Жеткіншектердің психологиялық даму ерекшеліктері

Мазмұны

Кіріспе

1 бөлім. Жеткіншектердің психологиялық даму ерекшеліктері

1.1. Мінез.құлықты зерттеуге негіз болатын көрсеткіштері
1.2. Жеткіншек жас кезеңіндегі мінез.құлық үйлеспеуінің себептері

2 бөлім. Жеткіншектердің мінез.құлық ерекшеліктерін психодиагностикалау маңызы

2.1. Мінез акцентуациясын зерттеу әдістері
2.2. Жеткіншектер акцентуациясын зерттеу нәтижелері

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ

Мектеп психологиялық қызметінің алдында тұрған күрделі проблемалардың бірі - жеткіншек жасындағы оқушылар жас ерекшеліктерін ескере отырып, оларға дер кезінде қажетті психологиялық көмек көрсету. Мектеп психологтарының осы салада жүргізетін жұмыс мазмұнын анықтау үшін осы жас кезеңінің ерекшеліктерін және әр жеткіншектің өзінің алдында тұрған қиындықтарды зерттеу қажет.
Психологиялық қызметті ұйымдастыру үлгілері және балаларды зерттеуге пайдаланылатын әдіс-тәсілдер жүйесі қазіргі кезде жан-жақты зерттелінуде. Оның негізін құрушылар И.В.Дубровина, З.А.Малькова, В.М.Вульфсон, К.Р.Рональдо, Г.Б.Радионов, И.А.Соколова, А.С.Овчинников, И.О.Татур, М.Р.Битянова, Л.И.Прихожан, Р.С.Немов, В.Г.Гильбух, Е.И.Рогов, Р.Римский, С.Римская т.б. ғалымдар өз еңбектерінде психолог қызметінің мақсаты мен міндеттері, психологиялық қызметтің моделі, мектегі психологияльщ қызметтің мазмұны мен зерттеу жүргізуде пайдаланылатын әдістемелері анықталған. Бұл ұсыныстардың негізгі қағидалары мектеп психологиялық қызметінде кеңінен қолданылып жүр. Сонымен қатар әр жас кезеңінің өзіне тән көптеген ерекшеліктері бар. Жеткіншек жас кезеңі психолог қызметінде ерекше орын алатындығы дәлелденген.
Жеткіншек жас кезеңі «өтпелі кезең», «қиын жас», «пубертаттық жас» деген аттармен аталып, осы кезде балалардың ересектіккке өтуіндегі проблемалары көрсетіледі. Бұл проблемалардың барлығы осы жас кезеңінде өтетін психофизиологиялық өзгерістер, жыныстық жетілу процестерімен байланысты. Мектеп психологтары осы қиындықтардың теориялық негіздеріне қанық болғанымен дәл көмек көрсетуге, әр баланың проблемасының ерекшеліктеріне толық түсінуге негіз болатын қазақ тіліндегі оқулықтар мен әдістемелік құралдардың тапшылықтары қосымша кедергі болып отыр. Тек соңғы кезде С.Х.Бектенгалиева, Н.Қ.Ддгарова «Бала бақшадағы психологиялық қызметті ұйымдастыру» кітабы, жақында жарық көрген әдістемелік құралдар Л.К.Көмекбаеваның «Психологиялық қызметті ұйымдастыру», Т.Р.Нұрмұхамбетова, Ш.Е. Рсмаханбетова «Тәжірибелік психология» кітабы осы олқылықты толықтыруға мүмкіндік жасап жатыр.
Дегенмен жеткіншек жас кезеңінің қыр-сырын нақты көрсететін құрал жоқ. Осы жұмысқа біршама дасрлықтан өту үшін дипломдық зерттеу тақарабын «Жеткіншек жасындағы балалардың мінез-құлық ерекшеліктерін диагностикалау жолдары» деп анықтадық.
Зерттеу объектісі: білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет.
Зерттеу пәні: мектеп психологиялық қызметінің мазмұны.
Зерттеу мақсаты: мектеп психологі жұмысындағы жеткіншектермен жүргізетін жұмыстардың бағыттары мен зерттеу әдістерін жүйеге келтіру.
Зерттеу міндеттері:
- Жеткіншектердің даму ерекшеліктерін ескере отырып психологиялық қызмет көрсету проблемасы бойынша ғылыми-әдістемелік еңбектеді талдау;
- мектеп психологі жеткіншектер ерекшеліктерін зерттеу жұмысының негізін құратын психодиагностикалық әдістемелерді іріктеп алып, оларды жүйеге келтіру;
- жеткіншек жасындағы мектеп оқушыларының жекелік психикалық қасиеттерін зерттеп, ауытқуы байқалған балаларға көмек көрсету жолдарын анықтау.
Зерттеу базасы: Шымкент қаласынығы № 47 мектеп-гимназиясы.
Зерттеу барысында келесі психологиялық ғылыми зерттеу әдістері қолданылды: психологиялық ғылыми еңбектерді теориялық талдау, оқушылардың жекелік қасиеттерін зерттеуге Шмишек, Стреляу тестерін пайдалану жолдарын үйрену, «Әлеуметтік мазасыздану шкаласы» әдістемесі, балалардың мазасыздану деңгейін пиктограмма және басқа әдістемелер көмегімен зерттеу, жиналған мәліметтерді талдау, нәтижелері бойынша түзету-дамыту жұмыстарын жүргізуге арналған материалдарды жинақтау.
Жоспарланған зерттеу жұмысы екі кезеңде ұйымдастырылды.
Бірінші кезеңде жеткіншек жас кезеңіндегі оқушыларының жекелік және жас ерекшеліктері жүйелі түрде зерттелінді және оларды анықтауға арналған психодиагностикалық әдістемелер жинақталды.
Екінші кезеңде психологиялық қызмет көрсету жүйесі арқылы балалардың жас ерекшеліктеріне байланысты көрініс беретін ерекшеліктері зерттелініп, балалардың психологиялық портреті жасалынды, жеткіншектерді зерттеуге және түзету-дамыту жұмыстарын жүргізуге негіз болатын әдістемелер жүйеге келтірілді.
Диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, қорытынды және әдебиеттер тізімінен тұрады.
Әдебиеттер тізімі.
1. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 2001.
2. Алдамүратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
3. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М., 1981.
4. Бектенгалиева С.Х., Ядгарова Н.Қ. Балабақшада психологиялық қызмет жұмысын ұйымдастыру. Алматы, 2003.
5. Битянова М.Р. Практическая психология. М., 1997.
6. Бап-Баба С. Жантану негіздері. Алматы, 1998.
7. Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000.
8. Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. С-Пб,. 1998.
9. Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. М., 1991. Ю.Бернштейн К.А. Очерки по физиологии движений и физиологии активности. М., 1966.
11. Валлон А. Психологическое развитие ребенка. М., 1967.
12. Возрастная и педагогическая психология. Под ред. М.В.Гомезо и др. М., 1984.
13. Выготоский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. М., 1982.
14. Валиева М. Білім беру технологиясы және оларды оқу-тәрбие үрдісіне енгізу. Алматы, 2002.
15. Грановская Р.М. Элементы практической психологии. М., 1997.
16. Диагностика готовности детей к обучению в школе - анализ поведения. М., 1993.
17. Дьяченко О.М. Об основных направлениях развития воображения у детей. Ж. «Вопросы психологии», 1988, № 16.
18. Добсон Дж. Непослушный ребенок. Под ред. Н.Коршуновой. М., 1992.
19. Донченко Е.А., Титаренко Т.М. Личностъ: конфликт, гармония. Киев, 1989.
20. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М., 1989.
21. Драгунова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте. Ж. «Вопросы психологии», 1972, № 2.
22. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. М., 1996.
23. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. Алматы, 2004.
24. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы, 1970.
25. Золотнякова А.С. Проблемы психологии общения (социальный и личностные типы общения, их профессиональные, познавательные и генетические аспекуты). Ростов-на-Дону, 1976.
26. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2000.
27. Квимен В. Прикладная психология. С-Пб., 2001.
28. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
29. Козлов Н.И. Как относитъся к себе и людям, или Практическая психология на каждый день. М., 1998.
30. Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. М., 1989.
31. Кристофер Э., Смит Л. Тренинг лидерства. Питер, 2001.
32. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
33. Матейчик 3. Родители и дети. Книга для учителя. М., 1992.
34. Морозов А.В. Деловая психология. С-Пб., 2000.
35. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналған психодиагностикалық қызмет. Құрастырған Л.К.Көмекбаева. Алматы, 2004.
36. Нұрмұхамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. Тәжірибелік психология. Шымкент, 2004.
37. Немчин Т.А. Состояния нервно-психологического напряжения. Л., 1983.
38. Немов Р.С. Психология. В 3 т. т.З. М., 1996.
39. Особенности обучения и психического развития школьников 13-17 лет. Под ред. И.В.Дубровиной, Б.С.Кругловой. М., 1998.
40. Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ответы. М., 1996.
41. Осипова А.А. Введение в практическую психокоррекцию. М., 2000.
42. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. Психологический словарь. М., 1990.
43. Популярная психология для родителей. Под ред. А.С.Спиваковской. С-Пб., 1997.
44. Платонов К.К. Психологический практикум. М., 1980.
45. Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
46. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. Алматы, 1987.
47. Петровский А.В. Способности и труд. М., 1996.
48. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога. М., 1996.
49. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., 1990.
50. Римский С, Римская Р. Практическая психология. М., 1999.
51. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Ростов-на-Дону, 2002.
52. Семья в психологической консультации. Под ред. А.А.Бодалева, В.В.Столина. М., 1999.
53. Субботский Е.В. Ребенок открывает мир. М., 1991.
54. Снайдер Д. Практическая психология для подростков. М., 1999.
55. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы, 1993.
56. Теплов Б.М. Проблемы индивидуальных различий. М., 1961.
57. Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г.Аракелова. М., 1990.
58. Херсонский Б.Г., Дворяк С.В. Психология и психопрофилактика семейных конфликтов. Киев, 1991.
59. Хоменстаускас Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
60. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология саморазвития. М., 1995.
61. Щербаков А.И. Проблемы возрастной психологии. М., 1987.
62. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. М., 1995.
63. Чернявская А.П. Психологическое консультирование. М., 2004.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 бөлім. Жеткіншектердің психологиялық даму ерекшеліктері
1.1. Мінез-құлықты зерттеуге негіз болатын көрсеткіштері
1.2. Жеткіншек жас кезеңіндегі ... ... ... бөлім. Жеткіншектердің мінез-құлық ерекшеліктерін психодиагностикалау
маңызы
2.1. Мінез акцентуациясын зерттеу әдістері
2.2. Жеткіншектер акцентуациясын зерттеу ... ... ... қызметінің алдында тұрған күрделі проблемалардың
бірі - жеткіншек жасындағы ... жас ... ... отырып,
оларға дер кезінде қажетті ... ... ... ... осы ... ... жұмыс мазмұнын анықтау үшін осы жас
кезеңінің ерекшеліктерін және әр жеткіншектің өзінің ... ... ... ... ... ұйымдастыру үлгілері және балаларды зерттеуге
пайдаланылатын әдіс-тәсілдер жүйесі ... ... ... ... ... ... ... З.А.Малькова, В.М.Вульфсон,
К.Р.Рональдо, Г.Б.Радионов, И.А.Соколова, А.С.Овчинников, ... ... ... ... ... Р.Римский,
С.Римская т.б. ғалымдар өз еңбектерінде ... ... ... мен
міндеттері, психологиялық қызметтің моделі, мектегі психологияльщ қызметтің
мазмұны мен зерттеу жүргізуде пайдаланылатын ... ... ... ... қағидалары мектеп психологиялық қызметінде кеңінен
қолданылып жүр. Сонымен қатар әр жас ... ... тән ... бар. Жеткіншек жас кезеңі психолог қызметінде ерекше орын
алатындығы дәлелденген.
Жеткіншек жас кезеңі ... ... ... ... ... ... аттармен аталып, осы кезде балалардың ... ... ... Бұл ... ... осы жас ... психофизиологиялық өзгерістер, жыныстық жетілу процестерімен
байланысты. Мектеп психологтары осы ... ... ... ... дәл ... ... әр баланың проблемасының
ерекшеліктеріне толық түсінуге негіз болатын қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... ... болып отыр. Тек соңғы
кезде С.Х.Бектенгалиева, Н.Қ.Ддгарова «Бала бақшадағы ... ... ... ... ... көрген әдістемелік құралдар
Л.К.Көмекбаеваның «Психологиялық қызметті ұйымдастыру», Т.Р.Нұрмұхамбетова,
Ш.Е. Рсмаханбетова ... ... ... осы ... ... жасап жатыр.
Дегенмен жеткіншек жас кезеңінің қыр-сырын нақты көрсететін құрал жоқ.
Осы жұмысқа біршама ... өту үшін ... ... ... жасындағы балалардың мінез-құлық ерекшеліктерін ... деп ... ... ... беру ... ... қызмет.
Зерттеу пәні: мектеп психологиялық қызметінің мазмұны.
Зерттеу мақсаты: мектеп психологі ... ... ... бағыттары мен зерттеу әдістерін жүйеге келтіру.
Зерттеу міндеттері:
- ... даму ... ... ... психологиялық
қызмет көрсету проблемасы бойынша ғылыми-әдістемелік еңбектеді талдау;
- мектеп психологі жеткіншектер ерекшеліктерін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... келтіру;
- жеткіншек жасындағы мектеп ... ... ... ... ауытқуы байқалған балаларға көмек көрсету жолдарын
анықтау.
Зерттеу базасы: Шымкент қаласынығы № 47 ... ... ... ... ғылыми зерттеу әдістері
қолданылды: психологиялық ғылыми еңбектерді ... ... ... ... ... ... ... тестерін пайдалану жолдарын
үйрену, «Әлеуметтік мазасыздану шкаласы» әдістемесі, балалардың мазасыздану
деңгейін пиктограмма және басқа ... ... ... жиналған
мәліметтерді талдау, нәтижелері бойынша түзету-дамыту ... ... ... ... ... жұмысы екі кезеңде ұйымдастырылды.
Бірінші кезеңде жеткіншек жас ... ... ... және ... жүйелі түрде зерттелінді және ... ... ... ... жинақталды.
Екінші кезеңде психологиялық қызмет көрсету жүйесі арқылы балалардың
жас ерекшеліктеріне байланысты көрініс ... ... ... ... ... ... жеткіншектерді зерттеуге және
түзету-дамыту жұмыстарын жүргізуге негіз болатын ... ... ... ... екі ... қорытынды және әдебиеттер тізімінен
тұрады.
1 бөлім. Жеткіншектердің психологиялық даму ерекшеліктері
1.3. Мінез-құлықты зерттеуге негіз болатын көрсеткіштері
Адамның психикалық ... ... оның ... ... адам ... ... уақытта үлкен орын алады. Адам өзі өмір
сүретін ортаның қасиеттерін, тірі ... ... жеке ... ... ежелде басталған. Қазіргі кезде Жер бетінде
өмірдің пайда болуы, ... ... ... ... ... ... ... мен жануарлардың көптеген табиғатта жоқ жаңа
қасиеттері бар түрлерін ... ... ... ... ... адам өзінің
психикалық ерекшеліктерін әлі де болса терең және жан-жақты ... ... ... ... ... зерттеулер нәтижесінде барлық жекелік қасиеттердің
көптеген ерекшеліктерін сандық және сапалық жағынан толық бағалауға, сол
қасиеттердің ... ... ... одан ... бар ... ... ... Жеке тұлға, оның ... ... ... ... ... және оны ... әдістемелерін жасау
19 ғасырдың ортасынан басталып қазірге дейін жетілдіруде. Осы ... жеке ... ... адамдардың жекелік ерекшеліктеріне
байланысты оларды типологиялау, әр адамның жан дүниесінің профилін жасау
т.б. өте күрделі ... ... ... ... ... зерттеулер 20 ғасырдың басында Кречмер, Шелдон
зерттеулерінен басталды. Бұл ... ... ... ... ... байланыстыты деп болжамдап, осы болжамды дәлелдеу үшін көптеген
зерттеулер жүргізді. Кречмер Еуропе елдері мен ... ... ... ... ... адамның дене қрылысы мен оның психикалык;
ауруының түрі арасында корреляциялық байланыс бар екенін ... ... ... ... отырып ол адамдар ... ... ... - ... ... және ... ... көрініс
беретін жеке ерекшеліктерінің жиынтығы. Мінез адамның барлық тіршілігіне
әсерін тигізіп тұратын қасиет болғандықтан типологиялық ... ... ... ... ... оның не ... ғана айтып қоймай жұмысының
сапасын, басқа ... ... ... ... ... ... роль ... Біреулер жалқау, үяң, бірақ сиысымды,
көпшілікті сыйлайды, ... ... Ал ... іскер, қатал,
тілектестік білдіреді, бірақ жұмысты сапалы ... ... ... аз ... шала істеп оны жұртқа түгел мәліметтеп ... ... көре ... ... ... ... ... адамға ескерту бергенде басшылардың кейбіреулері жылатып айтады,
ал біреулері кеңес беріп, тез үйренуге жәрдемін тигізеді. ... ... ... ... үлкен әсерін тигізіп, оның ... ... ... ... сыйысымдылығын
анықтап отырады. Мінез адамның барлық психикалық ... ... ... оның ... көптеген жекелік қасиеттердің
көрінісі бойынша сипаттауға болады.
Егер ... ... ... болсаңыз ол өмірдің әр түрлі жағдайында
қандай мінез көрсететінін болжамдап айтуға болады. Мінез-құлықты басқаруға,
оны басқаларға ыңғайлы, ... ... ... жол көрсетіп отыруға болады.
Сондықтан мінез тәрбиеленетін қасиеттерге жатады. ... ... ... ... ... береді. Мысалы: өзінің
намысын, отбасының намысын ... үшін ... ... ... ... ... ... көрсетіп, оны атып тастаған. Вендетто - қанға-
қан, жанға-жан деген кек алу ... ... ... ... ... ... ... кезде цивилизацияның дамуымен байланысты ең үлкен
құндылық адам өмірі ... ... ... адам ... ... ... ... ең үлкен қылмыс болып есептеледі. Сондықтан ... ... дәл ... ... ... ... ... басқа түрлі
қастандықтар көрсету кеңінен орын ... Оның ... ... ... ... ... деп бағаланады.
Адамның мінзінің қалыптасуына отбасы, қоршаған ортадағы жетекші салт-
дәстүр мен әдет-ғұрып, өзінің ... ... кіші ... сынып
оқушылары, группадағы студенттер, жолдастар мен достар, оқыған кітап,
көрген кино ... ... ... ... Өйткені адам басқаларға
қарап, олардың тәжірибесін меңгеріп адам ... ... ... сай ... психикалық қасиеттермен тығыз
байланысты. Мінезге темпераменттің тигізетін әсері өте ... ... мен ... ... ... ... меланхоликтің тұйықтығы мен ... ... ... ... Мінез бен темпераменттің өте тығыз байланыстылығы
психиканың динамикалық ерекшеліктерімен анықталады. ... ... ... ал ... тәрбиеленеді. Холерик пен сангвиникке
белсенділікті, шығармашылық ... ... ... ал ... оның ... меңгеруге шамасы келеді, меланхоликке ашық-жарқын
болу өте қиын. Осы ... ... ... ... ... болады.
Мінез - тәрбие және өзін-өзі тәрбиелеу нәтижесі.
Психолог өз қызметін ұйымдастыру үшін психолог басқа адамдардың мінезін
біліп, ол адамның неше ... ... өзін қай ... көрсететінін
болжамдауға болады. Сондықтан мінез ерекшеліктерін біліп алу негізінде ол
адамды тәрбиелеуге, жекелік ерекшеліктерін ескеруге ... ... өзі өте ... ... ... Ол ... көрсеткіштермен
сипатталады. Сондықтан жеке тұлғаға мінездеме бергенде оның ерекшеліктерін
басқалармен салыстыра отырып ... ... ... - іші тар; ... - ... адал ... сыйысымды -
сыйысымсыз; қоқақ - батыл, сезімтал - катыгез т.с.с. Бұл жеке ... ... ... оның ... ... ... Осы
көрсеткіштердің ішінде біреу жетекші, доминанта болады. Адамды бағалағанда
сол доминантасы ... ... ... барлық көрсеткіштері бір-бірімен тәуелді байланыста. Сондықтан
егер адам қорқақ болса ол көп жерде белсенділік көрсетіп жүруі өте ... ... ... ... ізет көрсетіп, иланушылық (ұйып
сенуі), тілалғыштықпен көзге түсіп жүруі ... Олар өте ... ... ... үшін ... ... кетуі, сөзінен айнып
кетуі жиі кездесіп ... ақ, ... ... ... адам ... ... ... емес, ол
мырзалық көрсете алады, ... ... ... ... ... ... көрсетуіп, керек емес жерде тәуекелшіл болып, өз өміріне қауіп
тудыруы ... ... ... ... ... ... ... болып, барлық басқа көрсеткіштеріне әсерін тигізіп тұрады.
Доминантасының ерекшелігі: мінездің құрамды бөліктерінің ішінен ... және ... ... беріп тұратын болады, ал қалғандары қосалқы
болып негізгінің көрінісін тереңдетіп, ... ... Оны ... дәлелдеуге болады:
а) кең пейілділік доминанта, жетекші көрініс ... ... ... мінез
сипаттарының барлығы жалпы ол адамды «жақсы ... деп ... ... ... шала, үстіртін істейтін, кейде сөзінде тұрмайтын болса
кеңпейілділігі бұл осалдылығын жұмсартып көрсетеді;
б) ... ... ... ... ол ... барлық басқа
қасиеттеріне теріс белгі береді. Доминантасы қатыгез болса ол адам ... ... ... ... шешу ... тез ... ... жалпы оның мінезі теріс деп қабылдайды.
в) доминантасы сыйысымдылық, кешірімді, ұрысқақ емес, басқалардың
жағдайын түсінетін болса, ол адам ... ... ... ... да ... оң қабылдайды, жақсы адам деп санайды.
Доминантадан басқа мінез құрылымының келесі көрсеткіштері бар.
1. Қоршаған ортаға көзқарасы. ... ... ең ... құндылық -
басқа адамдар. Егер әр адам басқа адамдарды сыйласа, олармен тіл ... ... ... ... зиян ... ... қамқорлық
білдірсе оны басқаларда силайды.
2. Өзіне деген көзқарасы. Адам өзін сыйлап, өзінің беделін, іскерлігін,
қоршаған өмірге икемділігін барлық уақытта жетілдіріп ... ... ... ... ... ... ... эгоцентризм, өзін ерекше деп
есептеп, өзінен ... ... ... - теріс көрсеткіш.
3. Іс-әрекетке, еңбеккке көзқарасы. Адамды адам ... ... ... ... ... өз мамандығының барлық қыр-сырына жақсы түсініп,
шебер, іскер болу - оң ... ... ... ... ... уақытында орындамай жүрген теріс ... ... ... ... көзқарас. Барлық заттар адамның еңбегінің нәтижесі. Оны
ұқыпты ұстау керек. Заттарға деген ... ... емес ... ... оқу ... ... адамгершіліктің көрсеткіштері.
Мінезінің оң көрсеткіштері басым келсе ол адамды адамгершілігі ... адам деп ... ... мінез адамдық қасиеттердің
қалыптасқандығын, адамдар ... өмір ... ... ... болып табылады.
Мінез адамның барлық басқа жекелік қасиеттерімен тікелей байланысты.
1. Ерікпен тығыз ... ... ... істеген тіршілігін
тиянақты, уақытында орындауы, іс-әрекет барысында басқа адамдармен қарым-
қатынасын қалыптастыруы, ұйымдастырғыштық, ... ... ... сипатталады.
2. Сезіммен байланыстылығы оның іс-әрекет барысында күйгелек немесе
жайбарақаттығы, байсалдылықпен мәселелерді шешу ... ... ... басқалардың табысына қуанатындығы, ашушаңдығы, көңіл-күйінің тұрақты
немесе тұрақсыздығы, тілектестіктің көрініс беруі.
3. Ақыл-оймен байланыстылығы ... ... ... ... ... ... шалғайлық көрсетуі.
Сондықтан мінездің анықтамасында бұл қасиет көптеген жеке ерекшеліктер
жиынтығы екені ... ... көп ... ... ... осы
көріністері әр адамда әр түрлі вариантта болады. Дегенмен адамның ... ... ... әр ... өмірге деген көзқарасы және
бағыттылығы болады. Адам ... ... ... ... ... және сенімінің жиынтығы (неге сенеді, ... Екі ... ... ... бірдей болуы мүмкін ал сол
мақсатқа жету үшін қолданған әркеттері және әдіс-тәсілдері әр түрлі болады.
Адам мінезінің ... көп ... ... әр ... ... ... ... үлкен-кішілер ... ... ... бар. ... әр ... ... адам
өмір сүретін ортада қалыптасқан салт-дәстүр, әдет-ғұрыпқа сай ... ... ... ... ... ... ... басқаша
бағаланады және норма шегінен асып немесе одан төмен көрсеткішке ие ... адам ... ... анық ... ... ... ... ересектікке әлі жетпеген 11-15 жас
аралығындағы балалрды психологияда жеткіншек жас кезеңіңдегілер деп ... жас ... ... ... ... ... «проблемалың т.б. көптеген
қосымша белгілерге бай. Оның ... осы жас ... ... ... ... Бұл жас аралығында бала ағзасы
дамының бір сатысынан екінші сатысына ... ал ... ... бойынша
олар әлі балалық шақта жүрген кезең. Психологияда мұндай құбылыс даму
дағдарысы деп ... жас ... ... бойында бұрын қалыптасқан қасиеттерге
жаңа сапалар ... жаңа ... ... Бұл ... бұрынғы
психологиялың және физиоллогиялық көріністерге жаңа сапа ... ... ... бітісуі әлі аяқталмаған кез болғандықтан, көптеген екі ... ... ... бала ... ... ұшырайды: болашақта кім
болатынын, өмірде орындайтын әлеуметтік ролін, қарым-қатынас ерекшеліктерін
анықтау қажеттілігі туғанынан бала уайым ... өз ... ... баланы барлық уахытта түсіне бермейді. Қарым-қатынас барысында
жеткіншектерді өздеріне бағындыру, үстемдік көрсету, тіл алуды талап ету
орын ... да, ... ... баланың қырсықтығын туғызып, нәтижесінде
үлкендер мен баланың арасында текетірестік орын алуы ... дене ... ... да ... ... ... Мәселен, олардың аяқ-қолдары, бет-мойыны тез ұзарады да, кеудесінің
өсуі, бұлшық еттерінің ... ... Дене ... бір ... ... ... ... жарым-жан сезінуң деп аталатын
комплекс пайда болады. Ол ... тік ... ... ... бүкшейіп,
немесе бір жағына қисайып жүреді.
Жеткіншек жас ... ... ... ... де ... ... ... жыныс безінің жұмысын ... ... ... ... ... Ми ... ... гармондарының тітіркендіруіне әсерленгіш. Сондықтан жеткіншектер көп
мәселелердің байыбына үңіліп жатпайды, сөзді аяғына дейін тыңдап ... ... ... ... ... ... жас ... мінездің кейбір көрсеткіштерінің шамадан тыс
дамып кетуін акцентуация деп атайды. Акцентуацияның байқалу ерекшеліктерін
Леонгард ... ... оның ... жасаған. Сонымен қатар осы
жас кезеңінде мазасыздану да бала өмірінде едауыр орын алады.
Осы жас кезеңінің ерекшеліктерін ... ... ... ... ... да жеткіншіктің айналасындағылар жақсы түсінетін болса,
барынша төзімдік ... ... ... ... жас ... көтереді.
Жеткіншек жастың ерекшеліктері:
- барлық нөрсені өз бетімен орындап, үлкендердең қамқорлығы мен ақыл-
кеңесінен құтылғысы келуі;
- үйге ... ... ... ... өз сөзімен түсінікті етіп
айтуға тырысуы;
- үлкендерге сын көзбен қарап, олардың айтқанын сынап-мінеп, кей ... ... ... ... істі ... ... өлі бала болса, ал
талап қою жағынан ересек, өз ... ... ... ... өзі ... ... ... мінез көрсетуіне, ересектер талабын оңай
орындамауына ... ... ... ... бар. ... Балалардың оқудан басқа айналысатын шаруасының болмауы.
2. Радио, теледидар, басқа да ақпарат көздерінен ересектерге арналған
хабарларды көріп, соған еліктейтіндігі.
3. ... ... ... ... ... ... ... Күні-түні фантастикалық және криминалистикалық әдебиеттерді оқып,
ондағы кейіпкерлерге еліктеуі.
5. Акцентуацияның көрініс ... ... анық ... ... жас ... ... жұмыстарының
міндеттері мен мазмұны осы ерекшеліктерден ... ... ... ... ... ... ... отырып, оларды
шешуге немесе шешу жолдарын табуға көмектесуге бағытталады. ... ... жас ... ... ... дамуына үлкен көңіл бөлу қажет.
1.2. Жеткіншек жас кезеңіндегі мінез-құлық ... ... ... ... ... ... ... тырысу
және мінез құлқында ... ... ... тырысуын
белгілейтін белгілер сияқты ... ... ... ... сипатталады. Жеткіншектік кезеңнің ерекшелігі - ... ... әсер ... бірден болатын саналы өзгерістер. Бұл өзгерістер
әртүрлі жеткіншектерде әртүрлі уақытта жүреді. Мысалы, ... ... ... жағынан тез өседі. Сонымен қатар жеткіншектердің
психикалық дамуы да әртүрлі ... ... бір жағы тез ... ... жай ... Бұл кезеңде интериндивидуалды ассинхронды даму ... бір ... ... ... ... ... даму ... сай келмеуі) интроиндивидуалды ассинхронды даму
да (бір оқушының дамуының түрлі ... ... тән. ... ... бір оқушыдағы психологиялық ерекшеліктердің пайда болу уақытының
ерте де кеште пайда болатынын ескеру керек. ... ... ... ... ... күшті дамитын уақыты. 11-16 жасқа дейінгі
кезең қабылдаудың мақсаттылығымен, ... ... ... және ... қалыптасуымен сипатталады.
Жалпы, жеткіншектік жас адам өміріндегі критикалық кезеңге жатады. Оның
пайда болу себептері, сипаты мен мағынасы ... ... ... ... авторлар бұл кезеңді кедергісіз де өтудің
мүмкіндігін атап ... ... бұл ... ... ... деген дұрыс емес қатынасы ретінде қарастырылады және баланың
жаңа жас кезеңіндегі алдында ... ... ... ала ... (Ремшмидт X. 1994) Л.С. Выготский кризистің әрбір негативті
симптомдарында «белгілі бір позитивті мазмұн болады» деп атап ... бұл ... ... ... жаңа қажеттіліктерді реализациялау
үшін жағдай жасау жолымен кризистің пайда болуымен қашуы ... ... ... ... үлкендерді ақырлы жағдайға дейін алып
келеді де ... өзі осы ... ... ... ... үшін өзінің
күшін тексеруге мүмкңндік алып, нақ осы ... ... ... ... ... бір мүмкіндіктерін біледі, өзінің ... ... ... ... жас, ... ... ететін болса немесе «тәуелді кризис» типімен көрінетін болса
арықарай кеш, сондықтан да ... 17-18 ... ... ... ... тіпті
кейінірек адамдарды жас және ересек жас кезіндегі сипаттайтын созылмалы
инфантилді балалық позиция қалып қояды. Олай ... ... ... ... деп отырғанымыз тәуелсіздікке күресу арқылы, яғни, қауіпсіз
жағдайда жүріп жатқан және ақырлы формаларға келтірмейтін күрес арқылы ... ... мен ... қанағаттандырады, балада тек қана өзіне деген
сенімдік сезім, өзіне ғана арқа сүйеу мүмкіндігі ғана емес, ... ... ... ... да ... алу ... - ... қалыптасады.
Жеткіншектік кезеңдегі кризис дамудың басқа да критикалық кезеңдері сияқты
үш фазамен орындалады:
1. Негативті, яғни ескі ... ... ... ... ... құлауы.
2. Кризистің кульминациялық нүктесі жеткіншектік жаста -13 жас.
3. Посткритикалық фаза, яғни, жаңа ... ... ... ... жас ... ... пайда болуының екі негізгі бағыты
көрсетілген:
1. Тәуелсіз кризис-біршама кең тараған түрі. Оның ... - ... ... үлкендерлі мойындамау, олардың талаптарына деген
бейкөзқарас, қызғаныш т.с.с. Әрине бұл «симптомдар ... әр ... ... ... көрінеді.
2. Тәуелді кризис - бұл біріншіге қарама-қарсы: шектен тыс тыңдаушылық
үлкендерге немесе күштілерге ... ... ... ... ... ... ... кризисі - алға ұмтылу, ескі нормалармен ережелерден
шығу ... ... ... ... шегіну болып табылады. Бұл екеуі де
өзін анықтау варианттары. Бірінші жағдайдаймен енді бала ... ... ... ... «мен әлі ... және бала болып қалғым келеді» деген
бір-біріне қарама-қарсы ағымдар. Даму бойынша біршама жақсы әсер ... ... ... ... ... болсақ, тұлғаның
ағымдық қасиетерінің дамуы 12-13 жаста жаңа ... ие ... ... өмір ... ... ... мен ... мен адам үшін маңызды
болып табылады: әлеуметтік ... ... ... , ... ... ... ... барлығы жеткіншектер үшін эмоционалды боялған,
жекелік маңызды. Бірақ бұл құндылықтар даму ерекшеліктері ... ... ең ... ... ... жеткіншек үшін айналадағы өмірге
қарағанда біршама реалды болып табылады. Жеткіншектер қызығуларының өзіндік
сипаты болып, олардың ... ... бір ... айналысу.
Жеткіншектердің мұндай мінез-құлқына әсер ететін нақты әсерлер ... ... ... және эмоционалды реакцияның
өткірлігі. Бұл кезеңдегі оқушылардың жоғары бағалылық орын алады, бұл ... еш ... ... де ... де. Егер ... бәрі ситуативті туса
онда одан оншалықты қорқуға ... ... оның жиі ... инфантелизмге ұшыратады, өйткені 13-14 жастағы балада
мотивтер иерархиясы қалыптаса ... ... ... жоқ, ... ... әлі ... ... жұмыс істегенде олардың
қызығушылығын арттыру керек. Жеткіншек өз ... ... ... ... ... Бұл ... олар «жүйкеге әсерететін» музыка немесе шамамен
алғаш танысу сияқты мінез-құлықтық ... ... тән. ... ... күшті бұзылған сипат алып отырады. Аффект дегеніміз
адамның ... бір ... ... ... шешімін таба алмауы.
Жеткіншектік кезеңдегі оқушылардың эмоционалды үйлеспеуіне әсер ... ... ... ... ... ... үйлеспеудің түрлі
варианттарын кіргізеді:
- отбасыдағы белгілі бір мүшелерінің ... ... не ... ... болуы мүмкін;
- отбасыдағы негізгі мәселе - сол отбасы мүшелерінің бір-бірімен қарым-
қатынасы ... ... ... ... әдебиеттерде
дисгармониялық семьялардың түрлі ... ... ... ... ... бара ... және құлаған отбасылар сонымен бірге сырт
көзге күшті болып көрінетін отбасылар (Личко А.Е. 1985), ... ... ... ... ... ... А.С. 1986)
2. Соматикалық аурулар және ауыр жарақаттар. Хроникалық -соматикалық
аурулар дұрыс емес тәрбиеге байланысты ... ... ... ... ... Жеткіншектік қатарларымен дұрыс қатынас жасамауы, қатарластарымен
дұрыс достық ... құра ... ... ... ... дамуды туғызады.
Жасөспірімдік жас - адамның жаткіншектік жаспен ересектік ... 15-17 жас ... ерте ... ... деп ... Нақ ... кезеңде ағзаның барлық физикалық дамуы аяқталады, ерте
жасөспірімдік жастағы психикалық ... ... ... ... ... ... Жасөспірімдердің болашаққа қарауы,
өмірлік жоспарлар мен перспективалардың құрылуын Л.И. Бажович жоғарғы сынып
оқушысының өмірінің ... ... деп ... ... жаңа ... ... ... және өмірлік өзіндік
анықталуға дайындығы ... ... ... осы жастағы дамудың түрлі
варианттары мен ... ... ... ... ерте ... эдентикалық кризиспер тығыз байланысты уақытша перспективаны
ауытқуы тән болып табылады. И.С.Кон өзінің қазіргі мені толғандырып жүрген
балалардың саны ... және ... ... бірдей болса, 15-16
жаста өзінің болашақ «мен» туралы ойлануы күрт өседі.
Жасөспірім кезеңінде ... даму ... ... ... ... ... ... адамның иденттілік
қалыптастыруға қысқа мерзімді мүмкінділігінің жоқтығы.
- уақыт диффузиясы: екі көрініспен ... ... ... сезімінің
бұзылуы. Уақыт диффузиясы қорқыныш немесе өлімді тілеумен байланысты;
- жұмыстың тұрып қалуы: ... ... ... ... ... қабілетінің бұзылуы;
- жат идентитификцияның орын алуы: идентификцияа қалыптасуында нормамен
әсер ететін барлық факторлар мен ... ... ... ... ... емес ... кауіпті деп бағалайды (Ремшмидт X. 1994)
Негізінен бұл ауытқулар аса қауіпті көрінгенмен көп жағдайда есею
процесі ... ... ... ... болып табылады бірақ егер де
ақырғы жағдайда психикалық ауруларға ... ... ... ... алып ... мүмкін. Сонымен қатар, ... ерте ... ... ... ... ... артып отыр. ... ерте ... ... жат ... ... ... қылмыс
жасаумен, алкоголизммен, жүйкелік психикалық аурулармен) байланысуы ... мұны ... ... бар. ... ... келісетін болсақ, ол
- «ешқандай да сексуалды ережелермен заңдар немесе идеалдар интровертті
және экстровертті, ... ... ... тепе-тең жағдайда
толығымен билей алмайды, өйткені бір адамның қорегі басқа адам үшін у ... ... ... ... ... психикалық саулық басталады» - дейді
Кон И.С. ... 30 ... ... мінез-құлықтың стереотиптері өзгерді.
Оның негізгі тенденциялары ... деп ... а) ... ... да, ... стресті төмендетеді; б)
жасөспірімділік сексуалдық махаббатқа, ... және ... в) екі ... да ... яғни қыз ... да ... да ... өз мінез-құлқы жағынан тіпті айырмашылығы жоқ
деуге болады. Бұлар жыныстық қатынасқа ерте түсіп өз жақтасын жиі ... ... рок ... Ди ... «жеткіншектерге арналған
өмір сүру курсы» кітабында өз ... ... ... ... Ол ... «мұның себебі не» деп атап, ... ... ... ... Өзін жалғызбын деген сезінуден арылу немесе танымал ... ... ... ... ... ... ... Көмек керектігі туралы ішкі санадағы дауыс;
4. Махаббатты ұстап қалу үшін;
5. Себебі ... ... ... ... ... үшін ... қарсыласу қиынға түседі.
Сонымен, жыныстық қатынасты меңгеру әр бір жасөспірімнің міндеті.
Өйткені ол ... ... ... ... ... бірақ бұл жөніндегі
кедергілердің болуы жасөспірімдердің мінез-құлқының ауытқуына негіз ... ... ... ... ... өзін кем ... ішкі ... мүмкін т.с.с.)
Жаспірімдік кезеңдегі оқушылардың эмоционалды үйлеспеуіне себеп болатын
факторлар жан-жақты. Олар ... ... ... бұл ... мінез-құлық ерекшеліктерін екіге бөліп қарастырылады:
1. Интернализацияланған (өзіне бағыттылған);
2. Экстернализацияланған басқаларға бағытталған.
Экстернализацияланған мінез-құлық ассоциалды мінез-құлықтың ... ... ... ... мінез-құлқының өзгеруі - негізі
мен олардың ерекше жағдайларға талпынуы, ... ... ... ... И.В. ... ... ... көрсетуіне негіз болатын
психологиялық жағдайларды атап көрсетеді. Олар:
1. Жасөспірімдердің құрбандықты қажетсінуі.
2. Анатомо-физиологиялық ... ... ... ... ... анық ... ... түрлерінің анық байқалуы.
5. Психикалық дамудағы ауытқулардың жиі кездесуі.
6. Өзін-өзі төмен бағалауы.
7. Өзін бейадекватты ... ... Бұл ... әсер ... ... ... - ... жасөспірімнің іс-әрекетінің негізгі
үш сферасы кіреді: отбасы, ... және ... ... ... ... сферасында психологтар оның ... және ... ... ... дұрыс емес жақтарының болуын көрсетті. Айта кететін
нәрсе истереоидты және гипертандты сипаттағы акцентуыацияның қалыпты емес
типі үшін қатерлі ... ... ал ... ... ... тип үшін қатерлі болып келеді (Трудные судьбы, 1991).
Сонымен бірге эмоционалды үйлеспеудің Александров А.А. «фрустрациялау» ... оның екі ... ... Агрессивті қорғану типі - бұл отбасындағы эмоционалды итерілуден
қалыптасады;
2. Оппозициялы тип - «бұл ... ... ... ... ... типі - ерекше қиын агрессивті сипатпен ерекшеленеді.
Мұндай балалар төбелескіш, жаушыл, конфликтігі түскіш, тұрақсыз, мектептегі
тәртіптің ... ... бұл ... дөракі бұзылысқа барады.
Алкогольдікке салынуы мүмкін. Мұның негізгі себебі баланың туылуы қажетсіз
болған жағдайда ол соны сезінеді. ... ... ... ... ... ... ... Ата-аналардың олардың қатты сөйлесуінен көрінеді.
Бұл негізінен конфликтідегі, достығы жоқ ... ... Бала ... нервті жағдайда жүреді, отбасыдағы үлкендерді өтпелетуінен
қорғанудан агрессивті ... ... ... айналадағыларға
сенбеушілікпен қарайды, «біреу барлығына ... ... ... тыс
уақытта да қалыптасады, осының негізінде айналадағы ... ... ... олар оны қаға ... оны ... ... деп есептейді,
бірақ ол мұның бәріне өзін кінәлімін деп есептемейді, барлығына басқаларды
кінәләйді.
Оппозициялы тип бұл ... өз ... ... ... ... балалардың барлық еркеліктерін көтеруі, кемшілігіне ... ... ... ... ... ... ... олар әлеуметтік
ортаға тиісінше бейімделе алмайды. Сондықтан да оларда "ішкі конфликт"
туады. Бұл ... ... ... ... ... ... қатынас туады. Мұғалімдер оларды дұрыс ... ... өзін ... ... ... ... қанағаттанбаған олар кері
мінез-құлық көсете бастайды. Сонымен ... ... ... ... тәуелсіз өмір сүргісі келгеннен және олардың
шектен тыс қаталдығынан туады. ... ... ... ... ... ... тұрады. Осы себептен оппозициялы типтегі балалар
қалыптасуы мүмкін.
Микроәлеуметтік фактор-қазіргі уақытта жасөспірімдердің қалыптасуына
үлкен ... ... Бұл ... ... идеологиялық тенденциясынан
экономикалық тенденцияға өтуінен көрініп отыр. ... ... ... кері ... кең ... ... ... Оған
бірден бір себеп "орта" болып отыр. Бұларда олардың бір сезімдердің орнына
потологиялық сипаттағы ... бір ... ... ... ... ... ... немесе бұзылып келе жатқанын
неден байқауға болады. Мәліметтерге сүйенсек бала тырнағын ... ... ол ішкі ... ... ... да және ... шытырман
жағдайлардан дакөрінеді, яғни мінез-құлықтың өзгеруінің көріністері болып
табылады.
Сонымен ... келе ... ... мен ... ... ... ... байланысты болып табылады. Оларға әсер ететін себептердің
мазмұны да бірдей және бұл екі жас бір-біріне ... ... ... психикалық процестермен, жекелік дамуын, ағзаның физикалық жетілуімен
сипатталса, жасөспірімдік кезеңде ағзаның жетілуі ... ... ... күрт ... ... ... болуына себебін тигізетін жағдайлар жеткіншектер
мен ересектер арасында кездесетін тартыс-таластар, ... ... ... ... әлі бала деп ... көзқарас сақталуы, өз
мәселелерін өз ... ... ... мүмкіншілік бермеуі,
жолдастарымен қарым-қатынас жасауға себепсіз тыйым салуы т.б. Жеткіншек
өзін ... деп ... ... мен ... ... деп ... олардың арасындағы қарым-қатынасындағы талас-тартыстар мен
қайшылықтардың көзі болып, ... және ... әр ... ... ... Олар ... ... мінез көрсетуі, үлкендердің талабына
қарсы ... ... ... ... ... береді.
Психологиялық қызмет көрсету барысында балалардың мінез-құлығында осы
ауытқулардың орын алуына қарсы ... ... ... ... ... Бұл ... ... үшін акцентуацияның түрлерін нақты
анықтап алу қажет. Оны анықтау үшін К.Леонгардтың теориясына сүйене отырып
жасалған және бұл ... ... ... қолданылып жүрген
классификация бар. Ұсынылған ... ... ... ... ... ... Гипертимдік тип. Негізгі ерекшелігі - көңіл-күйі барлық ... ... ... ... ... ... ... оптимистер. Олар
өте сирек ашуға бөленіп, агрессия ... ... ... ... болуға, жетекші болуға құмар. Қызығушылығы өзгермелі, сондықтан бір
істен екінші түріне тез ... ... ... ... ... ... теріс мінез көрсетуге жақын. ... ... ... неше түрлі оқиғаларға, романтикаға бейімді. Басқалардың ... ... ... ... ал ... үлкен балалар қамқорлық
көрсеткенін ұнатады, олардың әсеріне тез бөленеді. Сәтсіздікке реакциясы
өте күшті, ... тез ... ... ... ... ... ... береді.
2. Лабильдік тип. Аффектілі тұрақсыздар, кей кезде ... ... тез және ... ... ... ... ... және
іс-әрекеттері көңіл-күйіне байланысты - жұмысқа жарамдылығы, ... т.б. ... өте ... ұйымдастырылған: терең сезінуге және
жағдайларды бастан ... ... ... ... ... қарым-
қатынаста болуға бейімді. Оны маңтағанда, мадақтағанда, сыйлағанда шын
жүректен қуанып, ұзақ ... шат ... ... ... ... ... қажетті болса қамқорлық көрсетуге, қорғауға даярлық көрсетеді.
3. Сенситивтік тип. Үлкен компанияларды, дабр-шу ... ... ... ... ... ... ... белгілері басым. Оларға бір эмоциялық жағдайдан
екіншісіне көшу ауыр. Барлық нәрселердің өз орнында болғанын, ... ... анық ... ... ... ... өте нәзік әсерленеді,
ашулы, қамыққан кездерде қарсылық көрсетпестен іштен тынып жүруге бейімді,
кекшілдік ... Өзін өзі ... ... ... өте көп ... ... ... психопатия.
4. Шизойдтық тип. Тұйық, қарым-қатынасы шектеулі. ... - ... өте ... ... меланхоликтер.
Өздерінің достары жоңтығынан жалғыздық сезіміне бөленіп жүреді де одан да
бетер тұйықталады. Өздеріне сенімі төмен, өз ... ... ... ... өзін қорғап жүретін адамдар. Ұялшақ,
жауапкершіліктен қорқады. Олардың ... ... ... қорғау
механизмі.
5. Эпилептоидтық тип. Аффектілік ұстамалы. ... ... ... ... мезгілге созылады, ал бұзылуы ұзақтығымен және
аффектісінің өте ... ... ... ... ... ... және
себепсіз қатыгездік көрсетіп, ашуланған адамын ұрып-соғуға дейін барады.
Депрессия кезінде тынымсыз, тез ... ... ... ... тип ... ... көтеруге, сырапшылыққа, уақытын бос
өткізуге әуесқой, импульсивті, ... Ерік күші ... ... ... - эпилептоидты психопатия.
7. Астено-невротикалық тип. Көңіл-күйі айнымалы, ашушаң, ... ... ... ... ... ... ... анық
байқатады. Көңіл-күйі төмен, пессимист. Заттарға ... ... ... жалғыздықты жақсы көреді.
8. Демонстративтік тип. Эгоцентризмі шексіз, өзіне көпшіліктің ... ... ... ... ... ең ... басқалардың наразылығына
бөленіп жүруді қажет етеді. Артистікке құмар, ашың-жарқын, экстровагантты,
өз ерекшелігін ... үшін коп ... ... ... ... ... әрекеттермен көзге түседі. Патологияда - ... ... тип ... ... Балалық шақта гипертимдік
типтен айырмашылығы жоқ. Пубертанттық кезеңде ... ... ... ... қашып, жекеленіп жүрумен ерекшеленеді.
Бұл түрі көрініс бергендер майда-шүйде сәтсіздіктерге өте көп ... ... ... Наразылық көрсетіге жақын, экзальтацияға,
аффектіге бөленуі оңай, эмоцияға тез бөленетін, дінге ... ... ... ... ұзақ ... ... өкпелегіш болады.
Осы көрсеткіштер негізінде жабысқақ идеялар жиі пайда ... ... ... ... кейде аффект жағдайында болады. Агрессия көрсетуі мүмкін.
Паталогияда - параноялды психопат.
Жеткіншектерде кездесетін акцентуацияны және ... ... ... қарастырады. Оның түрлерін нақты анықтау үшін Шмишек, Басса-
Дарки т.б. әдіс-тәсілдері ... ... ... ... ... ... барысында мектептегі оқитын бастауыш сынып
оқушыларының қарым - қатынас барысында ... ... жиі ... ... ... кіші ... жасында мұндай дефектілер
белгілі бір бұзылысқа әкелмегенімен жеткеншектік немесе ... ... бір ... - қайшылықтарға келтіруі мүмкін. Сонымен қатар,
өтпелі кезеңнің балалардың ... ... тыс ... ... жіберетіндігі белгілі. Бірақ, әрбір «мәселелі» бала өздерінің
ерекшкліктерімен де, басынан кешіріп отырған қиындық сипатымен де, ... ... де ... ... ... жүргізілетін
диагностикалық бағдарлама баланың өмір жағдайы мен психологиялық дамуының
түрлі жақтарын анықтауға бағытталған ... ... ... ... ... кіші мектеп жасындағы дезадоптацияның себептерін шығаруға
арналған схемалық тестісін жүргіздік ... ... ... мазмұны мынадай:
1. Оқу әрекетінің бүзылу шегі және оның сақталған жақтары;
2. Оқу әркетінің бұзылуының баланың сыныптастары мен мұғалімдермен, ... ... ... - қатынас ерекшелігі;
3. Басқалармен қарым - қатынас ерекшелігі;
3. Компенсаторлық формалар бар ма: олар баланың ... ... әлде ... ... ... ... туған ба.
2 бөлім. Жеткіншектердің мінез-құлық ерекшеліктерін психодиагностикалау
маңызы
2.1. Мінез акцентуациясын зерттеу әдістері
Жеткіншектердегі ... ... ... үшін ... ... ... Ол үшін біз ... «Әлеуметтік
- ситуациялы ... ... ... ... ... шкаласын жүргіздік. Бұл шкала оқушы үшін мазасызданудың ... ... ... объектілерді шығаруға мүмкіндік береді.Әдістеменің
жалпы мазмұны төмендегідей:
«Әлеуметтік - ситуациялы мазасыздану шкаласы»
Сені төменгі ... ... ... ... ... ... ... астын сызып көрсет.
1. Тақта алдында жауап беру ... ... үйге бару ... ... ... ... ... ... ... кездесу ... ... ... ... ... ... тақтаға шақыру үшін журналға қарағаны 01234
7. Сені сынаған жағдайда ... Сен ... ... ... ... қарағаны ... Сын ... ... ... ... Сын жұмысынан алған бағаларды оқығанда ... ... ... ... ... ... ... жұмысың оң болмай жатқанда ... ... ... ... ... күту 01234
14. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... неге ... ... ... Үлкен аудитория алдында сөйлегенде ... Өте ... ... ... ... Мұғалімнің түсіндіргенін меңгермей қалғанда 01234
21. ... ... ... ... ... Өзіңді басқалармен салыстырғанда ... ... ... ... Сені ... деп ... ... Күтпеген жерде мұғалім тақтаға шақырғанда ... Сен ... ... ... қалса ... ... ... ... ... ... алдыңда тұрғанмәселерді ойлағанда 01234
29. Өз бетіңмен шешім ... ... ... ... ... ... алмағанда ... ... ... ... ... өзіндік бағалау және
адам аралық деген үш түрі көрсетілген. Осы ... ... ... ... кестеде берілген.
|Мазасызданудың түрлері |Шкаладағы пункт саны ... |4 ... | ... | |
| ... ... ... ... |Жеке |
| | | | ... ... |
|1 ... |17-54 |4-17 |4-18 |5-17 |
|2 ... |55-73 |15-20 |19-25 |20-26 |
|3 ... |74-91 |23-28 |26-32 |26-31 |
|4 |өте ... |92 |31 |33 |31 |
|5 ... тыс |16 |1 |3 |3 |
| ... | | | | ... ... ... ... ... немесе төмен
екендігін анықтау үшін жүргізілген психодиагностикалық ... ... ... ... ... ... |Зерттеушілер саны ... ... |23 ... ... ... |14 ... ... |20 ... |57 ... ... 7-8 сынып оқушыларына жүргізіледі. Жалпы 86 оқушы
зерттеледі. Методика ... ... ... ... ... 30 пайызында мазасыздану деңгейінің жоғарылылығы ... ... ... ... ... ... ұялшақтыққа, өзіне
және айналадағыларға деген бейадекватты қарым-қатынасына келіп ... ... ... кетпес үшін, мазасыздану деңгейі жоғары болған
оқушыларға көбірек көңіл бөліп, жеке әңгімелесу керек. Сонымен ... ... ... іс шаралар кезінде көбіек арластырып, сабақты әр ... ... ... ... ... ... баланың жеке мәселесін
ұмыттыруға негіз болатын жеке әңгімелерді жүргізу қажет.
Сондықтанда біз ең ... ... ... ... ... ... ... махзасыздану деңгейін анықтау өте
макңызды болып табылады. Өйткені мазасыздану субьектінің ... ... әсер ... ... ... ... уайымдалатын
эмоциялармен сипатталады, бұл стресті жағдайларға әсер ететін эмоционалды
редакция ... ... ... интенсивті жағынан әртүрлі уақыт жағынан
динамикалы болуы мүмкін. И.Д Стильбергтің ситкативті ... ... ... ... ... ... беретін бірден-бір
әдіс болып табылады. Шкала 40 сұраудан ... оның 20 ... ... ... 20 ... ... ... бағалауға
арналған. Әдістемені топпен де жеке де жүргізуге болады. ... ... ... ... ... ... ... тұрады:
Әдістемені берілген дайын «кілтке» сүйене отырып, қорытындылау қажет:
|Ситуативті мазасыздану шкаласы ... ... ... |
| ... ... жауап | |Таңдап алған жауап |
| ... | ... |
| | | | | | |
| |1 |2 ... |Жоғары |68 |63 ... ... |40 |50 ... ... |8 |12 ... ... ... ... ... ... 10-11 ... ... жүргізіледі.
Зерттелген оқушылар саны 28. Олар ішінен ситуативті мазасыздану деңгейінің
барлық көрсеткіші бойынша 58 пайыз, жекелік ... ... ... ... мазасыздану көрсетті.
Сонымен, мектептегі кездесіп жатқан түрлі оқиғаларға байланысты барлық
мектеп оқушыларының жалпы жағдайын анықтау ... ... ... ескере отырып жүргізілген диагностикалық әдістемелер
мазасыздану орта сынып және ... ... ... біршама тән екендігін
дәлелдеп берді. Мұндай ... ... ... ... оқушылардың орта мен
қарым-қатынасының төмендегі, алаңдаушылықтың басымдығы, өзіне ... ... ... ... көрсеткіші жоғары болған оқушылардың уайымдай
алуын дамыту қажет. Ол үшін ... ... ... ... ... ойлайтынын, мәселенің себебі қандай екенін, сол жағдайда ол ... ... не ... керек деген сияқты мәселелерге баса назар аударып оның шешімін
мұғалімдермен, ... ... ... ... абзал. Тәжірибе
барысында оқушылардың жалпы жағдайын анықтауға ... ... ... ... үшін ... ... оныншы-онбірінші
сыныптарда бір әдістеме боынша жүргіздік. Зерттеу нәтижесінің жалпыланған
жиынтығын кестеде көрсеттік.
|№ ... ... ... ... |
| | ... деңгейі | |оқушылардың |
| | ... ... | ... саны ... |3 ... ... |10 |9,8 |98 ... |8-9 ... ... |57 |30 |186 ... |10-11 ... |125 |63 |192 |
| ... | | | ... ... ... ... көрсетілгендей жоғары сынып
оқушыларының ... ... ... ... және ол ... ... көрсеткішке ие. Сонымен қатар ... ... ... 1 ... ... ... 0,3- пайызын құрады
және олар мазасызданудың жоғары деңгейін көрсетті. Сондықтан да ... ... ... ... ... жете ... үшін
белгілі бір мақсатқа бағытталған нақты ... ... ... ... ... ... Ол үшін біз бақылау,
әңгіме әдістерімен қатар бірнеше пікіржинау сауалнамаларын, ... ... ... ... ... жоқ ... және «Жаңбыр
астындағы адам» пиктограммаларын жүргіздік. Осы жүргізілген әдістемелерді
толығымен сипаттап өтейік.
Жеткіншектер акцентуациясын анықтауға арналған Шмишек ... ... ... ... ... оның ... және ... тесті құру негізіне К.Леонгардтың жеке тұлға акцентуациясы
туралы тұжырымдамасы ... ... бұл ... ... деп барлық адамға тән ... ... ... ... дамып, шектен шыққанын айтады.
Типология жасағанда оны мінез бен темперамент акцентуациясы деп ... ... ... осы ... қағидаға сүйене отырып акуцентуация
түрін және оның сапалық көрсеткішін анықтау тестін жасаған.
Орындау ережесі: Тест 88 сұрақтан ... Оның ... ... ... "жоқ" деп ... ... тиіс. Жауаптар 10 шкала бойынша
бағаланады. Алдын ала сауалнама ... және ... ... ... Тесті
жүргізу алдында даярланған материалдар әр адамның қолана беріледі де, олар
жауап беру тәртібімен таныстырылады. ... ... ... ... ... (+) немесе (-) деген белгілір қойылған болады. Зерттелінуші таңдап
алған жауап вариантына сәйкес белгі қойып отырады.
«Мінез акцентуациясын ... ... ... 97 ... ... тұр, ... әрқайсысына сіз «иә»
немесе «жоқ» деп жауап беруіңіз қажет. Ойлануға көп ... ... ... ... «жақсы» жауаптар болуы мүмкін емес.
1. Сіздің көңіл-күйіңіз жарқын, қайғыланбаған бола ма?
2. Тіл тигізгенді, ренішті сіз ... ... ... Сіз оңай жылай саласыз ба?
4. Сізде қандай-да бір жұмысты аяқтағаннан соң, оның орындалу сапасында
күмән пайда бола ма және ... ... ... ме - деп ... ... ... ... сіз күрбыларыңыз сияқты батыл болдыңыз ба?
6. Сіздің ... ... ... жиі бола ... ... ... сіз назар ортасында боласыз ба?
8. Сіз ... ... ... және ... ... және
айналадағылар сізге тимеген дұрыс, - деп ... ... бола ... Сіз ... ... хаттарды, оқыған соң, бірден жауап қайтарасыз ба?
10. Сіз ... ... ... Сіз ... ... ұмытып кететіндей, уақытша бір нәрсемен
қатты айналысып кетуге қабілетіңіз жете ме?
12. Сіз тапқыр (іскер) адамсыз ба?
13. Сіз реніш пен ... ... ... тез ... ... Сіз жұмсақ көңілді адамсыз ба?
15. Сіз почта жәшігіне хат тастағанда, оны онда түскенін не түспегенін
тексересіз бе?
16. Сіздің ... ... ... ... ... алдыңғы
қатарлылардың бірі болуыңызды талап етеді ма?
17. Сіз балалық шағыңызда найзағай мен иттерден қорықтыңыз ба?
18. Сіз ... ... ... ... бе?
19. Сіздің таныстарыңыз арасында сізді педант деп санайтын адамдар бар
ма?
20. Сіздің көңіл-күйіңіз ... ... ... ... мен ... ... Сіздің таныстарыңыз сізді ұнатады ма?
22. Сіз күшті ішкі ұмтылыс пен іздену сезіміне өзіңізді жиі билетіп
аласыз ба?
23. ... ... ... ... ... жүре ме?
24. Сіз ауыр жүйке күйзелісін бастан кешіре отырып, еңіреп жылаған
кездеріңіз болды ма?
25. Бір ... көп ... ... ... ауыр тие ма?
26. Сізге әділетсіздік жасалса, сіз өзіңіздің мүддеңізді ... ... Сіз ... ... ... Сіз ... ... кезде үй жануарын немесе құсты соя алатын едіңіз
бе?
29. Егер ... ... ... ... ... ... сіз ... ба?
Оны дұрыстауға тырысасыз ба?
30. Балалық шағыңызда сіз үйде жалғыз қалуды қорқатын едіңіз бе?
31. ... ... ... себептерсіз жиі бұзылып тұра ма?
32. Өзіңіздің кәсіби қызметіңізде сіз ең жақсылардың қатарында болып
көрдіңіз ба?
33. Сіз тез ... ... Сіз ... ... ... бола аласыз ба?
35. Сіздің бақытқа кенеліп тұратын кездеріңіз болып тұра ма?
36. Ойын - ... ... сіз ... ролін ойнай алатын
едіңіз бе?
37. Өзіңіздің өміріңізде өтірік соғып көрдіңіз бе?
38. Адамдарға сіз солар ... ... ... ... қарап тура
айтасыз ба?
39. Қанға сіз қобалжымай қарай аласыз ба?
40. Өзіңіз ғана жауапты жұмыс сізге ұнай ма?
41. Әділетсіздікке ұшыраған адамдарға сіз ... ... ... ... түсу мен ... бос ... кіру, қажеттілігі
сізді
қобалжытады ма?
43. Сіз тез істелетін және көп ... ... ... ... көп уақыт пен дәлдікті қажет ететін кәсіпті артық көресіз
бе?
44. Сіз ... көп ... ... ба?
45. Сізге мектепте өлеңді мәнерлеп айту ұнайтын еді ма?
46. Балалық шағыңызда үйден қашқан кездеріңіз ... ... ... қарттарға орынды сіз әдетте ойланбай, бірден бересіз бе?
48. Сізге өмір жиі қиын болып көрінеді ма?
49. Сіз бір ... ... ... ... ... келе ... кешіп көрдіңіз ба?
50. Сәтсіздік кезінде сіз әзілкештігіңізді сақтайсыз деп ... ... Егер ... ... ... ... ... ба?
Татуласуға бірінші болып қамданасыз ба?
52. Сіз ... өте ... ... ба?
53. Үйден шығып кетіп, газ, электр шамын ... ... ба ... ... кездеріңіз болды ма?
54. Сізге немесе сіздің туыстарыңызға бір ... ... тиіс ... ойлар
сізді мазалады ма?
55. Сіздің көңіл-күйіңіз ауа - райына қатты тәуелді ... ... ... алдына шығып сөз сөйлеу сіз үшін қиын ба?
57. Біреуге ашуланып қол жұмсауыңыз ... ... Ойын ... ... ... сіз өте жақсы көресіз бе?
59. Сіз не ойлап тұрғаңызды әрқашан айтасыз ба?
60. Бір ... ... ... сіз ... бәрінен күдер үзетін
жағдайға түсе ... ... ... - да бір істе ... ... ролі ... ма?
62. Егер сізге мақсатқа жету жолында қандай-да бір тосқауыл кездессе,
сіз табандылық танытасыз ба?
63. Сізге ... ... ... ... сіз қанағат сезімін
әйтеуір бір кезде болсын сездіңіз бе?
64. Трагедиялық фильм сізді, көзіңізге жас келетіндей ... ... ... не ... ... проблемалары туралы ойлар сізді жиі
ұйықтатпайды ма?
66. Мектепте жолдастарыңызға айтып тұратын не көшіргізетін қасиетіңіз
бар еді ма?
67. ... ... ... ... ... өте алатын едіңіз бе?
68. Егер кассада қателесіп көп ақша ... ... ол ... ... ба?
69. Үйіңізде әр заттың өзінің орнында түру ... ... ... бе?
70. Өте жақсы көңіл-күймен ұйқыға жатып, таңертең бірнеше сағатқа
созылатын күймен оянған кездер ... ... тұра ... Жаңа ... оңай ... бе?
72. Басыңыз жиі айнала ма?
73. Сіз жиі күлесіз бе?
74. Сіз ... ... ... шын ... ... жылы ... таныта аласыз ба?
75. Сіз қызу қанды және епті адамсыз ба?
76. ... ... сіз ... ... ... Сіз ... ... қамқоршысыз ба?
78. Үйден кеткенде не ұйқыға жатқанда, ... ... ... ... ... тексересіз бе?
79. Сіз жиі шошитын жансыз ба?
80. Сіз ішкен алкоголь сіздің көңіл - күйіңізді өзгерте алады ма?
81. Көркемпаздық ... ... ... ба?
82. Сізді кейде үйден алыс кетіп қалуға тартып тұра ма?
83. Әдетте өмірге сіз кішкене пессимистікпен қарайсыз ба?
84. Сізде көтеріңкі ... ... ... ... ... тұра ... Сіз ... көңілін көтертіп, компания жаны бола
аласыз ба?
86. Сіз ... ... мен ... көп уақыт сақтайсыз ба?
87. Басқалардың қайғысына ортақтасып сіз де ұзақ уақыт қайғырып жүресіз
бе?
88. Сізге айтылған ... ... ... сіз олар ... ... ... ... жасыңызда қателерді түзету кесірінен, дәптердегі бір парақты
қайтіп көшіре алатын едіңіз ба?
90. Сіз сенгіш адамнан ... ... ... және ... ... ... Сіз ... түстерді жиі көресіз бе?
92. Кейде сізде, егер сіз перронда тұрсаңыз, жақындап келе ... ... өз ... қарсы секіріп кететіндей немесе үлкен
үйдің жоғарғы ... ... ... ... ... ойлар
туады ма?
93. Көңілі көтеріңкі адамдар арасында сіздің де көңіліңіз көтеріле ме?
94. Сіз күрделі проблемаларды аз ... ... ... ... ... Алкогольдің әсерінен сіз кенеттік импульсивті әрекеттер жасайсыз
ба?
96. Әңгіме құрғанда сіз сөйлеуден гөрі, көп ... ... ... ... ... ... ... қандай екендігіңізді
ұмытып кете алатын едіңіз ба?
Жауап бланкелері ... ... ... ... ... олардың акцентуациясының көрсеткіштерін анықтадық. Үлгі ретінде
Айнабектің жауап бланкесін ... ... ... ... методикасына жауаптар бланкі
Баланың аты Айнабек
|№ |иә |жоқ ... ... ... ... саны ... ... |2 ... ... |4 ... ... |6 ... ... |2 ... ... |0 ... |Тұрақсыз |3 ... ... |2 ... |Демонстративтік |7 ... ... |0 ... |Аффектті-экзаль- |1 |
| ... | ... ... анық ... ... ... кестеге түсіріп
талдадық.
|Балалар аты ... түрі ... ... Р. |8-ші түрі анық ... ... ... ... А. |3-ші түрі анық ... ... ... Әлия А |2-ші түрі анық ... берді |
|4. Бағдагұл Р. |8-ші түрі анық ... ... ... ... О. |6-шы түрі анық ... ... |
|6. Ғазиза Қ. |8-ші түрі анық ... ... ... Ғалым Қ. |2-ші түрі анық ... ... ... ... В. |6-шы түрі анық ... ... ... Қайрат Г. |3-ші түрі анық ... ... ... ... Ө. |8-ші түрі анық ... ... ... ... Ж. |1-ші түрі анық ... ... ... Мәдина Н. |1-ші түрі анық ... ... ... ... Д. |8-ші түрі анық ... ... |
|14. Маржан В. |3-ші түрі анық ... ... ... ... Х. |1-ші түрі анық ... берді |
|16. Марина |2-ші түрі анық ... ... ... ... Н. |2-ші түрі анық ... ... ... ... Н. |8-ші түрі анық ... ... ... ... Х. |6-шы түрі анық ... ... ... Насиба Т. |3-ші түрі анық ... ... ... |2-ші түрі анық ... ... ... ... Г. |7-ші түрі анық ... ... ... ... Ш. |3-ші түрі анық ... ... ... ... Қ. |2-ші түрі анық ... ... |
|25. Шахсана О. |7-ші түрі анық ... ... ... Хусаин 3. |8-ші түрі анық ... ... ... ... Ж. |3-ші түрі анық ... ... ... Халима Қ. |2-ші түрі анық ... ... ... ... демонстративтік акцентуация балардың жетеуінде анық
көрініс береді, ал тұрақсыздық үш балада анық ... ... ... 2-3 ... ... ... ал ... және
экзальтациялық түрлері көрініс бермеді.
Акцентуацияның түрін дәлірек бағалау үшін осы көрсеткішті ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде зерттелінушілердің
акцентуациясы байқалатыны анықталды және мүндей көрініс осы жас кезеңіндегі
балалар үшін норма деп ... ... ... ... ... кілтінде берілген рет бойынша бағалап шықтық, сонан соң шкала бойынша
акцентуация типін анықтадық.
Олардың ішінде «Табиғатта жоқ ... ... ... ... ... ... ... "табиғатта жоқ жануар" әдістемесін жүргіздік. Бұл
әдістеменің ерекшелігі балаға беретін ... ... ... жоқ жануарды салу тапсырылады. Ол жануарға ат беріп, оның ... ... ... ... ... Нәтижесін талдау барысында
балалардың мазасыздану деңгейін, эгоцентризмін, танымдық ... ... ... байқауға мүмкіндік туады.
«Табиғатта жоқ жануар» әдістемесі бойынша зерттеу нәтижесі
|Балалар аты ... ... ... Айнабек Р. |Эгоцентризм, басқалардың өзін бағалауына ерекше көңіл |
| ... ... ... жоғары. ... ... А. ... ... ... эмоционалдық |
| ... ... Әлия А. ... бағалауы жоғары, әлеуметтік ортадағы өзінің |
| ... ... ... танымдық |
| ... ... ... анық ... ... Бағдағұл Р. |Рефлексияға жақын, ойшыл, «іс-әрекет адамы емес», |
| ... ... ... рационализм анық |
| ... ... ... О. ... пікірін бағалайды, өзіне көңлі толмайды, |
| ... ... ... ... ... Қ. |эгоцентризм, сенімі төмен, қорқақ, мазасыздануы жоғары|
| ... ... ... ... ... Қ. ... агрессиясы анық, іс-әрекетке ойланып істейді,|
| ... ... ... ... ... В. ... қорқақ, танымдық қызығушылығы жоғары. |
|9. Қайрат Г. |Рефлексиға жақын, ... ... ... ... |
| ... ... ... |Өзін бағалауы жоғары, эгоцентризм, қорқақ, ешкімге |
| ... ... анық ... эмоциясы ұстамсыз. |
|11. Мереке Ж. |Сасқақ, рефлексияға жақын, ойшыл, агрессия анық |
| ... ... ... мазасыздануы анық, |
| ... ... ... Н. ... ... ... асықпайды, сенімі төмен, |
| ... ... ... ... ... |
| ... қызығушылығы жоғары. ... ... Д. ... ... бағалайды, әлеуметтік ортадағы өз орнына |
| ... ... ... жоғары, барлық |
| ... ... ... ... Маржан В. |Өз іс-әрекеттеріне қанағаттанады, қорқақ, сенімі |
| ... ... ... ... ... ... МарияХ. |Эгоцентризм, қорқақ, интроверт, тұйық, танымдық |
| ... ... ... ... ... танымдық қызығушылығы жоғары, қорқақ, |
| ... ... ... ... ... Н. ... ... бар, танымдық қызығушылығы |
| ... ... ... ... ... Н. ... ... жақсы, рефлексиясы жақсы, шешім|
| ... ... ... ... ... Нәзгүл Х. |Эгоцентризм, танымдық қызығушылығы жоғары, сенімсіз, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... Т. |Өзіне сенімі төмен, бақаларға тәуелді, ... |
| ... ... ... бағалайды. |
|21.Ораз Е. ... ... ... ... ... |
| ... эгоцентризм, танымдық қызығушылығы |
| ... ... ... ... ... Г. ... ... ... ... ... өз орнына |
| ... ... ... ... ... |
| ... іс-әрекет үстінде. ... ... Ш. ... ... ... әлеуметтік ортадағы өзінің |
| ... ... ... ... |
| ... жоғары, мазасыздануы анық байқалады. |
|24. ... Қ. |Өз ... ... ... ... |
| ... ойшыл, басқаларға сенімі күшті. ... ... О. ... ... қызығушылығы жоғары, |
| ... ... ... жоғары, шешім |
| ... ... ... ... тұрақсыз, |
| ... ... ... З. ... ... жақсы, рефлексиясы жақсы, шешім|
| ... ... ... ... ... ... Ж. |Өзін бағалауы жоғары, әлеуметтік ортадағы өзінің |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... анық ... ... ... |Өзіне сенімі төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... бағалайды. ... ... ... ... ... ... ... мен
мазасыздану деңгейі жоғары, ал өзіне деген сенімі төмен екенін байқатты.
Мұндай жағдай жеткіншектер ... тән ... ... ... ғалымдар
дәлелдеген. Сондықтан осы оқушылармен ... ... ... ... ... ... екені анық байқалды. Бұл шаралар ... ... ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін.
Зерттеу нәтижелері сенімді болу үшін балалардың мазасыздануын зерттеуге
арналған тестердің тағы бірнешеуін пайдаландық. Бұл жерде «Жаңбыр астындағы
адам» пиктограммасының ... ... ... ... ... ... көбінесе дербес және көмекші ретінде құрастырылады.
Мамандарда олар негізінен өте нашар сенімсіз ретінде бағаланады. Алайда,
олар ... ... ... және өз ... ... ... ... сурет белгілі дәрежеде адамның жеке тұлғасын, оның көңіл-күйін,
сезімдерін, уайымдарын, қарым-қатынасын ... ... ... жиі ... ... ... бала өзінің
күйзелістерін ауызша айтып жеткізе алмайтындығынан оның ішкі дүниесінің
көрінісін білдіреді. ... ... үшін оның ... ... бейнеде
қолданғаны және олардың ... ... ... алынғандығы әрқашан
түсінікті.
Психодиагностиканың мақсаты ... ... ... ... ... ... қолданды, сол сияқты көбінесе олар бала
өзінің ішкі дүниесін көрсетуге және өзін түсінуге ықпал ... ... ... әдістемесі сирек кездесетін, бірақ қызықты және
мәліметті әдістеме болып табылады. Ол ... эго ... ... жағымсыз жағдайларға қарсы тұру қабілетіне бағытталған. Сонымен қатар,
қорғаныс механизмдернің қасиеттері мен жеке ... ... ... ... вариантта қарапайым түрде беріледі. Зерттеушіге тік
бағытталған қағаздың А4 ақ парағына ... ... салу ... ал
бұдан кейін сондай басқа параққа бөлек - жаңбыр астындағы адамның суретін
салуды тапсырады.
Екі суретті салыстыру адамның ... ... ... жағдайда ол
қиындық кезінде не сезінетіндігін анықтауға мүмкіндік береді.
Тестілеу ... ... ... бақылау маңызды және зерттеушінің
барлық айтқандарына назар аудару керек. Көбірек сенімді мәлімет алу ... ... ... ... ... интерпретациялау кезінде келесі мәліметтерге ... ... ... ұсыныстарға сүйене отырып, ... ... ... ... ... ... болады.
«Жаңбыр астындағы адам» суретін «Адам» суретімен салыстырғанда ... ... ... ... ... қарау маңызды. Сонымен, мысалы, егер адам
күтіп тұрғандай бейнеленсе, онда бұл ... қиын ... ... ... ... ... де ... болуы мүмкін
(мысалы, әсіресе, егер адамның бейнесі құс ұшатын ... ... ... адам ... ... жоғарғы жағына жылжу жағдайында
зерттеулушінің әрекеттен қашу бейімділігі, ... ... ... бар ... ... өзгеруі (трасформация)
Кескіннің көлемінің ұлғаюын кейде жасөспірімдерде кездеседі. Олар
көбірек күшті және өздеріне ... ... ... ... ... өзін ... мен жақтаушылықты қажет
еткенді танытады, өзінің өміріндегі жауапкершілікті басқа адмдарға көшіруді
көздейді. Кішкентай кескіндеулерді салатын бала ... ... ... ... және адамдармен өзара қарым-қатынасы кезінде кейбір
кедергілер мен көпшілік тенденцияларына ие ... Олар ... ... ... душар болатындығын сездіреді.
Егер де Жаңбыр астындағы адам суретінде кескіндерді бейнелеу кезінде
дененің қандай да бір ... (аяқ, қол, ... көз) ... онда ... ... ... және эго ... көріну
ерекшеліктерін көрсетеді.
Киімнің болмауы мінез-құлықтың анықталған таптаурындарын ... ... ... белгілері (атрибуттары)
Жаңбыр - адамдарда болатын кедергілер, жағымсыз әсерлер.
Бейнелеудің сипаты адамның қиын ... ... ... ... - уақытша, жеңуге болатын жағдайлар, ... ... ... - ... ... ... ... «келетінін» (адамның оң немесе сол ... ... ... көп ... ... ... ... анықтау керек.
Интерпретация адам кескіні немесе оң және сол ... ... ... ... бұлт ... ... күту ... болып табылады. Бұлттар,
қара бұлттардың санына, олардың ... ... ... ... маңызды. Депрссивтік жағдайда барлық аспанды алатын ауыр қара бұлт
бейнеленеді.
Шалшық су, батпақ, балшық бұл үрейлі ... ... ... ... ... ... бейнелеу ерекшелігіне назар аудару қажет (форма, тереңдігі,
шашыранды). Адам кескініне шалшық ... ... ... ... ... жағынаннемесе алдыңғы жанына орналасқан ба, ... ... ... ... оның өзі ... тұр ма?).
Қосымша бөлшектер
Барлық қосымша бөлшектер (үй, ағаш, орындық, машина) немесе адам қолына
ұстайтын заттар ... гүл, ... ... сыртқы тірекке деген
қажеттіліктің көрініс ретінде қарастырылады.
Бөлшектерді көбірек толықтай түсіндіру ... ашу) ... ... ... ... Мысалы, найзағай дамудағы жаңа циклдің бастауын
және адамның өміріндегі қайғылы өзгерістерді бейнелеуі мүмкін. Найзағайдан
кейін жиі ... ... ... ... алдын-ала білдіретін кемпірқосақ
толығымен орындалмаған ... ... ... ... ... психикалық қорғанудың
символикалық бейнесін түсіндіреді. ... ... ... ... ... ана мен ... байланысты белгі ретінде қарастырылады.
Қолшатырдың жауын-шашыннан қорғауы да, қорғамауы да ... ... ... ... адам адам үшін ... ... шешетін анасының немқұрайдылығын дәлелдеуі мүмкін.
Адамдардың кескініне қатысты қолшатырдың көлемі мен ... ... ... ... ... ... бұрмалануы мен өткізілуі
Қатысты бөлшектердің болмауы шиеленісті ... және ... ... ығыстырудың салдары болуын көрсетуі мүмкін. Мысалы,
суретте қолшатырдың ... қиын ... ... ... ... ... көрсетуі мүмкін.
Суреттердегі түстер
Суретті қарапайым қаламмен орындауға болады. Көп ... ... ... ... Егер ... түрлі-түсті қаламдардың
барлығы түгел болмаған жағдайда түстерге ... ... ... қажеті жоқ.
Түстер белгілі бір сезімдерді, көңіл-күйді және адамдардың қарым-
қатынасын ... ... ... ... ... реакциялардың және
шиеленісу жағдайдың да бейнелеуі мүмкін.
Жақсы бейімделген эмоциялық қалапты бала әдетке 2-ден 5-ке ... ... 7-8 ... ... лабильділікті көрсетеді. Бір түстің
қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... кезеңі 1-ші және 2-ші кезеңінен алынған
мәліметтер жиынтығы ... ... ... тесттер нәтижесінің және
адам туралы мәліметтерге қатысып алынған барлық материалдар талданады.
Тест нәтижесін талдау кестесі
|Балалар аты | ... ... Р. ... ... қызығушылығы жоғары, сенімсіз, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
|2. Асылбек А. ... ... ... әлеуметтік ортадағы өз орнына |
| ... ... ... ... ... ... ... үстінде. ... Әлия А. ... ... ... жоғары, сенімсіз, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... Р. ... танымдық қызығушылығы жоғары, сенімсіз, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... О. ... ... қызығушылығы жоғары, сенімсіз, |
| ... ... ... ... қабылдауға пысық, |
| ... ... ... инфантилизм. |
|6. ... Қ. ... ... ... ... ... |
| ... мазасыздануы жоғары, шешім қабылдауға пысьщ, |
| ... ... ... ... ... Ғалым Қ. ... ... ... ... ... ... |
| ... қанағаттанбайды, эгоцентризм, танымдық |
| ... ... ... анық ... ... ... В. ... жоғары бағалайды, әлеуметтік ортадағы өз орнына |
| ... ... ... ... ... ... ... үстінде. ... ... Г. ... ... ... ... сенімсіз, |
| ... ... ... ... ... пысық, |
| ... ... ... ... |
|10. Қасым Ө. ... ... ... ... ... |
| ... ... ... шешім қабылдауға пысық, |
| ... ... ... ... |
|11. Мереке Ж. ... ... ... ... ... |
| ... мазасыздануы жоғары, шешім қабылдауға пысық, |
| ... ... ... ... ... Мәдина Н. ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... пысық, |
| ... ... ... ... ... |
|13. Мақсат Д. ... ... ... ... ... өз ... |
| ... танымдық қызығушылығы жоғары, барлық|
| ... ... ... ... ... В. |Өзіне ... ... ... ... ... |
| ... ... жоғары бағалайды. |
|15. Мария Х. ... ... ... бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... ... ... ... |Өзіне сенімі төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... ... ... ... Н. |Өзіне сенімі төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... ... ... Нұрғали Н. |Эгоцентризм, ... ... ... ... |
| ... ... ... шешім қабылдауға пысық, |
| ... ... ... ... ... Х. ... ... төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... бағалайды. ... ... Т. ... ... ... бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... ... ... Е. ... ... төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... бағалайды. |
|22. Өтеген Г, ... ... ... ... ... өз орнына |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Ш. |Өзіне сенімі төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... ... ... ... Қ. ... сенімі төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... ... |
|25. ШахсанаО. ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... 3. |Эгоцентризм, танымдық қызығушылығы жоғары, сенімсіз, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... Ж. ... жоғары бағалайды, әлеуметтік ортадағы өз орнына |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... Халима Қ. |Өзіне сенімі төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... ... ... зерттеулер нәтижесінде 7 сынып оқушыларының басым
көпшілігінің ... ... ... немесе соның дисперсиясы
аралығында орналасқанын байқадық. Дегенмен, зерттеу ... ... ... анық ... ал ... ... ... қабылдауға пысық болғандары зерттелінушілердің үштен бірі. Сонымен
қатар балар арасында өзіне сенімсіз, қорқақ, ... ... ... тұрақсыз, инфантилизм деген жарамсыз көрсеткіштер орын ... ... ... әлеуметтік ортадағы өз орнына қанағаттанбайды,
танымдық қызығушылығы жоғары, барлық ... ... ... ... Жеткіншектер акцентуациясын зерттеу нәтижелері
Психологтың жасөспірімдермен жүргізетін жұмысы ең алдымен олардың іштей
үлкен болуы қажеттілігін, айналадағы ортада өзін ... өзін ... ... білуі және өмірде ... бар ... ... ... ... Жасөспірімдерге олардың жекелік қалыптасу
процесінің аяқталмағандығына ... ... ... ... әдіс ... ... Жасөспірімдер туралы толық
білу үшін психологок ең алдымен жоғары ... ... ... дамуына қарама қайшы келетін себептерді ескеру керек. Мектеп
тәжірибесінде жасөспірімдермен ... ... ... ... ... жүзеге асырылды: а) кіру диагностикасы; б) шығу диагностикасы.
Кіру диагностикасы - ... ... ... тарапынын түсетін шағымдар
негізінде оқушының мәселесін анықтау және коррекциялық жұмыстың ... ... ... үшін ... ... арнайы әдіс
тәсілдер арқылы оқушының картасын ... ... - ... жұмыстың оқушыға қаншалықты әсер
еткендігін тексеру.
Көптеген сауалнамалар, бақылау және тәуелсіз ... ... ... ... 7-8 ... ... арасында
оқытушылармен, құрбы-құрдастарымен, тіптен ... ... ... ... ... бар ... ... Сабақтан қашып,
ата-аналарын мектепте оқып жүрмін деп алдап, ал өздері көшеде ... саны 9 бала ... ... орын алу ... әр ... ... бес ... бөліп топтастырдық. Олар келесі кестеде көрсетілген.
|Оқу және қарым - қатынастағы қиындықтар |Зерттелінушілер саны ... | ... ... жиі ... бала ... |3 ... ... ... ... | ... тіл ... алмай конфликтіге|3 ... ... ... өте ... | ... және ... ... бағалауы | ... де ... де ... ... | ... бұзылыстар, психоз |0 ... орын алуы | ... ... қатынасы, өзін төмен |1 ... ... кем ... | ... ... 28 ... ... 4 ... оқу және ... ... барысындағы қиындықтары өте тереңдеп кеткені анықталды. Олар мектеп
талаптарын бұзуға жиі барып, кей кезде ішімдік ішетіндігі де ... - ... және оқу ... ... кең ... ... конфликтіге түсу болып табылады. Бұл жерде біз бір ... 3 ... ... ... ... ... қабылдамайды, бала да мұғаліммен
қатынас кезінде агрессия, ... ... ... ... де ... ... - құлықты көрсетеді, Мұның себебі, өзін төмен бағалау болып
табылады.
Екінші ... ... ... ... бала ... жағынан тез жарақаттанады, сонымен қатар, ... де ... - ... жасаудан қашады т.с.с. Мұның негізгі
-себебі жоғары мазасыздану, өзін ... ... Бұл ... оқу
материалдарын меңгеру қиын, сондықтан бұлармен жеке жұмыс істеу ... ... - ... ... олардың өзіндік басын бағалауы
төмендеп кеткен.
Үшінші жағдайда, ... ... ... ... ... ... туады, бірақ мұғалімге қатты ... Бұл ... ... ... ... ... ... бала
мұғалімге сенбейді, сонымен қатар, өзінің айналасып жатқан іс-әрекетіне де
сенімсіздікпен қарайды.
Зерттеулер нәтижесі ... ... ... ... оқу және
қарым қатынас барысындағы ... ... ... ... пен,
мазасыздануы, өзін төмен бағалаумен байланысты екен. Сондықтанда оқушыларды
бір коррекциялық топқа біріктіріп, ... ... ... ... ... ұсындық:
1. Оқу дағдыларын қалыптастыру машықтарын жүргізу;
2. Баланың отбасы және қатарластары арасындағы қарым ... ... ойын ... ... ... ... қатынасына кедергі болып отырған ... ... ... ... ... ... және ... Баланың өзін-өзі бағалауын адекваттыққа жақындату мақсатымен баланың
өзіндік бағалауын ... ... ... ... ... мақсатында
оның әрекеттерін ұйымдастыру.
Осы міндеттерді орындау үшін арнайы психологиялық ... ... ... ... оң қасиеттерін нығайту үшін қолдандық.
Жүргізілген коррекциялық жұмыс үш ... ... оң ... бере ... ... бекіту үшін нормадан ауытқулары ... ... ... ... ... психологиялық кеңес беру жұмысы
жүргізілді.
Ата-аналарға келесі кеңестер ... ... ... еш уақытта катты сынауға, тиым салып, түсіндірмей,
ұрсумен басуға болмайды. ... ... ... ... және
сезімтал балалардыі эмоционалды күйін үлкен шыдамдылықпен қабылдауы керек.
Мұндай балаларға барлық айтылған ... ... ... ... ... ... б) Әдебиеттерден жеткіншектік кезеңнің драмалық
уайымдауларға, қиындықтармен кризистерге толы екендігі белгілі. ... жас ... ... ... табылады. Бұл жаста адам
өзінің физикалық ерекшелегіне көбірек көңіл бөле ... ... ... ... ... түседі, тез өкпелеу басым болады.
Пайдаланған тестердің барлығы психодиагностикалық мағнасымен ... ... бар ... ... ... ... ... коррекциялық
ойындарды пайдаланудың орны басқаша. Сондықтан бірнеше коррекциялық ... ... ... ... ... әр ... өмір сүруіне қолайлы ... ең ... жолы - ойын ... ... Ойын ... мінез-
құлқын, қабілетін, әлеуметтік ортада өзін ыңғайлы сезінуге үйретіп, ... ... ... ... ... ... мінез-
құлық нормаларын меңгертіп, құндылықтары мен таныстыру үшін тиімді әдіс-
тәсілдер жинағы болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... қатынасушылар талап ететін тұлғааралық қатынасты құру
арқылы балалардың жалпы ... ... ... ... ... бір-біріне сенімі артып, ... ... жете ... ... ... және ... қатынас
барысында кеңістікте орналасудың өзінің өте маңызды екенін, оның ... ... ... қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру ... ... ... арқылы оларды жақын болашағын болжамдауға
үйрету және басқалармен сыйысымды болу қажеттілігін мойындату. Міндеттері:
- коммуникативті ойындар ... ... ... ... ... қарым-қатынасын мақсатты түрде ұйымдастыру және оны
басқару;
- балаларды өздерінің қарым-қатынасын басқаруға ... ... ... ... ... ... ... таңдау моделін құру.
Қолданылған тренингтік ойындар.
1. Амандасу.
Топтағылар сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен мимика және пантомимика арқылы
амандасып, өздерінің достарын көргеніне қуанышты екенін білдіреді.
Екінші вариант.
Топтағалар бір-бірімен қол ... ... ... ... ... жылы жүзбен қарап, оған бірнеше жағымды сөздер айтады.
Қанша көп адамға жылы сөз ... ... ол ... ... ... ... сияқты тренингтік ойындардың бірнеше түрлерін әр тренинг кездесуіне
дайындап келу керек.
Жүргізілген ... ... ... өте ... ... ... ... өздерінің алған тәжірибесін және сезімін айтып
бергенде басқа оқушылар да тренинке қатысқысы келетіндігін, ... ... ... ... ... ... ... Біз нені жақсы көреміз?
Қоршаған ортамен қатынас жасағанда біз олардың ішінен ұнайтын ... ... ... Көбінесе бұл бағаны біз адамдардың ішкі
қасиеттерімен байланыстырамыз. Сол сияқты ... да ... ... ... ... көрсеткіштері бар. Қазір әрқайсысың қағазға адамдардың
қандай қасиеттерін ... ... ... ... ... ... туралы жазып отырғандарыңды айту міндетті емес. Ұнамды қасиеттер көп
адамдарда кездесетін жинақы ... ... ... өте ұнайтын бір кісінің ерекше ұнайтын бес қасиетін белгеле.
Бастадық.
Берілген мерзім аяқталғаннан соң ... ... ... ... сағат тілімен кезектесіп жазған ... оқып ... ... ... ... ... айтып береді. Сонымен, өздеріне кім, не
үшін ұнайтынын анықтайды. Жазылған қасиеттердің қайсысы өзіңе тән? ... ... өзі ... ... ... ... Қай ... болсада адам қызмет
орнында табысты болу үшін жағымды мінез көрсеткіштері басым болуға тиіс
екені ... ... ... ... ... да ... бір қарапайым тапсырманы басқаларға жеткізу
ұсынылады. Мысалы: Бастық тапсырма берді: бақта алмалар түсіп жатыр. Оны
жинап ... ... ... бір ... ал ... ... салып, олармен не істеу керек екені айтылады.
Енді, жүргізушінің оң жағындағы ойыншыдан бастап осы ... ... ... ... ... ... Әр адам ол ... жаңа
интонациямен айтуы керек (қуанышты, сұраулы, таң ... ... және т.б.) Егер ... жаңа ... таба ... ол ойыннан
шығады. Ойын үш-төрт жеңімпаз қалғанынша ... ... ... ... тапсырманың мағынасын дәл
жеткізе алатындығы талданады. Қызмет барысында ... пен ... ... ... ... ... шығатыны
анықталады.
4. Айна.
Қатысушыларға төрт тапсырма беріледі:
Жолсапарға жиналу.
Автобуспен адамдар тасу.
Дастархан даярлау.
Психологиялық кеңес беру.
Бұл ... ... ... Әр ... екі адам ... Жұптағылар бір-біріне қарама-қарсы тұрып, ... ... айна ... да, ол ... ... барлық құймылын дәл қайталауы
керек. Бір көріністен кейін жүптағылар рөлдерін ... ... ... ... ... бойынша жасайды.
Топағы басқа балалар көрермендер ... айна ... ... ... ... барлық қатысушылар жүптасып ойынға қатысады
және әр жүптың орындаған тапсырмасы бұрынғылардікін қайталамайтындай ... ... ... ... ... ... анықтау
қажет.
5. Елсіз арал.
Психолог қатысушыларды ойын шартымен таныстырады. Мұхит бойында бірнеше
күн ... ... ... ... кемедегі адамдар елсіз аралға келіп
орналасады. Осы аралда олар 20 жыл өмір ... ... ... ... ... басқа ештеңе қалмайды.
Ойынға қатысушылар үш топқа бөлініп, үш ... ... ... ... шаруашылық, құрылысшылар, қызмет көрсету ... Олар тіл ... бір ... ... ... ... ... етуі керек. 20 жыл ішінде апаттан
құтылғандар қалай өмір ... ... ... ... ... өмір ... нені өсіріп, олардың өмір ... кім ... ... ... ... тағы ... ... басшылыққа
алатынын көрсетуі керек.
Әр топ тапсырманы алғаннан ... екі ... ... жұмысын
жүргізеді. Топқа дайындаған көріністі көрсетуге 30 минут уақыт ... ... қай ... ... ... ... айтпайды. Олар өздерін жан-
жақты таныстыру үшін ... ... ... ... өмір ... ... екі топ ... көрермендер бола отырып олардың кәсібін
анықтауы керек.
1. Тұсаукесер.
Топтағы қатысушылар шеңбер ... ... ... ... ... жетекшіден бастап әр қатысушы топқа өз бейнесін таныстырады.
Психолог: «Қатасушылар, сіздер ыммен, қол қимылдары ... ... ... ауыз сөзбенен өздеріңізді топпен таныстырасыз. Барлық әрекеттер сіздің
өзіңізді қандай адам тұрғысында сезінетініңізді, ... ... ... ... көз ... ... сол ... ойыңызды
басқаларға толық жеткізуге тырысыңыз» - деп ... ... ... кейін өзі топтың алдына шығып өзі туралы барлық
мәліметтерін толық ... ... ... әр ... ... бойымен
өзін таныстырып шығады.
Тұсаукесер аяқталғаннын кейін әр адам өзі ... ... ... ... ... ... талданады. Сақталатын рет -ең
бірінші танысушылар пікірін тыңдап, одан ... өзін ... ... ... ... ... ... барысында психолог келесі
сұрақтарды қояды:
- Сізге осы адамның өзін таныстыруы есте қаларлықтай әсер етті ме
- Сізге ... ... өз ... ... ... Қай топ ... тапқырлығымен, артистігімен сізге ұнады?
- Кімге қандай қосымша сұрақ қойғыларыңыз келеді?
- Кімнің айтқан сөздері және дене ... ... ... түсініксіз болды? Сіз сол адамға қандай да бір сұрақ койғыңыз
келеді ме?
Осы тәртіп бойынша жүргізілген ... ... ... ... ... туралы әңгіме айтылады.
7. Мұзжарғыш.
Қатысушылар екі қатар құрып, бір біріне ... ... ... ... ... арқылы балаларға оғаш мінездің теріс, сыйымсыз
мінез екенін түсіндіру. Талқылау. Қойылатын сұрақтар:
- Неге осы ойын ... ... ... ... ... ... өміріңізде кездескен осындай «мұзжарғыштар» туралы айтып
беріңіз?
- Оларға қалай әсер етуге ... ... біз жеті ... ... ... келтірдік. Барлық ойын
тренингіне арналған сценарииларды тақырыпқа икемдеп варианттарын жасап
алуға болады. Бұл ... ... ... өмір тек ... ғана жеңіл,
соның өзін шешу қиын болып отырғанын түсіндіру керек. Сондықтан ... зер ... өте ... ... бару қажет екенін әр ... ... бұл ... ... ... ... деп ... болады.
Қорытынды.
Диплом жұмысы ретінде анықталған «Жеткіншек жасындағы балалардың мінез-
құлық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... қорытынды жасадық.
1. Жеткіншек жас кезеңі «өтпелі кезең», «қиын жас», «пубертаттық жас»
деген аттармен аталып, осы ... ... ... ... ... Бұл проблемалардың барлығы осы жас ... ... ... ... ... ... ... психологтары жеткіншектердің жас ... ... ... білуі, осы жас кезеңін зерттеген психологтар
еңбектерін талдауы ... әр бала ... ... ... камтамасыз етеді және осы ... ... ... ... ... бірінші жолы.
2. жеткіншектердің проблемаларын анықтап алу үшін сыныптағы ұжымшылық
қарым-қатынас ерекшеліктерін зерттедік. Бұл ... ... ... сондықтан педагогикалық тәжірибе барысында ... ... ... ... ... ... ... бар топтарға және
жеке оқушыларда дер кезінде психологиялық көмек көрсетуге ... ... ... ... материалдар алу үшін үшінші және ... ... ... ... ... пиктограмма
әдістемесін жүргіздік. Нәтижесінде мектептегі барлық сынып оқушыларының
ішінде жетінші ... ... ... өте жоғары болып табылды.
3. Оқушылардың жеке тұлғалық ерекшеліктерін зерттеу барысында олардың
акцентуациясы, ... ... тағы ... топішілік қатынасқа
әсерін тигізетін ерекшеліктерін анықтаудан бастадық. Жекелік ... ... ... ... ... ... және агрессиясы
нормадан жоғары екенін анықтадық. Зерттеулер нәтижесінде оқушылардың
мектепішілік ... ... ... барлық қиындықтары өзіне
эгоцентризм, өзін өте жоғары ... ... ... ... ... мазасыздануы, өзін төмен бағалаумен байланысты ... ... бір ... топқа біріктіріп, коррекциялық жұмысты келесі
бағыттар бойынша жүргізуді ұсындық:
- Оқу ... ... ... ... ... ... бағалауын адекваттыққа жақындату.
Осы мақсатпен баланың өзіндік бағалауын реттеу, ... ... ... ... оның ... ұйымдастыру. Баланың отбасы
және қатарластары арасындағы қарым ... ... ... ... ... ... ... арналған ойын коррекцияларын ұйымдастыру
жұмыстарын арнайы психологиялық ... ... ... оларды
зерттелінушілердің оң қасиеттерін нығайту үшін қолдандық. Жүргізілген
коррекциялық ... үш ... ... оң ... бере ... ... бекіту үшін нормадан ауытқулары басқалардан асық болған тоғыз
оқушының ата-аналарымен психологиялық кеңес беру ... ... ... келесі кеңестер берілді:
Оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып баланың намысына ... сын ... тиым ... ол не үшін ... ... ... тіл табысу. Ата-аналар мен мұғалімдер мазасыздануы жоғары және
сезімтал балалардың эмоционалды күйін үлкен шыдамдылықпен ... ... ... ... ... ... кезеңдегілердің өмірі драмалық уайымдауларға, қиындықтар
мен кризистерге толы екендіктен олардың осы ... ... ... ... ... ... Бұл ... адам өзінің физикалық
ерекшелегіне көбірек көңіл бөле бастайды, айналадағылардың ... ... ... түседі, тез өкпелеу басым болады. Сондықтан баланың
«каприздарын» біраз уақыт ... ... ... ... ... керек
екенінің оң үлгісін көрсетудің маңызы өте үлкен.
Әдебиеттер тізімі.
1. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 2001.
2. ... Ә. ... ... ... 1996.
3. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М., 1981.
4. Бектенгалиева С.Х., Ядгарова Н.Қ. Балабақшада психологиялық ... ... ... ... Битянова М.Р. Практическая психология. М., 1997.
6. Бап-Баба С. Жантану ... ... ... ... Е.М. ... Минск, 2000.
8. Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. С-Пб,. 1998.
9. Бютнер К. Жизнь с ... ... М., 1991. ... К.А. ... ... движений и физиологии активности. М., 1966.
11. Валлон А. Психологическое развитие ребенка. М., ... ... и ... ... Под ред. ... и др. ... ... Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. М., 1982.
14. Валиева М. Білім беру технологиясы және оларды оқу-тәрбие үрдісіне
енгізу. Алматы, ... ... Р.М. ... ... психологии. М., 1997.
16. Диагностика готовности детей к обучению в школе - анализ ... ... ... О.М. Об ... ... ... ... у детей. Ж.
«Вопросы психологии», 1988, № 16.
18. Добсон Дж. Непослушный ребенок. Под ред. Н.Коршуновой. М., 1992.
19. Донченко Е.А., ... Т.М. ... ... ... ... ... Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М., 1989.
21. Драгунова Т.В. ... ... в ... ... Ж. ... 1972, № ... Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. М., 1996.
23. Жарықбаев Қ. Жалпы ... ... ... ... Қ. ... ... 1970.
25. Золотнякова А.С. Проблемы психологии общения (социальный и личностные
типы общения, их ... ... и ... ... ... ... Б.В. Патопсихология. М., 2000.
27. Квимен В. Прикладная психология. С-Пб., 2001.
28. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
29. Козлов Н.И. Как ... к себе и ... или ... ... каждый день. М., 1998.
30. Кон И.С. Психология ранней юности. ... для ... М., ... ... Э., Смит Л. ... ... Питер, 2001.
32. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
33. Матейчик 3. Родители и дети. Книга для учителя. М., 1992.
34. Морозов А.В. ... ... ... 2000.
35. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналған
психодиагностикалық қызмет. Құрастырған Л.К.Көмекбаева. Алматы, 2004.
36. Нұрмұхамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. ... ... ... ... Т.А. ... ... ... Л., 1983.
38. Немов Р.С. Психология. В 3 т. т.З. М., 1996.
39. Особенности ... и ... ... ... 13-17 лет. ... ... ... М., 1998.
40. Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ответы. М., 1996.
41. Осипова А.А. ... в ... ... М., 2000.
42. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. Психологический словарь. М., 1990.
43. Популярная психология для ... Под ред. ... ... ... К.К. ... ... М., ... Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
46. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ... ... ... ... А.В. ... и ... М., 1996.
48. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога. М., 1996.
49. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и ... ... М., ... ... С, ... Р. ... психология. М., 1999.
51. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Ростов-на-Дону, 2002.
52. Семья в психологической консультации. Под ред. ... М., ... ... Е.В. ... ... мир. М., 1991.
54. Снайдер Д. Практическая психология для ... М., ... ... Т. Жалпы психология. Алматы, 1993.
56. Теплов Б.М. ... ... ... М., ... Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г.Аракелова.
М., 1990.
58. Херсонский Б.Г., Дворяк С.В. ... и ... ... ... ... Хоменстаускас Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
60. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология саморазвития. М., 1995.
61. ... А.И. ... ... психологии. М., 1987.
62. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. М., 1995.
63. Чернявская А.П. Психологическое консультирование. М., 2004.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеткіншектердің агрессивті мінез - құлқының психологиялық ерекшеліктері48 бет
Жеткіншектердің құрбы - құрдастарымен қарым - қатынас мәселелерінің психологиялық аспектілері40 бет
Жеткіншектердің өз-өзіне сенімсіздігінің психологиялык ерекшеліктері58 бет
Дамуында кемістігі бар жеткіншектермен педагогикалық-психологиялық жұмыс77 бет
Жасөспірімдердің есірткі қолдануына қарсы кеңес берудің психологиялық маңыздылығы89 бет
ЖеткIншектердIң даму ерекшелIктерIнIң кейбIр мәселелерI48 бет
Жеткіншек шақтағы агрессивті тәртіптің мәселелері жөніндегі теориялық анализ54 бет
Мамандық бағдар берудің психологиялық негіздері60 бет
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін зейін қасиеттерін дамыту64 бет
Өзін-өзі тәрбиелеу туралы43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь