банк ... ... ... ... ... ... болды және онда жоғарыда аталған елдердің орталық банктерінің
корреспонденттік шоттары ашылды.
Осы жүйенің ... ... ... ... ТМД-дағы төлемдерді
жүзеге асырудың неғұрлым дамыған механизмдері мен қазіргі заманғы қуатты
бағдарламалық-техникалық құралдарға ие ... ... ... шаруашылық жүргізу құқығы негізіндегі Қазақстан банкаралық есеп
айырысулар орталығы РМК-на беру көзделуде.
ЕврАзЭҚ елдерінің біріккен төлем ... ... ... ... ... Орталығы (ҚБАЕО) мемлекетаралық
төлемдерді ... ... ... ... ... ... төлемдерді
жргізеді, есеп айырысу банкісінен алынған бағамдар негізінде ұлттық
валюталарды ... ... ... ... беру ... ... елге түрлендіреді.
Солай тұра, Мемлекетаралық банк сондай-ақ мемлекетаралық төлемдердің
өтімділігін талдай және бақылай алады, сәйкесінше, біріккен төлем ... ... ... ... ... жүйесінің мүмкін артықшылықтарына мыналарды ... ... ... ... ... коммерциялық банктерінің
корреспонденттік шоттарында жатуымен байланысты тәуекелдіктерді төмендеуін,
жүйеге қатысушы елдердің ұлттық валюталарын қолдану, ... ... ... ... ... төлемдердің "ашықтығы", себебі төлемдер
ЕврАзЭҚ елдерінің орталық банктері арқылы ... ... ... ... ... ... біріктіру мүмкіндігі, бұл төлемді жүйеге
қатысу үшін ... ... ... ... ... асыру
мүмкіндік береді.
Кері жақ болып валюталық тәуекелдіктердің ... ... ... ... қатысты Ұлттық валюталардың түрлі ... ... ... төлем жүйелерін құрудың екінші кезеңі бүгінгі
күні Еуропалық Қауымдастықта қызмет ... келе ... ... ... ... ұқсас ЕврАзЭҚ елдерінің барлық ... ... ... негізде ұйымдастыру қолға алынбақ. Осындай
жүйені құрудың негізгі шарты әрбір ЕврАзЭҚ қатысушы ... ... ... ... есеп айырысулар жүйесін құру болып табылады. Бұл жүйеге
келіп түсетін ... ... жеке және ... ... ... ... ... жүйелер бір Ұлттық валютаның екіншісіне
конвертациясын жүзеге асыратын аталмыш "өзара қосылу желісі" арқылы өзара
байланыста болады. Жүйе есеп ... кері ... әрі ... ... ... ... желісі ретінде құрылады. Бұл жүйенің
қатысушылары коммерциялық және орталық ... ... ... ... ... ... өзара қосылу
желісінде ЕврАзЭҚ елдерінің қос ... ... ... ... есеп
айырсу бірлігі арқылы жүзеге асырылады. өзара қосылу желісінде ... ... ... ... есеп ... ... ... орталық
банктермен бекітілетін және олармен келісілген ресми бағам бойынша жргізуге
ұсыныс жасалады.
Осы жобаның мүмкін артықшылықтары төлемге орталық ... ... ... ... өту ... ... төлемдерді нақты
уақыт тәртібінде жүзеге асыру, жүйенің барлық қатысушыларына демократиялық
тұрғы және қатысушылардың ... ... ... ... ... ... өтімділік тәуекелдіктерін төмендету болып саналады.
Кемшіліктері Ұлттық валюталардың конвертациясы кезінде валюталық
тәуекелдіктің ... және осы ... ... асырудың ұзақтығы болып
табылады.
Төлем жүйесінің реформасын қоса ... ... ... ... ... нарықтық экономикасының қалыптасуы жағдайында
алғашқы міндет болып саналады.
Тауарлар және ... ... мен ... ... әрі ... ақша ... ... ету үшін тікелей
корреспонденттік шоттардың болуы ... ... ... ... ... ретінде төлемдерді жүзеге асырудың
тиімділігі мен есеп ... ... банк ... ... сипатталған ЕврАзЭҚ елдерінің ортақ төлем жүйесі көрінуі мүмкін.
Жалпы алғанда төлем ... ... ... ... Банкпен
қабылданатын іс-шаралар ең алдымен бір ... ... ... мен шектеу арқылы төлем операцияларының операциялық тиімділігін,
сенімділігін, жылдамдығы мен ... ... ... ... құралдарын (қолма-қолдықққа кереғар) қолдану және/немесе енгізуге
қолайлы ... ... ... ... төлем жүйесінің қалыпты қызмет етіп келе жатқан
нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... көз ... ... жүйесінің мақсаты сол күндегі ақырғы ... ... әрі ... төлем жүйесіне деген банктік және
қаржылық секторлардың қажеттілігін қанағаттандыру ... ... ... және қауіпсіз төлем жүйесін құру ақшалай ... ... ... деңгейлі банктердің мүмкіндіктерін кеңейтуге және сол арқылы
қазір нарықтық экономикалы елдерге тән банк аралық төлемдерді ... ... ... тәуекелдіктерді төмендетуге мүмкіндік береді.
Төлем жүйесін ұйымдастыру орталық банк ... ... ... ... және ... мен ... ... ету үшін
қаржы нарықтарын қадағалауды жүзеге асыру сияқты ... ... ... ... ... жемісті жүргізу мақсатында, сондай- ... ... ... жүйесін нығайту үшін халықаралық мойындалған
принциптерді ... ... ... Мұндай принциптер жүйелік мәнді төлем
жүйелері үшін өзекті принциптер болып ... ... ... ... ... бүкіл әлемде жүйелік мәнді төлем жүйелерінің
қызмет етуіне және ... ... әрі ... ... септігін тигізу
мақсатында әмбебап директивалар ретінде қолдану үшін арналған.
Қазақстан Республикасымен мемлекеттік ... қол ... ... Кеңес Одағынан мұра болып қалған төлем жүйесін жетілдіруге өткір
қажеттілік туындады. Осыған байланысты ... ... ... мен ... ... ... ... үздіксіз жүзеге асыруға
және қолданылып жүрген ... ... ... ... ... жүйесі аясындағы заңнамалық және нормативтік-құқықтық актілер
жасалды. Қазіргі кезде төлемдерді жүзеге асыру ... ... ... ж. ... енген Қазақстан Республикасының "Төлемдер мен ақша
аударымдары ... ... ... ... ... ... асыру
барысында төлем құжаттарын қолдану ... ... ... ... ... ... ... актілері болып
табылады, оларға сәйкес Қазақстан Республикасында келесі ... ... ... ... ... ... ... инкассалық жарғы
← чек;
← вексель;
← төлем карточкалары.
Ақша аударымдарының тиімді жүйесінің болуы кез- келген елдің ... ... ... ... бір ақша-несиелік артықшылықтар береді.
Ақша- несиелік қасиетті түрлі стимулдар бір ... ... ... ... арасынан, екінші жағынан көпжақты таза есеп айырысулар жүйелері
арасынан жалпы есеп ... ... ... ете ... ... ... ... уақыт тәртібіндегі жалпы төлемдер жүйесінің
принциптері қаланған Ірі төлемдер жүйесі және өзімен ... ... ... неттингісін сипаттайтын Бөлшек төлемдер жүйесі қызмет
жасайды.
Осы жүйелердің ... етуі ... ... ... ... үшін де, жүйе операторлары үшінде тәуекелдіктермен қатар жүрді.
Бұл тәуекелдіктерді қатысушылар мен операторлар үшін ... ... ету үшін ... және бақылау қажет.
Төлем құжаттарымен алмасатын қаржылық мекемелер төлемдерді жүзеге
асыру барысында несиелік және өтімділік ... кез ... ... байланысты Ұлттық Банк төлем жүйелерінің қауіпсіздігін арттыруға
үлкен қызығушылық танытады. Соның ішінде, ол ... ... да ... ірі таза ... ... ... ... орындай
алмаса да, төлем жүйелері есеп айырысуларды ... ... ... ... ... ... қатысушылары Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкі, екінші деңгейлі банктер, банктік операциялардың жекелеген ... ... ... ... ... және ... болып
табылады.
Қазақстан Республикасындағы қазіргі төлем жүйесінің жоғары тиімді
және тәуекелдіксіз төлем ... ... ... ... қарамастан Ұлттық Банк Қазақстан Республикасының төлем
жүйесін одан ары ... ... ... ... ... жоспарлауда. Төлем жүйесін дамыту перспективаларының ... ... ... ... құру;
- Ұлттық төлем карточкалары жүйесін құру;
- ТМД елдерінің трансшекаралық төлемдер жүйесін ұйымдастыру.
Қазақстан Республикасының төлем ... ТМД ... ... - ... ... ... және ... төлем жүйесі болып саналады, бұл
экономикалық дамыған мемлекетті құрудың елеулі ... бірі ... ... тізімі
1. Президенттің жарлығы, заңдық күші бар «Қазақстан Республикасының
Халық Банкі туралы» Заңы от 30.03.1995г.
2. Президенттің жарлығы, ... күші бар ... ... ... ... от 31.08.1995г.
3. Қазақстан Республикасының Заңы «Қазақстан Республикасының
векселдерінің ұсынысы» от ... ... ... ... мен ақша аударымдары туралы»
Заңы от 29.06.1998г.
5. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Негізгі бөлімі) ... ... ... ... ... центром межбанковских
расчетов в системе крупных платежей, утвержденные постановлением
Правления Национального ... ... ... от 29 августа
1996г., N200.
7. Правила переводов денег в ... ... ... денег,
утвержденные постановлением Правления Национального Банка
Республики Казахстан от 21 ноября 1998г, ... ... ... ... на ... Республики Казахстан,
утвержденные постановлением Правления Национального Банка
Республики Казахстан от 5 ... 1998 ... ... ... проведения операций в клиринговой системе Республиканского
государственного предприятия на ... ... ... ... межбанковских расчетов», утвержденные
постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан
от 3 июля 1999г, ... ... ... ... ... ... Республики
Казахстан, утвержденные постановлением ... ... ... ... от 15 ноября 1999 года, N395.
11. Правила учета векселей банками второго уровня ... ... ... Правления Национального Банка
Республики Казахстан от 15 ... 1999 ... ... ... ... ... ... уровня операций с переводными и
простыми векселями, утвержденные постановлением ... ... ... ... от 15 ... 1999г, ... ... обмена электронными документами при осуществлении платежей
и переводов денег в ... ... ... ... ... Банка Республики Казахстан
от 21 апреля 2000г, N146.
14. Правила ... ... ... и ... платежей и переводов денег на территории Республики
Казахстан, ... ... ... Национального
Банка Республики Казахстан от 25 апреля 2000 года, N179.
15. Правила выпуска и использования платежных ... в ... ... ... ... Национального
Банка Республики Казахстан от 24 августа 2000г, N331.
16. Годовой отчет Национального Банка Республики Казахстан за 1998 год.
EconoMіxData. 1998г.
17. ... ... ... ... Республики Казахстан за 1999 год.
EconoMіxData. 1999г.
18. Берг П. Система ... ... сумм ... ... и ... Семинар по платежным системам. Объединенный
Венский институт. 1994г.
19. Берг П. Платежная система: риск и ... ... ... ... системам. Объединенный Венский институт. 1995г.
20. Бхала Р. ... ... ... переводов крупных сумм платежей
платежей. Семинар по платежным системам. Объединенный ... ... ... Ж.М. ... ... системы. Семинар по платежным
системам. ... ... ... ... ... Д. ... ... политики и структура
платежной системы. Семинар по платежным ... ... ... ... Персе. Концепции платежных систем. Семинар по платежным системам.
Объединенный Венский институт. 1994г.
24. Платежная система: ... ... и ... Под ... ... МВФ, 1994г.
25. Познякова Л.А. Основные платежные системы ... ... ... США и ... М., 1998г.
26. Познякова Л.А. Вексель и область его применения., М., ... ... ... ... ... Роберт Н. Общие вопросы функционирования систем перевода ... ... и ... ... ... ... по платежным
системам. Объединенный Венский институт. 1997г.
28. Сейткасимов Г.С. Деньги, кредит, ... ... ... ... Г.С. ... дело. Алматы, 1998г.
30. Хук Э. Управление рисками платежных систем. ... по ... ... ... институт. 1995г.
-----------------------
Б
А
Б.Б
АБ
А
Б
Б.Б
АБ

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктің валюталық операцияның негізгі есептері9 бет
Ақша-несие саясатының теориялық негіздері немесе ақша-несие саясатының мәні, түрлері және құралдары37 бет
Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатының бағыттары мен ресурстары26 бет
Вирустардың организмге таралуы, енуі, орналасуы.Инфекцияның түрлері және оларға сипаттама. Иммунитеттің механизмдері7 бет
Тұқым қуалаушылықтың молекулалық негіздері8 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь