Қазіргі экономикалық дамудағы табиғи ресурстардың рөлі

Жоспар:

Кіріспе

I тарау: Әлемдік шаруашылықтағы табиғи ресурстардың рөлі
1.1. Дүние жүзіндегі табиғи ресурстардың шоғырлануы
1.2. Табиғи ресурстарды классификациялау

II тарау: Қазақстанның табиғи ресурс потенциалы
2.1. Қазақстанда шоғырланған табиғи ресурстардың түрлері
2.2. Қазақстандағы табиғи ресурстар қорын болжау

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыру, соның нәтижесінде халықтың тұрмысын, әл-ауқатын жақсарту өндірістің еңбек, материалдық және табиғи қорлдарын тиімді пайдаланумен тікелей байланысты. Қазіргі кезде және болашақта өндіріс қорларының барлық түрін кешенді, үнемді пайдалану мәселесін шешкенде ғана экономиакның даму қарқынын арттыруға болады.
Бұл мәселенің шешімі ең алдымен табиғаттың қалыпты жағдайын сақтап, оның ресурстарын тиімді пайдаланумен тығыз байланысты. Өйткені табиғат өндіріс қорының көзі, әрі өндірісті орналастыру ортасы ретінде өндірістің барлық сласына қатысты. Өндірістің даму қарқыны артқан сайын табиғат байлығын пайдалану мөлшері де өсіп келеді. Соған байланысты әсіресе қалпына келмейтін табиғат байлығының тиімді қорының азаюы немесе спасының төмендеуі қоғамның өндірске жұмсалған шығынының артуына кері әсер етуде.
Табиғат байлықтарын пайдалану экономикасы ғылымның жеке саласы ретінде жаңадан қалыптасып келеді. Қоғамдық өндірістің дамуына қарай табиғат байлықтарына деген сұраным да көбеюде. Сонымен бірге табиғат байлықтарынигерудің өзіндік құны, оған жұмсалатын қоғамдық қажетті еңбек те ұлғаюда. Соған орай табиғат байлықтарын тиімді пайдаланып, ысырапшылыққа жол бермеу, айналадағы ортаны ластамай, адамзат қажетін барынша қамтамасыз ету көзделіп отыр. Міне осы мәселелерді шешуде табиғат байлықтарын пайдалану экономикасының арта түспек.
Табиғат байлықтары қоғамдық өндірісте алатын орнына байланысты түгесілетін және таусылмайтын, қалпына қайта келетін және келмейтін болып бөлінеді. Мысалы, таусылмайтын қорға күн сәулесі, одан алынатын энергия көзі, жердің ішкі жылуы, жел, су энергиясы, мұхиттың және теңіздің сулары жатады. Ал түгесілетіндерді - жер қойнауындағы қазба байлықтар: Мұныай, көмір, кен рудалары, құрылыс материалдарының шикізаты / саз, балшық, құм, тас/ т.б.
Біздің республикамыздатабиғат байлықтарының қай түрі де кездеседі. /мұхит суынан басқасы/. Солардың қазіргі кезде қоғамдық өндірісте пайдаланылып журген түрлеріне және қалай пайдаланылытынына шолу жасап көрейік. Бұл ретте олардың басты – басты түрлерін қарастырсақ та жеткілікті. Мысалы, отын, энергия қоры, металл кендері, орман байлығы, құрылыс материалдарының шикізаттары, тыңайтқыш шикізаттары, топырақ құнарлылығы, су байлығы, т.б. Бүгінде ауыр өнеркәсәп өнімдерінің 90% - і және халық тұтынатын тауарлардың 20% - і минералдық шикізат негізінде шығарылады. Минералдық шигізаттың едәуір бөлігі Қазастанды өндіріледі: түсті және қара металдар кені, фосфор, асбест,қымбат бағалы металдар т.б. Жыл сайын 360 млн.т. астам кен өндіріледі.
Әлемдік шаруашылықтың табиғи ресурстық потенциялы көптүрлі. Жоғарыда айтылғандай оған энергетиалық, жер, су, орман, биологиялық /өсімдік және жануарлар әлемі/, минералдық / пайдалы қазбалар/, климаттық және рекриациялық ресуртар жатады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

1. Клавдиенко В.Т.
«Сырьевая составляющая устойчивых равитий мирового сообщества»
Вестник Московского Университета: Экономика 14 – 2004 №2 23-40 б.
2. Кокурин Д., Мелкумов Г.
«Участники мирового рынка нефти»
Россискии экономическии журнал 2003 №9 123-136 б.
3. С. Сатыбалдин, О. Төлемісов, С. Мұқаев
«Табиғат байлығына егеменділік және оның құны», Алматы 1998ж.
4. К. Дүкенбаев «Қазақстан энергетикасы» Алматы 1999ж
5. Каримова З, Умирбаева Э. «Минеральные ресурсы Казахстана и мира»//Экономика и статистика 2002 №2 40-49 б.
6. Сабырова М.Е. «Көмір саласының құрылымын қайта құру тиімділігі және оның іске асырылу механизмі» Алматы. Домино 2004ж
7. Нұрғалиев Қ.Р. « Қазақстан экономикасы» Алматы, Қазақ ун-ті 1999ж
8. Сәбден О. « XXI ғасырға қандай экономикамен кіреміз» Алматы 1997ж
9. Қазақстан цифрларда 2004ж . Статистикалық жинақ, ҚР Стастистика жөніндегі агенттігі
10. А.С. Булатов « Мировая экономика» Москва 2003г
11. Тонкопий М.С. « Экономическая оценка минеральных и земельных ресурсов» алматы 1999ж.
12. Упушев Е.М. « Экономическая эффективность коплесного использования природных ресурсов и охраны окружающей среды.» Алматы 2000ж
13. Камали Қ,М. « Нарық жағдайында отын – энергетика кешенінің қызметі және дамуы» Алматы 2004ж.
14. Мамыров Н.К. и др. « Экономика природопользования» Москва 2003 г.
15. Өрісбаев Қ. « Табиғи ресурстарды тиімді пайдаланудың жолдары қандай?: Шикізат та, орман да, су да, шектеулі» Алматы ақшамы-2003- 4 ақпан
16. М.Ш. Ярмұхамедов « Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы» Алматы 1995ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Курстық жұмыс
Тақырыбы: Қазіргі ... ... ... ... ... ... Әлемдік шаруашылықтағы табиғи ресурстардың рөлі
1.1. ... ... ... ресурстардың шоғырлануы
1.2. ... ... ... ... Қазақстанның табиғи ресурс потенциалы
1. Қазақстанда шоғырланған табиғи ресурстардың түрлері
2. Қазақстандағы табиғи ресурстар қорын болжау
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыру, ... ... ... әл-ауқатын жақсарту өндірістің еңбек, материалдық және табиғи
қорлдарын ... ... ... ... ... ... ... өндіріс қорларының барлық түрін ... ... ... ... ғана ... даму ... арттыруға болады.
Бұл мәселенің шешімі ең алдымен табиғаттың қалыпты ... ... ... ... ... ... ... Өйткені табиғат
өндіріс қорының көзі, әрі өндірісті орналастыру ортасы ... ... ... қатысты. Өндірістің даму қарқыны артқан сайын табиғат
байлығын пайдалану мөлшері де өсіп келеді. Соған ... ... ... ... ... тиімді қорының азаюы немесе спасының төмендеуі
қоғамның өндірске жұмсалған шығынының артуына кері әсер ... ... ... ... ... жеке ... ... қалыптасып келеді. Қоғамдық өндірістің дамуына қарай табиғат
байлықтарына деген ... да ... ... ... ... өзіндік құны, оған жұмсалатын қоғамдық қажетті еңбек ... ... орай ... ... ... ... ... бермеу, айналадағы ортаны ластамай, адамзат қажетін барынша қамтамасыз
ету ... ... Міне осы ... шешуде табиғат байлықтарын
пайдалану экономикасының арта ... ... ... ... алатын орнына байланысты
түгесілетін және таусылмайтын, қалпына қайта келетін және келмейтін ... ... ... ... күн ... одан ... энергия
көзі, жердің ішкі жылуы, жел, су ... ... және ... ... Ал түгесілетіндерді - жер қойнауындағы қазба байлықтар: Мұныай,
көмір, кен ... ... ... шикізаты / саз, балшық, құм,
тас/ т.б.
Біздің республикамыздатабиғат ... қай түрі де ... ... ... ... ... ... қоғамдық өндірісте
пайдаланылып журген түрлеріне және ... ... шолу ... Бұл ... олардың басты – басты түрлерін қарастырсақ та
жеткілікті. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... материалдарының шикізаттары, тыңайтқыш шикізаттары, ... су ... т.б. ... ауыр ... ... 90% - ... ... тұтынатын тауарлардың 20% - і минералдық шикізат негізінде
шығарылады. ... ... ... ... ... ... және қара металдар кені, фосфор, асбест,қымбат бағалы металдар т.б.
Жыл сайын 360 млн.т. ... кен ... ... ... ресурстық потенциялы көптүрлі. Жоғарыда
айтылғандай оған энергетиалық, жер, су, орман, ... ... ... ... ... / ... қазбалар/, климаттық және
рекриациялық ресуртар жатады.
Әлемдік шаруашылықтағы табиғи ресурстардың рөлі
Дүние жүзіндегі табиғи ресурстардың ... ... ... потенциалы алуан түрлі: отын энергетикасы, жер ... су, ... ... ... ... және ... әлемі,
минералды расурстар, климаттық және т.б. Қазаіргі ... ... ... негізгі шарттары табиғи ресуртар болып саналмайды.
ҒРТ жетістіктеріне ... ... ... ... ... ... бірте-бірте ығыстырылып келеді. Табиғи ресурстарды
пайдалану бір-бірімен араласып кеткен жер ... ... ... ... – бір ... ... ... техникалық прогресс барысында дамыған елдердің экономикасына әсері бірте
– біртеп төсмендеп келе жатқаны байқалады.Соңғы оңжылдықта пайдалы қазбалар
қоры жоқ ... ... ... тез ... келеді. Мысалы
Жанония, Оңтүстік корея, Сингапур.
Табиғи ресурстардың барлығын пайдалану тығыз ... ... ... отынмен қозғалысқа түсетін техникамен жабдықталған болса, онда
ол көбірек өнін береді.
Жалпы ... ... ... төмендегідей тәсіл
пайдаланылады: А, В, С 1 және С2.
А категориясына ... ... ... ... ... белгілі
шекарасы бар кен орындарын айтамыз; С1 кен орындарының қоры ... қана ... тек қана ... ... ... ... есептеу; .
Табиғи ресурстарды классификациялау
Дүние жүзінің энергетикалық қоры
Электр энергетика дүниежүзілік энергетикалық шаруышылықтың бір бөлігі.
Оның қал ... және даму ... ... ... ... болашағы және оның қормен қамдануы ... ... ... ... ... ... ... дүние жүзіндегі
энергетиканың жалпы мәселелерімен байланыстыра жргізген дұрыс болар.
Дүниежүзілік энергетиканы ... ... бір қыры шет ... ... келе ... ... ... мүмкін
аймақтарын және Қазақстан отын – энегргетикалық кешенінің мүмкіншілігін
шетелдік ... ... мен ... ... ... даму ... түскен және едәуір отын – энергетикалық қорға ие
Қазақстан үшін ... ... ... және жеке мемлекеттер энергетикасының
жағдайы мен ... ... ... ... ... түрде жүргізіп тұру
өте маңызды. Бұл әсіресе ұзақ ... ... ... және дүниежүзілік рынокқа шыққанда қажет.
Дүние жүзіндегі органикалық отынның шығарылатын қоры 6,3 ... ... ... да отын түрі ... ... ... және қоңыр көмір 4850 ... 76 ... және шық 1150 ... 19 ... газ 310 ... %
Органикалық отынның дәлелденген қоры жер шарының алқаптары бойынша
біркелкі тарамаған. Егер ... ... қоры ... ... ... ... ... шоғырлансы, ал мұнай қорлары Таяу және ... ... газ ... Таяу және Орта ... ... ... ... қорының ішінде қатты отын, яғни көмір
басым.
Көмір күниежүзілік отын – энергетикалық теңестікте маңызды орын ... өте ... ... болуы дүниежүзілік алғашқы энергияның үштен
бірін және ... ... ... үшін ... жанарғының 40 % - ін
қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Жақын Азия мен Австталияда, соның ішінде дүниеде көмір ... ... ... ші орын ... ... көмір негізгі энергия қоры болып саналады.
Негізгі көмір өндіретін елдерде 1998 жылыкөмір өндіру және экспорт былай
сипатталады:
|Ел ... ... ... |1138 ... |20 ... |775 |68 ... |417 |20 ... |182 |53 ... |178 |132 ... |130 |20 ... |Ресеймен бірге | ... |76 |21 ... |68 |0 ... |64 |4 ... |35 |28 ... ... ... қордың негізгі түріне мұнай мен газ
жатады.
Қазіргі тәсілдеме еөмегімен шығаруға ... ... ... ... ... ... Таяу Шығыс, Араб шығанағының бес елі ( Сауд ... ... Абу ... Ирак және ... өңделмеген мұнайдың ресми дүниежүзілік қордың
66%- -не ие. Иран мен Сауд ... ... ... 100 ... ... яғни ... өндіру деңгейі бойынша қор
100 жылдан артық уақытқа жетеді;
• Латын Америкасы дүниежүзілік қордың 12% - -не ие және ... / ... ... 70 ... ... ССро ... ... мұнай қорының 5,6 % келеді, ... ... ... ... қордың 1,6 % - і(2,2 млн тонна мұнай) бар, қор
/ ... ... 31 ... – та ... ... 3% бар және қор / ... қатынасы 10 жыл.
БҰҰ – ның статистикалық мәліметтері бойынша алғашқы коммерциялық
энергетикалық қорлардың, яғни көмір, мұнай, шық, газ және т.б., ... өсу ... ... ... ... жылдары өте төмендеді.
Өндірудің жылдық өсімі 60 млн.т.ш.о. немесе 60% - тей ... Әр ... ... ... ... айтарлықтай айырмашылықтар
байқалды. Мұнай, шық және газды өндіру өссе, қатты ... ... ... ... ... |1985 ж. |1995ж. |2000ж. ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... қор өнд. |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |39,3 |35,9 |29,6 |3,7 |2,9 |9,7 ... |8,2 |7,4 |7,2 |0,9 |0,7 |10 ... |9,5 |49,3 |49,8 |7,1 |4,9 |47,1 ... |57 |92,6 |86,6 |11,7 |8,5 |18,8 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |205 |2,3 |2,2 |0,3 |0,2 |8,3 ... |0,8 |2,1 |4,2 |0,6 |0,4 |16,3 ... |0,6 |1,2 |3,5 |0,5 |0,4 |16,3 ... |2,5 |1,7 |2,1 |0,3 |0,2 |14,8 ... |0,8 |0,6 |0,8 |0,1 |0,1 |18 ... и |0,7 |0,5 |0,5 |0,1 |0,1 |9,7 ... | | | | | | ... |17,7 |25,6 |64,5 |9,3 |6,3 |63,5 ... |0,9 |1,1 |0,2 |0,1 |34,9 ... басқа елдері | | | | | | ... оңт ж |25,9 |34,9 |78,9 |11,4 |7,8 |39,3 ... ... | | | | | | ... |0,2 |0,5 |1 |0,1 |0,1 |14,8 ... |7 |10,9 |8,4 |1,1 |0,8 |7,8 ... | | |1,6 |0,2 |0,2 |31,5 ... |16 |13 |4,3 |0,6 |0,4 |4,4 ... ... |4 |2,4 |0,3 |0,2 |12,8 ... | | | | | | ... |28,6 |28,4 |17,7 |2,3 |1,7 |6,9 ... | | | | | | ... | | |1,2 |0,2 |0,1 |17,2 ... | | |5,3 |0,7 |0,5 |35,5 ... | | |0,3 | | |4,5 ... | | |1,2 |0,2 |0,1 |15,2 ... респ | | | | | | ... бұрынғы|80,4 |61 |57 |7,8 |5,5 |22 ... - да | | | | | | ... |64,5 |47,9 |88,2 |12 |8,7 |65,9 ... |34,4 |44,1 |100 |13,4 |9,8 | ... |71,2 |92,5 |96,5 |13,3 |9,5 | ... |5,9 |4 |5,1 |0,7 |0,5 |16,2 ... |5,9 |3,3 |3,7 |0,5 |0,4 |23,1 ... ... |151,8 |171,5 |261,2 |35,7 |25,7 |83,8 ... |2,2 |1,4 |2,5 |0,4 |0,2 |11,2 ... |32,2 |33 |98,1 |12,7 |9,7 | ... Шығыстың |0,3 |0,2 |0,2 | | |12 ... ... | | | | | | ... Т. Шығ |368,3 |398 |659,5 |89,2 |64,9 |92,3 ... ... |56,7 |73,1 |9,8 |7,2 |29,2 ... |1,7 |1,4 |1,6 |0,2 |0,2 |7,9 ... |20 |18,4 |24 |3,3 |2,4 |22 ... |0,9 |3,7 |5,8 |0,8 |0,6 |20,9 ... |14 |8,5 |5,2 |0,7 |0,5 |9,3 ... |2,5 |3,1 |4,3 |0,6 |0,4 |16,1 ... мен |2,3 |2,1 |3,2 |0,5 |0,4 |14,5 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... Аз мен |41,4 |37,3 |44,1 |6,1 |4,4 |17 ... | | | | | | ... ... |666,7 |708,9 |1016,9 |138,3 |100 |42,8 ... | | | | | | ... газ ... |1985. ... | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | |
| |куб | ... ... | | |б |ут | | ... |6,1 |5,6 |4,6 |163.8 |3.3 |8.8 ... |1,5 |2,8 |1,9 |67.0 |1.4 |13.0 ... |0,3 |2,2 |1,9 |68.4 |1.4 |66.8 ... Солт |7,9 |10,6 |8,4 |299.2 |6.1 |12.0 ... | | | | | | ... |0,2 |0,7 |0,5 |18.6 |0.4 |20.8 ... |0,3 |0,1 |0,1 |4.5 |0.1 |38.3. ... |0 |0,1 |0,1 |5.2 |0.1 |30.2 ... |0,1 |0,1 |0,3 |10.0 |0.2 |58.3 ... |0,1 |0,1 |0,1 |3.8 |0.1 |* ... и |0,1 |0,3 |0,3 |10.6 |0.2 |41.4 ... | | | | | | ... |1,2 |1,7 |4,0 |139.9 |2.8 |* ... ж/е орта |0,1 |0,1 |0,3 |11.0 |0.2 |* ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |3,2 |5,7 |203.6 |4.1 |73.9 ... | | | | | | ... |** |0,1 |0,1 |4.0 |0.1 |22.7 ... |0,2 |0,2 |0,3 |11.3 |0.2 |19.9 ... |- |-- |0,1 |3.4 |0.1 |19.8 ... |0,3 |0,1 |0,4 |13.2 |0.3 |20.7 ... |2,0 |1,9 |1,8 |65.2 |1.3 |24.2 ... |2,0 |2,9 |1,3 |47.5 |1.0 |43.0 ... |** |, |0,4 |13.0 |0.3 |20.5 ... |1,4 |0,9 |0,7 |23.3 |0.5 |9.2 ... ... |0,8 |0,7 |0,4 |12.5 |0.2 |26.0 ... | | | | | | ... |5,6 |6,9 |5,5 |193.4 |4.0 |21.5 ... | | | | | | ... | | |0,1 |4.3 |0.1 |18.9 ... | | |1,8 |65.0 |1.3 | ... | | |2,9 |101.0 |2.0 |89.9 ... | | |1,1 |40.0 |0.8 |63.5 ... | | |1,9 |66.0 |1.3 |39.0 ... ССРО | | | |0.7 |** |62.3 ... б. ССРО |22,7 |42,5 |56,0 |1977.0 |40.0 |80.4 ... |0,2 |0,2 |0.10 |5.3 |0.1 |22.3 ... |9,3 |13,3 |21.0 |741.6 |15.0 |* ... |0,8 |0,8 |3.1 |109.5 |2.2 |* ... |1,0 |1,0 |1.5 |52.9 |1.1 |* ... |1,0 |0,2 |0.7 |25.2 |0.5 |* ... |0,2 |4,2 |7.1 |250.0 |5.1 |* ... ... |3,5 |5.3 |185.9 |3.8 |* ... |0,6 |0,9 |5.8 |204.6 |4.1 |* ... |-- |-- |0.4 |15.0 |0.3 |* ... шығ басқ|** |** |0.2 |7.2 |0.2 |* ... | | | | | | ... Таяу |15,2 |24,2 |45.2 |1597.2 |32.4 |* ... | | | | | | ... |5,9 |5,6 |9.4 |334.6 |6.7 |* ... | | | | | | ... |0,9 |0,5 |0.6 |20.1 |0.4 |19.2 ... |0,7 |0,8 |1.7 |59.0 |1.2 |94.9 ... |0,1 |0,5 |0.7 |25.0 |0.5 |37.8 ... |0,4 |1,0 |2.0 |68.9 |1.4 |33.4 ... |0,5 |0,4 |0.8 |27.0 |0.5 |56.9 ... мен |1,3 |2,5 |3.7 |128.6 |2.6 |53.5 ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... Азия |3,9 |5,7 |9.5 |328.6 |6.7 |45.8 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |98,7 |139.7 |4933.6 |100 |64..7 ... | | | | | | ... да |14,2 |17,7 |13.9 |491.2 |10.0 |14.4 ... |4,4 |3,5 |3.4 |120.2 |2.4 |17.6 ... | | | | | | ... ... ... және ... ... |Қор/өндіру |
| ... ... ... | | |
| | ... | | ... |106495 |134063 |240558 |258 ... |4509 |4114 |8623 |115 ... |860 |351 |1211 |129 ... ... |111864 |138528 |250392 |246 ... | | | | ... |- |2845 |2845 |* ... |417 |- |417 |83 ... Және орта|992 |1404 |2396 |* ... | | | | ... ... | | | | ... |113 |26 |139 |17 ... |24000 |43300 |67300 |273 ... |- |3000 |3000 |52 ... |29100 |13000 |42100 |212 ... |2000 |500 |2500 |48 ... |3686 |30794 |34480 |140 ... ... | | | | ... |59061 |97606 |156667 |183 ... | | | | ... |- |- |201700 |* ... |- |- |34100 |408 ... |104000 |137000 |241000 |* ... | | | | ... | | | | ... ... |55333 |- |55333 |272 ... |734 |- |734 |118 ... |4338 |1267 |5605 |* ... ... | | | | ... ... |193 |- |193 |129 ... Таяу |60589 |1267 |61865 |289 ... пен | | | | ... | | | | ... |45340 |45600 |90940 |375 ... |62200 |52300 |114500 |88 ... |68047 |1900 |69947 |245 ... |962 |31101 |32063 |* ... |804 |17 |821 |130 ... ... |27 |90 |117 |33 ... ... |300 |300 |600 |11 ... ... |183 |- |18/3 |32 ... |99 |- |99 |413 ... ... |225 |1995 |2220 |61 ... | | | | ... |178187 |133303 |311490 |158 ... мен | | | | ... | | | | ... дүние |519358 |512252 |1031610 |228 ... | | | | ... ... ... ... елеулі өсті. Дүниежүзілік
нарыққа шығрылатын энерггия тасығыштар мөлшері 4 млрд.т.ш.о. немесе
дүниежүзінеде бір жылда өндірілетін алғашқы ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік сауда 6 %-ке [4]өсті.
Мәліметтер млрд. баррелмен келтірілген
Металлургия
Металлургия – кен өндіру, қара және түсті ... ...... аса маңызды саласы. Ол өнеркәсіптің өзегі – машина жасауды
дамытудың ... ... ... ... ... ... ... мен тиісті жаьдықтар болмайынша, халық шаруашылығының бірде – бір
саласы дами алмайды. ... ... да ... ... ең ... шойын
мен болат қорытудың көлемі елдің экономикалық даму деңгейінің ... бірі ... ... ... ... ... ең ... жолы кен қорындағы
металдарды толық айырып алу. ... ... ... қазып алынған
кендерден әртүрлі металдарды барынша толығырақ айырып алатын болсақ, ... ... 20 – 30 % - ке ... ... ... ... ... кенінде бірнеше металдар кездеседі.Әсіресе мыс, қорғасын, алтын,
күміс, және ... ... ... ... жиі ... ... ванадий, галий, скандий элементтері болады. Кен ... ... ... пайда болатын қалдықтардан жанама өнім ретінде
көптеген құрылыс материалдырын өндіруге мүмкіндік бар.
Қара ... ... үшін ... рудаларының қоры өте ... ... ... ... ... ... 600 ... Ал зерттелген қоры
– 260 млрд.т. Дүние ... ең ірі кен ... ... ... ... Қытай, АҚШ, Индия, Швеция да орналасқан. ... ... ... жүзінде жыл сайын 0,9 – 1,0 млрд.т. болып есептеледі. ... бұл ... қоры ... 250 ... ... ... металды өндірушілер үшін шикізаттардың ішінде бірінші орында
бокситтер болып есептеледі. Болжам боыйнша олардың ... 50 ... ... ... ... – 20 ... Т. Дүние жүзінде бокситтердің кең
шағырланған жері Австраия, Гвинея, Бразилия, Венесуела, ... ... Жыл ... боксидтерді өндіру 80 млн. т-ға жуық. Сол себептен
қазіргі кездегі қорлар шамамен 250 ... ... ... мыс ... ... қоры 860 ... ... есептелуде. Соның ішінде
зертелген дері – 450 млн. т. ... кен ... ... Зимбабве,
Замбия, Конго, АҚШ, Ресей, Канада. Өндірудің қазіргі көлемінде – жылына 8
млн.т. – мыс ... ... қоры ... 55 ... жетуі тиіс.
Ал Қазақстанға келетін болсақ, соңғы жылдары республикамызда минералдық
шикізаттарды ұтымдыда кешенді пайдалануда белгілі бір ... ... ... ... қорғасын – мырыш комбинатында кеннің құрамындағы
15 элементтің 13 – і , ... мыс ... 14 ... 12 – сі
алынады.
Қазақстан түсті металліргиясы қазіргі кезде жер қойнауйнан алынатын
кендерден таза ... және ... ... 498 элемент өндіреді. Кендерді
ұтымды да кешенді пайдаланудың нәтижесінде қосалқы өнімнің құны ... 30 - %- не ... ... өнім ... ... ... ... тзауытйнда рений алынады, Текеліде – барит концентраттары, Балхашта
– темір концетраттры, Белогор комбинатында – дала шпаты, ... ... ... мен ... ... ... ... Әйкенмен де, кенді жан
– жақты пайдалану әлі де жеткіліксіз болып ... ... ... ... элемент бар болса, соның 12 – сі ғана алынады, Соколов – Сарыбай тау ... ... кен ... ... әр тоннасында 24 сомның пайдалы
қосымшалары бар, ал олардың жылдық құны 290 млн. ... ... ... ... және ... ... ... болады.
Кендерден алынбаған элементтер әлі де көп. Мысалы, темір кенінің
құрамындағы түсті металдар, сирек ... және ... ... ... ... ванадий, мырыш, мыс, т.б. көпшілік жағдайда ... ... ... металургияда күкірт қышқылын, т.б. өндігуге қажетті пирит
алу дұрыс жолға қойылмаған. Жезқазған мыс – қорғасын кешенінде кеннің 20 ... %- і, ... ...... кешенінде 26%- і, Текеліде – 25 % - і
қалдыққа кетеді. [6]
Өндіріс қорларын ... ... ең ... ... бірі ... және өндіріс қалдықтарын қайталап пайдалану екенін ... ... ... ... ... ... қалдықтарының есебінен
шикізаттың 30%- ке жуығы қамтамасыз етілген. АҚШ, Германия, Жапония сияқты
өнеркәсібі ... ... ... құрамындағы өндіріс қалдықтарының
өзіндік үлесі өте жоғары: шойын шикізатында ол - 40%, ... - 65 ... – 20 – 30 %, ... - 26%, ... – 20 45%, ... - 44%.
Біздің елімізде мұндай мүмкіндіктер әлі толық пайдаланылмай келеді.
Жер ресурстары
Жердің жалпы 510 млн км кв ... 149 млн км кв ғана ... ... жатыр. Ал қалғанын теңіздер, мұхиттар алып жатыр.
Әлемдік жер ... ... ... мен ... мұзда далаларын
санамағанда, 134 млн км кв – ты құрайды. ... жер ... ... ... ... 23 % - ... 30% - ... 35-
антропогендік ландшафттар, яғни өндіріс зоналары, транспорттық жолдар және
тұрғын аумағы, 33% - қажеттілігі аз ... яғни ... ... ... жер қорының өндірілетін жерлері, %:
Индия 57,1 ... 46,9 ... 40,3 ... 35,3 ... 33,9 ... ... ... ... ... ... ... ... үшін жерлер қоры азацып ... Оның ... ... ауылшаруашылық жерлер өтә үлкен қарқынмен қысқарын ... ... олар ... үшін ... ... ... қатар соңғы
онжылдықта кейбір мемлекеттерде ... ... ... игеріліу
кеңеюіде көрініп жатыр. Олар Ресей, Қазақстан, Қытай, Канада.
Әлемде ... ... ... көшүі байқалып жатыр. Сол себептен
топырақ ... ... ... ... қорынан жыл сайын 6-
7 млн га жер шығарылып жатыр. Ал сорлануы және ... ... 1,5 млн ... ... ... Әлемнің60 қа жуық мемлекеттерде жер ресурстарыеа
бірден – бір қауіп төндіріп жатқан жерлердің ... Ол ... 9 млн ... территориясын алып жатыр. Салыстырмалы түрде қарастырсақ бұл аймақ
Американық және ... ... ... келеді.
Дүние жүзінің су қоры
Жер жүзінің теориялық су энергетикалық мүмкіншілігі орташа жауынды жылы
– 35000 млрд. кВт. Сағ. Деп, ... – 15000 ... кВт. Сағ., ... – 5500 ... Квт. Сағ ... ... % - і деп
бағаланады.
Дүние жүзінің су энергетикаық
мүмкіншілігі
|Алқап, ел | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| ... ... ... ... % |
|Бүкіл дүние |35000 |15000 |5500 |15,0 ... | | | | ... |2623 |1227 |860 |35,9 ... КСРО |3942 |2606 |1095 |11,1 ... ... | | | | ... |2896 |1670 |852 |10,0 ... |163 |62 |27 |25,0 ... |15000 |5000 |1530 |8,3 ... |3100 |1400 |1094 |3,6 ... ... | | | | ... тек ... мен сСолтүчстік Америкада ғана
техникалық мүмкіншілікті пайдалану көрсеткіштері жеткілікті жоғары:
сәйкесті 36 және 44% .
Су энергетикалық мүмкіншіліктіпайдаланудың ең жоғарғы дәрежесі бойынша
ерекше ... ... ... ... ... ... ... және АҚШ,
Финляндия және Швеция, Канада.
Дүние жүзіндегі су элетр станцияларының қондырылған қуаты2001 жылы 694,2
млн.Квт болды.
Су электр ... салу ... Ақш – 96, ... – 61,7, ...... – 42, Жапония – 39,5, Норвегия – 27, Франция – 24,9, ...... – 19,4, ... – 16,4, ... – 16,4 ... ... ... дүние жүзінде АЭС үлесі жалпы электр энергия өндірудің 16,5%
болады. Бір қатар ... АЭС ... бұл ... ... артты:[7]
Дүние жүзінде 16,5 % ... ... 88,1 ... ... 78 ... 59,4 ... 50 ... 47 ... 43 ... ... 40,3 ... ... 39,3 ... 36,7 ... ... ... ... мәліметтері бойынша дүние жүзінде жалпы қондырылған қуаты
356235 МВт 428 ядролық энергетикалық құрылмалар ... АЭС – лар ... ... ... онда жиынтық қуаты 55866 МВт 61 энергетикалық ... ... ... энергияны пайдалануды негіздегенде тек обьективтік
экономика қағидаларымен айқындаомайды. Көп мемлекеттер АЭС- нда ... ... ... бомба жасау үшін плутонйй алып отырды. Оған қыруар
қаржы бөлініп отырды. Қазір Қазақстан ядролық мемлекет статусынан бас
тартты. Бір грам плутониді сақтау 5 ... ... ... ең биік ... |Ел ... ... |Ұзындық,м |Көлем, |Салынып |
| | ... |м | ... ... |
| | | | | | ... |
|Рогун |Тәжікстан |З/Н |335 |660 |71 |Сж ... ... |З |300 |704 |58 |1976 ... |Г |285 |695 |6 |1961 ... | | | | | | ... |Грузия |А |272 |68/0 |3,96 |1980 ... ... |А |262 |190 |0,4 |1961 ... ... |З/Н |261 |485 |15,4 ... ... ... |З/Н |261 |575 |25,6 |1980 ... ... |А |250 |520 |2 |Сж ... ... |З/Н |246 |390 |17,8 |1957 ...... |А/Г |245 |1066 |9,1 |1989 ... | | | | | | ... ... |З/Н |242 |792 |32,1 |1989 ... |ҚХР |А |240 |775 |4,2 |1973 ... ... |З/Н |237 |310 |11,2 |Сж ... ... |Г |236 |680 |9,5 |1975 ...... |А |234 |382 |1,6 |1955 ... | | | | | | ... ... |А |233 |333 |1,4 |1985 ... |АҚШ |З |230 |2109 |61,2 |1978 ... ... |Г |226 |518 |4,1 |1968 ... |АҚШ |А/Г |221 |379 |3,4 |1961 ... ... |А |220 |268 |0,7 |1936 ... ... |А |220 |380 |0,7 |1976 ... |АҚШ |Г |219 |1002 |4,9 |1965 ... – |АҚШ |А |216 |475 |3,7 |1973 ... | | | | | | ... ... |215 |293 |3,3 |1966 ... |Канада |МА |214 |1314 |2,3 |1978 ... | | | | | | ... ... ... |207 |1126 |15,6 |1968 ... ... |- |205 |388 |- |1974 ... ... |А |202 |567 |2,2 |Сж ... ... |Г |90 ...... ... |2700 |1954 ... |Замбия |180 |1959 ... ... |169 |1964 ... ... |168 |1970 ... ... |148 |1965 ... Джонсон |Канада |141 |1968 ... ... |138 |1968 ... ... |73,3 |1967 ... ... |70,3 |1967 ... ... |68,4 |1978 ... ... |Мозамбик |63 |1974 ...... ... |61,7 |1978 ... ... |60,6 |1988 ... ... |60 |1981 ... Илим ... |59,3 |1977 ... ... |58 |1955 ... ... ... |54 |1993 ... |Канада |53,8 |1990 ... ... ... |50,7 |1987 ... ... |49,8 |1960 ... |Түркия |48,7 |1995 ... ... |45,8 |1956 ... ... |45,8 |1984 ... ... |45 |1987 ... |Қазақстан |28,14 |1970 ... ... |2,89 |1987 ... ... |0,65 |1952 ... ресурстары
Жер бетінің 40,1 млн.км.кв аймағын орман алып жатыр. Соның ішінде Ресейде
– 8,1, Бразилияда – 3,2, Канадада – 2,6, АҚШ – 2,0 ... ... ... ... жер ... роман алып жатқан аймақ екі есеге дейін қасқарып
кетті. ... ... ... 1960 ... 1990 жалға дйін 13 % - ... ... ... ... ... зардап шекті. Салыстырмалы
түрде Ресей, Канадагың ормандары ... ... тұр. ... ... ... ... қоры шамамен 340 – 370 млрд.м. куб. Ағаш
қорынан дүние жүзі бойынша ... ... ... тұр. Дүние жүзілік қордың 23
%-і Ресейде.[8]
Қазақстанның табиғи ... ... ... ... ... ... ... жағынан дүние жүзінде 9 ... ... ... ... 9 ... сиып кетеді. Табиғи ресустарына
келетін болсақ, ол өте бай. Негізгісі ... ... ... ... ... ... бір қыры шет ... тәжәрибесін дамып келе
жатқан Қазақстан энергетикасындақолдаудың мүмкін аймақтарын және Қазақстан
отын – энегргетикалық кешенінің мүмкіншілігін шетелдік әнергетиканың ... ... ... ... ... даму жолына түскен және
едәуір отын – ... ... ие ... үшін ... ... жүзінің
және жеке мемлекеттер энергетикасының ... мен ... ... ... ... ... ... тұру өте маңызды. Бұл әсіресе
ұзақ ... ... ... қалыптастырғанда және дүниежүзілік
рынокқа шыққанда ... ... ... және болашақта алғашқы энегргетикалық қормен
өзін өзі қамдап сыртқа сатуға шығара алатын елдердің қатарына ... ... ... ... көп емес. Жердің құрғақ аумағының 1,8 % - н ... ... ... дүниежүзілік отын қорының 0,5 % - ... ол 30 ... ... ... Оған ... ... 80 %6 мұнай мен
газ шығына 13 , ... жені ... ... ... отын – ... ... ... әлә жеткілікті
толық пайдаланылмай отыр. Отын – энергетикалық қорлар Қазақстан жерінде
орналасуы біркелкі емес: ... ... ... ... ... ... бөлігінде шоғырланған, Батыс алқап мұнай мен ... ... ие, ... ... өте ірі ... ... Іле
қоңыр көмір кені мен бірнеше ұсақ газ және ... ... бар. ... ... ... ... ... Ол Алтайда XVIII ғасырдың
20-жылдарында –ақ құрылған, ал бұдан 100 жыл өткен соң ... ... ... да ... ... ... бұл сала ... революциясынан
кейін, яғни республикада алғашқы ірі көсіпорындар – Лениногор ... және ... мыс ... ... салынғаннан кейін ғана дами
бастады. Сол кезден бастап Қазақстанда ... ... ... ... ... кеншілер мен карьерлер жасалған, осы заманғы байыту
фабрикалары, металлургия ... мен ... ... ... ...... және таяуда пайда болған алюминий мен титан –
магний өндірісі – ... ... ... ... ... ... ... халықаралық зор маңызы бар және олардың кейде ірі
комбинаттар түзетін кеніштері мен ... ... ... ... ... Қазақстанда түсті металлдар өндірісін ұйымдастырудың
мұндай формасы ... ... ... ... бұл кендерде
таза мелалл – 1 ден – 5 – 6 ... ... ал ... металдар – тіпті
1 проценттен де аз болады. Сондықтан түсті металдар кендері әлденеше ... соң ғана ... ... ... көп ... ... Оның
үстіне әдетте кенде бірнеше пайдалы элементтер кездеседі және олардың
әрқайсысы әр ... ... ... ... ... ... ... алынады.
Қазақстан Достастық елдерінде мыстың едәуір бөлігін ... Және ... ... ... тек ... ... ... алады. Мысты өндіру және
қорыту ісі республиканың орталық және шығыс ... ... және ... кен – ... ... - мыс өнеркәсәбінің
аса ірі кәспорындары. Олар ... саяқ және ... мыс ... ... ... ... орналасқан Глубокое поселкесіндегі Ертіс
зауыты және Жезқазған маңындағы қарсақпай зауыты – қуаты шағын мыс ... ... мен ... ...... немесе полиметалл
өнеркәсібі дамыған. Алайда бұл саланың ежелгі орталығы – Лениногор және ең
жаңа орталығы - ... ... Олар ... ... фабрикаларының
қорғасын және мырыш концентраттарын пайдаланады. Республиканың оңтүстігінде
Қаратау кен орындарын пайдаланып, шымкентқорғасын ... ... ... ... ... және ... ... Жәйрем де полиметалл
өнеркәсібінің маңызды орталықтары болып табылады.
Алюминий және титан – магний ...... ... жаңа ... Олар ... 60 – ... ... дами бастады. Энергияны көп қажае ететін бұл металдар арзан электр
энергиясын кеп өндіретін ірі ... және ... ... ... ... мен Өскеменде қорытылады.
Қара металлургия - Қазақстан аур өнеркәсібінің айтарлықтай жас саласы.
Ол екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында ғана ... ... ... ... және ... циклді өндіріс кәсіпорындары бар. Бұл кәсіпорындар шоыйн,
болат, прока тбұйымдарын және ... ... ... ... ... ...... қара металлургиясының аса ірі
кәсіпорны. Ол екі зауытты – Қостанай ... ... ... кені
концетраттарын пайдаланатын толық циклді өндірісті және металл сынықтарымен
жұмыс істейтін қайта қорыту металлургиясын немсе орташа циклді ... ... ... болат, құбыр, рельс, жұқа ... ... ... ... ...... Руцдный, Лисаков және
қашар кен байыту ... ... ... өндіру және байыту Қазақстан
қара металлургиясының маңызды саласы болып табылады. ... ... бұл ... ... мен ... ... ... қара металлургия да дамып келеді. Оған Ақтөбе мен
Ермактағы ферроқорытпа зауыттары ... ... ... ... ... ... істеп, феррохром шығарса, Ермак ...... ... ... ... шығарады. Екі зауыт та ірі
жылу электр ... бар ... ... ... ферроқорытпалар
өндірісі – энергияны көп қажыт ететін сала болып табылады.
Қазақстан –ортманға ділгір ... ... ... ... ... ... ... шеттен тасып әкелумен жүзеге
асырылады. Әйкенімен бізде едәіу қоры бар орманды ... же жоқ ... ... көбі ... ... орналасқандықтан, ағаш дайындау біраз
қиынға соғады. Қазақстан ... тек қана ағаш қоры деп ... ... ... көпшілігі топырақты қорғаушы, өзендер мен бұлақтар көзі, парктер
мен қорықтар негізінде маңызды. Республикада 2 млн ... ... ... ... оның үстіне соншама тақтай діңгек, жұмыр ағаш ... Міне ... ... ... ... ... ... өнімдер алуға болады.
Қазақстанның ірі өзендерінің сипаттаамасы
|Өзеннің аты ... ... ... ... ... ... |
| |км |м ... ... ... |1698 |336 |924 ... |154 |1838 |40,6 ... |106 |1988 |18,4 ... |123 |1045 |21,5 ... |218 |2164 |62,1 ... |405 |2290 |243 ... |98 |388 |98 ... |286 |483 |170 ... |168 |191 |463 ... |160 |2719 |16,3 ... |142 |2726 |17,9 ... |179 |1702 |35 ... |346 |2609 |35,6 ... |240 |3649 |33 ... |108 |3478 |10,8 ... |418 |2681 |24,2 ... |180 |3144 |46,9 ... |1692 |290 |603 ... |346,5 |925 |19,4 ... |321,9 |405 |15,8 ... |970 |924 |59,2 ... Минералды отынның әлемдік қорлары өте үлкен. Оның геологиялық қорлары
қазіргі пайдалану ... ... әлі 1000 ... ... Әр ... ... иемденуі біркелкі емес. Көмірдің анықталған ... 400 ... ... газ 70 ... мұнай 45 жылға жетуі тиіс. Оған
қарамастан табиғи ресурстарды ... әр жыл ... 5 % - ке ... Адам ... судың, орманның ресурстарын экстенсивті пайдалануының
әсерәнен олардың жер ... жоқ ... ... ... ... Ол
ресурстардың эффективті падаланылуы энергия сақтандыру технологиясы арқылы
ақталуы мүмкін.
3 ... ... ... ... ... ... және
пайдаланылуы біркелкі емес. Минералды ресурстардың ... ... ... ... ... ... оған қарамастан олардың
40% - ғана иемденеді.
4 Жоғары ... ... ... ... ... ... төмен болуының нәтижесінде женә сонымен қатар олардың шикізат
өндірісінің көлемінің артуы арқасында батыстың индустриалды мемлекеттерінің
дамушы ... ... ... тәуелділігі төмендеді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Клавдиенко В.Т.
«Сырьевая составляющая устойчивых равитий ... ... ... Университета: Экономика 14 – 2004 №2 23-40 б.
2. Кокурин Д., Мелкумов Г.
«Участники мирового рынка ... ... ... 2003 ... ... С. ... О. Төлемісов, С. Мұқаев
«Табиғат байлығына егеменділік және оның құны», Алматы 1998ж.
4. К. Дүкенбаев «Қазақстан энергетикасы» Алматы ... ... З, ... Э. ... ... ... и
мира»//Экономика и статистика 2002 №2 40-49 б.
6. Сабырова М.Е. «Көмір саласының құрылымын қайта құру ... ... іске ... ... ... Домино 2004ж
7. Нұрғалиев Қ.Р. « Қазақстан экономикасы» ... ... ... 1999ж
8. Сәбден О. « XXI ғасырға қандай экономикамен кіреміз» ... ... ... ... 2004ж . Статистикалық жинақ, ҚР ... ... А.С. ... « ... ... ... 2003г
11. Тонкопий М.С. « Экономическая оценка минеральных и ... ... ... Упушев Е.М. « Экономическая эффективность коплесного использования
природных ресурсов и охраны окружающей ... ... ... ... Қ,М. « ... ... отын – ... кешенінің қызметі
және дамуы» Алматы 2004ж.
14. Мамыров Н.К. и др. « Экономика природопользования» Москва 2003 г.
15. Өрісбаев Қ. « ... ... ... ... ... қандай?:
Шикізат та, орман да, су да, шектеулі» Алматы ақшамы-2003- 4 ақпан
16. М.Ш. ... « ... ... және ... ... 1995ж.
-----------------------
[1] К.лавдиенко В.Т.
«Сырьевая составляющая устойчивых равитий мирового сообщества»
Вестник Московского Университета: Экономика 14 – 2004 №2 23-40 ... ... ... ... ... равитий мирового сообщества»
Вестник Московского Университета: Экономика 14 – 2004 №2 23-40 ... ... Д., ... Г.
«Участники мирового рынка нефти»
Россискии экономическии журнал 2003 №9 123-136 б.
[4] Каримова З, ... Э. ... ... ... и
мира»//Экономика и статистика 2002 №2 40-49 б.
[5] ... Н.К. и др. « ... ... Москва 2003 г
[6] Сәбден О. « XXI ғасырға қандай экономикамен кіреміз» ... ... ... ... ... устойчивых равитий мирового сообщества»
Вестник Московского Университета: Экономика 14 – 2004 №2 23-40 ... ... Қ. « ... ... тиімді пайдаланудың жолдары қандай?:
Шикізат та, орман да, су да, шектеулі» Алматы ақшамы-2003- 4 ақпан
[9] Камали Қ,М. « Нарық ... отын – ... ... ... ... Алматы 2004ж.
-----------------------
Су энерги мүмкіншілігі, млрд.кВт.сағ/жыл
2000ж.соңында
Таяу Шығыс (659,5)
Сауд Арабиясы (251)
Бұрынғы ССРО(57) Ресей (49)
Қазақстан(53)
Еуропа(18)
Африка (73,1)
Қиыр Шығыс және Австралия(44,1
)
Газ (7%)
Мұнай (13%)
Көмір (80%)
Қазақстанның ... отын қоры

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы аумағындағы ішкі туризмді дамыту84 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«БИОС» жшс-ң қаржылық жағдайы мен экономикалық потенциалын талдау және бағалау63 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Билирубин4 бет
Еуразия көшпенділерінің потестарлық билік жүйесінің ерекшеліктері89 бет
Еңбек биржасы67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь