Банктің несиелік тәуекелінің теориялық аспектілері мен құрылымы


1 Банк ісіндегі тәуекел
2 Несиелік тәуекел
3 Тәуекел менеджменті
Тақырыптың өзектілігі тәуекелдер облысындағы әлемдік тәжірибені оқып білу және оның жергілікті жағдайға бейімделуі табылады. Тәуекелдерді бағалау әдістері, сонымен қатар Қазақстанның тұрақты банктік жүйесін құру үшін кәзіргі жағдайларға оларды тиімді басқару әдістері өңделіп және жетілдіру және қарастырылып отырған банктік тәуекелдерді бағалау әдістері және басқару әдістері Қазақстанның банктік жүйесінің дамуымен және қалыптасуымен байланысты сұрақтарды зерттеудің жаңа бағыттарын анықтау болып табылады.
Банктердегі несиелік тәуекелдерді бағалау және басқару, бұл өте ұзақ мерзімді процесс болып табылады. Тәуекелдерді басқару банктердің коммерциялық операцияларды іс жүзеге асырған кезде үлкен, әрі маңызды роль атқарады.
Кілт сөздер: Тәуекел, тәуекел-менеджмент, банктік тәуекел, несиелік тәуекел, тәуекелді бағалау, тәуекел өтімділігі, тәуекелді басқару.
Банк ісіндегі тәуекел бұл банктің өз ресурстарының бір бөлігін жоғалту, белгілі бір қаржылық операцияны жүргізу барысында көзделмеген қосымша шығын шығару немесе табысты толық ала алмау қаупі. Тәуекелдің сандық көрсеткіші ретінде мөлшері жасалатын шараның қауіптілігі деңгейін көрсететін банктің шығыны мен тәуекел саласындағы стратегияның сапасы алынады. Кірістің кіруін банк қызметкерлері қауіпті әрекеттің мүмкін салдары ретінде қарастырмайды. Тәуекел мен шығын, бір жағынан, табыс табу мүмкіндігіне қарама қайшы қойылады, екінші жағынан кірістің пайда болу табиғаты қауіп табиғатынан өзгеше. Дұрыс басқара білгенде әжептәуір табыс әкелетін несие операциялары банк ісінде айрықша орын алады. Сондықтан, басқару көп жағдайда банк қызметінің тиімділігін анықтайтын несие тәуекелі, негізгі банк тәуекелі болып табылады. Несие тәуекелі, ең бірінші кезекте қаржы ресурстарын басқарумен байланысты экономикалық тәуекел болып табылады. Алайда, экономикалық тәуекелдің басқа түрлеріне қарағанда, оның өзіндік ерекшелігі – ол несие мен қарызды қабылдап алатын несие қозғалысымен байланыстылығы. Банк несие операцияларын өзінде бар ақша қаражатын орналастыру кезінде ғана емес, осындай қаржы көздерін құрау үшін де жасайды. Банктер белсенді операциялар жасап, несие алушыларға несиелер береді де, өздерінің борышкерлерінен несиені қайтарып алып, пассивті операциялар жүргізеді.
1 Шелекбай Ә.Д., Н.А.Әлмереков Банк ісіндегі тәуекел-менеджмент: теориясы, әлемдік практика, Қазақстан тәжірибесі. - Алматы: Экономика, 2007. – 208 б.
2 Банковское дело /под ред. Г.Г.Коробовой. - М.: Экономисть, 2005. – 30 с.
3 Кабушкин С.Н. Управление банковским кредитным риском. - М.: Новое знание, 2004. - 336 с.
4 Балабанов И.Т. Риск-менеджмент. - М.: Финансы и статистика, 1996. - 236 с.
5 Основы банковской деятельности /под ред. К.Р.Тагирбековой. - М.:Инфра, 2003. - 235 с.
6 Банковское дело: Стратегическое руководство /под ред. В.Платонова, М.Хиггинса. - М: Консалтбанкир, 1998. - 82 с.
7 Мақыш С.Б. Коммерциялық банктің қызметін басқару: жағдайы және болашағы. – Алматы: ҚазҰТУ, 2009. – 285 б.
8 Питер С. Роуз Банковский менеджмент /пер. с анг. - М: Издательство Дело, 1997. – 768 с.
9 Нұртазинова А.С. Несиелік тәуекел-менеджментінің мазмұны мен құрылымы // Қазақстанда экономикалық ой-сананың дамуы: халық. ғыл.-тәжіриб. конф. матер. – Алматы: Экономика, 2006. – Б. 132-140.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жорабаева Ж.К., Үшкемпірова Г.Ж.

Банктің несиелік тәуекелінің теориялық аспектілері мен құрылымы

Аннотация

Тақырыптың өзектілігі тәуекелдер облысындағы әлемдік тәжірибені оқып білу
және оның жергілікті жағдайға бейімделуі табылады. Тәуекелдерді бағалау
әдістері, сонымен қатар Қазақстанның тұрақты банктік жүйесін құру үшін
кәзіргі жағдайларға оларды тиімді басқару әдістері өңделіп және жетілдіру
және қарастырылып отырған банктік тәуекелдерді бағалау әдістері және
басқару әдістері Қазақстанның банктік жүйесінің дамуымен және қалыптасуымен
байланысты сұрақтарды зерттеудің жаңа бағыттарын анықтау болып табылады.
Банктердегі несиелік тәуекелдерді бағалау және басқару, бұл өте ұзақ
мерзімді процесс болып табылады. Тәуекелдерді басқару банктердің
коммерциялық операцияларды іс жүзеге асырған кезде үлкен, әрі маңызды роль
атқарады.
Кілт сөздер: Тәуекел, тәуекел-менеджмент, банктік тәуекел, несиелік
тәуекел, тәуекелді бағалау, тәуекел өтімділігі, тәуекелді басқару.
Банк ісіндегі тәуекел бұл банктің өз ресурстарының бір бөлігін жоғалту,
белгілі бір қаржылық операцияны жүргізу барысында көзделмеген қосымша шығын
шығару немесе табысты толық ала алмау қаупі. Тәуекелдің сандық көрсеткіші
ретінде мөлшері жасалатын шараның қауіптілігі деңгейін көрсететін банктің
шығыны мен тәуекел саласындағы стратегияның сапасы алынады. Кірістің кіруін
банк қызметкерлері қауіпті әрекеттің мүмкін салдары ретінде қарастырмайды.
Тәуекел мен шығын, бір жағынан, табыс табу мүмкіндігіне қарама қайшы
қойылады, екінші жағынан кірістің пайда болу табиғаты қауіп табиғатынан
өзгеше. Дұрыс басқара білгенде әжептәуір табыс әкелетін несие операциялары
банк ісінде айрықша орын алады. Сондықтан, басқару көп жағдайда банк
қызметінің тиімділігін анықтайтын несие тәуекелі, негізгі банк тәуекелі
болып табылады. Несие тәуекелі, ең бірінші кезекте қаржы ресурстарын
басқарумен байланысты экономикалық тәуекел болып табылады. Алайда,
экономикалық тәуекелдің басқа түрлеріне қарағанда, оның өзіндік ерекшелігі
– ол несие мен қарызды қабылдап алатын несие қозғалысымен байланыстылығы.
Банк несие операцияларын өзінде бар ақша қаражатын орналастыру кезінде ғана
емес, осындай қаржы көздерін құрау үшін де жасайды. Банктер белсенді
операциялар жасап, несие алушыларға несиелер береді де, өздерінің
борышкерлерінен несиені қайтарып алып, пассивті операциялар жүргізеді. Бұл
жағдайда, банк өзі банкаралық нарық пен орталық банктен алатын қарызымен
қоса, жеке салымшылар мен кәсіпорындарын сақтаудағы және есеп айырысу үшін
қолданылатын есептік, ағымдағы, депозиттік және басқа да есепшоттардағы
есептерінен ақшалай қаржы да тартады. Ақша тартудың мұндай түрі де
қайтарылым принципіне, жеделдікке, ақылы және еріктілікпен болуына
байланысты несиелік сипатқа ие, ал банк бұл жерде өз клиенттеріне борышкер
ретінде қарастырылады. [1, 107 б]
Коммерциялық банк қызметіндегі ең негізгі тәуекел түріне несиелік
тәуекелдін жататыны белгілі және соның нәтижесінде банктер үлкен зиян
шегеді. Несиелік тәуекелді сауатты басқаратын болса ғана ол банк қызметінде
табыстылыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Несиелік тәуекел біріншіден, қаржылық ресурстарды басқарумен байланысты
банктік тәуекелдің түрі ретінде анықталады. Бірақ ол өзге банктік
несиелерден айырмашылығы, оның ссуда немесе займдарды берумен
байланыстылығымен ерекшеленеді.
Жалпы әдебиеттерде несиелік тәуекелге қатысты ғалымдардың көзқарасы бірдей
емес. Г.Г. Коробованың Банковское дело атты еңбегінде несиелік тәуекелді
анықтауға қатысты екі тәсіл қолданылады [2, 27 б.]. Бірінші тәсіл бойынша,
несиелік тәуекел қарыз алушының несие беруші банк алдындағы қарыздың
негізгі сомасы мен пайызды төлеуге байланысты міндеттемесін орындамауын
білдіреді. Екінші тәсілге сәйкес, берілген несиелер мен сатып алынған
қарыздық міндеттемелер сомасы ретінде берілетін банк активтерінің
құндарының бір бөлігі азаю ықтималдығын көрсетеді. Бұл жағдайда несиелік
тәуекелдің негізгі көзіне несиелік жұмсалымдардың жиынтығын сипаттайтын
несиелік қоржын жатады. Өзінің еңбегінде (Управление банковским кредитным
риском) С.Н. Кабушкин, несиелік тәуекел бұл негізгі қарыз бен пайызды
төлемеу тәуекелі деп түсіндіреді [3, 44 б.].
Несиелік тәуекел банктерге және олардың клиенттеріне бірдей дәрежеде қатысы
бар мынадай факторларға тәуелді: іскерлік белсенділіктің төмендеуі; сұраныс
деңгейінің азаюы; жабдықтаушылардың тәуекелі; форс-мажорлық жағдайлар,
алаяқтық және т.б.
И.Т.Балабанов Риск-менеджмент атты еңбегінде несиелік тәуекел несие
берушінің алдындағы қарыздық міндеттемені орындамау қаупі, яғни несиенің
қайтпай қалу қаупі деп берілген [4, 28 б.]. К.Р.Тагирбеков Основы
банковской деятельности атты өзінің басылымында несиелік тәуекел қарыз
алушының негізгі қарызды және пайызды төлемеу қаупі немесе контрагенттің
несиелік мәмілеге қатысты өзіне алған міндеттемеге сәйкес әрекет ету
қабілетсіздігі деп көрсетеді. [5, 235 б.]. Бүгінде осыған біршама жақын
анықтаманы В. Платонов пен М.Хигнас былай береді: несиелік тәуекел
контрагенттің келісім-шартта көзделген мерзім ішінде негізгі қарыз бен
пайыз сомасын толық немесе жартылай қайтармауымен банк алдындағы
міндеттемесін орындай алмау тәуекелі [6, 82 б.].
С.Б. Мақыштың Коммерциялық банктің қызметін басқару: жағдайы және
болашағы атты монографиясында несиелік тәуекел бұл несиелік келісім-шартта
көрсетілген мерзім ішінде төлемдер және міндеттеме бойынша қарызды төлемеу
ықтималдығы делінген [7, 33 б.]. Жоғарыда аталған ғалым-экономистердің
пікірлерімен келісе отырып, біздің ойымызша, несиелік тәуекелдің мәнін
түсінуге екі тәсіл тұрғысынан келу қажет. Оның біріншісі, банктік несиелік
тәуекелін мынадай тар мағынада қарастыру болып табылады: а) несие бойынша
төлемдердің төленбей қалу қаупі; б) банктің несиелік әрекетінің оның
активтерінің құнын жоғалту мүмкіндігін және кепілдік міндеттемелерінің
орындалмауын көрсетеді. Екіншісі, банктік несиелік тәуекелдің депозиттік
операциялар саласында қатысуын кеңейтіп, оны кең мағынада (депозиттік
құрамын есепке ала отырып) зерттеуді қолдайды.
Несиелік тәуекелдің дәрежесіне қарай үш сатыға бөлуге болады: жоғары, орта
және төмен. Қажет болған жағдайда тәуекелдің неғұрлым нақты сатысын анықтау
үшін деңгейі бірнеше түрлерге бөліп қарауға болады.
Тәуекелді басқару дәрежесіне қарай банк мамандары анықтап білетін
басқарылатын (анықталған және бақылауға болатын) және басқарылмайтын, яғни,
жете бағаланбайтын және басқару мүмкіндігі айтарлықтай шектелген тәуекел
түрлерін жатқызуға болады. Банктік несие тәуекелінің жоғарыда келтірілген
жіктелімі оның мазмұнына қатысты неғұрлым маңызды мәселелерді ғана емес,
сонымен қатар, оларды басқаруға қатысты жалпы аспектілерді де қамтиды.
Яғни, тәжірибе көрсетіп отырғандай, банктің негізгі проблемалары осы
белсенді несие операцияларымен байланысты болғандықтан, банктік несие
тәуекелі несиенің төленбей қалуы қаупінің мазмұнын ашып көрсетуді
қамтамасыз етеді.
Қорыта айтқанда біздің ойымызша, банктік несиелік тәуекелін зерттеу екі
негізгі тәсілді қамтиды. Оның біріншісі, банктің несиелік тәуекелін мынадай
тар мағынада қарастыру болып табылады:
а) несие бойынша төлемдердің төленбей қалу қаупі;
б) банктің несиелік әрекетінің оның активтерінің құнын жоғалту мүмкіндігін
және кепілдік міндеттемелерінің орындалмауын көрсететін оқиғалық
сипаттамасы.
Екіншісі, банктік несиелік тәуекелдің депозиттік операциялар саласында
қатысуын кеңейтіп, оны кең мағынада (депозиттік құрамын есепке ала отырып)
зерттеуді қолдайды.
Ал енді несиелік тәуекел-менеджментінің мазмұнына келетін болсақ, ол банк
қызметіндегі несиелік тәуекелді басқару ұғымымен тікелей байланысты болып
келеді, бірақ олардың арасында өзіндік айырмашылықтар бар.
Ондай айырмашылықтарды анықтау үшін тәуекел-менеджментінің ғылым ретінде
қалыптасуына мән беру қажет. Тәуекел менеджментінің саласы ретінде несиелік
тәуекел-менеджменті банк ісі тәжірибесіне кейінгі уақыттары қолданып жүрген
жаңаша терминге жатады.
Тарихына келетін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Банктің валюталық тәуекелін талдау
Банктік тәуекелдерді төмендету әдістері
Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру
Сыртқы реттелмейтін тәуекелді басқару
Қазіргі жағдайда коммерциялық банктердің несиелік саясатын талдау
Ипотекалық несие тәуекелдігі
Диссертациялық жұмыстың ғылыми жаңалығы
Екінші деңгейлі банктердің несие саясатын басқару
Қазіргі кездегі коммерциялық банктің қызметіндегі несиелік саясаттың рөлін айқындау және оны жетілдіру жолдары
Екінші деңгейлі банктердің несиелік тәуекелін басқарудың теориялық-әдістемелік негіздері
Пәндер