Инвестиция

ЖОСПАР

КІРІСПЕ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ИНВЕСТИЦИЯНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ . ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ ... ... ... ... 5
1.1 Инвестиция тартудың теоиялық негіздері.. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Экономиканы құрылымдық түрлендіру кезеңінде шетелдік инвестицияларды тартудың қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
15

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ САЯСАТЫ 24
2.1 Қазақстан Республикасының ұлттық экономикасындағы шетелдік инвестициялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
24
2.2 Мемлекеттің инвестициялық әрекетін реттейтін нормативтік.құқықтық база ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
42

3 ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНДАҒЫ ШЕТЕЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕРІ
50
3.1 Шетел инвестициясын тартуды және оны тиімді пайдалануды іске асырудағы мемлекеттік реттеу сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
50
3.2 Қазақстанда инвестициялық жобаларды бағалаудағы әлемдік тәжірибені қолдану ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
57

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
63
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 66
КІРІСПЕ

Жұмыс тақырыбының өзектілігі. 1998ж.бастап Қазақстан экономикасында қалыпты экономикалық өсу көрініс алып отыр. Бұндай жағдайдың көрініс табуына жоспарлық - әкімшілдік жүйенінің түрленуі, экономикаға келесі нарықтық механизмдердің енуі: еркін бағалар, меншікті мемлекет иелігінен алу, экономиканы демонополияландыру, бәсекелестіктің дамуы, сыртқы экономикалық әрекеттің ырықтануы, банктік – қаржылық жүйенің реформалануы, қор нарығының пайда болуы және инвестициялық әрекеттің жоғарылауы күшті әсерін тигізді.
Тәуелсіздіктің бірінші кезеңінен бастап шетелдік инвестицияларды тартуға қолайлы жағдайлар туғызылады. 1993-2006 ж.ж. аралығында ел экономикасына шетел инвестицияларының 46 млрд. долл. астам көлемі тартылған. Жан басына шаққандағы ТШИ көлемі бойынша Қазақстан ТМД елдерінің ішінде жоғарғы орындарға ие.
Дегемен, шетел инвестицияларын экономикаға тарту мәселесі әлі де өзекті. Бұған себепші келесі факторлар: Біріншіден, экономикалық жүйені реформалау кезеңінде ішкі қаржылық ресурстар азайып кетіп, экономика салалары өзінің өндірістік аппаратын жаңарта алмады. Екіншіден, өңдеуші саладағы инвестиция көлемі әлемдік нарықта бәсекеге қабілетті өнім шығаруға жеткіліксіз.
Инвесторлардың көзқарастары экономиканың нақты қажеттеріне сай еместігінен инвестициялардың жеткіліксіздігі орын алып отыр. Өнеркәсіптің еркін қаржылары күнделікті қажеттіліктерге жұмсалып отыр. Сонымен қатар, коммерциялық банктер әлі де экономиканың нақты секторын қаржыландыру көзі болмай отыр.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, экономикалық өсу шетел капиталының әсерінен болады. Бірақ, шетел инвесторлары үшін шикізат өндіруші салалар, әсіресе, мұнай-газ салалары басымды болып отыр. Осындай жағдайда экономиканың қалыпты және қарқынды дамуы қолайлы инвестициялық саясатқа тәуелді. Экономикалық дамудың, құрылымдық қайта құруды ұтымды жүзеге асырудың, әлемдік нарықта бәсекелестік позицияларды бекітудің қажетті шарты болып инвестициялық ресурстар табылады. Оңтүстік-Шығыс Азияның “жаңа индустриалды елдері” экономикалық феноменінің пайда болуы, қазіргі заманғы ғылыми негіздегі салалардың кең бағытта дамуға көшуі бұл елдер экономикасындағы инвестицияның қарқындап өсуінің арқасында мүмкін болды.
Сондықтан мемлекет шетел инвестицияларын тартудың бағыттарының басымдылығын белгілеу керек. Шетел инвестициялары Қазақстан экономикасының бәсеке қабілеттілігін жоғарылататын факторға айналуы қажет. Шетелдік инвестицияларды мемлекеттік реттеу күшейген сайын Қазақстан шын мәнінде әлемдегі ең бәсекеге қабілетті 50 ел қатарына кіреді. Оған дәлел 2005 жылдың 18-ақпандағы Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. Онда еліміздің 1990- жылдардың басындағы экономикалық ахуалынан неден басталғаны туралы айтылады. Қазақстанның ішкі өнімінің екі есе ұлғаюына, нарықтық экономиканың құрылуына инвестицияның тигізген әсері мол болды. Жолдауда « Экономикаға 30 миллиард АҚШ долларындай тікелей шетел инвестициясы тартылды. Бұл бүгінгі Қазақстанның тұрақты, тиімді әрі сенімді әріптес екенін барша инвесторларға көрсетеді» деп айтылуы инвесторлармен қатар еліміздің экономикасының даму жолына түскендігін, әлем Қазақстанға өз қаржысын салғысы келетінін көрсетеді. Өйткені инвестиция дегеніміз табыс табу және капиталды ұлғайту мақсатымен өндірістік және басқа да қызметтерге қаржы жұмсау болып табылады, яғни қаржы үнемі жұмыс істеуге, басқаша айтқанда, қандай да бір табыс түсетін жұмысты немесе іске жұмсалынуы тиіс.
Қазақстан экономикасына шетел инвестицияларын тартудың қазіргі беталысы мен заңдылықтары отандық өндірістің мақсаттары мен міндеттеріне сай емес және оның күшті бәсекелестік ортада қарқынды дамуына әкеліп соқпайды. Экономиканы инвестицияландыру теориясының тәсілдері, ішкі инвестициялық қорларды пайдалануды жандандыру мәселелері, инвестицияландырудың басымды бағыттарын анықтау әлі де толықтай зерттелмеген. Сонымен, мәселенің өзектілігі, зерттеудің теориялық, тәжірибелік маңызы және бұл бағыттың толықтай зерттелмегендігі дипломдық жұмыс тақырыбын таңдауға себебші болды. Осыған байланысты жұмыстың келесі мақсаты мен міндеттері анықталды.

Диплом жұмысының мақсаты: Қазақстан республикасының экономикасына тартылған инвестицияларды талдау және шетел капиталы экономиканың бәсекелестігін арттырудың басты факторы болатындығын айқындау.
Диплом жұмысының міндеттері:
-шетел инвестицияларын тартудың қажеттілігін анықтау;
-«инвестиция» терминінің мәні мен қызметін талдау;
-шет елдерінің инвестициялық саясатын зерттеу;
-инвестициялық жобаны бағалау тәсілдерін талдау;
-шетел инвестицияларын тарту мақсатына арналған мемлекеттік шараларды сұрыптау.
Зерттеу негізі ретінде елдің экономикасына шетел инвестицияларын тарту кезінде пайда болатын экономикалық қатынастар алынған.
Зерттеу зерзаты болып Қазақстанның ұлттық экономикасын түрлендіру жағдайындағы өнеркәсіптердің инвестициялық әрекеті табылады.
Диплом жұмысының құрылымы: Диплом жұмысы кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. «Инвестиция туралы» ҚР Заңы 08.01.2003ж.
2.Назарбаев Н.А. Новое время - новая экономика // Казахстан и современный мир.-2005.-№ 1.- с. 234-259
3. Назарбаев Н.А. Новое время - новая экономика// Мысль.-2005.-№ 1.- с. 2-21
4.Назарбаев Н.А. Стратегия вхождения Казахстана в число 50 наиболее конкурентоспособных стран мира: Послание Президента народу Казахстана от 1 марта 2006г. // Страна и мир.-2006.-5 марта
5.Назарбаев Н.А. Казахстан -2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента страны народу Казахстана.
6.Назарбаев Н.А. К конкурентоспособному Казахстану, конкурентоспособной экономике, конкурентоспособной нации! Послание Президента народу Казахстана от 19 марта 2004г.// Казахстанская правда.- 2004.-2 марта.
7.Арыстанбаева А.А. Анализ эффективности привлечения иностранных инвестиций в Республике Казахстан // Банки Казахстана.- 2005.- № 9.- с. 27-31
8.Арыстанбеков К. Экономическая политика Казахстана в условиях высокого уровня иностранных инвестиций// Вопросы экономики.- 2004.-№ 8.- с. 110-119
9.Абсалямова Н. Инвестиционный рычаг экономики будущего // Казахстанская правда.- 2005.- 13 мая, с. 13
10.Акбаев В.Т. Необходимость государственного управления инвестициями в условиях рыночных отношений // Вестник КазГУ. Серия экономика.- 2003.- № 6.- с. 9-15
11.Абдрахманова Г. Инвестиционные риски // высшая школа Казахстана .- 2004.- № 3.- с. 231-238
12.Аринова Д.Ш. «Оценка инвестиционной деятельности
в минерально-сырьевом комплексе РК», Современность, информационный мир и молодежь: тезисы докладов в международной научно-практической конференции. Часть.1-Караганда 2001г.
13.Арыстанбеков К. Экономическая политика Казахстана в условиях высокого уровня иностранных инвестиций // Аль- Пари.- 2004.-№ 4.- с. 17-28
14.Альжанова Ф.Г. Организация и регулирование инвестиционной деятельности в условиях формирования рыночных отношений // Автореферат диссертации на соискание кандидата экономических наук - Алматы, 1999.- 27 с.
15.Альмереков Н.А. Налогообложение иностранного капитала в Казахстане : теория и практика // Автореферат диссертации на соискание кандидата экономических наук .- Алматы, 2004 .- 26 с.
16. Бочаров Р.В. Финансов - кредитные методы регулирования рынка инвестиций.- М.: Финансы и статистика. 1999.- с. 7.
17.Бурцев В.В. Факторы финансовой безопасности России// Менеджмент в России и за рубежом. 2001. № 1,с. 23.
18.Брандт Б.Ф. Иностранные капиталы. Их влияние на экономическое развитие страны. Ч.1.СПб.:Тип. Киршбаума, 1998.С.87-88.
19.Бабаева Б. эффективность привлечения инвестиций как основная задача инвестиционной политики государства // Саясат .- 2004.- № 8.- с. 34-36
20.Бижанова Д. Прямые иностранные инвестиции в республике Казахстан: вопросы эффективности // Саясат - . 2004.- № 5.- СС. 27-30
21.Бижанова Д. Современные тенденции и перспективы развития инвестиционного процесса в Республике Казахстан// Саясат.- 2003.- № 12.- с. 4-9
22.Ви А. Международный рынок инвестиций // Труд в Казахстане .- 20055.- № 12.- с. 36-37
23.В Казахстане создана благоприятная среда для местных и международных инвесторов // Вестник налоговой службы Республики Казахстан.-2005.- № 7.- с. 2-5
24.Губайдулина Ф. Прямые иностранные инвестиции: деятельность ТНК и глобализация // Мировая экономика и международные отношения.- 2003.- № 1.- с. 50-56
25.Донских А. Русла для иностранных инвестиций // Казахстанская правда .- 2004.- 10 марта.- с. 2
26.Джумахметова А. Правовое понятие инвестиций, его виды и состав // Экономика и право Казахстана .- 2005.- № 14.- с. 52-54
27.Донских А. Настроенные на успех и прибыль // Казахстанская правда .- 2004.- 27 января.- с. 2
28.Елемисов С. Современное состояние иностранных инвестиций в экономике Казахстана// Финансы и кредиты.- 2003.- № 1.-с. 50-56
29. Ерғалиев Ж. «Қазақстан экономикалық , әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында»// Жас Алаш-2004 жылы, қыркүйек-3 бет.
30.Жарилкаганова М.У. экономическая природа инвестиций как объекта управления // Билим.- 2006.- № 1.- с. 128-132
31. Жангереев Б. Шетелдік кәсіпорындар еңбек заңын орындап жатыр ма ?» //Жас Алаш – 2003 жылы, қазан- 1 бет.
32.Зарубина В.Р. Финансовая оуенка предприятия в инвестиционном анализе // Аль- Пари.- 2003.- № 3-4.-с. 119-123
33.Иганина Л.Л. Инвестиции: учебное пособие- М.: Экономист , 2003.- 478 с.
34.Искаков Н.А. К вопросу о политике привлечения иностранного капитала в социальную сферу// Казахстан- Спектр. 2002.№ 4. с. 49]
35Ибраев А. «Инвестиции в Казахстане, анализ динамики и структуры капитальных вложений в отечественную экономику», Деловой мир №2 (32) 2004.
36.Кокеева С.Е. «Проблема эффективного использования иностранных инвестиций в нефтегазовом строительстве Западного Казахстана", Материалы международной научной конференции, посвященной 10-летию университета Туран, 27 Сентября 2002.насть 1-Алматы,ун-т Туран, 2002
37.Кэмпбелл Р.Макконел. Стэнди Л.Брю. Эконимикс.Т.2.- М.: Республика. 1992.-с. 388.
38. Кошечкин С. Концепция риска инвестиционного проекта // Финансы и кредиты.-2005.-№ 7.- с.14-20
39.Куроенкеева Г.Т. теоретические аспекты национальной политики привлечения иностранных инвестиций // Вестник КазНУ. Серия экономика.- 2002.- № 5.- с. 23-27
40.Кучукова Н. Инвестиции для будущего // Казахстанская правда .- 2004.- 6 января.- с. 2.
41.Ливенцев Н.Н. и др. Международное движение капитала (инвестиционная политика зарубежных стран): Учебник.- М.: Экономист, 2004-с. 368
42.Макинтайр Р.Дж. Прямые иностранные инвестиции и малое предпринимательство в рамках экономической политики// Проблемы теории и практики управления .- 2004.-№ 4.- с. 71-75
43.Молдабекова А. Инвестиции и пути повышения их эффективности // Финансы и кредиты.- 2006.- № 2.- с. 19-22
44.Муфтигалиева А. Инвестиционная активность как главный индикатор состояния реальной экономики // Евразийское сообщество .- 2004.- № 1.- с. 103-108
45.Муфтиганиева А.А. Государственное регулирование как фактор оживления инвестиционной активности предприятия // Аль- пари.- 2005.-№ 3 .-с.80-85
46.Орлова Е.Р. Инвестиции: курс лекций: М.: Омега-Л, 2006.-с.207
47.Отчет о научно-исследовательской работе по теме «Анализ и оценка эффективности привлечения и государственной поддержки прямых инвестиций в приоритетных секторах экономики в 1997-2002 годах«
48.Панзабекова А. Государственное регулирование иностранного капитала: мировой опыт и Казахстан// Евразийское сообщество .- 2004.-№ 3 .- с. 40-44
49.Самуэльсон П.Т.1.-М.:НПО, «Алюл» ВНИНСИ,1992,с. 204.).
50. Сәдуақасов А. «Экономикалық дамудың кепілі - инвестициясы» //Заң газеті-2003 жылы, ақпан -2 бет.
51. Сүлейменов Б. «Қазақстанның мұнай –газ саласындағы шетел инвесторлары »//Заң газеті-2004 жылы, қаңтар-5 бет.
52.Сембеков Е. Об отдельных вопросах совершенствования инвестиционного проектирования в Казахстане // Финансы и кредиты .- 2004.- № 2.- с. 37-40
53.Сулейменов Д. Вопросы регулирования инвестиционного процесса // Транзитная экономика .- 2004.-№ 6.- с. 22-26
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министірлігі
«Инвестиция»
Дипломдық жұмыс
орындаған:
тексерген:
Жоспар
|Кіріспе... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...|3 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .... | |
| | |
|1 ... ... - әдістемелік негізі…………... |5 ... ... ... ... негіздері.. ... ... ... |5 ... | ... ... ... ... ... шетелдік | ... ... |15 ... | |
| | |
|2 ... ... инвестициялық саясаты |24 ... ... ... ... ... шетелдік | |
|инвестициялар........ |24 ... ... | ... ... ... ... реттейтін нормативтік-құқықтық | |
|база...................................................................|42 |
|................................ | |
| | |
|3 ... ... ... ... ... және ... | ... әдістері | |
| |50 ... ... ... тартуды және оны тиімді пайдалануды іске | ... ... ... |50 ... | ... Қазақстанда инвестициялық жобаларды бағалаудағы әлемдік тәжірибені| ... |57 ... |
|. | |
| | ... ... | ... ... |66 ... | ... тақырыбының өзектілігі. 1998ж.бастап Қазақстан экономикасында
қалыпты экономикалық өсу көрініс алып отыр. ... ... ... ... - ... ... түрленуі, экономикаға келесі
нарықтық механизмдердің енуі: еркін ... ... ... ... экономиканы демонополияландыру, бәсекелестіктің ... ... ... ... ... – қаржылық жүйенің реформалануы,
қор нарығының пайда болуы және инвестициялық ... ... ... ... ... кезеңінен бастап шетелдік инвестицияларды
тартуға қолайлы жағдайлар туғызылады. ... ж.ж. ... ... ... ... 46 ... долл. астам көлемі
тартылған. Жан басына ... ТШИ ... ... ... ТМД ... ... орындарға ие.
Дегемен, шетел инвестицияларын экономикаға ... ... әлі ... ... ... ... ... Біріншіден, экономикалық жүйені
реформалау кезеңінде ішкі қаржылық ресурстар азайып кетіп, ... ... ... аппаратын жаңарта алмады. Екіншіден, өңдеуші
саладағы инвестиция ... ... ... бәсекеге қабілетті өнім шығаруға
жеткіліксіз.
Инвесторлардың көзқарастары экономиканың нақты қажеттеріне ... ... ... орын алып ... ... ... күнделікті қажеттіліктерге жұмсалып отыр. Сонымен қатар,
коммерциялық банктер әлі де экономиканың нақты секторын қаржыландыру ... ... ... ... экономикалық өсу шетел капиталының
әсерінен болады. Бірақ, шетел инвесторлары үшін шикізат ... ... ... ... басымды болып отыр. ... ... ... және ... ... қолайлы инвестициялық саясатқа
тәуелді. Экономикалық ... ... ... ... ... ... әлемдік нарықта бәсекелестік позицияларды бекітудің қажетті шарты
болып инвестициялық ресурстар табылады. Оңтүстік-Шығыс ... ... ... ... феноменінің пайда болуы, қазіргі заманғы
ғылыми негіздегі салалардың кең бағытта ... ... бұл ... ... ... ... ... мүмкін болды.
Сондықтан мемлекет шетел инвестицияларын тартудың бағыттарының
басымдылығын белгілеу керек. Шетел ... ... ... қабілеттілігін жоғарылататын факторға айналуы ... ... ... ... ... сайын Қазақстан шын мәнінде
әлемдегі ең бәсекеге қабілетті 50 ел ... ... Оған ... 2005
жылдың 18-ақпандағы Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына ... ... 1990- ... ... ... ... неден
басталғаны туралы айтылады. Қазақстанның ішкі өнімінің екі есе ұлғаюына,
нарықтық экономиканың құрылуына инвестицияның ... ... мол ... « ... 30 ... АҚШ ... ... шетел
инвестициясы тартылды. Бұл бүгінгі Қазақстанның тұрақты, тиімді әрі сенімді
әріптес екенін барша инвесторларға көрсетеді» деп ... ... ... ... даму ... түскендігін, әлем Қазақстанға өз
қаржысын салғысы келетінін ... ... ... ... ... және ... ұлғайту мақсатымен өндірістік және басқа да қызметтерге
қаржы жұмсау ... ... яғни ... ... ... ... басқаша
айтқанда, қандай да бір табыс түсетін жұмысты немесе іске жұмсалынуы тиіс.
Қазақстан экономикасына шетел инвестицияларын ... ... мен ... ... ... ... мен ... емес және оның күшті бәсекелестік ортада қарқынды дамуына әкеліп
соқпайды. Экономиканы ... ... ... ... ... пайдалануды жандандыру ... ... ... ... әлі де ... Сонымен, мәселенің өзектілігі, зерттеудің ... ... және бұл ... ... зерттелмегендігі дипломдық
жұмыс тақырыбын таңдауға себебші болды. Осыған байланысты жұмыстың келесі
мақсаты мен міндеттері анықталды.
Диплом ... ... ... ... ... ... талдау және шетел капиталы экономиканың
бәсекелестігін арттырудың ... ... ... ... ... ... ... тартудың қажеттілігін анықтау;
-«инвестиция» терминінің мәні мен қызметін талдау;
-шет елдерінің инвестициялық саясатын зерттеу;
-инвестициялық жобаны бағалау тәсілдерін талдау;
-шетел инвестицияларын тарту мақсатына арналған ... ... ... ... елдің экономикасына шетел инвестицияларын тарту
кезінде пайда болатын экономикалық қатынастар алынған.
Зерттеу зерзаты болып Қазақстанның ұлттық ... ... ... ... ... ... ... құрылымы: Диплом жұмысы кіріспеден, үш ... ... ... ... ... Инвестицияның теориялық - әдістемелік негізі
1.1 Инвестицияны тартудың теориялық негіздері
Шетелдік капиталды тартудың тенденцияларын анықтау ... ... ... ... әсер ... ... фактор екеніне көз жеткізу
үшін, оларды қолданудың нәтижелілігін ... үшін ... ... ... ... ... материалды құндылықтар мен тауарлар өндірісі процесін
анықтайтыны жөнінде ... ... ... экономикалық және
құқықтық болатындығын естен шығармау қажет. Мемлекет ретінде тек қана бір
тұлға – мемлекеттің бой ... ... ... ұғымы жеткілікті
дәрежеде тар болатын. Ол ... ... ... ... ақша ... ғана ... 1991 жылға дейін инвестиция
ұғымының тапсырыс берушілердің (инвесторлар) негізінен ... ... ... әрекетін сипаттайтын “капиталдық салымдар”
терминімен ауыстырылғандығы кездейсоқтық емес. Бүгінде ... ... өту ... жеке ... ... ... ... инвесторлар ретінде көрінетін ... ... ... ... ... көрсетілген стереотиптерден
арылды.
Экономикалық әдебиеттерде жеткілікті ... ... ... ... әртүрлі авторлар ұсынған ол анықтамалардың барлығы
құбылысты күрделі және көп аспектілікке әкеліп ... ... ... ... – бұл ... өз кәсіпкерлік ... ... ... және интеллектуалды құндылықтарының барлық
түрлері. Экономикалық мәнінде инвестиция “өндірістік күшті ... ... жеке ... ... ... жоғары құнды
қалыптастыруы арқасында болатын жеке ... пен ... ... салу
процесі” ретінде анықталады.
Экономикалық әдебиеттердің анализі көрсеткендей, “капитал салымдары”
термині – ол ... ... ... кеткен қаржылық шығындар. Мысалы,
Г.И.Хачатуров капитал салымдары астарында негізгі қорлар өндірісіне кеткен
шығындарды, ... ... мен ... ... ... ... экономикалық мәнде инвестицияны өндіріске, ... ... және ... ие болу ... ... экономиканың өзге де
салаларына құралдардың ұзақ мерзімді салымын түсінуді ұсынады(58).
Бұдан да кең анықтамаларды шетелдік экономистер береді. Соның ... ... ... ... бір ... ... әрекет нәтижесінде
капитал мүлігі құндылығының аралық өсімі” немесе “сол кезең ішінде иелікке
алынуда қолданылмаған табыстың ... ... деп ... ... 2003 ... 8 ... “Инвестициялар
туралы” 373-ІІ заңы да “инвестиция” ұғымына анықтама ... ... ... ... ... ... шетелдік инвестицияларды тартудың
негізгі экономикалық және құқықтық ... ... ... ... ... кепілдемелерін, олардың жүзеге
асырылуының ұйымдастырушылық формаларын, шетелдік инвесторлармен болатын
тартыстардың шешілу тәтібін ... ... ... ... ... ... тек осы заңда анықталады.(1)
Бұл заң бойынша, “инвестиция” – табысқа ие болу ... ... ... ... ... және ... ... түрі. Заңда көрсетілген бұл мүліктік ... ... ... кең, ... лицензияға негізделген немесе өзге
формада мемлекеттік органмен ұсынылған әрекеттің жүзеге ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы территориясында
инвестицияланған және алынған табысты инвестицияға жатқызады.
Инвестицияларға ... және ... ... пен мүліктік құқық,
иелік ету құқығы, облигация мен өзге де ... ... ... бірге комерциялық ұйымдарға қатысудың және инвестициямен байланысты
шарт бойынша орындалатын қызметтер, тауарлар, ақшалай ... ... өзге де ... ... ... өзге бұл ... әрекеттің нәтижесіне құқылық, оның ішінде ... ... ... ... ... ... технологиялық процестер,
ноу-хау, нормативті-техникалық, архитектуралық, құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... анықтамалардағы және
Қазақстан Республикасының “Инвестициялар туралы” ... заң ... ... ... тұрғысынан қарағанда “инвестиция” ұғымының
өзіндік белгісі болып “табыс алу” белгісінің болуы табылады.
Инвестицияны молайту және қорғау ... ... ... ... ... ... ... құқықтық реттеудің
жүзеге асырылуында “инвестиция” ұғымы:
- жылжымалы мүлік пен жылжымайтын мүлік түріндегі иелік;
- үлесті қатысымға және ... ... өзге де ... экономикалық құндылықты немесе инвестициялармен байланысты және
экономикалық құндылықтарға ие ... ... ... ... ... ... ету ... технология, өндірістік үлгілер мен тауар белгілерін ойлап табу сияқты
интеллектуалды иеліктерге құқығы;
- өзі ... ... ... ... ... ... деп танылған мүліктік құндылықтар мен өзге де құқықтар.
Жоғарыда көрсетілгендерден Қазақстан Республикасында ... ... және ... туралы шартты келісімі ... ... ... алу ... ... жоқ.
Халықаралық құқықта “инвестиция” категориясының құқықтық түсінігі тұрақты
емес және ... ... ... талаптарына әрдайым тәуелді болып
отыратындығы көрсетілген. Шетелдік инвестицияларға қатысты көп ... ... ... ... анықтамасына ие емес. Көп
қабатты конвенцияларды ... ... ... ... ... ... ... қатынас шеңберін өзі таңдауына
кедергі келтірмеу үшін конвенция мәтініне саналы түрде ... ... ... ... ... анықтамалардың әртүрлі нұсқалары тек
ұлттық заңдылықтарда ғана бар ... ... ... ... және ... екі ... ... де бар және жоғарыда айтылғандай, бұл екі
топ анықтамалар аралығында екі жақты келісімдегі ... ... ... ... ... туған маңызды айырмашылық бар.
“Инвестиция” ұғымына жасалған талдаудан ... ... ... ... ие ... ... болады. Кең аспектіде мүліксіз
инвестициялар астарында әдеби және шығармашылық туындыларға құқық, ... ... ... ... ... интегралды кестелер
типологиясын түсіну ... ... ... ... ... ... мәліметтер, өндіріс құпиялары, конфиденциалды ... ... ... қызмет көрсету белгілері, фирмалық ... ... ... ... ұғымына кіретіндердің барлығы қамтылады.
Инвестицияның бұдан өзге категориялары ... ... ... ... белгісі болып материалдылық көрінеді: қаржы,
материалды құндылықтар, заттық құқықтар.
Сонымен, инвестициялар деп - ... ... ауыл ... ... ... да салаларындағы шаруашылық субъектісіне ... ... ақша ... ... , яғни ... ... салынып ол
шаруашылықты әрі қарай ... ... үшін ... шығындардың
жиынтығын айтады.
Инвестиция дегеніміз- бүгінгі күні қолда бар ақшаны, мүлікті және басқа
да заттарды , яғни капиталды қандай да бір ... ... үшін ... ... келешекте , яғни алдағы уақытта пайыз түрінде немесе басқадай
үлкен ... ... табу ... табылады.
Бұл жоғарыда айтылған процеспен екі фактор байланысты ... ... ...... ал ... – тәуекелдік . Сонымен қатар инвестиция
экономикалық өсудің негізі бола ... , ... ... ... ... Осы ... қатар инвестиция экономикалық дамудың жоғарғы
және тұрақты қарқынын қалыптастырудың , ғылыми- ... ... ... , ... ... маңызды факторы болып
саналады.
Инвестицияның көзі болып жаңадан жасалған қосымша құнның , яғни таза
табыстың ... ... бір ... ... ... көзі
дегеніміз – жаңадан жасалынған құн немесе таза табыстың сақталатын бөлігі
болып табылады. ... ... ... ... ... таза ... есебінен , өзін-өзі қаржыландыру ... ол ... ... алу ... ... Тағайындалу түрлері бойынша
инвестициялар нақтылық және қаржылық инвестиция болып екі ... ... ... ...... ... ... бір
материалдық, өндірістік қорлардың, яғни активтердің (жер, жабдық , құрылыс)
өсуіне , дамуы жұмсалану үшін салынатын салымдар ... ... ... ...... ... немесе мемлекет
шығарған акцияларға , облигациялар және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қаржылық инвестициялар иелену мерзіміне қарай мынадай категорияларға
жіктеледі:
а) қысқа мерзімдік иелену- иелену мерзімі бір жылға дейін;
ә) ұзақ ...... ... бір ... ... – қор ... ... қағаздарды сатып алушылар болып
табылады.
Ұлттық инвестор дегеніміз- Қазақстан Республикасында инвестицияны
жүзеге ... ... ... ... ... ... – табыс табу және капиталды ұлғайту мақсатымен
өндірістік және ... да ... ... ... болып табылады , яғни
қаржы үнемі жұмыс істеуге басқаша айтқанда, қандай да бір ... ... ... іске жұмсалынуы тиіс. Инвестор өз алдына дербес екі ... жеке ... ... адамдар).
- институттандырылған инвесторлар (банктер , инвестициялық қорлар,
зейнетақы қорлары , тағы басқалары).
Инвестициялық саясат ...... ... әр ... ... табу ... ұзақ ... капитал жұмсау саясаты.
Күрделі қаржыны тиімді ... , ... ... ... , қоғамдық өндірісте тепе- теңдікті қамтамасыз етудің
жолдарын көрсететін шаруашылық шешімдерінің жиынтығы. Егер ... ... ... ... ... ... келетін ұлттық табыстың
мөлшері өседі, өнім молаяды. Инвестициялық саясат күрделі қаржыны, қорларды
өндіретін , өндейтін және ол ... ... ... ... ... ... етуі ... Қазіргі кезде күрделі қаржыны жаңа
өндіріс орындарын тұрғызудан гөрі ... ... ... ... ... ... бағытталып, одан әрі ... ... ... ара ... өсіре беру көзделіп отыр. Нарықты экономикаға
көшу кезінде инвестициялық саясат сұранысты қанағаттандыруға бағытталуға
тиіс.
Тікелей инвестиция дегеніміз- ... ... ... ... өндірісті ұйымдастыруын айтады. Тікелей инвестициялар
арқылы халықаралық корпорациялар дүниежүзілік ... өз ... , ... ... - ... өндірісінің жұмыс күші тауарға айнала
бастаған ... ... ... ... ... ... процесінде
тікелей өндірушілер өндіріс құрал- жабдықтары капиталистік ... ... ... ... ... ... айырылған жұмысшы өз
жұмыс күшін капиталистерге ... ... ... Бұл процесс тауар
өндірісінің капиталистік ... ... ... әлем ... ... ... мыналар :
1. Инвестициялаушы елдегі капиталдың мол қорлануы;
2. Дүниежүзілік шаруашылықтың әр түрлі бөліктеріндегі ... пен ... ... ... ... ... рынокты монополизациялау мүмкіндігі;
4. Капитал экспортталатын елде арзан шикізат пен ... ... ... ... және ... инвестициялық ахуал;
Капиталды шетке шығару мына нысандарда жүргізіледі:
- өнеркәсіп, сауда т.б. кәсіпорындарына тікелей инвестициялар ;
- портфельдік ... ... ... ... ... да құды ... алу ... инвестициялық ресурстар өте тапшы бүгінгі экономикалық жағдайда
экономиканы тұрақтандыруға , реформаларды ... және ... ... ... ... капиталын тартпайынша мүмкін емес.
Шетел инвесторы - шетелдік заңды тұлғалар, ... ... , ... , ... ... , ... ... тұрғылықты мекені бар
Қазақстан Республикасының азаматтары , егер олар шаруашылық ... үшін ... ... ... ... тұрғылықты мекені бар елде
тіркелген жағдайда.
Шетелдік инвестиция дегеніміз-қабылдаушы елдегі компанияның қызметін
бақылап, басқарып отыру үшін ... ... ... ... болып келеді.
Шетелдік инвестициялардың елдер мен өнеркәсіп салалары арасында бөлінуі
кәңіргі халықаралық экономиканың құрамына ... әсер ... ... ... ... 1991 жылдан басталып, ... ... ... ... ... Қазақстан Эксимбанкі, сырттан
қарыз алу жөніндегі комитет және инвестициялар жөніндегі комитет тәрізді
органдар құрылды. Сөйтіп ... ... ... үшін қолайлы ахуал
қалыптасты.
Шетел инвестицияларын тартудың басты бағыттарына тіршілікті қамтамасыз
ету салалары мен ... ... ... – мұнай-газ және мұнай –
химия салалары, ... ... ... коммуникация және де
Қазақстан дәнді-дақылдар, жүн, мақта т.б. ірі ... болу ... ... жатады. Мұнай-газ саласында күш-қуат ... мен ... , ... ... ... ... ... құбырлары мен ішкі газ
құбырларын салуға жұмсалады.
1995 жылдың шетелдік инвестициялардың көлемі 235 млрд. $-ға артып, ... $ ... ... ... ... ... маңызды көзі-
потрфель инвестициялары . Олар ірі корпорациялардың , мемлекеттік және
жекеменшік банктердің ... ... ... емес ... жұмсалған инвестициялар мынадай элементтерді:
негізгі капиталға жұмсалған инвестицияларды , материалдық ... ... ... ... ... , өндірілмеген және материалдық
емес активтерге ... ... ... да ... емес ... инвестицияларды өзіне қосады.
2006 жылғы қаңтарда қаржы емес активтерге ... ... ... ... ... ... толтыратын
инвестицияларсыз ) 57.6 млрд. Теңгені ... оның 56.9 млрд ... ... ... инвестицияларға келеді.
2006 жылғы қаңтарда негізгі капиталға инвестициялар 56.9 ... ... бұл 2003 ... ... ... ... жылғы қаңтарда инвестицияның өсуі республиканың 12 ... Ең көп өсу ... (4.8 есе), ... (2.2 есе), Оңтүстік
Қазақстан (1.6 есе), Қостанай , ... ... (1.4 есе) ... ... ... да ... ) ... Өсім сондай-ақ Шығыс Қазақстан ,
Ақмола, ... ... ... мен ... ... ... байқалды.
Өткен жылдың қаңтарымен салыстырғанда инвестиция ... ... (45%), ... ... (44%), ... ... мен ... байқалды.
Мұнай өндіру және табиғи газ (негізгі капиталға инвестициялардың жалпы
көлемінен (61%) , ... ... ... (12%), ... ... ... және байланыс (4%)) басым салалар болып табылады.
Шетел инвестицияларының жалпы ... ... ең көп ... (46%) және Батыс Қазақстан (33%) облыстарында игерілді.
Инвестициялық қызмет ...... ... ... асыратын табыс алу және меншікті ... ... ... жұмсалымы.
Негізгі капиталға жұмсалған инвестициялар – сатып алуға, құруға,
негізгі құралдарды қайта өндіруге және ... ... ... ... ... ... жылы ... Республикасындағы инвестициялық қызметтің нәтижесі-
қаржы емес активтерге жұмсалған 1307.2 млрд. теңге инвестицияны ... ... 1100 ... теңге инвестициясы негізгі капиталға жұмсалған.
Қаржы емес активтерге жұмсалған инвестициялардың жалпы көлеміндегі ... ... ... ... 84.2% құрады. Негізгі капиталға
жұмсалған инвестициялар көлемі 2005 жылғымен салыстырғанда 10.6 %-ға (2006
жылы-44.7%-ға; 2005 жылы – ... ; 2004 жылы – ... ) ... ... ... инвестициялар көлеміндегі ірі кәсіпорындар
дың үлесі – 47.0%, орташаларынікі -27.9%, шағындарынікі – 23.9% , ... – 1.2% ... ... ... инвестициялардың түрлік құрылымына сәйкес
тұрғын емес үйлер мен ғимараттарға кеткен шығындардың үлесі 45.0% ... 2005 ... ... ... ... артық. Тұрғын үйлерге
салынған салымның үлесі 0.6 пайыздық пунктке өсіп, 4.8% құрады.[26;5]
Машиналарға, жабдыққа, ... ... ... ... 1.6 ... ... ... капиталға жұмасалған басқа шығындар 131 млрд. теңгені құрады,
оның 89.1% ... ... ... ... салалары арасында металлургия өнеркәсібінің үлесіне
ғана негізгі капиталға жұмсалған ... ... ... және байланыста негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың
елеулі үлес салмағы құбырлармен айдауға (42.3%) әуе көлігіне (15.4%) ... ... (19.8%) ... ... жұмсалған инвестициялардың көлемі ауыл ... ... ... ... ... ... инвестициялардың көлемі де табиғат қорғау
шараларына ... ... ... ... ... ... көлемінде үйлер мен
ғимараттарды күрделі жөндеуге кеткен шығындар үлесі 13.3%құрады,бұл 2001
жылғы көрсеткіштен 4.2 пайыздық пунктке ... ... ... ... ... көлемінен үйлер мен ғимараттарға – 52.3%, машиналар мен
жабдықтарға кеткен шығындар 47.7% құрады.[20;11]
1-сурет. 2007 жылғы ... ... ... ... ... және шетелдік инвестициялардың құрылымы .
Кесте-1
Инвестиция классификациясының өзге негізі ретінде инвестициялау
объектісін басқаруда ... ... мен ... ... болады.
Сондықтан, инвестиция негіздемесін қоржынды инвестициялар деп аталатын
тікелей және жанама инвестицияларға бөлуге ... ... ... ... ... болып табылатын жүз пайыз инвесторға ... ... мен ... ... ... ... мұндай формасында инвесторлар кәсіпорынды (компанияны)
басқаруға тікелей қатысады.
Тікелей шетелдік ... (foriegn direct ... – бір ... ... инвестицияларға ие кәсіпорындар) өзге елдің
резиденттік қызығушылығына ұзақ мерзімді ие болуы ... ... ... ХВҚ және ... ... ... жүйесінде қабылданған
анықтамаларға сәйкес тікелей шетелдік ... ... ... ... ... алуы ... инвесторлар мен кәсіпорындар
аралығындағы олардың капиталы салынған келесі мәмілелердің ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың өз капиталдарын шетелге салуы - қауымдасқан және
еншілес компаниялардағы акциялар үлесі мен ... ... ... ... ... - ... ретінде жіктелмеген және
тікелей инвесторға аударылмаған, шетелдік инвестициялармен ... ... ... ... ... тікелей инвесторлар аралығында заемдар мен ... ... ... ішілік аударымдары, бір жағынан еншілес
компаниялармен, қауымдасқан компаниялар және ...... ... ел ... ... өз ... ... анықтамаға сәйкестендіре бермейді. Мысалы, Жапония
қайта инвестицияланған табысты тікелей инвестиция ... ... ... инвестиция белгісі болып олардың негізінде қалыптасатын
кәсіпорындар аралығында ұзақ ... ... ... ... ... ... салынған кәсіпорындардың қабылдаған шешімдеріне жеткілікті
дәрежеде ықпал ету мүмкіндігіне ие бола ... ... ... ... (direct ... prise) - өзге ... инвестор-резидентіне әдеттегі акцияның және
дауыстардың (акционерлік кәсіпорындарда) немесе ... ... ... көп ... ... ... ... немесе
акционерлік емес кәсіпорын.
Шетелдік инвесторға ... ... 10% ... шетелдік
инвестициялар негізіндегі кәсіпорындарға шек халықаралық ұйымдармен ... ... ... ... ... ету ... инвестициялар кәсіпорынды басқаруға тікелей қатысуды
көздемейді, шетелдік инвесторлар арқылы ... мен ... ... ... ... ... салынған капиталға девидендтер алуды болжайды.
Қоржынды инвестициялар – бұл шетелдік кәсіпорын әрекетіне тікелей бақылау
мүмкіндігін бермейтін капитал ... ... ... ... ... ... тек ... қағаздар жөніндегі бекітілген ережелерге
сәйкес табыс ала алады.
Қоржынды инвестициялар – ірі корпорациялар, ... ... ... ... банктер шығаратын облигациялық заемдарды қаржыландыруға
арналған шетелдік ... ... ... ... Шетелдік қоржынды
инвестицияның жүзеге ... ... ... әдеттегідей, ірі
инвестициялық банктер бой көрсетеді.
Қоржынды инвестициялардың қозғалысына жекелеген елдерде төленетін
пайыздық ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Тікелей инвестициялаудың қоржынды инвестициялаудан фундаменталды
айырмашылығы қоржынды ... өзі ... ... ие ... ... жатыр. Халықаралық компаниялардың
бірқатар ... ... ... ... ... ... және
құралдары салынған компаниялар кеңесінде таңдалынуға да тиым ... ... ... ... мен басқаруына қатысу мамандардың
жаңа штатын қажет ететіндігімен түсіндіріледі, ... ... ... ... ... ... ... асырылуындағы икемділікті
де азайтар еді.
1950-1960 жылдары өндірістік дамыған елдерде экономикалық даму қарқынының
өсуі болды. Бұл ... ... ... ... кері ... тигізді. Бір
жағынан, өндірістік дамыған елдерде капитал салудың жаңа ... ... ... мәнді бөлігі әскери салаларды қамти бастады, ал өзге
бөліктері инфрақұрылымды кеңейтуге, қызмет көрсету, ғылым, ... ... ... беру ... ... бағытталды. Екінші жағынан, экономикалық
даму темпінің өсуі өндірістік корпорациялар капиталдарының ірі шоғырлануын
және капитал ұсынысын ... ... ... қалыптасуына ықпал
еткен банктік ресурстардың орталықтануын қамтамасыз етті.
Экономикалық жағдайдың өзгеруі капитал ұсынысында жаңа ... ... ... Егер ... ... ... ... инвестициялау жеке меншік фирма қалыптастыру формасында немесе
қабылдаушы ... ... ... ... ... салу жолымен
жүзеге асырылса, бүгінде инвестициялаудың жаңа формалары пайда ... ... ... ... ... бірлескен кәсіпорындар құру;
- кәсіпорындарды “кілт астарында” қамту;
- шетелдік фирманың қамтылатын объектіге ... ... ... “өнім - қолға” типіндегі шарты кәсіпорындарды
“кілт астарында” қамтудан айырмашылығы болып табылады;
- өнім бөлу туралы келісім;
- мұнай табысы әзірлемесі ... тән ... ... туралы шарттар;
- лицензиялы келісімдер, оның ішінде сатып алушыға басқару аясында
қосымша қызметтерде ... ... ... ... ережелерін
құрметтеу” міндетіне айырбаста лицензиямен қамтамасыз ететін
франчайзинг.
Капиталды инвестициялаудың ... тән ... ... ... болды.
Бұл форманың жүзеге асырылуында жеткізіп беруші ... ... ... ... ... ... ... маркалары,
басқару тәжірибесі және т.б.), қабылдаушы кәсіпорынның табысының ... Бұл ... ... ... сату мен ... ... ... ие:
ғылыми-техникалық жетістіктер белгілі бір мерзімге сатылады, бірақ ... ... ... ... ... бірге, технология экспорты кейде оны
иеленген фирма акциясының бөлігін алумен шарттасады. Көріп отырғанымыздай,
технология экспорты спецификалық ... ... ғана ... ... ... экономикалық қатынаспен де сипатталады.
Жаңа формалар дәстүрлі тікелей инвестицияларды алмастыра алмағанымен
кеңірек даму ... ие ... Олар ... ... ... салаларда ғана
емес, қабылдаушы озық емес, ... ... ... ... ... таралады.
Жөнелтілуші капиталдардың көп бөлігі ірі компаниялардың жеке мүлігі болып
табылатындығын айта кету керек. Мұндай фирмалар капитал экспортында жетекші
орынға ие, ... ... ... мен ... ... өткізуге
қажетті оның қолында бар қаржылық және өзге де ... ... ... ... бар. ... бұған қарамастан соңғы кезде ұсақ
және орта фирмалар капитал ұсынысында үлкен мүмкіндіктерге ие ... ... ... ... ... ... қол жеткізді. Шағын
және орта кәсіпорындар үшін капитал ұсынысы ... ... ... байланысты.
Батыстық инвесторлар соңғы кезде әртүрлі жобаларды қаржыландыру
жүйесіндегі өзгерістерге байланысты ірі ... ие ... ... Егер ... ... әдеттегідей, жеткізіп беруші ... өз ... ... көбіне тәуелсіз қаржылық компаниялар мен банктер шешіп отыр.
Осылай, трансұлттық банктердің пайда ... ... ... елдердің ірі
өндірістік жобаларын қаржыландыруды тездетті. Жобаны қолдауда ... ... ... ... ... қаржыландырудың формасы,
содан соң әріптестер аралығында ... жігі ... ... Капитал импорты
мүмкіндігін кең ілгерілеткен евровалют нарығының дамуы да маңызды ... ... ... ... ... ... көлемінің үлгі
ретінде алуға болмайтын дамуы болды. Құнды қағаздар негізіндегі жеткілікті
дәрежеде дамыған әлем елдеріндегі ЖҰӨ 10%-ын ... ... ... ... құндылық көлемде өсті. Қоржынды капиталдың
елдер аралығында жылдам ... 1995 жыл ... ... ... өзге ... болған экономикалық дағдарыстың себебі болды.
Қаржыландыру көзіне тәуелді заңды және жеке тұлғалармен жүзеге асырылатын
мемлекеттік және жеке меншік несиелер мен ... ... ... іске асатын мемлекеттік түрлерге жіктеуге болады. Осыған сәйкес,
шетелдік ... ... ... және жеке ... ... ... ... мен жеке және халықаралық ұйымдар беретін
заемдар мен несиелер есебі бойынша қаржыландырылатын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... маңызды мәселеге
ерекше көңіл бөлу керек :
біріншіден, халық шаруашылығының ... ... ... әсер ете алмайды; сондықтан бұл өзгерістерді мемлекет ... ... ... ... процестермен және шаруашылық
жүргізуші субъектілердің иенвестициялық белсенділігін ынталандырумен тығыз
байланыста қарастырмасақ, өндірістің ...... ... ... ... реттеу мәселесін шешу мүмкін емес. Сондай –
ақ, болашақтағы ғылыми негізделген құрылымдық өзгерістердің қажеттілігі ... ... ... ... деңгейінде инвестициялық шешімдер
қабылдауға қатысты сипатта болады.
1.2 ... ... ... ... шетелдік
инвестицияларды тартудың қажеттілігі
Қазақстан өркениетке, экономикалық дербестікке аяқ басқан 10 ... ... ... ... ... ... қорымен көптеген мемлекеттердің
экономикалық сұранысын арттырып отыр.
Инвестиция - кәсіпорынға, ... ... ... жеке ... көп ... берілетін капитал. Ал, капитал құюшы тұлға немесе компания
ішкі есебін мүлт жібермеуге тырысатыны белгілі. ... ... ... мa? Инвесторларға қойылатын талаптар қандай ?
Инвестициялық ... неге ... ... кем? Осы ... ... ... ... потенциалы хақында әңгіме өрбітіп көрсек.
Экономикалық реформаларды ... ... ... ... ... ... мен оны ұтымды пайдалану кез келген мемлекет
үшін маңызды. Әлемдік тәжірибе бұл ... екі ... да ... ... ... ... шетелдік инвестицияның
тиімділігіне мән ... ... ... ... күш сала ... ... ... тәуелді болып келеді. Сондықтан да
Қазақстан бұл ... ... қала ... ... ... құру ... даму ... шетелдік инвестициялар арқылы іске асырғанын жөн
санайды. Инвестициялық климат қалыптастыру үшін инвесторлар «барымтасына
қарай қарымтасы» деген саясатты ... ... ... ... ... өзі пайда табатын саланың болашағы жоқ болса, екі жеп биге ... есі ... елін ... ... ... ... ... агенттігі мен республикалық қоғамдық пікірді
анықтау орталығының зерттеуіне сүйенсек, шетелдік ... ... ... мен оның қайта - қайта өзгеруі әкеп ... ... ... ... ... ... ... , олар үшін
Қазақстан нарығы ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығына жарайтын жерлерге бай, сондай-ақ, ірі ... мен ... ... ... ие. ... ... шашауын шығармай
пайдалану үшін инвестиция ауадай қажет. Қазақстандағы шетелдік инвесторлар
үшін ... ... ... ... ... табиғи ресурстардың болуы. Бұл ... жер ... ... ... ... мен газ, түрлі- түсті және сирек
кездесетін металдардың ұшырасуымен құнды. Шетелдік сарапшылар бұл ... 9 ... АҚШ ... ... ... ... ... мұнай қоры Ирак пен Иранның» «қара алтын» ... да ... ... ... ... Қазақстан жылына 100 млн. ... ... алып ... ... айналуына мүмкіндігі мол.
Екіншіден, Орталық Азия көліктік құрылымындағы ... ... ... және 2 ... ... ... бар ... нарығына
шыға алуы. Бұл-мұнай экспортынан мұрты ... ... ... үшін
табыстың алғышарты болып табылады.
Үшіншіден, қоғамның дамуы мен экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ие.
Еліміздің инвестициялық ахуал анықтайтын жайттар :
- инвестиция жұмылдыру процесі;
- инвестиция үшін жағымды ... ... ... ... ... тәуекелшілдікке бас тігетін кәсіпкерлік
климаты ел ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген сауалнама нәтижесі ... ... ... ... ең ... фактор- шенеуніктердің
коррупциялық қысымы (51.3 ... мен ... ... ... ... яғни ... (44.9 пайыз) екен.
Инвестициялық климат туғызудағы ең басты назар аударатын жайттың бірі –
елімізде шетелдік инвесторларға ... ... пен ... ... ... ... ... болуында. Ел президентінің
Жарлығымен «Бюджетке түсетін салықтар мен өзге де ... ... ... ... мен толықтырулардың енгізілуі инвестициялық
климаттың құқықтық базасын жетілдіруге жәрдемдесті. 1997 жылы ... ... ... ... ... қор ... ... арттырды.
Қазақстанда шетелдік инвестицияны тарту механизмі ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ , кіріс салығынан толықтай босату;
Сыртқа шығарылатын тауардан алынатын мемлекеттік баж ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысындағы қаржылық немесе
қауіпсіздік шараларына кепілдік беру.
Алайда, әлемдік тәжірибе ... ... ... ... ... және өзара тиімді инвестициялық режимдерден, сондай-
ақ, әр түрлі салымдар мен ... ... ... ... ... ... Африка елдерінің инвестиция саласындағы
жоғары либералдық ... ... ... салық және сауда –
валюталық жеңілдік жасаудың тұрақты ... ... ... ... ... ... керісінше, қуатты инвесторлардан сақтануға
шақырады.
Инвесторлар капиталын пайдаланушы, яғни реципиент мемлекет ... мен ... ... ... мүддесі бір жерден шығуы
қиындау . Мәселен, жеке компаниялар өздерінің ... ... ... ... ... шешуші фактор инвестицияландырудың жалпы шартының
табиғатына сай болып қалады. Қазақстан өз кезегінде шетелдік ... ... ... алу ... мен ... ... қосымша
көзі ретінде қарастырады. Қазақстан шетел ... ... ... ... ... ... қойғанда ғана беделді болмақ .
2005-2006 жылдары елімізге тікелей инвестиция тарту бағдарламасына
сәйкес, ... ... ... ... ... ... «орындалу нәтижелерін сараптай келе, еліміз экономикалық
секторға шетелдік инвестицияны тартудың тиімді ... ... ... ... Бұл ... ... экономика сарапшылары да қуаттайды.
1993-2001 жыл аралығындағы біздің елге ... ... ... ... ... 16.98 млрд. АҚШ долларын құрайды . 1999 жылы
экономикамызға қозғау салған шетел инвестициясының жалпы ... , ... АҚШ ... тең ... 1998 жылға қарағанда 1.5 ... ... Ал , 2000 жылы 1999 ... ... оның ... 49 пайызға
өскені , яғни 2.75 млрд. АҚШ долларына жеткені ... ... ... ... « ... келіп түсуі және оның көлемінің
көбеюі еліміздің әлемдік компанияларға ұнай бастағанын көрсетеді. 2001 ... ... ... ... ... 4.41 млрд. АҚШ
долларын құраған. Инвестициялық белсенділік Қазақстанда Ресейден де жоғары
дәрежеде екенін мына ... – ақ ... ... . 2006 жылы жекелеген
инвесторлар Ресей экономикасына 25.8 пайыз қаржы салса, Қазақстан нарығында
ол көрсеткіш 65 ... ... ... ... ... жылдан-
жылға көбеюінің басты себебін жаңа ... газ ... ... болады . Жыл сайын елімізге келетін шетел инвестициясының 70
пайызы тау-кен өндірісіне , оның ішінде мұнай – газ ... ... ... ... ауыл ... мен қайта өңдеу өнеркәсібінде игеріледі
екен.
1997 – 2001 ... ... ... ... ... ... ең ... экономикалық салаларында инвестициялық
белсенділікті арттыру ... ... ... 345 ... ... отырған. Осы кезеңде өңдеуші өнеркәсіп саласында айтарлықтай үлесті
металлургия өндірісі ( 45 пайыз) , азық – түлік ... ... ( ... және ... ... (11.1 ... ... екен. Бір ғана химия
өнеркәсібі бойынша , 2001 жылы ... ... 95.6 млн . АҚШ ... 13 келісім – шартқа қол қойғызылып, негізгі капитал 82.4 млн.
Ақш долларына жетіп жығылды. Тұрғын үй, ... және ... ... ... ... 12.8 пайызын құрайтын, 299 млн. АҚШ долларына
бағаланған шетел инвестициясы бойынша 35 ... – шарт ... ... осы ... ... 8.8 мың ... орны ашылған .
Бүгінгі таңда өндірістік инфрақұрылым саласында 27 келісім – ... ... ... жұмыс істеп жатыр. Олар бюджетімізге 689 млн
. АҚШ доллары көлемінде « көк қағазын» сала отырып , 3.1 мың жаңа ... 60 ... ... ... екен ... шетелдік инвесторлармен ауылшаруашылығы саласына қатысты
жалпы саны 14 келісім – ... ... 27 млн . АҚШ ... ... – қол
иемденіп, 1.6 мың жұмыс орнының ашылуына мүмкіндік жасады.
Президент соңғы жылдары Астананың әлеуметтік – ... ... баса ... ... жүр. ... ... ... құрылыс –
сәулет және өзге де экономикалық салаларында 20млн. АҚШ ... ... ... 2005 жылдың өзінде – ақ 291 жұмыс орнын ашты.
Әлемдік экономикадағы Қазақстанның интеграциялық қозғалысы жыл өткен
сайын артып ... . ... 2005 жылы ... ... 16 ... шарт ... 817 млн. Ақш доллары көлеміндегі капитал ел экономикасына
араласты.
Бұл – 2004 ... ... 7.6 есе , 2003 ... ... 1.4 есе көп
. Шетел алпауыттарының Қазақстан бюджетінің жыртығын жамауға себін тигізуі
ел экономикасына ... ... ... ... нормаларына
сәйкестендіруге , яғни жетілген ұлттық заңнаманың жемісін көруге болатынына
үміт ұялатады. Айталық , ел өнеркәсібінің ... ... ... ... ... ... көрсеткіші капиталдың 31 пайызын құрап отыр.
Еліміздегі негізгі капитал көздерінің ең қомақты инвестициялық жобалары
деп мыналарды айтуға болады ... – 580 млн. АҚШ ... ... ... ... – 25.1
млн. АҚШ доллары («LG ELECTRONICS»компаниясының ірі жобасы);
Түркия – 39 млн. АҚШ ... ...... сыра ... ... ... – 17 млн . АҚШ ... («АБС орталығы» ААҚ);
Ұлыбритания – 11.7 млн . АҚШ доллары («Лосан – Мардон» ... ... ... ... ... ... ... ТШИ-дің ірі
көлемдеріне өткен онжылдықпен салыстырғанда айтарлықтай көп ... ... ... 10 ... ... ... жөнелтілген
инвестициялардың жиынтық көлемінің көрсеткішіне бүгінде ... көп ел ... отыр ... ішінде 24 дамушы ел), 15 жыл бұрын тек 17 ел ғана ... ...... ... ... ... қарамастан, тікелей шетелдік
инвестициялардың бөлінуі тең емес. Әлемнің дамыған 26 мемлекетіне ... ТШИ ... ... ... 72,3% және 2004 ... ТШИ ... ағымының 71,5% келді. Дамушы елдердің үлесіне ТШИ ... ... 29,4% және ... ... ... 27,7%. Ал транзитті
экономикалы елдердің үлесіне 4,5% құрайды.
Мұндай теңсіздік ең алдымен, трансұлттық корпорациялардың ... ... ол ... ... ... кеңеюінің қозғаушы
күші болып табылады. ТШИ қозғалысының маңызды себептерінің бірі трансұлттық
бірігу болса, ол негізінен дамыған елдерде орын ... ж.ж. ... ... ... нарығына бірқатар
факторлар кері әсер ... ... ... ... даму деңгейінің
қарқынсыздануы, жетекші елдердегі экономикалық құлдырауы, трансшекаралық
бірігу ... ... ... ... ... ... UNCTAD мәліметтері бойынша 2004 жылы ТШИ әлемдік көлемі 23%
қысқарып, 653млрд. АҚШ ... ... 2003 – 65 ... ... Ал ... ... ж.ж. көрсеткіштен (1,4 трлн. долл. және 824млрд.
доллар) айтарлықтай аз.
Кесте 1- ... ... ... ... долл.)
| |2002г. |2003г. |2004г. |2005г. |2006г. ... ... |209 |1393 |824 |651 |653 ... ... |242 |1201 |711 |647 |620 ... ТШИ ... ... дамуының жалпы тенденциясында
инвестиция ... ... ... ... ал ... ... ... Дамыған елдерде ТШИ көлемі 467млрд. АҚШ долларын құраған,
яғни 2000 ... ... ... 41% ... және ... ... көрсеткішінен асқан. Дамушы елдерге ... ... ... 162,1 ... доллардан 2004 жылғы 192 млрд. долларға дейін өсті.
UNCTAD мәліметтері бойынша инвестицияның ең көп ... яғни 53 ... ... ... ... бойынша тікелей шетел инвестициясы ағынының көлемі
бойынша алғашқы бестік ... ... ... 73 ... - 53 ... Франция - 47 млрд.долл., Бельгия – 31 млрд.долл.,
АҚШ – 30 млрд.долл.
Әлемдік экономикада инвестиция нарығының ... ... ... ... бар. Бұл ұлттық экономикалардың өз ... ... ... негізінде пайда болады. Инвестиция нарығының дамуы халықаралық
қатынастарды жаңа сапаға, ... ... ... ... ... ... Бұл ... ТШИ төмендегідей рөлін
бөліп көрсетуге болады:
1.Тікелей ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ағынына
байланысты әр түрлі елдердің экономикасы бір-бірімен бұрынғыға қарағанда
тығыз байланысқа түсті. Экономиканың ... ... ... ... ... өндіру мен қызмет көрсетудің тұтас ... ... ... ... айғағы.
Әлем бойынша ТНК кәсіпорындары саны қарқынды өсуде. Бүгінгі күнде
64 000 трансұлттық компаниялардың ... ... 870 000 ... ... ТШИ ... ағынының 99% келеді. Бұның 270 мың филиалы
дамыған елдерде, 360 мыңы дамушы және 170 мыңы ... ... ... ТНК ... ... жинақтық активтері 2000 жылы 21
трлн. долл. құраса (20 жыл ... 10 есе ... ... ... 4 ... ... жетті (бұл тауар мен қызметке әлемдік экспорттың
жартысына жуық), бұған жұмысқа тартылған адамның саны 53 млн. ... ... 17 млн.) ... 2 - ТҰК мен ... ... ... даму динамикасы
2001-2005ж.ж.
( бірліктерде)
| |2001 |2005 ... |63 312 |64 000 ... ... |821 818 |870 000 ... ... ... ... алдында әлемдік нарықтық шаруашылыққа
ғаламдық интеграциялану мәселесі тұр. Бұл тек қана елдер ... ... ғана ... сонымен қатар мемлекеттердің экономикалық
жүйесінің өзгеруін де білдіреді.
2.Тікелей шетелдік ... ... ... халықаралық
өндірістің қарқынын өсіреді. 1980 жылдан бастап әлемдік тауар сату мен
қызмет көрсетуге қарағанда ... ... ... ... ... ... 2004 жылдың соңында жалпыәлемдік жинақталған ТШИ 7,1 ... ... 20 жыл ... ... ... ... ЖІӨ 20% ... жылы шетелдік филиалдардың жалпы өнімі өсімі 16,2%, ал тауар мен
қызмет экспортының өсімі 11,4% ... ... ... ... ... елдер 1980 жылдың 2% салыстырғанда негізгі капиталдың жалпы
ішкі инвестициясының бестен бірін қамтамасыз етеді. 1990 ... ... ТШИ жыл ... өсу ... 20% ... екінші жартысында 40%,
1998 жылы 45%, ал 1999 жылы 57% құрады.
3.Тікелей шетелдік инвестициялар ... ... ... - ... ... өсуі мен өндірісінің жаңаруының негізі,
олар өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... және ... орындарының көбеюіне әсер ... ... ... ... ... инвестицияның маңызды
артықшылығы ол қарыз алушы елдің экономикасына қарыз жүктемесін өсірмейді,
ұзақ мерзімге ... ... ... бір ... ... өндірістің қарқынын өсіріп және кеңейтіп, жаңа жұмыс орындарын
ашады.
UNCTAD бағамына сәйкес жинақталған ТШИ ... көп ... ... 1982 жылы 719 ... 1990 жылы 1889 ... ... және 2004
жылы 6,3 трлн. ... яғни 12 ... ... Бұл ... өндірістік
технология трансфертінде маңызды рөл атқарып (трансұлттық компаниялрдың
құрылуына), ұлттық экономикаға тікелей әсерін тигізді.
4. ТШИ экономиканың ... ... ... ... ... ... ... елдер өз
заңнамаларына жалпы саны 1185 маңызды өзгертулер мен ... ... ... 1121-і ... ... жағдай жасау мақсатында болған.
Тек 2000-2004 жылдары 70 елде ТШИ ... ... ... үшін ... ... жақсартудың негізгі бағыттарына түзетулер енгізілді.
Бұл 1991 жылмен салыстырғанда (ол кезде 35 ел 80 түзету ... 2 ... Бұл ... ... үшін ... кепілдіктер, жеңілдіктер мен
стимулдар беріп, капиталды енгізуді либерализациялау ... ... ... ... ... ... жекелеген бөлімдері мен
салаларына қол жеткізуді кеңейтуге жағдай ... ТШИ ... ... ... ... қабілеттілігі
артады. ТШИ шикізат тауарларын өндіруге бағытталған ел ... ... ... қазіргі заманғы технологиясы
мен әдістерін енгізуге, нарықтық ... ... және ... ... ... ... жергілікті мамандардың
біліктілік деңгейін жоғарылатып, сол ... ... ... ... ... ... жасайды.
ТШИ ағынының өзгеруінің себебі - өндіріс көлемінің көп өсуі ... ... ... ... ... Ол қызметіне жақсы жағдай жасау
мақсатында бизнесті өзінің ұлттық шекарасынан «шығарады».
ТШИ ағынының өзгеруінің ... ... - ... ... ... ... шетел инвесторларының қызығушылықтары
мен тілектері.
1. Өз капиталын салу ... ... ... төмендегідей
артықшылықтарға қол жеткізуді көздейді:
- шикізат пен минералды ресурстарға қол жеткізу;
- сыйымды, алайда қабілеті шектеулі, ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде білікті жұмыс күшін неғұрлым аз шығынды жұмсау арқылы
жұмысқа тартуды;
- әлемдік нарықта бәсекеге қабілеттілігі жоғары ... жаңа ... ... ... ... мен ... ... пайдалануды.
2. Өз кезегінде ТШИ шетелдік капиталды қабылдау арқылы ұлттық тарап ұлттық
экономиканы жақсартуды көздейді:
- шет ... ... ... ... қол жеткізеді;
- ішкі жинақтау қорын толықтырады;
- өндірістің қарқындылығын арттыру мақсатында басқарудың шетелдік ... ... ... ... азайту және еркін конверттелетін валютамен
шығынды азайтады;
- әсіресе дайын өндірістік өнімге қатысты ... ... ... ... мен ... өнеркәсіп құру арқылы шетелге
капитал салуға ... ... ... салынған капиталға келетін
тікелей табыспен қатар, тікелей инвесторлардың қосымша ... ... Яғни ... ... компаниялар мен корпорациялар
бәсекеге қабілетті болып қалу үшін оларды шығындарды азайтып, тауарлар ... ... ... ... ... өзгеруі ТШИ-дің ағымына әсер ететін фактор
болып ... ТШИ ... ... (ірі нарықтар, табиғи ресурстардың
болуы, жартылай білікті және білікті емес жұмыс ... ... ... фактор әдеттегіше маңызды рөл атқарғанымен (мәселе ... ... мен ... ... ... ... маңызы азаяды.
Сату кедергілерінің азаюы шаралары және ... ... ... көптеген ұлттық нарықтың маңызы кемиді.
Өндіруші өнеркәсіптің «алғашқы» салаларының үлесі азайып, көптеген
елдер үшін ТШИ тартуда табиғи ресурстар ... ... ... жүйе ... ... Бұл жағдай арзан «шикізаттық» жұмыс күшіне де қатысты. Тіпті
ең ауыр деген ... да ... мен ... ... ... қажеттілігі
туындайды. Жаһандану заманында ТШИ нарығы дамуының 3 негізгі факторы бар:
1. саясаттың либералдануы;
2. техниканың дамуы;
3. корпоративтік стратегияның қалыптасуы.
Саясаттың ... ... ... ... орналастыру
туралы шешімге ықпал етеді. Инвестициялық сату ... ... ... тереңдетуді және бәсекеге қабілетті нүктелерді
іздеуге мүмкіндік береді. ТНК түрлі маневрлер мен өз қызметімен ... ... көп ... алды. Жоғарыда көрсетілгендей, ТШИ-дің
ұлттық тәртібіне соңғы онжылдықтың ішінде 1185 өзгеріс енгізілді, оның ... ... ... ... ... үшін ... жылдар аралығында инвестициялық жобаларды іске асыру
нәтижесінде келісім – шарт бойынша 40 ... ... жаңа ... ... 1168.5 млн. АҚШ ... ... өндіріліп, оның ішінде 113.7млн.
АҚШ долларының өнімі экспортталды. Кіріс министрлігінің ... ... ... 31.4 ... АҚШ доллары көлеміндегі жеңілдіктің
мемлекетке 3.71 ... ... ... ретінде қайтарылып отырғанын
көрсетті. Алайда, шетелдік ... ... ... да көптеген
кедергілер бар көрінеді:
• Қазақстан нарығындағы , ... ... ... ... ... шаралар мен заңның шалағайлығы ;
• өтімді қаржы құралдарының ... ... ... ... орын алуы ... ... ақпараттың жеткіліксіз болуы .
Сонымен қатар, мемлекеттің қадағалау мен тиісті шаралар қолданудағы
босаңдығы мен ... ... мен ... шығушылыққа келісім–шартта
айтылған талаптарды орындамаушылыққа, ... ... ... ... ... ... ... айғақтағандай, экономиканы
құрылымдық жүйеде қайта құру мемлекеттік, ғылыми – техникалық ... ... ... ... аспайды. Оның үстіне, халық мүддесі
мен мемлекеттің ұлттық құндылықтарды стратегиялық тұрғыдан қызғыштай қорғай
алуы ғана озық ... ... ... ... береді.
Мемлекеттік белсенді инвестициялық саясатты ... үшін ... ... ... арнайы ұйым құру ... ... ... ... ... үшін мемлекет Даму
бюджеті, Ұлттық мұнай – газ қоры, мемлекеттік несие ұйымы сияқты қаржылық
институттар мен механизмдерге мән ... ... ... ... ... саясаты
2.1 Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... ... ... ... бастап ел
экономикасына шетелдік инвестициялар тартуға қолайлы жағдайлар жасауда.
1993 жылғы “Шеврон” ... ... мен ... ... ... келу өзге ... ... өзіндік белгі болды. Бұл
кезеңнен бастап қазақ нарығының мұнай-газ саласына ... ... ... ... мобил”, “Шелл”, “Эни”, “Шеврон Тексако”, “Тоталь”,
“Бритиш петролеум” ... ... ... ... ... ірі ... ... өздерінің инвестицияларын тарта бастады.
Бұл жылдары өнеркәсіптің дамуында ... ... ... ... ... ... және тез өсімді капитал сиымдылығы
құралдардың жетіспеушілігі жағдайында оның өмір сүру ... ... ... ... ... ... салымдарының ары қарайғы
құрылымдық өзгеруіне алып келді. Шешуші өлшемде ... ... 1996 жылы ... 1999 жылы ... төмендеген инвестициялық
сұраныстың 40% ғана қаржыландырған мемлекеттік сектордағы ... ... ... ... емес секторлар үлесі керісінше жылдан жылға ... ... ... жеңу ... ... бірге ұлт
экономикасының ірі құрылымдық кәсіпорындарын ... ... ... ... ... стратегиясы шетелдік
капиталдарды тартудың үлкен бағытында дами бастады.
Экономика ... ... оның ... қайта қалыптасу
қажеттілігі, көптеген өндірістердің шамадан тыс ұлғайтылған монополизациясы
олардың ... ... өнім ... ... ... мен
оның рентабельділігіне кері әсер етуде болды.
Ішкі ... ... ... ... ... толық
инвестициялық әрекетпен айналысуға мүмкіндік бермеді. Сонымен қатар,
өңдеуші ... ... ... жеткіліксіз күйінде қалып
отырды. Және инвестордың (шетелдік ... ... та) ... мен ... шынайы қажеттілігінің арасында сәйкессіздік
байқалды. Кәсіпорындарда бос ... ... ... ... ... ... талаптарын шешуге бағытталып отырды. Коммерциялық банктер
бірқатар себептер бойынша шынайы сектордың әлі де ... ... ... ... ... ... ... 1998 жылдың аяғында
көріне бастады. 1999 жылдың төртінші ширегінен бастап ... ... ... ел ... ... ... факторы ретінде танылды.
2001 жылы тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ) көлемі өзінің рекордтық
деңгейіне 1,4 ... ... қол ... 2002 жылы ... ... 9% ... ... Істің мұндай жағдайының негізгі себебі
болып барлық ... ... ... даму ... ... ... ... табылды. Егер АҚШ пен Ұлыбританияда экономикалық өсу
қарқынының төмендеуінің циклдік сипаты көрінсе, ЕО ... ... ... ... ... ... ... тұтас тежеген тұрақты
өсімнің траекториясына шыға ... ... ... ... ... ... ірі алушысы болып қала берді.
Қазақстан экономикасында ТШИ-дің қайта өсімі 2003 жылы басталды. Негізгі
реципиент-елдер аралығындағы ... ... ... өз ... ресурстарды тартуда Қазақстан соңғы кезеңге дейін бұл бәсеке
күресінде шетелдік инвестиция көлемін тарта отырып Ресейден кейінгі ... ... ... бір ... ... ТМД ... оның ... дамуында күрделі кезең болды: әлемдік нарық ... ... ... ... ... ... қол жеткізді.
Инфляция мен жұмыссыздықтың ... ... ... жағдайында
негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің өсімін көрсетті: ЖІӨ, негізгі
капиталға арналған ... ... ... ... ... ... ағымында негізгі капиталға арналған инвестициялардың өсу
қарқыны ТМД ... ... ... ЖІӨ өсу ... озып ... ... тенденция ЖІӨ өсу қарқынынан негізгі ... ... ... өсу ... көрінген Қазақстанда да ... 2000ж. ЖІӨ өсу ... 109,8% ... ал ... - 148,5%, 2002
жылы – 109,8% және 111%, 2003 жылы - 109,2% және 111%, 2004 жылы - ... 110,6% ... ... ... ... экономикадағы ішкі қаржыландыру
көздеріне оң тенденция байқалды. 1998-2005 жж. ... ... ... ... көзі ... 2005 жылы негізгі
капиталдағы инвестицияның жалпы көлемінен 65,2% құраған ... ... ... 2005ж. 22,6% ... ... инвестициялардан
отандық кәсіпорындардың ... ... ... шетелдік
инвестициялар үлесі маңызды болып қалды.
Кесте 5- ... ... ... негізгі капиталға салынған
инвестициялар
(%)
| |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... | | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | | |
| ... ... ... ... ... |8,1 |4,8 |2,0 |2,9 |3,9 |4,4 |7,7 |9,2 ... | | | | | | | | ... |1,5 |2,2 |4,3 |5,1 |5,1 |5,1 |4,7 |3,0 ... | | | | | | | | ... өз |66,8 |63,1 |68,8 |63,0 |62,9 |62,2 |65,9 |65,2 ... | | | | | | | | ... |23,6 |29,9 |24,9 |29,0 |28,1 |28,3 |21,7 |22,6 ... | | | | | | | | ... ҚР ... ... экономика тұрақтылығында көрініс беретін қолайлы инвестициялық
орта Қазақстан ... ... ... тартудың негізгі
факторы болды. Бұл жерде мемлекеттің барлық деңгейлердегі шаруашылық
әрекеттерге ... ... ... транспаренттілігімен қамтасыз
етудегі саясаты, капитал салымдары тәуекелін төмендету, инвесторлар құқығын
қорғау саясаты елеулі рөл ойнады. Бұлардың тұтас ... ... ... қолайлы инвестициялық климатты қалыптастырды. Қазақстан ... ... ... ... ТМД ... ... ... лидер
болды. 1993-2005 жж. ... ... ... тікелей шетелдік
инвестициялар 34 млрд. АҚШ долл. аса сомада тартылған, оның ішінде ... ... ... - 24.5 ... долл.
Жыл сайынғы тікелей шетелдік инвестицияның жиынтық көлемі ЖІӨ-нен орта
деңгейде 8% сақталды. Республикадағы ... ... ... жаңадан барлық мемлекеттер Қазақстан үшін несиелік жолдарды
ашуда.
Әлемдегі ТШИ түсімінің өзгеру динамикасы 1995-2003 жж. ... ... және ... ... 9,10 ... көрсетілген.
Дегенмен, Қазақстанның шетелдік инвестицияларды тартудағы көшбасшылық
бағытына қарамастан қолда бар ... ... ... ... жеткіліксіз болатыны анық. Егер Қазақстан мен Ресейге тартылатын
шетелдік инвестициялардың ... ... ... онда ... ... ресейлік экономикаға ... ... ... ... көп ... Бірақ, Ресейдің ЖІӨ көлемі
Қазақстанның ЖІӨ-нен 10 есе көп деуге болатынын ... онда ... ... қатыстылықта инвестицияның жоғары көлемін тартып отырған.
Кесте 6- Әлемдегі ... ... ... ... өзгеруі,
елдер топтамасына байланысты және Қазақстанда
1999-2005 ж.ж, %
|Аймақ/ ел |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... әлем |100 |116,4 |144,1 |181,1 |327,5 |418,3 |168,6 ... ... |100 |106,9 |130,3 |229,7 |402,7 |538,7 |178,2 |
| | | | | | | | ... ... |100 |136,5 |170,7 |173,4 |207,3 |225,6 |153,8 ... |100 |156,5 |232,3 |182,1 |151,7 |114,2 |367,0 ... |100 |170,1 |214,1 |125,3 |188,2 |282,6 |476,5 ... |100 |95,0 |134,0 |170,4 |185,9 |192,8 |147,0 ... |100 |127,9 |241,3 |137,0 |164,1 |134,6 |56,7 ... «World ... report. ... mergers and
Development»- Un, NY and Geneva, ... «World ... ... Policies for ... National and ... ... NY and Geneva, ... ҚР төлем балансы.
Сарапшылардың бағалауы бойынша, Қазақстан соңғы ... ... ... тартатын барлық шетелдік инвестициясының 80% аса бөлігін алады.
Әлемдік банк Қазақстанды әлемнің шетелдік ... ... ... ... 20 ел ... қосады. Қазақстан Шығыс Еуропа мен ... ... ... ... ... бөлінген инвестиция көлемі бойынша
Венгриядан соңғы бесінші орынды алады. Осылайша, Қазақстан әлемнің ... ... ... ... ... 50 ел (200ден дерлік) ... 7- ... ... елдеріндегі
жан басына шаққандағы нетто - түсімі
1 қаңтар2006г.,млн. долл.
|Қыргыз- |Украина ... ... ... ... |Әзірбайжа|Қазақста|
|стан | | | | | |н |н ... |101,4 |160,8 |164,8 |169,5 |228,5 |661 |5000 ... ҚР ... ... ... ... ... салалық құрылымының
анализі бірқатар жылдар аралығында экономиканың салалық құрылымына негізгі
капиталға арналған ... ... көбі ... ... ... – тау ... өңдеу, көлік пен байланыс электр
қуатында пайдаланылған. Олардың үлес салмағының көп ... (2005 ... тау ... ... өнеркәсібіне, көлік және байланысқа негізгі
капиталға арналған инвестицияның жалпы көлемінің 10% жіберілді. Өзге әрекет
түрлеріне ... ... ... мәні ... ... тікелей инвестицияларды жаппай тарту ТШИ жалпы ... ... ... әкелді. Дегенмен, соғы кезде ТШИ ... ... және ... газ ... ... ... ... 2005ж. 63,5%-ға дейін төмендеген, геологиялық және іздестіру
әрекеттерінің үлесі 2000ж. 8,6%-дан 2005ж. ... ... ... ТШИ ... ... ... талданушы аралықта 3,6-3,8% деңгейінде қалып отырған
металлургиялық өнеркәсіп алады.(13)
Тұтастай шетелдік инвестициялардың салалық ... ... ... ... ... ... ... көрініс табуы мүмкін олардың төмен салалық көбеюін
көрсетеді. ... ... ... бағытталымы ұлттық
экономика құрылымының ары қарайғы өзгерісіне, ел ... ... ... мен ... әлеуметтік-экономикалық дамуының
дифференциациясының күшеюіне негіз болады.
Шетелдік инвесторлар үшін басым сала болып инвестиция көлемі 2001 ... ... ... 12,5%, 2005 жылы 23% құраған Қазақстанның
қаржылық аясы саналады. Мұншама жоғары үлестік көрсеткіш 36 өмір ... ... 15-і ... ... ... ... ететін
Қазақстанның қаржылық секторының барынша ашықтығымен түсіндіріледі.
Қазақстанда шетелдік инвестиция салымы үшін ... ... сала ... ... ... ... ... 0,4% жуық). Бұдан шығатын ... ... ТШИ ... ... ... ... ... тұрақтылығына залал келтіруі мүмкін ... ... ... экономикасына шетелдік инвестицияларды тартудың бір мәселесі
негізгі өндірістік қордың 60%-ы физикалық және моральды ескірген ... ... ... ... табылады. Қазақстандық
экономиканың барлық сфералары ескірген құрал-жабдықтарды алмастыруға ғана
қажет ... ... ... ... ... ... ... химия, ауыл шаруашылығы және денсаулық сақтау мен білім ... ... ... да ... ... ... ... кешіруде.
Жыл сайын республикада негізгі өндірістік қордың 1,5% ... ... бұл ... ... елдерде (АҚШ, Жапония, Германия) бұл көрсеткіш 6-
8% құрайды. Қаржы министрлігінің ... ... ... ... ... ... барлық несие көлемін екі еседен асыра көтеретін
тек негізгі ... ... ... ... 800 ... тг. ... ... көлемі бұрынғысынша тау игеру ... ... ... ... ... ЖШС,
“Мангистзумунайгаз” АҚ, Жапон ұлттық мұнай компаниясы, “Узеньмунай-газ” ... ЖШС, ... ... ААҚ сияқты ірі ... ... ... ... ... ... халықты
жұмысбастылықпен қамтамасыз ете отырып, ... ... ... ... түрінде бюджет құралдарының жетіспеушілігін ... ... және ... ... ... 60%-ы ... мұнай қорларын меңгеру бағытындағы ... ... ... ғана ... жоқ. ... ... бірі ... нарыққа мұнай мен газдың тасымалдануын дамыту мәселесі табылады.
Кеңестік ... ... ... ішкі ... ... мұнай тасымалдау
құбырларына ие болған жоқ. Тәуелсіздік жылдарының алғашқысы және тиімді
жүзеге асырылған жоба ... ... ... ... ... (КТК)
табылды, оның іске қосылуымен Қазақстан мұнай және газ ... әр ... ... ... ... ... асыра
бастады. Каспий бойынша келіссөз процесінде ... ... ... жыл ... ... стратегиялық әріптестік су жағалауларындағы
(щельф) ірі бірлескен ... ... ... ... Осы ... ... бағытындағы тасымал құбырларының құрылысы басталды.
Шетелдік капиталды тартудың біржақтылығына қарамастан ... ... ... ... ... ... ... 1985 жылмен
салыстырғанда Қазақстан көмірсутекті шикізат өндірісінің ... ... ол ... ... өндіріс 1,3 есе өскен болатын, ал Ресей ол ... әлі ... ... (7 ... ... ... ... мұнайдың арқасында экономикалық жүйені трансформациялау процесін
тездетті. ... ел ... ... ... ... қуат көздеріне
әлемдік бағаның жоғарылауы ғана әсер еткен жоқ. Қазақстанда мемлекеттік
бюджеттің 25% ғана ... ... ... ... қара және ... ... әрекетінің
нәтижелілігін көтерді. Мыс рудасын өндіру мен өңдеуде ең ірі компания ... ... және ... ... сияқты ірі кәсіпорындар
кірген “Қазақмыс” ОТАҚ табылды. Ол ... ... 1833,5 млн. АҚШ ... 1990ж. ... ... шығарылымы бойынша 2000ж. 9% деңгейге
көтерілуіне мүмкіндік жасады. Қазіргі ... мыс ... ... өткен
жылдар көрсеткіштерінен асып озады.
Өндірістің дамуына “Испат-Кармет” 500млн. АҚШ долл. салды. Карметкомбинат
өндірістің күшті ... ... ... Дегенмен, мыс кен
өндірісінің өсіміне қарамастан, бұл салаға инвестициялар мыс ... ... ... алып ... ... болғандықтан
қысқартылуда.
“Қазхром” және “Қазалюминий” АҚ қорғасын-цинк саласына 537,2 млн. долл.
көлеміндегі инвестиция арқасында жоғары ... ... ... кен өндірісі елеулі болып табылады. Бұл ... ... ... Қазақстан әлемде үшінші орын алады және ... ... ... перспективада ірі әлемдік экспортер болуға
қабілетті.
Ірі недро пайдаланушы алтын ... орны ... АК, ... ... МРК және ... болып табылады, олардың инвестициялары
салаға бағытталған ... ... ... 90% құрайды, олардың мәнді
бөлігі (88%) кен ... ... ... ... ... саланың
көптеген кәсіпорындарының тоқтауына алып келген бұл арнаға инвестицияның
көлемі 10 еседен көп, ... 2 есе ... ... ... ... ... “Қазақстан алюминиі” АҚ
өндіріледі. Бірақ, бұл кәсіпорында алюминий жеке өндірісінің дамуына
инвестициялардың ... ... ... нарықта бұл металдың құны
ресейлік кәсіпорындар шығаратын шикізат құнына қарағанда елеулі жоғары және
осы өнімге жоғары сұранысқа ие ... ... ... ... ... ... ... субъектілдерінің бағамы қазақстандық экономикаға
инвестициялау ... ... ... ... АҚШ (29,7%), ... Италия (7,1%), Нидерланд (6,9%) алады. Олардың артында инвестор
елдердің алғашқы ондығына Оңтүстік ... ... ... мен ... ... айтылған елдердің барлығының үлесіне қазақ экономикасына
салынған шетелдік инвестицияның жалпы көлемінің 60% келеді.
Жақын шетелдік елдерден инвесторлар ... ... ... ТШИ 6% жуығын ғана салды. АҚШ, Ұлыбритания, және Италия тікелей
инвестицияларының жоғары пайызы олардың ... ... ... ... ... ... американдық инвесторлар энергия
өндірісі, азықтық өнімдер мен өнеркәсіп өнімдері ... өзге ... ... ... Өзге елдерге қарағанда негізінен инфрақұрылым обьектілерін
(мысалы, Ертіс арқылы өтетін көпірдің құрылысы, жол ... және ... ... ... атап өту ... Шетелдік инвестицияларды
аймақтық бөлу анализі Қазақстанда тартылған шетелдік капиталдардың ... ... ... ... және олардың өзге аймақтарда
жоқтығын көрсетеді. Экономикалық аймақтар бойынша шетелдік инвестициялардың
теңсіздікте орналастырылымы Қазақстанға шетелдік капитал ... ... ... табылады. Қазақстанда Алматы қ. мен Астана қ., сонымен қатар
Батыс және Шығыс Қазақстанның ... ... ... инвесторлар
үшін тартымдылықта қалып отыр (23).
Қазақстанның ... ... ... инвестициялар көлемі
олардың инвестициялық ... ... ... айтып өту керек.
Аймақтар мәселесі болып кәсіпкерлік әрекет субъектілерінің ... ... мен ... ... ... инвестициялық
климатты қалыптастыру міндетін ... ... ... бірқатар
аймақтардағы жеке және сыртқы инвестициялық ... ... ... ... ... бірлескен кәсіпкерліктің дамуы шетелдік ... ... ... ... ... тұрақты динамикалық өсімімен
сипатталады. Әрекет етуші БК санының 1995-2005 жж. динамикасы 12 ... ... ... бағамы Қазақстан Республикасы даму
процесінде олардың теңсіздік өлшемінде орналасқандығын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... өсу ... орташа 37% құрады. ... жж. өсу ... ... ... ... құбылыспен байланысты болған
орташа 11,6% төмендеген. 2000ж. кәсіпорындар санының өсу ... ... ... ... 2005ж. ... ... шетелдік капитал қатысымындағы 7070 кәсіпорын әрекет еткен
(2005ж. 1қаңтарда - 6579), оның ... ... ... ... 2856 және 120 елдің шетелдік инвесторлардың толық иелігіндегі
412164,2 млн. теңге ... ... ... 4214 ... ... ... экономикаға шетелдік инвестициялардың ағымдық көлемі
қазіргі заман экономикасы өсу үстіндегі қажеттіліктерін қанағаттандыруда
жеткіліксіз. Негізгі капитал ... ... ... ... ЖІӨ
-нің 18-19% жуық бөлігін құрайды, ол кезде елге ... бар ... екі ... ... ... қажет болады.
Сонымен бірге, қазақстандық экономиканың дамуына кері әсерді елден
шығарылатын ... ағым ... ... ... капитал көлемінің
ұлғаюын тежейтін бірқатар факторлар бар:
- қазақстандық нарықтың төмен іскерлік ... ... ... тарту аясындағы нақты емес реттеушілік шаралары мен
заңдылықтардың сақталынуы;
- төлемсіздік дағдарысымен күрделенуші қаржы ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі.
Сонымен қатар, қимыл-қозғалысты және ұтқыр бола отырып, инвестициялық
процесс шартты түрде негізгі және қосымша деп ... ... ... шарттасқан.
Негізгі мәселерге мыналарды жатқызуға болады:
- Қазақстандағы экологиялық жағдайдың жалғасымды нашарлауы. Ірі мұнай
және өзге де ... ... ... ... ... ластану
фактісі белгілі. Бизнесмендер табиғи ресурстарды теңсіздікте пайдалана
отырып және отандық ... ... оның іс ... сай ... ... келіп түсетін өздерінің
құралдарын инвестициялауды жөн көреді;
- инвестицияның шикізаттық бағыттылығы (ұлттық ... ... те), ... ... ... ... бөлігі» тау игеру
өндірісіне келіп түседі, ... ... ... ... ... ... тиімсіз бөлініс орнына ие;
- мемлекеттік өндірістің әрекет ... ... мен ... ... ... ... күшінің болуы себебінен туындаған ел халқы арасындағы
жұмыссыздық;
- экономика инфрақұрылымдары объектілерінің дамуы мен қаржылануы;
- отандық ... ... ... ... ұйымдарының
мәліметтерімен сәйкес келмеуі себебінен болған инвестициялар көлемінің
анализі мен бағамына арналған дамыған әдістемелік базаның жоқтығы;
- өндіріс салаларының ... ... ... ... капиталына
қатысым деңгейі бойынша бөлінісі;
- инвестициялық жобаларды басқарудың дамыған әдістемесін ... ... және ... ... ... ... ... инвесторлар өндіретін тауарлар сапасын стандарттау ... ... ... ... іске ... корпоративтік басқару жүйесінің жеткіліксіз даму деңгейі;
- импорт сиымдылығы саясатының жеткіліксіз нәтижелілігі;
- ... ... және ... ... ... ... ... санының жеткіліксіздігі;
- шетелдік инвесторлармен келісімге арналған құжаттар дайындаудағы
өлшемсіз төрешілдік және ... ... ... оң ... ... кедергі келтіретін фактор тәрізді коррупция
мәселесі және т.б.
Шетелде ХХ және ХХІ ғғ. Қазақстан халықтың әрбір жан ... ... ... ... көлемі бойынша ТМД елдері арасында бірінші
орынға шықты, экономикалық тұрақтылыққа қол ... ... 1999 ... экономикалық өсімнің жоғары қарқынына - кез-келген ел даму деңгейін
тергейтін маңызды ... ... ие ... жж. жиналған шынайы сектор дамуының қарқыны Қазақстанға келесі
жылдардағы экономикалық өсімнің жоғары қарқынына қол ... ... ... ... ... 2000ж. -9,8%; 2001ж. – 13,2%; 2002ж. – ... – 10,0%; 2005ж. 9,4% ... тау игеру өнеркәсібіндегі өндіріс
көлемі алдыңғы жылмен салыстырғанда 3,2% ... ... -6%, ... ... және су ... мен бөлінісіне 2,2% жоғарылады.
2005ж. ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің көлемі 2004ж. ... ... Жүк ... ... ... 4,8% өсті. Негізгі капиталға
инвестиция көлемі 1,2% ... ... ... ... ... ... бойынша Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 2004 ... 38,9% ... оның ... ... 40,1%, ... 37%
құрайды.
Сонымен бірге, 2005 жылы өнеркәсіптің өсу ... 2004 ... екі ... аса төмендеді, ол негізінен мұнай өңдеу қарқынының
мақсатты төмендеуіне байланысты тау игеру салаларындағы 113,4%-дан 103,2%-
ға түсіп кету ... ... ... ... ... ... бағасына
қолайлы конъюктура табыс көлеміне оң әсерін тигізді.
Бұл мысалдар Қазақстан ЖІӨ-нің қанағаттандырарлық көрсеткіші ... ... ... ... қол ... ... өсім шетелдік инвестициялар мен ішкі жинаққа
тиімді ... қол ... жоқ. ... ... ішінде
экономикалық даму мақсаттары бірінші кезектегі өлшемдермен шектелді, ... және ... ... өсімді қамтамасыз ететін ... ... жоқ, олар ... ... ... ... реформалауы мен өнеркәсіпті өңдеуші ... ... ... ... ... келетіндіктен айналымнан
жарамсыз кәсіпорындарды шығарып тастау;
2) инфляцияның төмен деңгейін сақтау, бағалар ... ... ... ... ... ... ... темір жол көлігі) бағаларды түзете реттеу;
3) отандық экспорттың «примитивизациялауының» (қарабайырлану) алдын алу
және ... ... ... ... бар жеке ... және ... ... құру,
осылайша елде тиімді қаржы нарығының қалыптасу мәселесін шешу;
5) елде қалыптасқан қолайлы инвестициялық климатты ұстап тұру ... ... ... ел ... Қазақстан Республикасының
рейтингін сақтау.
Көрсетілген шараларды өткізу ... ... ... ... ... басты мәселесін шешуде және негізінде республика
халқының өмір сүру деңгейін ... мен ... өсім ... ... технологиялық тәсілдерді жасауда жеткіліксіз болады.
Айтылғандар Қазақстан Республикасында ... ... ... ... тиіс ... ... тартуда, әсіресе әлемдік
нарықта отандық өндірушілердің ... ... жаңа ... қажеттілігіне алып келеді.
Экономиканы тиімді басқару жүйесіне шет елдердің капиталын саналы тарту
жатады. Өтпелі ... ... ... бірі – ... ... мен ... ... жолын табу болып табылады.
Шетел капиталы ақша қаражатының жай массасы ретінде ғана ... жаңа ... ... – техникалық жетістіктер, тенхнологиялар енетін
маңызды арна ретінде қажет.
Олар ірі коммерциялық өмірді инвестициялау ... ... ... ... ... ... бейімделу дәрежесін
арттыруға, олардың өндірістік қызметін ұтымды етуге мүмкіндік туғызады.
Жаңа ... ... ... құру үшін Қазақстанға ең
алдымен, тікелей өндіруші капитал импорты қажет, бұл ... ... ... ... ... ... ... Бұл процесс
барысында инвестициялық жобалардың мақсатқа лайықтылығын көрсететін,
белгілі бір ... ... алу ... қағидалар:
- экономикалық мақсатқа сәйкестілік- ол сол ... ... ... ... ... ... ішкі резервтер мен
мүмкүндіктерін шектеулігін, шетел инвесторлары қатысуымен ... ... ... ... ... тығыс
қажеттілігінің туындай отырып аңықталады:
- әлеуметтік ... ... кез ... ... ... ... ... шарты.Бұл қағида: ... ... ... ... жоғары табыстылығы мен
пайдалылығы, қарыз бен несие беру шарттарының тиімділігі, жаңа ... құру мен ... ... жұмыс бастылығын арттыруды пайымдайды:
- экономикалық-экологиялық қауіпсіздік- егемендік қауіпсіздігінің қағидасы
республиканың табиғи байлықтарын ... ... , ... ластауға, елден тысқары капиталды зансыз шығаруға, артта қалған
технологиялар мен техниканы ... ... ... ... ... ... ... ығыстыруға жол беретін
жобаларды ... ... ... ... тиіс. Бұл қағиданы қолдану
ұлттық ресустарын жекелеген түрлеріне (мысалы, жер) шетел ... ... ... ... шетел инвестицияларын тарту барысында өзара тиімділік қағидасы. Бірде-бір
мемлекет, бірде бір кәсіпкер ... ... ... серіктестікке
кірмейді, республика экономикасын инвестицияламайды
- экономикаға шетел инвестицияларына басымдылықтық салу ... ... ... жатқан құрылымдылық пен инвестициялық ... ... ең ... ... ... ... ... енді бір жағының мәні мынада ел белгілі бір елдердің, олардың
компанияларының, фирмаларының инвестицияларына ... ... ... ... ... ... ... нақты
сфералары мен салаларындағы жетекші жағдайын және басқа да сипаттамаларын
ескере отырып, басымдылықтар беруі тиіс
- Республика үшін ... ... ... ... аз коммерциялық тәуекел
қағидасы табылады. Оны жүзеге асырудың негізі – осы ... ... ... органдарын, кәсіпорындарын жеткілікті хабардарлылығын
қамтамасыз ету болып табылады
- ең сонында, шетел ... ... ... ... барынша
ескеру қағидасы маңызды рөл атқарады. Әрбір елдің өзіне ғана тән көптеген
ерікшеліктері бар экономикалық, ... ... және ... да
потенциалдардың жекелеген аспектілерінің жетілгендігінен немесе қалуымен
ерекшеленеді.
Аталған қағидалар инвестиция тартуды басқарудың тәжірибелік ... ... ... ... экономикасын жалпы алғанда және өтпелі кезенде
реформалауда басты сәт ... ... ... ол ... ... ... өзгерту, жаналандыру мақсаттарына қызмет етеді.
Сонымен ... елде бұл ... ... ... оның дамуының
стратегиясын анықтаушы және тартымды күші бар бір ... ... ... ... ... ең бірінші, республиканың қуатты потенциалы
туралы сөз болуы тиіс. Біздің мемлекетіміз ... газ, ... мен ... ... қорын жетекші иеленушілерінің бірі болып табылады. Осы
салаларды дамыту мен оларды ... ... ... ... назар аударуын талап етеді. Республиканың жер қойнауынан алынатын
минералды шикі заттын потенциалды ... 8,7 ... ... ... ... ... реформалауға сәйкес заңдар,
сондай-ақ жер қойнауын пайдалану мен жер ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Келесі фактор, Қазақстанда ауыл шаруашылық өнімдерін өндірудің қуатты
әлеуетінің болуы мен оларды ең алдымен, дәнді дақылдарды Орта Азия ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімінді стратегиясының
басымдықтарының бірі ... ... ... ... ... Бұл ... ... трассалар, темір жолдар, теңіз және өзен
терминалдары, әуежайлар ... ... ... бұл ... байланыс
торабын құру.
Төртіншіден, адам ресустарына капитал салу. ... ... ... алу ... ... ... оның интеллектуалдық
әлеуетінің айрықша белгісі болатын. Бұл ... ... ... импульсивті негізін көрсетеді. Кадр әлеуетін қалыптастыру
мен жеке ... ... ... инвестициялар ең тиімді
инвестициялар болып табылатындығы бұрыннан есептеліп келуде.
Инвестициялық ... ... ... келтірілген қағидаларды
тиімді және саналы қолдану, соңдай-ақ, елдін ... ... ... ... және ... ... үшін де қолайлы,
тартымды атмосфера жасайды.
Шетел инвестицияларын тартудың тарту арналары мен нысандары бар.
Қазақстандағы шетел капиталы 3 арна ... ... ... ... ... және тауарлық;
- дамуға ресми көмек: қаржылық жэәне техникалық;
- инвестициялар: тікелей және портфельдік.
Кредитор (несие беруші) – ... ... ... ... ... алу
шарты бар экспорттық несиелер . Инвестициялық несиелер технологияны,
жабдықты және ... ... беру ... ал ... ... ... тауарларын жеткізіп беру шартымен беріледі.
Дамытуға ресми көмек мемлекетке өкімет аралық денгейде көрсетіледі.
Мұнда техникалық ... ... - әр ... ... ... ... ... беру, жұмысты ұйымдастыру мен оқыту ... ... ... ... ... ... капиталының ағымы ретінде
түсіндіріледі. Олардың 2 нысаны бар:
- тікелей;
- портфельдік.
Олардың біріншісі, кәсіпкердің өзіне тәуекел ала ... ... ... капиталын салуы, ал екіншісі, фиктивті капиталға
акциялармен басқа да құнды ... ... ... салу.
Алушы ел үшін тікелей инвестициялардың ... ... ... ... бар. ... олардың кейбір
нысандары алатын жаққа ескірген технологиялармен техника әкелу мүмкіндігіне
жол бермейді; екіншіден, олар елдің ... ... құру және ... ... ... олар ең ... тауарлармен қызмет көрсетулер
өндіруге, өндірісті ұйымдастырумен басқарудың, ... ... ... ... ... Соңында олар республика
экономикасынын әлемдік ... ... ... ... ... ықпалын көрсетеді.
Барлық сфералар мен салаларды ... ... ең ... ... бірлескен кәсіпорындар (БК) болып
табылады. Қабылдаушы жақтың табысы өнімнің өз үлесінен, роялтиден ... ... ... болып табылады) және шетел ... ... ... ... инвестициясының нысанын өнім бөлінісі (Продакшн-ширинг)
атқарады. Бұл нысан экспорттық салалармен өзгерістерде ... ... ішкі ... ... істейтін салалармен өндірістерде біршама
шектелген бұл тенгенің толық ... ... ... ... кәсіпорындарын құру сияқты тікелей
инвестициялардың ... да ... бар. Ең ... ... қатысы
арқылы әрекеттегі кәсіпорындарды сатып алу немесе жаңаларын салу. Соңдай-
ақ, шетел инвестицияларының нысаны кепілденген ақшалай ... үшін ... ... ... ... өткізгіш құбырлар салу (трубопровод)
геологиялық барлау және ... ... ... ... асыратын,
техникалық қызмет көрсетулер туралы келісім, басқару келісім ... ... ... бола алады.
Бұрын айтылғандай, тікелей инвестициаларды тару үшін ... ... ... ... ... ... ... бұл олардын
көбеюі үшін шынайы мүмкүндіктер береді.
Қазақстан республикасы Президентінің тұжырымдауынша халқынын жаң ... ... ... инвестициаларын тарту деңгейі бойынша Орталық және
Шығыс Еуропа елдерінің, соңдай-ақ ТМД-ның алғашқы бестіліне ... ... ... тартудын басқа нысандары шетел компанияларына
республика кәсіпорындарының акцияларын сату; шетел ... ... ... ... ... мен ... бола ... бірінші кезекте, шетел инвестициаларының негізгі бағыттары капитал
сыйымдылығы ... ... мен ... ең ... мемлекеттік сектор
арқылы экспортқа бейімделген ірі кәсіпорындар болып ... ... ... ... ... негізгі бағыттарының бірі -
шағын мен орта кәсіпкерлік сферасы болып ... ... ... басымдылықты объектілерге өндірістер мен ... ... Бұл ... ... ресми түрде белгіленген.
Қазіргі кезеңде тікелей инвестицияның басымдылық маңызы мойындалып
келеді.
Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына жолдамасында ... ... ... көңіл бөлді. Мысалы ол:”Біздің басты көңіл бөлуіміз шетел
инвестициясын қорғау мәселесі. ... да мен өз ... ... ... ... және оған тікелей инвестицияны ... құқы ... ... ... ... бір ... ұйым
мәртебесін бердім”,-деді.(8)
Тікелей инвестиция әлемдік экономикаға және оның жүрегі халықаралық
бизнеске елеулі әсер етеді. Экономикалық көзқарас және ... ... ... ... үшін тұрақты нарықты тікелей қамтамасыз ету немесе үшінші ел
нарығына шығатын басқыш ретінде қолдануы;
-өзінің “ішкі нарығын” құру, оның ... ... ... ... мүмкін;
-өз мүддесін аймақтық және кең ... ... ... ... ... 8- Әлемдегі елдер тобының тікелей инвестициясының көлемі
| ... тобы ... | ... |
| | | ... әлем | | ... ... елдер |3456 |3541 ... ... |2349 |3192 ... және |1044 |342 ... ... ... | | |
| | |6,7 |
| |62 | ... инвестицияның халықаралық қозғалысының көлемі жөнінде келесі
мәліметтер ... 1997 ... 400,5 ... ... ... көп
бөлігі(233,1 млрд. долл )- өнеркәсібі дамыған елдер, 48,9 млрд. долл.-
дамушы елдер (оның ... 45,3 ... ... ...... ... ) және
18,4 млрд. долларға жуығы- Орталық және Шығыс Еуропа (Ресейді қоса ) ... ... ... ... және оны іске ... ... ... (АҚШ, Еуропа Одағы және Жапония) шоғырланған. 10
ірі қабылдаушы ... ... 2/3 ... ағыны, 100 кіші елдерге
–1%тиеді. Дамыған елдер тобы ішіндегі инвестицияның ... ... ... үдерісімен және әріптестер акциясын сатып алумен ... ... ... өсу ... және күтілетін үрдістері
түралы мыналарды айтуға болады.
Халықаралық капитал ... ... ... ... режиммен ерекшелінетін елдерге ... ... ... ... ... Бұл себептерге келесілер жатады: бәсекенің
қысымы, жаңа технологиялар , жекешелендіру , үкіметтің қолдауы. ... ... ... ... әсер ететін аймақтық елдер ... ... ЕО, ... ... ... ... ... бизнестің ғаламдануына,барлық деңгейде салыстырмалы инвестициялық
режим әзірлеу және қолдануға жағдай жасайды.
Аса ірі ... ... ... ... ... болады, яғни барлығы да шетелдік ... ... ... , оның кейбір “географиялық” ерекшеліктері бар:
американдық фирмалар Батыс ... ... ... ... ... ... технология және тұтыну тауарлары саласында); еуропалық
Трансұлттық корпорациялар өздерінің ... ... ... ... ... ... ... корпорациялары басымдылықты Азия елдеріне
береді. Дамушы елдердің жаңа жұмсалымдары дамушы елдерге бағытталады ... ... ... ... ... ... байланысты
өндірістік капиталдың ... ... ... циклдің
қозғаушы күші болып табылатын ішкі инвестициялармен бірге, ... ... ... шетел инвестициясын белсенді пайдалана бастады.
Шетел инвестициясын ... ... ... ... ... ... және капиталдың кәсіпкерлік үшін бос салаларға
құйылуымен анықталатын ... ... ... ... ... ... қолайлы инвестициялық ахуал туғызу арқылы шетел
инвестициясын белсенді тарту қажет. Сонымен қатар Қазақстан экономикасына
шетел инвестициясын кең ... ... ... ... алып ... ... де көзқарас бар. Бұндай көзқарастың шектен шыққандары ... ... ... ... қаупі бар деген пікір болып
саналады.
Терең талдау жүргізгенде бұндай көзқарастың негізсіз ... ... ... үгіт ... ретінде қолданылатындығын көруге
болады.
Әлемдік ... ... ... қоя ... ашық ... ұстану қажеттілігін түсініп, Қазақстанға ... ... ... ... ... ... ... Шетел капиталын
Қазақстанға тарту республика ... ... ... ... стратегиялық міндеттеріне жатады.
Қазақстан да басқа елдер сияқты шетел инвестициясын келесі факторлар
есебінде ... ... және ... ... ... ... ... жаңарту және жаңғырту;
3) өндірісті ұйымдастырудың алдыңғы қатарлы әдістерін меңгеру;
4) нарықтық экономиканың талаптарына сай, кадрлар дайындауды және
жұмыыспен ... іске ... ... ... ... ... ... көшіру, экономиканы
жаңғырту, оның әлеуметтік бағдарын арттыру үшін өте үлкен
көлемде күрделі қаржы керек.
Елдің ішкі ... ... ... ... ... ... ынталандыру қажеттілігі туындайды.
Тартылатын инвестицияның көлемі мен ... оның ... , ... ахуал” деп аталатын әлеуметтік – экономикалық
түсінікке біріктірілген факторлар кешеніне байланысты.
Инвестициялық ахуал ... ... ... ... және оны ... ... ... беретін саяси,
экономикалық заңдық әлеуметтік және басқа да факторлар жиынтығы. ... ... ... үшін ... ... ... ... және болашағы бар шетел инвесторларын табу және олардың капиталын
басымдылықты ... ... , ... ... бағыттау қажет.
Қазақстан экономикасы үшін 10 жыл мерзімге шетел ... ... ... ... ... үшін инвестициялық қауіпті
азайту, олардың құқын қорғау және меншіктерінің қауіпсіздігін қамтамасыз
ету, тікелей және ... ... ... үшін ... оларды
пайдаланудың құқықтық негізін жасау керек.
Республикада инвестициялық белсенділікті арттыру үшін ... орта ... ... ... ... саясатты
ақпаратпен жеткізуге және қаржыларын салудың тиімді екндігіне оларды
сендіруге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасы ... ... іс- ... ... ... ... ... жасады. Ол Әлемдік Банктің 1999 жылғы
деректерімен куәландырылады:
Қазақстан несиелік рейтинг ... ... 20 ... ... ... заңдарына сай шетелдің қатысуымен құрылған
кәсіпорындар заңда бекітілген тәртіп бойынша ... ... ... ... ... ... Қазақстан территориясы және оның шегінен
тыс филиалдар мен ... құра ... ... ... ірі ... ... операциялары саласында, Қазақстанда шетелдік заңды
тұлғалардың филиалдарын немесе ... ... жөн ... Оған ... ... ... көлемі бойынша әлемдегі ең ірі болып табылатын
Шелл компаниясын келтіруге болады. Ол ... ... тыс ... ... компаниялардың филиалдар жүйесі арқылы
қызмет етеді. Қазақстан Республикасынан тыс заңды тұлғалардың филиалдары
мен өкілдіктері, ... ... ... ... олар ... ... және ... ерекше бөлімдері болып табылады.
1997 жылдың 1 маусымына дейін газ ... 161 ... ... ... ... 7 ... ... тұлғаларына, 24 шетелдің
қатысуымен құрылған ... ... 130-ы ... жер ... ... Мұнай және газ салаларында жер ... ... ... және газ ... ... ... ... нұсқалар қарайды.
Жер қойнауы операцияларын жүргізудің құқықтық жағдайлары бойынша
мұнай операцияларын жүргізу үшін “ ... мен ... ... “- ол ... ... ... және газ кен ... шетел
инвестициясын салудың ең көп тараған түрі. Оған жер қойнауын пайдалану үшін
жасалатын контрактілердің жалпы ерекшеліктері де және мұнай ... тән ... де ... мемлекет ретіндегі Қазақстанның мақсаты:
-Лицензия берілген жерді тез және мұқият барлау;
- қоршаған табиғи ортаны қорғай отырып, кез келген ... ... ... ... және ... ... жергілікті мұқтаждықтарды қанағаттандыру және шетелдік инвесторға
тәуелділікті азайту үшін көмірсутектері байлықтарын пайдаланудан
жоғары түсім алу;
- ... ... ... ... дамыту ;
- мұнайлы энергетика саласы бойынша ұлттық ... сай ... және ... ... сай өткізу.
Салған капиталына сәйкес түсім алу, яғни, инвестициялардың өзін-өзі
ақтауы қолайлы болуы керек. Мысалы, ... ... ақша ... ... олай ... ... де ... салаларға капитал сатып тәуекел
етуінің қажеттігі болмаған ... еді. ... ... өнеркәсібінде оннан бір
ғана капитал салушылар табысты болады, сондықтан әрбір кәсіпорынның пайдасы
барлық шығынын ... ... ... ... келесі жылдары капитал салу үшін
олар пайда да ... ... шикі ... табиғи газға ұзақ мерзімдік құқығы және компанияның
өнімдегі үлесін сақтап тұру ... және ... ... ... ... ... инвестициялық жобаның барлық мерзімінде тұрақтылық және
жағдайлардың анықтылығы;
- ... ... ... ... ... ортаны қорғауға
қойылатын талаптардың қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... жеке шаңырақ көтергелі бері ... ... ... ... ден ... ... 2004 жылы ... күні Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қатысқан мәжілісте 2003-2015
жылдарға арналған индустриалды- ... даму ... ... ... инвесторлардың алатын ролі талқыланған.
Отырысты ашқан елбасы тәуелсіздік алғаннан бергі ... ... ... ... газ, қара ... мен уран ... ... арқылы
ұлттық экономиканың дамуында дем берілгендігі туралы айтып, енді еліміздің
өндіруші мемлекеттен өңдеуші елге айналуы тиіс ... ... ... үшін елде ... ... өндіріс жасақтау керектігі белгілі, бұл
орайда шетелдік инвесторлардың алатын орны ... ... ... ахуал жасау арқылы инвесторларды тартуға болады.
Қазақстанда шетелдіктердің тиімді жұмыс істеуіне ... ... ... ... заңға өзгертулер мен толықтырулар ... ... ... ... жеңілдіктер берілді. Елімізде өндіріс
ауқымын кеңейтіп, жаңа өндіріс орындарын ... ... ... ... және жер салығынан жеңілдік алуға қол ... ... ... ... ... және ... оң ... алып отырғандығын кеңес отырысына шақырылған Еуропалық
қайта құру және даму банкінің президенті Жан Лемьер де ... Ол ... ... ... дамытудың тиімді жолын таңдап, тек өңдеуші
мемлекет ретінде қалып қоюдан бас тартқаны дұрыс ... екен ... ЕҚДБ ... бұл ... ... экономикасына былтыр 175
миллион еуро және биыл 320 миллион еуро құйса, келесі жылы 450 миллион ... ... ... Н. ... ... 2015 жылға дейінгі индустриалды-
инновациялық стратегиясын жүзеге асыру үшін ... екі ... ... ... іске ... ... назар аударды. Мемлекет белсенді
инвестициялық саясатқа көшіп, инвестицияларды ... өз ... ... – инновациялық дамуды басшылыққа ала отырып, мемлекеттік
органдар қызметкерлерінің ... ... үшін ... мен ғылымды да
дамыта түсу ... ... , ... ... жеке секторға енгізу
мәселесіне де айрықша маңыз беріліп отыр. Шетел инвестициялары туралы заңға
сәйкес шетел ... ... ... ... ... байланысты олар
ұлттық заңда көрсетілген кез келген құқықтық формада ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі
(34-бабы) бойынша коммерциялық әрекеттермен айналысушы ... ... ... ... ... және өндірістік
кооперативтер түрінде құрыла алады.
Шетел ... ... ... үшін ... тәріздес ұйымдастырылған – құқықтық құрылымы едәуір қолайлы.
Азаматтық Кодекске және Қазақстан ... ... ... туралы» заңдық күші бар Жарлығына сай, шаруашылық
серіктестік ... ... қоры ... ... ... ұйым мойындалды.
Сонымен, Қазақстан Республикасының ... ... ... салалық құрылымы күрделі көрініс алып ... ... ... ... ... жалпы құрылымынан басымды
күш мұнай-газ ... ... ... ... ... ... даму үрдісі алдағы 10-15 жыл бойы сақталады. Қазақстан
Республикасы ... және ... ... министрлігінің болжамы
бойынша мұнай-газ саласына 2006-2010 жылдарға бөлінетін инвестиция мөлшері
– 25 ... ... ... ... – 27 ... долл. астам.
Жалпы 2003-2015 жылдарда Қазақстанның мұнай-газ саласына салынатын
инвестиция 66 млрд. ... ... ... ... ... мұнай
өнеркәсібін дамытуға бағытталған: 2003-2005 жж. – 11,2 млрд. долл., 2006-
2010 жж.- 23,8 ... ... ... жж.- 26,2 ... ... Барлығы 2003-
2015 жылдарға ... ... ... 61,2 ... ... ... деп болжанады.
Жаһандану кезеңінде, мемлекеттің инвестициялық саясаты әлемдік деңгейде
ұлттық экономиканың бәсекелестігін көтеруге бағытталуы қажет. Бұндай ... үшін елде ... ... ... ... ... Бюджеттік
қаржыны Қазақстанның әлемдік экономикадағы бәсекелестік басымдылығын
нығайтатын салаларға жұмсау ... Ең ... бұл – ... ... ... және ... ... Мемлекеттің инвестициялық әрекетін реттейтін нормативтік-құқықтық база
Жаңа экономикалық қатынастар негізінде нарықтық экономикаға ... жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа жүйесі барысында инвестиция көздері түпкілікті өзгереді.
Егер реформаға дейінгі ... ... ... ... ... ... көзге – КСРО–ның мемлекеттік бюджетіне тәуелді
болған болса, ал егеменді даму жағдайларында әр ... ... ... процесті басқару Қазақстан экономикалық дамуының ... ... - ақ ... экономикалық сипаттағы жаңа
мүмкіндіктерін ескеруді пайымдайды. Қайта құру ... ... ... ... мен ... оның сапалық жағдайы бірталай төмендеді
және нақты, потенциалды мүмкіндіктері әлемдік тенденцияларға ... Бұл ... ... ... алға ... ... Қазақстан
жақсы тұрмыс жағдайының көптеген негізгі көрсеткіштері бойынша бұрынғы КСРО
елдері үшін орташадан төмен деңгейде ... ... ... өнімділігінің
өсу қарқыны мен өнімінің көптеген түрлерінің сапасы ... ... ... ... ... тек ... ғана сәйкес келді, ал
материалдардың, ... ... ... ... ... ... және одан да көп есе артық болды.
Сол кезеңдегі инвестицияларды басқару ерекшелігі, олардың соңғыға емес,
аралық өнімге бағдарлануы болды. ... ... ... өндірістік
салаға бағытталынады.
Капитал салымдары көлемінің басым ... ... ... ... яғни өндіріс құралдарын өндіруге бағытталынады, бұл
әрине қоғамдық ... ... мен ... ... ... ... Бұл қоғамның әлеуметтік жағдайына кері ... ... ... ... ... көптеген дербес бағыттар бойынша
жүрді. Бұл процесс ... басы ... ал ... ... ... ... ... жетуге жұмылдырылмады.
Республиканың әлеуметтік – экономикалық дамуын басқарудың түпкілікті
жаңа жүйесіне көшу осы ... ... ... ... ... Олардың бірі болып инвестициялық қамсыздандыру мәселесі табылады.
Көшудің алғашқы кезеңінде заң шығаратын негіздер мен ... ... ... ... ... ... пайдалану мен шетел
инвестицияларын тарту жөніндегі өзіндік саясатты құру қажет болды.
Қазақстандағы мемлекеттік ... ... ... ... ... заң ... негізі мен органдары құрылды. Осы
мәселе бойынша шаралардың біртұтас кешені қабылдануда. Соның ішінде, “Шетел
инвестициялары туралы ” Заң ... ... ... жөніндегі Ереже” (1993ж.) "Қазақстан
Республикасының шетел инвестициялары бойынша ұлттық агенттігін құру туралы
” ҚР Президентінің ... ... ... ... ... ҚР
Мемлекеттік комитетін құру жөніндегі ” ҚР ... ... ... ... ... ... қорлар туралы” ҚР-ның
Заңы (наурыз 1997ж.) және ... ... ... ... ... ... және ... актілердің қабылдануын
инвестицияларды тарту салдарында шығарылған ... ... ... ... деп ... болады.
Екінші кезең деп (1997-2002 жылдар) ... ... ... ... және ... болып табылады.
Үшінші кезең (2003- қазіргі уақыт) ... ... ... ... инвестициялар саласындағы соңғы нормативтік актіні қабылдау күнінен
басталды (1).
Сарапшылардың баға беруі бойынша ... ... ... ҚР ... ... ... Заң болып табылады, оған себеп заң құрылымында
шетел инвесторларына басымды кепілдік беру ... ... заң ... (6-бап); экспропирациядан кепілдік (7-бап); мемлекеттік органдар
мен лауазымдық тұлғалардың заңсыз іс-әрекетінен кепілдік (8-бап); ... ... ... және шығындырының орнын толтыру (9-бап);
кірісті қолдануға кепілдік (10-бап); өз ... ... ... ... ... ... ... ашықтығы (12-бап);
мемлекеттік тексеріс кезіндегі кепілдік (13-бап).
Сонымен қатар, Қазақстан халықаралық төрелік органдардың ... ... ... келіспеушіліктерді шешудің мүмкіндігімен қамтамасыз еткен:
ИКСИД (инвестициялық келіспеушіліктерді реттеу жөніндегі орталық); ... ... ... Стокгольм қаласындағы сауда ... ... ... ... ... ... не ... инвесторларды
тартатын немесе шегіндіретін мүмкіндігі бар факторлар ... ... ... арсеналына енді, онда құқықтық көзқарас ... ... ... үшін ерекше жағдайлар мен ... ... ... ... ... Республикасы
Президентінің жанындағы шетел инвесторларының Кеңесі құрылған (30.06.98ж.),
«Қазақстанда жұмыс істейтін шетелдік ... ... ... ... ... қабылданды. Сонымен қатар, 1997 жылы ... ... ... бекітілді. Бұған ... ... сала мен ... ауыл шаруашылығы, еліміздің жаңа ... ... ... ... ... ... капиталын тарту және
оның ... етуі ... ... ... негізінде
реттеледі. Олар үш топты құрайды.
Бірінші топқа Қазақстан мүше болған ... ... ... ... ... ... ... 1988 жылғы Сеулдегі
конференция келісімі, оған сәйкес ... ... жеке ... ... ... көпжақты халықаралық сақтандырумен
толықтырылады); екіжақты кепілдеме, инвестицияны қорғау мен қолдау ... ... ... жоба бойынша) Қазақстан мен АҚШ, ... ... ... ... ... ... ... Вьетнам,
Португалия арасында жасалған; мүлік пен ... ... екі ... алынып тасталуына мүмкіндік беретін нормативтік актілер. Олар
бейрезиденттердің ... ... бір ... ... ... ... Қазақстан мұндай келісімді бірқатар елдермен, оның
ішінде АҚШ, Германия, Ұлыбритания, Франциямен ... Бұл ... ... әсер ... ... ... ... негізгі, басты нормативтік актілер
жатады. Олар елдің саяси-экономикалық ... ... ... ... экономикалық қатынастардың қалыптасуы мен дамуын анықтайды.
Бұл тәріздес құжаттардың ... ... ... ... ... ... ең ... осыларға бағынуы керек. Олар: Қазақстан
Республикасының Азаматтық, Салық ... ... ... ... ... тарифтер, ішкі сату ... ... ... ... және ... ... Қазақстандағы шетелдік капталдың ағыны мен қызметін
реттейтін құжаттар ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... номативті-құқықтық актілер, нұсқаулықтар мен
бұйрықтар т.б.
Қазақстандағы кәсіпорындардың инвестициялық ... ... «ҚР ... ... өзгертулер мен толықтырулар енгізу
туралы», «Салықтар мен бюджетке түсетін басқа да міндетті ... ... ... ... қағаздар нарығы туралы», «Ішкі қарыздарды
басқару және ішкі қарыздану туралы», «ҚР-дағы инвестициялық қорлар туралы»
Заңдары және т.б. ... ... ... ... ... мен ... актілерге сәйкес
Қазақстанда шетелдік капиталды тартудың негізгі мақсаттары:
- өзінің ішкі ресурстардың шектеулілігіне ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы технологияны тарту, ... ... ... ... формаларын енгізу;
- халықаралық еңбек бөлінісіндегі Қазақстанның үлесін көбейту, әлемдік
шаруашылық жүйесіне оның экономикасының қосылуын жеделдету;
- шетелдік инвесторлар мен ... ... ... ... сенімділіктерін қамтамасыз ету.
Шетелдік капиталды тартудың негізгі мақсаттарын іске асыру барысында
мынадай маңызды әлеуметтік-экономикалық міндеттер шешіледі:
- ... ... ... мен ... ... әсер ету;
- өндірісте бәсекеге қабілетті ортаны дамыту;
- экспорттық күштің қарқындылығын өсіру және ... оның ... ... құтылу, экспорттық экспансияны күшейту ... ... оның ... ... ... ... деңгейін жоғарылату және жаңа техника
мен технология, жаңа басқару әдістері мен өткізу негізінде бәсекеге
қабілетті ... ... ... өндірістік және өндірістік емес тұтынуға дайындықтың жоғары
деңгейіндегі ... ... ... және ... циклдерді
қалыптастыру;
- депрессивті, қашықтағы, еңбегі өнімсіз, экологиялық ... ... әсер ... жаңа жұмыс орындарын ашу.
Бұл үшін Қазақстанда белсенді мемлекеттік саясат жүргізілуде. Ол, ең
алдымен өндіруші өнеркәсіпке жеке ... ... ... қолайлы
инвестициялық жағдай туғызуға негізделеді. Сондықтан жеке ... ... ... ... ... ... сипаттау
қажет.
2003 жылдың 8-қаңтарында қабылданған «Инвестиция туралы» ҚР Заңында
инвестициялық жобаны ... ... ... тұлғаларға инвестициялық
преференция беру қарастырылған (1).
Өкілетті органдармен шартқа отыру арқылы ... ... ... инвестициялық салықтық преференциялар;
- кедендік салымдардан босату;
- мемлекетттік гранттар.
Инвестициялық ... ... ... ... ... тізімі ҚР Үкіметінің 2003 жылдың 8-мамырындағы №436 қаулысымен
бекітілген.
Инвестициялық салықтық преференциялар дегеніміз – бұл ... ... ... ... ... жоба ... өз ... жүзеге
асыратын жаңадан пайда болған салық ... ... ... төлеуден босатылуы. Немесе салық төлеушілердің, яғни ... ... ... ... не ... немесе жаңадан құру мақсатымен
инвестициялық жобаны іске асырушы заңды тұлғалардың жалпы ... ... алу ... ... ... ... төлеушілерді инвестициялық жоба
шегіндегі қолдануға жаңадан ұсынылған белгіленген активтер бойынша мүлікке
жаңадан енгізілген салықтардан ... ... ... егер жер ... ... іске асыру үшін ... жер ... ... ... преференциялардың берілу мерзімі белгіленген
активтерге салынатын инвестицияның көлеміне байланысты анықталады, алайда ... ... ... ... ... ... мен ... түріне байланысты
преференцияның әрекет ету мерзімі ҚР Үкіметінің қаулысына ... он ... ... ... ... ... 2003 жылғы 8 қаңтардағы № 373-11 ҚР
“Инвестициялар туралы” жаңа Заңының қабылдануы соңғы ... ... және ел ... ... тарту қажеттілігінде болған
2002 жылмен салыстырғанда принципиалды жақсы экономикалық жағдайда ... ... заң ... және ... ... ... да теңеді.
Заңда “инвестиция – лизинг шартына отырған сәттен ... ... ... ... бірге кәсіпкерлік әрекетте қолданылатын ... ... ... ... ... ... ұлғаюына инвестордың
салымдарына құқығын қамтитын мүліктің барлық түрі (жеке тұтынушыға арналған
тауарлардан өзге).
Жаңа заң лизингті технологиялық ... пен ... ... ... тозуы жағдайында өте көкейкесті инвестициялық
қаржыландырудың бір ... ... ... ... келісімдердің өте
маңызды обьектілері ауыл шаруашылық өнімдерді өңдеуге арналған, 1 ... ... және ... өнеркәсіп, өндіріске арналған
құрал-жабдықтар мен машиналардың болуымен көрініс тапты. ... ... заң ... ... ... қаралған жағдайды қоспағанда алдын
ала келісілген контракттар талаптарының ... ... ... басқа ҚР Салық кодексінде ... ... ... ... ... ерекшеліктерін орнататын арнайы ережелер
қарастырылған. Олар ... ... ... дамуына ынталандырушы
жағдайлар жасау және Қазақстан экономикасының шикізаттық бағытынан құтылу
қажеттілігімен байланысты.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... және
«Морпорт Ақтау» еркін экономикалық аймақ (ЕЭА) ... ... ... ... төлеудің арнайы жеілдетілген жүйесі белгіленген.
Сонымен қатар, өзінің жасаған өнімдерін ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға одан әрі
ынталандыру мақсатында 2005 жылдың 1-қаңтарынан бері ... ... ... жеңілдетілген түрі енгізілді. Оны халықаралық сапа
стандарты және экологиялық ... ... ... ... ... бар өнім ... менеджмент жүйесін қолданатын, кәсіпорындар
жүзеге асырады.
Жоғарыда аталған шаралар Қазақстанда ... ... ... ... ... өсіну ынталандыруға және Қазақстан
экономикасының шикізаттық емес секторының тартымдылығын ... ... ҚР ... ... ... салық қарыздарын кешіру
мәселелері қарастырылмаған.
Республика экономикасына шетелдік инвестицияны тарту үшін Қазақстанда
жасалып жатқан қолайлы жағдайлардың бірі – екі рет ... ... ... және мүлік пен табыс ... бой ... ... ... әрі ... ... ... шет мемлекеттермен
жасасқан ... ... мен ... ... ... ... конвенциялардың негізгі мақсаты – еркін тауар айырбасы
мен қызметтерге кедергі ... ... ... барьерлерін азайту арқылы
халықаралық сауда мен капиталды инвестициялауға әсер ... ... ... мен ... ... ... 35 Салықтық
конвенция жасалып, жұмыс істеуде. Осыған қоса, бұл ... ... ... ... ... жасалуда.
Салықтық конвенцияны ҚР Салық кодексі тарапынан басқаруды ... оны ... ... ... ... және ... органдары мен салық төлеушілердің арасындағы қарым-қатынасты
жақсартатын жеңілдетілген тәртібі белгіленді.
ҚР территориясында қызмет ететін бейрезиденттердің пайдасының ... ... ... ... ... ... ... салымдар арқылы
төлеу тәртібі қарастырылады. Бұл ... ... ҚР ... ... ... ... агенттерімен алатын төлеушінің түсім
салығының сомасы қазақстандық банкте шартты банкілік салымға аударылады. ... ... ... ... яғни ... ... агенті және банк-
резидент арасында жасалған келісімге негізделеді.
Салық конвенциясындағы ереженің ... ... ... ... ... ... ... ұсталған түсім салығын қайтару туралы
өтініш береді. ... ... ... ... ... ... ... сомасы банкілік марапаттаулармен қатар бейрезидентке
қайтарылады.
Салық конвенциясының шарттары орындалмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... мен ... марапаттау сомасы ҚР
мемлекеттік бюджетіне аударылады. Және де ... ... ... ... өтініштің барлық қажетті құжаттарымен қоса түскен
күнінен бастап 30 жұмыс күні мерзімінде қарастырылады. ... да ... ҚР ... салынатын салықтар:
- дивиденттер, марапаттаулар, рояльти;
- кастодиалдық қызмет көрсету және сенімділікпен басқару комиссиясы;
- Салық кодесінің 178-бабының 2-тармақшасында көрсетілген ҚР тыс ... ... ... ... т.б. ҚР-на түсетін табыстар;
- бір тарабы ҚР болып табылатын халықаралық көлік тасымалдарынан түсетін
табыс;
- заңды тұлға-бейрезиденттің тұрақты ... ... ... ... ... салық конвенциясын қолданудың жеңілдетілген түрі
қарастырылған. Оған сәйкес ... ... ... резиденттілігін
дәлелдейтін құжаттардың негізінде бейрезиденттердің жоғарыда ... ... ... ҚР-да салықтардан босатылады.
Азаматтықты дәлелдейтін құжатттар негізінде қосымша ... жеке ... ... ... ... ... ... республиканың ішкі экономикалық байланысының
дамуы шетелдік капиталдың ... ... ... ... ... және ... мүдденің қорғалу кепілдігін талап ... ... ... ... ... ... 80% шетелдік
инвесторлардың қолында шоғырланған. Бұл ел экономикасына айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... шетел
компанияларының мұнай-газ саласындағы қызметінен көруге болады.
Сонымен қатар, шетел инвесторлары ... көп ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік пайдасының жоспарлы
аударылымы капиталды қабылдау және шығарудың стандартты ... ... ... ... ... Олар: трасферттік бағаның қолданылуы,
басқару мен рояльти төлемінің өсуі, оффшорлық компанияның пайдаланылуы. ҚР
Білім және ... ... ... ... ... ... ... сыртқа шығару бойынша (газ конденсатымен қоса)
Қазақстанның трансферттік бағадан ұтылуы 1993 жылдан 2000 ... ... ... 270 ... теңгені құрайды.(31)
Қазақстан экономикасына шетелдік капиталды тартудың мемлекеттік
шараларын жасауда позитивті әсер ... ... ала ... ... ... Алайда әлемдік тәжрибе қабылдаушы елдің экономикасына
капитал импортының позитивті ... тек ... ... белсенді саясат
жүргізгенде ғана қол жеткізілетіндігін көрсетіп отыр. Яғни атап ... ... ... ... ел егемендігі ... ... ... ескере отырып, ұлттық шаруашылық және
саяси мақсаттарды шешу үшін шетелдік капиталдан түсетін ... ... ... ... жөн. Ашық және ... айқын, тиімді және
қатаң ұсталатын заңдармен жүргізілетін инвестициялық саясат, ... ... үшін ... ... фактор болып табылады.
3 Қазақстан экономикасындағы шетел инвестицияларын ... және ... ... ... ... және оны ... пайдалануды іске
асырудағы мемлекеттік реттеу
Экономикадағы құрылымдық өзгерістерді сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі
мен деңгейі көбінесе ... ... ... ... ... мен
болашақтағы кезеңдерге белгіленген ... қол ... ... ... шараларға байланысты. Басқаша айтқанда, жалпы
мемлекеттік экономикалық саясат – макроэкономикалық: салық және ... ... ... ... негізі болып табылады .
Макроэкономикалық тұрғыдан алғанда ... ... ... ... ... ... ... ету жөніндегі бірқатар
мәселелер жатады. Олар: қоғамдық өнім ... ... ... ... және ... өнім , ... өндіріс құралдарының өндіріс
құралдарының ... ... ... ... қоры мен қор ... ... және ... мен өндіріс жабдықтарына ... ... ... Олардың негізінде тиімділікке қол ...... ... - шикізат, материалдық- техникалық және
интеллектуалдық қорларын қолдана отырып, халықтың материалдық және ... ... ... ... ... ету. ... аталған
мәселені шешуді тездетудің негізі әрдайым аз шығын жұмсап көп нәтижге қол
жеткізуге бағыттайтын ... ... ... моделі.
Кесте 3 - Негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың технологиялық
құрылымы
|Миллион теңге |
| |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |369084 |595664 |943398 |1099986 ... – барлығы : | | | | ... - ... ... |96408 |159995 |251950 |420060 ... , құрал , мұқаммал |113380 |223636 |376832 |350916 ... де ... ... |159296 |212033 |314616 |329010 |
| ... ... ... ... |100 |100 |100 |100 ... – барлығы : | | | | ... - ... ... |26,1 |26,9 |26,7 |38,2 ... , ... , ... |30,7 |37,5 |39,9 |31,9 ... де ... ... |43,2 |35,6 |33,4 |29,9 ... ҚР ... Агенттігі
Макроэкономикалық салада оңтайландыру ісі халық шаруашылығының салалық
құралымына да әсер ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық жағдайға айтарлықтай әсер табылады.
Республикамыздың жағдайында салалық құрылымның тиімді ... ... ... ... ... жою және ... ... мәселелерімен
тығыз байланысты.
Болашақтағы салалық өзгерістерді негіздеуде ескерілетін ... ... ... ... ... жайлы болжамды мәліметтер . Олар ішкі қорлар мен
импортты алмастыратын өндірісті ұйымдастыру есебінен тиісті жиынтық ... ... ... ... ... , ... елдерден алынатын ресурстар
экономикалық егемендікті нығайтуға септігін тигізбейтіндігін дәлелдеп отыр.
Ал, егерде ... ... ... өнімдеріне деген сұранысты өтеу жөнінде
болса, онда импортқа ... ... ... ... ... ... нашарлатады.
Дағдарысты жағдайдан шығу және экономиканы дамыту – ұлттық табыстағы
өндірістік қор жинау ... ... ... . Ал бұл, өз ... ... ... жетілдірілген өндіріс құралдарын шығаратын салаларда
өндірістің өсу қарқынын арттыруды қажет салаларда өндірістің өсу ... ... ... ... да шетелдік технологиялық инвестицияларға
бағытталуға болады және бағытталу керек деген жаңсақ пікірлер бар. ... ... ... ... , ... отандық
машина жасау және өндіріс процесін механизацияландыру мен автоматтандыруды
қамтамасыз ететін салалардың мүддесіне шек келтіруі мүмкін; ... ... ... негізгі бағыттары бойынша күрделі және қолданбалы
ғылыми зерттеулер жүргізуге қажеттілік төмендеуі мумкін. Бұл екі ... ... ... ұтылыс анық байқалады , ал оны болдырмау үшін
мемлекеттің құрылымдық ... ... ... ... және ... салаларының өндірістік негізін жаңарту мен
пайдалану тиімділігін арттыру ... ... ... саясатты қалыптастыру қалдықсыз технологияларды кеңінен ендіре
отырып, елдің табиғи байлықтарын тиімді игеру мүдделеріне де ... ... ... ... арттыру – шетелдерге барлық ... ... ... ... ... өнім ... мүмкіндік беруі
қажет . Сол арқылы экономиканың , оның ішінде ... ... жою ... ... ... ... ... байланыстарда өз орнымызды таппасақ, сондай-ақ
халықаралық еңбек бөлінісіне қатысу мәселесі назарға ... ... ... ... ... ... . ... жағдайда “өз
орнымызды табу ” ... ... ... ... дамыту , ал
“еңбек бөлінісіне қатысу”- маманданған салалардың пайда болуы мен дамуын
білдіреді.
Бұл ... біз ... ... салалық құрылымының тиімділігін арттыру
саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастырудың негізгі ... ... ... , ең ... ... ... күштерін орналастыруды
оңтайландыру мәселесін қамтитын ету ісі де ... ... атап ... Бұл ... экономиканың салалық және аймақтық құрылымдарын
оңтайландыруда ... рөл ... екі ... ... ... ... ... табиғи қорларды тиімді игеруде және қоғамдық өндіріс пен халықтың
өмір сүру деңгейінің тиімділігін арттыруға қол жеткізуде ... ... ... ... ... құрылымын ғылыми негіздеуде
ерекше сипаттағы факторлар да ... Атап ... әр ... халықтың өмір сүру деңгейін теңестіру ... ... ... ... ... ... деңгейі жоғары болса, әлеуметтік
шиеленісу мәселелері күшейе түседі.
Аталған жағдайдан аймақтық құрылымды ... ... ... ... ... жұмыспенқамтылу коэффициентінің мөлшерін арттыру арқылы
экономикалық және әлеуметтік тиімділікке қол жеткізудің жалпы мемлекеттік
мүдделелігі туындайды. Аймақтық ... ... ... ... ... алу ... ... аймақтық саясатын қалыптастыруда
бастапқы негіз болуы шарт. Бұл мәселе ... ... ... ... ... ... Себебі, материалдық өндірістің аса ... ... ... ... ... ... шараларын жүзеге асыру түптеп келгенде жұмыссыздықтың ... ... ... қалаға көшуін күшейтіп, экономиканың аграрлық секторының
матриалдық- техникалық және ғылыми- интеллектуалдық ... ... ... ... ... және ... инвестицияларды тарту
Қазақстанда тұрмыстың жоғары деңгейімен сипатталатын өркениетті, ... ... ... ... ұзақ ... стратегиялық мақсаттарына
негізделеді. Ал оның негізінде меншіктің түрлі формаларының бірлескен
қарқынды ... ... ғана ... ... ... ... ... жұмыс
күші мен капиталдың интернационализациялануы да жатыр. Ал шетелдік ... ... ... ... ... мен алдыңғы
қатарлы ұйымдастырушылық тәжрибе ... ... ... ... енуі мен ... капиталды тарту – елде қазіргі заманға сай
азаматтық қоғам құруға қажетті жағдай. Қазақстанның ... ... даму ... бағалай отырып, 2004 жылы ЖІӨ өсімі 1991 жылмен
салыстырғанда 105,3% ... атап өту ... Бұл ... ... 1990 жылдың тоқырау көрсеткішіне жақындайды, ал 2005 ... бұл ... ... ... ... 1991-2006
жылдардағы ЖІӨ нақты өзгеруінің динамикасы 4-кестеде көрсетіледі.
Кесте 4- 1991-2006ж.ж. ЖҰӨ нақты өзгеру динамикасы
| ... |
| |1991 |1995 |
|1 |2 |3 |
|1 ... ... ... ... |
|2 ... ... ... ... даму ... |
|3 |Нарықтың өсу қарқыны ... ... ... |
|4 ... ... ... әсері |
|5 ... ... ... ... |
|6 ... ... |Баға бәсекелестігі |
|7 ... баға ... ... басу әсері |
|8 ... ... ... |
|9 ... ... ... құны ... |Кіру, шығу тосқауылдары ... ... ... ... ... ... |Салыстырмалы пайдалылық ... ... күші ... пайдалану |
|13 | Дистрибьюторлар күші ... ... ... ... интенсивтілігі |НИОКР интенсивтілігі ... ... ... ... |Персонала квалификациясы |
|16 |Шикізат ... ... ... |
|17 |Инфляция әсері ... құн ... | ... ... ... | |
| ... | ... |Табыс | ... ... ... ... критерийлерді таңдап, оларды 9- балдық шкаламен
бағалауына ... 10 - ... ... ... ... тартушылығы |Салыстырмалы |Бағалау ... баға ... ... | | ... көлемі |Бизнес күші – |9 |2,7 |
| ... ... | | |
| ... | | ... өсімі |0,3 |4,5 |1,35 ... ... |2,5 |9 |2,25 ... ... |0,15 |0 |0 ... ... | | | ... |1,00 | |6,3 ... ... ... ... - өте ... - ... – жаман емес;
3 – тартымды емес;
0 - өте тартымсыз.
Бизнес күші де осылай бағаланады.
Балдық бағалау ... ... ... ... ... және оларға балл беріледі. Осы баллдың жоғарылығына байланысты
шешім қабылданады.
Сонымен, ... ... ... ... байланысты. Бұлардың
комплексті қолданылуы инвестициялық жобаның тиімділігін анықтауда басты рөл
атқарады. Қазақстанда инвестициялық жобаны таңдау үшін ... ... ... ... ... таза ... комплексті қолдану керек.
Өтелімділік мерзімін, ағымдағы таза құнды есептеу ... ... ... ... көмектеседі, ал балдық тәсіл инвестордың
алдына қойылған стратегиялық мақсатқа жеткізеді.
Қорытынды
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болып дамуының қазіргі ... ... ... ... ... ... ұлттық экономикаға 46 млрд.
АҚШ доллары көлемінде шетел ... ... ... ... ... ... үшін бұл сома жеткіліксіз. Сондықтан, мемлекет әлі де
инвестициялық әрекетті ... ... ... ... және
отандық инвесторларға қолайлы жағдай туғызу ... ... ... ... ... ... бірі, өндіріске тартылатын
капиталдар көлемінің өсуі ... ... ... ... ... көшу ... ... Капиталдың қазып шығаратын
өнеркәсіптен ... ... және ... ... саласына ауысуы
тұрақталып келеді.
Шетелдік инвестицияларды пайдалану, қай ел үшін болса да ... Ол, ел ... ... ... бөлінісі жүйесіне кеңінен
қатыстырып, мұқтаж салаларға капиталдар келтірудің тиімді жолы.
Дүниежүзілік экономиканың объективті заңдары, капиталдар ... ... ... ... бұл ... ... ... Бұл қазіргі дүниежүзілік шаруашылық пен халықаралық экономикалық
қатынастардың ерекше белгісі ... ... ... ... ... ... интеграциялау және
ашық экономика принциптерін қолдау болса, онда ... ... және оны ... ауадай қажет процесс. Олай болса біздің
іс–қимылдарымыздың ... ... бірі – ... инвестицияларды тарту
және оларды мүмкіндігінше тиімді пайдалану болуы тиіс.
Шетелдік инвестицияларды Қазақстанға тарту мынадай мәселелерді шешуге
көмектеседі :
• экономикалық және ... ... ... ... ... жаңарту мен қайта жарақтандыру ;
• өндірісті ұйымдастырудың үздік әдістерін үйрету ;
• нарықтың экономикалық талаптарына сай кадрларды дайындау ;
Мемлекеттік даму ... ... жыл ... 730 млн. ... ... ... ... портфелі 1 млрд. 200 млн. АҚШ
долларынан асып отыр.
2004 жылы 204 ... жоба іске ... ... тең ... даму
институттарының қолдауымен жүзеге асты .
Біздің стратегиялық міндетіміз - бәсекеге қабілетті елдердің қатарынан
лайықты орын алу. ... да ... пен жеке ... ... өзара
сенім мен тиімділікке негізделген әріптестік қатынастарын жолға қоюы
керек.
Жүргізілген зерттеу ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен өндіріс ... ... ... экономиканың дамуы, олардың әлемдік нарықта
бәсекеге қабілеттілігінің жоғарылауының маңызды факторы болып табылады.
2005 жылдың ... ... ... ... арналған
Қазақстан Республикасы Үкіметінің Бағдарламаларына” сәйкес Үкімет алғы
шартының басты мақсаты ... ... ... ... ... және ел ... өмірінің сапасына
қолайлы экономикалық және институтцияланған жағдайлардың жасалынуы
табылады. Бұл Бағдарламаның жүзеге ... үшін ... ... жыл ... ... өсіп отырады.
Шетелдік инвестицияларды тартудың нәтижелілігі ... ... ... ... ... ... ... егеменді мемлекет ретінде ел алдында тұрған стратегиялық мақсаттарға
жету жолында тұрған ең маңызды салаларға капитал тарту;
3. импорт сиымды ... ... ... ... тауарлар
өнімін дамыту, азық-түлік өнімі; медикаменттер);
4. ғылыми негіздегі өндірістерді ұйымдастыру және ... ... жоқ жеке ... ... ... негізгі өндіріс күші – адамға маңызды жағдайлар жасау ... ... ... ... өндірістік инфрақұрылымды дамыту, әсіресе көлік, байланыстар ... жол ... ... артықтығы, ең алдымен, елдің оңтүстік ... ... ... ... ... ... үшін өз ... келесілерді қамтитын
мемлекеттік реттеудің шұғыл шаралар жүйесі қажет:
- ... ... ... ... ... ... механизмінің жүзеге асуы;
- экономикадағы өндірістік процестерді қалыптастыру мен отандық өнімнің
бәсекеге қабілеттілігінің өсуі мақсатындағы инвестициялық әрекеттердің
нақты бағыттарын анықтау;
- құнды ... ... ... ... тарапынан жәрдем мен
инвестициядағы жинақтың нәтижелі трансформациялық жүйесінің құрылуы;
- экономиканың шынайы секторларына банктердің инвестициялық бағыттылығын
күшейту мақсатындағы ... ... ... ... өндіріс аясына бағытталған инвестициялар кепілдемелерінің нәтижелі
жүйесін қалыптастыру бойынша жұмыстың жалғастырылуы;
- инвестициялық ресурстарға кәсіпорындардың жеке ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы.
Сонымен қатар, инвестиция ағымын ынталандыру бойынша шаралар жүйесі өз
құрамына ... ... ... ... облыстарының әкімшілігі дайындаған барынша маңызды ... ... ... ... отандық және шетелдік
инвестицияларды тартуға бағыттылған аймақтық бағдарламалар;
- инвестициялық жобалар әзірлемесінің ... ... ... ... орындалуы үшін тұрақты маниторингпен
қамтамасыз ету;
- бағдарламалармен және ... ... ... ... ... ... банктер мен бизнесмендерде позитивті бағыттарының
күшеюі бойынша қабылданған қолданыстағы шаралар бойынша орындалуымен
кең танысу;
- ... және ... ... ... ... ... аймақтық конференциялардың өткізілуі;
- сыртқы нарыққа, ұйымдарға инвестициялық жобаларды жылжытуда әкімшілік
облыстар мен ... ... ... бірігуі, халықаралық
инвестициялық көрмелер мен форумдарда жобалардың ұсынылуы;
- өкіметтің жергілікті атқарушы органдарының ... ... ТШИ ... ... мақсатындағы шаралар жоспарының
әзірленуі, бұл жоспарлардың орындалуы бойынша оларды ... ... ... ... ... шетелдік банктердің ... ... ... несиелеу мен ... ... ... ... қаржы институттарын дамыту;
- облыстық әкімшіліктердің ұсынған ... ... ... сақтандыру жүйесінің құрылуы;
- өндірістік сияқты өндірістік емес мақсаттағы жаңа ... ... ... ... ... ... ... салық салынатын табыс өлшемінің азайтылуы;
- инвестициялық көмек көрсетілетін аймақтық орталықтардың құрылуы
барысындағы ... ... ... көмек көрсету, оның
ішінде шетелдік инвесторлар мен отандық шаруашылық субъектілерін
ақпараттық-кеңестік қамтамасыз ... ... ... ... ҚР Заңы 08.01.2003ж.
2.Назарбаев Н.А. Новое время - новая экономика // ... ... ... 1.- с. 234-259
3. Назарбаев Н.А. Новое время - ... ... ... с. ... Н.А. ... ... ... в число 50
наиболее конкурентоспособных стран мира: Послание ... ... от 1 ... 2006г. // ... и ... марта
5.Назарбаев Н.А. Казахстан -2030. Процветание, ... ... ... всех казахстанцев: Послание Президента страны
народу Казахстана.
6.Назарбаев Н.А. К конкурентоспособному Казахстану, конкурентоспособной
экономике, ... ... ... Президента народу
Казахстана от 19 марта ... ... ... ... А.А. ... ... привлечения иностранных
инвестиций в Республике Казахстан // Банки Казахстана.- 2005.- № ... ... К. ... ... ... в ... уровня иностранных инвестиций// Вопросы экономики.- 2004.-№
8.- с. 110-119
9.Абсалямова Н. ... ... ... будущего //
Казахстанская правда.- 2005.- 13 мая, с. 13
10.Акбаев В.Т. ... ... ... в ... ... ... // ... КазГУ. Серия
экономика.- 2003.- № 6.- с. 9-15
11.Абдрахманова Г. Инвестиционные риски // ... ... ... 2004.- № 3.- с. ... Д.Ш. ... инвестиционной деятельности
в минерально-сырьевом комплексе РК», Современность, информационный мир и
молодежь: тезисы ... в ... ... конференции.
Часть.1-Караганда 2001г.
13.Арыстанбеков К. Экономическая политика Казахстана в ... ... ... ... // Аль- Пари.- 2004.-№ 4.- с. 17-
28
14.Альжанова Ф.Г. ... и ... ... в условиях формирования рыночных ... ... ... на соискание кандидата ... - ... 1999.- 27 ... Н.А. ... ... капитала ... : ... и ... // ... ... на
соискание кандидата экономических наук .- Алматы, 2004 .- 26 ... ... Р.В. ... - ... методы регулирования рынка
инвестиций.- М.: Финансы и ... 1999.- с. ... В.В. ... ... ... ... Менеджмент
в России и за рубежом. 2001. № 1,с. 23.
18.Брандт Б.Ф. Иностранные капиталы. Их ... на ... ... ... ... 1998.С.87-88.
19.Бабаева Б. эффективность привлечения инвестиций как ... ... ... ... // Саясат .- 2004.- № 8.- с.
34-36
20.Бижанова Д. ... ... ... в республике
Казахстан: ... ... // ... - . 2004.- № 5.- СС. ... Д. ... ... и ... развития
инвестиционного процесса в ... ... ... 2003.- № ... ... А. ... ... инвестиций // Труд в ... ... № 12.- с. ... ... создана благоприятная среда для ... ... ... // ... ... ... ... № 7.- с. 2-5
24.Губайдулина Ф. Прямые иностранные ... ... ... ... // ... ... и международные отношения.- 2003.-
№ 1.- с. ... А. ... для ... ... // ... .- 2004.- 10 ... с. ... А. Правовое понятие инвестиций, его виды и ... ... и ... ... .- 2005.- № 14.- с. ... А. ... на ... и прибыль ... ... .- 2004.- 27 ... с. ... С. ... ... ... инвестиций в
экономике Казахстана// Финансы и кредиты.- 2003.- № 1.-с. ... ... Ж. ... ... , ... және саяси
жедел жаңару жолында»// Жас Алаш-2004 жылы, қыркүйек-3 бет.
30.Жарилкаганова М.У. ... ... ... ... ... // Билим.- 2006.- № 1.- с. 128-132
31. ... Б. ... ... еңбек заңын орындап жатыр ма ?»
//Жас Алаш – 2003 жылы, қазан- 1 бет.
32.Зарубина В.Р. ... ... ... в ... // Аль- ... 2003.- № 3-4.-с. ... Л.Л. Инвестиции: учебное пособие- М.: Экономист , 2003.-
478 с.
34.Искаков Н.А. К вопросу о ... ... ... в ... ... ... ... 2002.№ 4. с. 49]
35Ибраев А. «Инвестиции в Казахстане, анализ динамики и ... ... в ... ... ... мир №2 (32) ... С.Е. ... эффективного использования иностранных
инвестиций в нефтегазовом строительстве Западного Казахстана", Материалы
международной научной ... ... ... ... ... ... ... 1-Алматы,ун-т Туран, 2002
37.Кэмпбелл Р.Макконел. Стэнди Л.Брю. Эконимикс.Т.2.- М.: Республика.
1992.-с. 388.
38. Кошечкин С. ... ... ... ... ... и ... 7.- ... Г.Т. теоретические аспекты ... ... ... инвестиций // Вестник КазНУ. Серия экономика.-
2002.- № 5.- с. 23-27
40.Кучукова Н. Инвестиции для ... // ... ... ... 6 ... с. 2.
41.Ливенцев Н.Н. и др. ... ... ... ... ... ... ... М.: Экономист,
2004-с. 368
42.Макинтайр Р.Дж. ... ... ... и малое
предпринимательство в рамках ... ... ... и ... ... .- ... 4.- с. ... А. Инвестиции и пути повышения их ... ... и ... 2006.- № 2.- с. ... А. Инвестиционная активность как ... ... ... ... // ... ... ... № 1.- с. 103-108
45.Муфтиганиева А.А. Государственное ... как ... ... ... ... // Аль- ... ... 3 .-с.80-85
46.Орлова Е.Р. Инвестиции: курс лекций: М.: Омега-Л, 2006.-с.207
47.Отчет о научно-исследовательской работе по теме ... и ... ... и ... ... ... инвестиций в
приоритетных секторах экономики в 1997-2002 годах«
48.Панзабекова А. ... ... ... мировой опыт и Казахстан// Евразийское сообщество .- 2004.-№
3 .- с. 40-44
49.Самуэльсон П.Т.1.-М.:НПО, ... ... ... ... А. ... ... ... - инвестициясы»
//Заң газеті-2003 жылы, ақпан -2 бет.
51. Сүлейменов Б. «Қазақстанның мұнай ... ... ... ... ... жылы, қаңтар-5 бет.
52.Сембеков Е. Об ... ... ... ... в ... // Финансы и ... ... № 2.- с. ... Д. ... ... инвестиционного процесса
// Транзитная экономика .- 2004.-№ 6.- с. 22-26
54.Сейкенов Б.Е. ... ... ... ... (на примере Республики Казахстан) // Автореферат
диссертации на ... ... ... ... экономических
наук.- М.: 2003.- 27с.
55. Сембеков Е.А. ... ... ... в ... ... в условиях экономического
роста // ... ... на ... ... ... ... наук.- Караганда, 2004.- 26 с.
56.Толысбаев Е.Т. ... и ... ... ... ... подходы (на материалах республики Казахстан) // Автореферат
диссертации на соискание ... ... ... экономических
наук.- Алматы, 2002.-27с.
57.Ускелекова А.Т. Приоритеты ... ... ... ... // Автореферат диссертации на ... ... ... ... ... ... 2004.- 26 с.
58.Утембаев Е.М. О некоторых ... ... ... экономике Казахстана // Вестник КазНУ. Серия Экономика.- 2005.- № 6 ... ... А.Р. ... политика: сущность, приоритеты и
специфика формирования в Казахстане// ... ... ... ученой степени кандидата экономических наук.- ... 27 ... В. ... ... в ... // Вопросы
экономики , 1994, № 8, с. 10
61.Цой С. Перспективы институционального ... ... ... // ... ... 2005.- № 3.-с ... ... Қ. «Мемлекет пен инвесторлар диалогы» // Дүние журналы
-2003жылы, мамыр-2 бет.
63. ... Қ. ... ... ел көре ... ... ... ... тамыз-2 бет.
-----------------------
-----------------------
70

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Инвестициялық қызметтің экономикалық мәні мен мазмұны."38 бет
«Инвестиция мемлекеттік реттеу обьектісі ретінде»72 бет
«Инвестициялық процестегі құрылыс кешенінің рөлі»13 бет
«Лизинг- инвестицияның қысқа мерзімді қаржыландырудың әдісі ретінде»22 бет
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет
«ҚазАгроҚаржы» АҚ-на қарыз нысанында қаржыландыру алуға өтінімдерді қарау үшін ұсынылатын инвестициялық жобаларға арналған бизнес-жоспар12 бет
«Қазақстан Даму Банкі»АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ПОРТФЕЛІН ҚАЛЫТАСТЫРУ ЖӘНЕ БАСҚАРУ ПРОЦЕСІН ТАЛДАУ36 бет
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Автономды және индуцирлі инвестицияның теориялық негіздері. Кәсіпорынның инвестициялық портфелінің тиімділігін талдау35 бет
Адам капиталына салынған инвестициялар60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь