Құқықтық жүйе

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3 . 5 бет.

І . тарау Құқықтық жүйе: пайда болуы, тарихы және ұғымы, мәні және заң жүйесімен айырмашылғы.

1.1 Құқықтың пайда болуы, тарихы және ұғымы, мәні ... ... ... ... ... 6 . 12 бет.
1.2 Құқықтық жүйе түсінігі мен құрылым және заң жүйесімен айырмашылғы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13 . 20 бет.

ІІ . тарау Қазіргі әлемдегі құқықтық жүйелердің жалпы сипаттамасы.

2.1 Англо . саксондық құқықтық жүйе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21 . 25 бет.
2.2 Роман . германдық құқықтық жүйе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26 . 32 бет.
2.3 Мұсылмандық құқықтық жүйе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33 . 38 бет.
2.4 Соцалистік құқықтық жүйе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39 . 44 бет.
2.5 Дәстүрлі құқықтық жүйе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45 . 51 бет.

ІІІ . тарау Қазақстан Республикасында құқықтық жүйенің ролі мен қалыптасу тенденциясы.

3.1 Қазақстандағы құқықтық жүйенің тарихи даму кезеңдері.(1926.1936 . 1936.1977.1978 жж.) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52 . 61 бет.
3.2 Қазақстандағы қазіргі құқықтық жүйе. (1991.1993.1995 жж. 1998.2007ж өзгертулер мен толықтырулар) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62 . 69 бет.

Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..70 . 72 бет.

Қолданылған әдебиеттер мен құқықтық нормативтік актілер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73 . 74 бет.
Кіріспе.

Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмыс қоғамның құқықтық жүйесі түсінігі, құрылымы, қалыптасуы мен дамуы және құқықтық жүйенің нысандары мен тәсілдерін қазіргі кездегі әлемдегі құқықтық жүйелерді қарастырылған.
Қоғамның құқықтық жүйесі ұғымы оның өзіне тән сипатымен белгісіне байланысы анықталады. Құқықтық жүйе – қоғамдық қатынастарды реттейтін өзара байланысты, үйлесімді және өзара әрекеттілік құықтық құрал, әрі қандай да болмасын елдің құқықтық дамуының деңгейін сипаттайтын элементтер. Сондықтан қоғамның құқықтық жүйесі өзінің күрделі құрылымы мен белгілі бір орнымен ерекшеленеді.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қоғамның құқықтық жүйесі мәселесі салалық заң ғылымдарымен және жалпы құқық теориясымен зерттелуде. Құқықтық жүйе проблемалары – оның ұғым категория аппаратын құрылымдық ұйымдастырылуын, ішкі және сыртқы өзара байланыстарын, қоғамда алатын орнын, сондай – ақ қоғамның өмір сүруі мен дамуының аса маңызды алғы шарты ретіндегі рөлін ғылыми тұрғыдан зерттеу әрдайым өзекті болады. Әсіресе, тоталитарлық режимді жеңіп құқықтық, демократиялық мемлекеттер ретінде қалыптасып жатқан, бостандық, теңдік пен келісім идеалдары негізінде азаматтық қоғам қалыптасып жатқан, кең көлемді құқықтық реформалар жүргізіп, жаңа ұлттық құқықтық жүйелерді құру кезінде қиындықтар мен қарама – қайшылықтарды басынан кешіп жатқан ТМД елдерінде, соның ішінде Қазақстан жағдайында бұның өзектілігі арта түседі. Қазақстан Республикасының өз тәуелсіздігінің «сындарлы он жылын» артқа тастады. Аталған он жылдан астам уақыт аралығында жас тәуелсіз мемлекетіміз өзі тәуелсіздігін баянды ету және мемлекеттің болашақтағы жылжитын негізгі бағыттарын айқындауға бар күшін жұмылдырған болатын. Жоғарда көрсетілген жағдайдың барлығы аталған тақырыптың қаншалықты өзекті екендігін айқындауға мүмкіндік береді.
Тақырыптың зерттеу деңгейі. Қоғамның құқытық жүйесінің зерттеуінің тарихнамасы бірнеше ғасырлық дамуын басынан өткерді. Зерттеу жұмысын жазу барысында ізденуші заң ғылым саласындағы белгілі ғалымдар С. Өзбекұлы, Ғ. Сапарғалиев, С. Зиманов, Рене Давид, Камилла Жофре – Спинози, К. Цвайгерт, Х. Кетц және т. б. қоғамдағы құқықтық жүйелер туралы сөз еткен болатын. Олардың еңбектерде құқықтық жүйе ерекше құқық ретінде қарастырылған.
Зерттеу обьектісінде. Барлық қоғамның құқықтық жүйелерінің пайда болуы, қалыптасуы және дамуына байланысты туындаған әдеттік құқықтық қатынастар, олардың табиғаты, мәні мен мазмұны, негізгі өрбу кезеңдері мен ерекшеліктері құрайды.
Зерттеу пәні. Зерттеудің нақты пәнін қоғамның құқықтық жүйесі бойынша құқықтық жүйелердің тәсілдері, нысандары, оны пайдалану жолдары мен қоғам өмірінен жойылу және қазіргі таңдағы қоғамның кейбір мәселелерін құрайды.
Дипломдық жұмыстың негізгі және басты мақсаты. Қоғамның құқықтық өмірі саласында құқықтық жүйенің мүмкіндіктеріне кешенді талдау жасау. Құқықтық өмірдің мәдени астарының негізгі құрамдас бөліктерін жіктеу, олардың жеке – жеке орынын өзара байланысын қатынасын сарапқа салу. Аталған тақырып бойынша екі маңызды әлеуметтік міндетті тұжырымдауға болады. Біріншіден, құқықтық жүйе құқықты қолдануға байланысты барлық тәсілдерді толықтай біріктіреді. Екіншіден, құқықтық жүйе барлық құқықтық құбылыстардың жаңа деңгейде бірігуін білдіреді. Құқықтық жүйе құқықтық мемлекеттің бір белгісі болып табылады. Профессор Н.И.Матузовтың пікірі бойынша: «құқықтық жүйе ұғымының құндылығы қоғамның құқықтық жүйесін талдаумен байланысты болады». Сондықтан кез – келген заң құқықтық жүйенің иерархиялық құрылымына қайшы келмеуі керек. Құқықтық жүйенің қалыптасуы салыстырмалы ұзақ кезеңді алатын қиын іс болып табылады. Заңи әбедиеттерде құқықтық жүйе категориясын салыстырмалы түрде жаңартып отырады. Ол 80 – жылдардың аяғынан бастап енді. Бірақ та Батыс заңгерлері бұл ұғыммен бұрынғы кезден айналысуда. Құқықтық жүйе құқықтық материя құрылыммен жақын байланысты яғни, ол иерархиялық көп құрылымдық сияқты аспектілерден тұрады. Құқықтық жүйе динамикалық даму үстінде болады яғни, ол туралы ұғым үнемі өзгеріп отырады. Құқықтық жүйе басқа құқықтық терминдерден ауыстырмайды және өзгертпейді. Ол жеке ғылыми жүктемені яғни, барлық құқықтық құбылыстардың бірлігін білдіреді.
Заң әдебиеттерінде құқықтық жүйе ұғымына кейбір ғалымдар мынадай талдау береді: «Құқықтық жүйе қоғамдық қызмет ету саласы бойынша екі жақты бірлікті көрсетеді: нормативтік негіздердің қалыптасуын, нормативтік қызметтердің үлгісін». Бұл бірлікте құқықтық жүйенің функциясы ерекше орын алады.
Сондықтан құқықтық және мемлекеттік құрылыстарды олар тарихи дамуында және өзара байланыстарында қаралуы құқықтық жүйелерді талдауды қажет етеді. Құқықтың дамуы кез – келген мемлекетте қайшылықта және күрделі екені көпшілікке мәлім. Жалпы, құқықтық жүйелердің даму деңгейі қоғамда оның қоғамдық экономикалық дәрежесімен анықталады, басқа сөзбен айтқанда өркениеттің дамуы.
Құқықтық тенденциялар Ежелгі Грецияда және Римде сонымен қатар Ежелгі Шығыста пайда болған деп айтып кетуге болады.
Тарихи қалыптасқан нәрсе Қазақстанның құқықтық мәдениетінің құрылымына шығыстық дәстүрлер үлкен ықпал тигізген. Ежелгі Шығыстың құқықтық идеясы қоғамдық топтық – шектеулі сипаттары анық аңғарылады және қоғамдық топтардың класстық құқықтары мен бостандықтары қатаң бекітілуімен көрінеді. Осындай өте күрделі класстық және әлеуметтік құрылымдардың дамуы Ежелгі Шығыстық қоғамда құқықтың прогрессивті даму туралы ойландырады.
Құқықтық жүйенің тарихы жағынан қарағанда сол кездегі құқықтық актілер қазіргі адамдар құқықтар туралы түсініктердің қалыптасуына ықпалын тигізгенін айта кеткен жөн.
Бірақ та қазақ даласы Шығыс пен Батыс арасындағы орталықтан орын алып отырғанын ескеру керек. Сондықтан қазақтардың идеологиясына құқықтық мәдениетіде синтездің аталған екі әлемнің диолог ретінде көрінеді. Батыс дәстүрінің ықпалы Ресейлік құқық жүйесі арқылы іске асырылды. Бұл Қазақстанның Ресейге қосылуынан байланысты. Қазақстанның Ресейге қосылуы күрделі қарама – қайшылық процесстерге сәйкес келеді. 1917 жылғы Ұлы Казан төңкерілісінен кейін Кеңес Одағының құрамындағы Қазақстан социализм жағдайында өмір сүре бастайды.
1991 жылғы желтоқсаннан бастап Қазақстан өз тәуелсіздігін жариялады және құқықтық мемлекет негізінде жұмыс істей бастады.
Дипломдық жұмысытың белгіленген мақсатқа жету үшін зерттеу жұмысында төмендегі міндеттері болып мыналар табылады:
1. Қоғамның құқықтық жүйесі ұғыммен құрылымы жеке зерттеу;
2. Қоғамның құқықтық жүйесін талдау;
3. Қоғамның құқықтық жүйесі мәселері бойынша өзіндік тәсілдерді зерттеу;
4. Қоғамның құқықтық жүйесін зерттеуге байланысты ұсыныстар енгізу.
Қоғамның жүйесі мәселелері бойынша көптеген мақалалар, жинақтар, оқулықтар жарияланды. Аталған тақырып бойынша зерттеулер бірқатар жетістіктерге жеткен. Бірақ қоғамның құқықтық жүйесі мәселесі көп жылдар қатарынан пікір талас туғызып келеді. Бұдан шығатын қортынды қоғамның құқықтық жүйесі тақырыбы мазмұнды болып табылады, сонымен қатар қызығушылықта тудырады.
Дипломдық жұмыс зерттедің сипаты, алдына қойған проблемаларды қарастыру деңгейімен, жүргізілген зерттеудің логикалық байланысы мен мақсаттарына сай құрылған. Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш тараудан, тоғыз бөлімшеден, қортындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімі және қосымшалардан тұрады.
Қолданылған әдебиеттер мен нормативтік актілер тізімі.
І. Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995ж 30 тамыз.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1998ж 7қазан №284–І және 2007ж. 21 мамырдағы №254–ІІІ өзгертулер мен толықтырулар.
3. Нормативтік құқытық актілер туралы заңы. Алматы, 1998ж. 24 наурыз.

ІІ. Арнайы әдебиеттер:

1. Ашитов З. О. Ашитов Б. З. «Қазақстан Республикасының құқық негіздері»
Алматы. Жеті жарғы, 2003ж.
2. Алексеев С.С. «Государства и права» Москва, 1994ж.
3. Азаров Н.И. «Теория государства и права» Москва, 1998ж.
4. Абдулаев М.И. « Теория государства и права» Москва, 2003ж.
5. Булгакова Д.А. «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы, 2007ж.
7. Венгерев «Теория государства и права» Москва, 2000ж.
8. Григорьев В. «Основы теории государства и права» Альбом схема.
Алматы. Жеті жарғы, 2001ж.
9. Давид Рене « Основные правовые системы современости» Москва, 1995ж.
10. Давид Рене, Камилла Жофре – Спинози «Основные правовые системы
современости» Москва, 1998ж.
11. Зиманов С.З. «Общая теория права и ее место в системе правоведения»
Алматы, 1982ж.
12. Зиманов С. З. Өсеров Н «Қазақ әдет – ғұрып заңдарына шариаттың әсері»
Алматы, Жеті жарғы, 1997ж.
13. Ибраева А. С. «Общая теория государства и права» Алматы, 2000ж.
14. Кенжалиев З. « Қазақ әдет – ғұрып құқығының материалдары» Алматы,
Жеті жарғы, 1996ж.
15. Камарова С.А. «Основы государства и права» Москва, Питер, 2003ж.
16. Лазерев В.В. «Теория государства и права» Москва, 1992ж.
17. Матузов Н. И., Малько А. В. «Теория государства и права» Москва.
Юристь 2005ж.
18. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Алматы 2007
19. Назарбаев Н.Ә.Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде.
Алматы, 1993 жыл
20. Өзбекұлы С. Қопабаев Ө. «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы.
Жеті жарғы, 2006ж.
21. Өзбекұлы С. «Көшпелі қазақ өркениетіндегі құқық» Алматы, 2002ж.
21. Өсеров Н.Ө. Естаев Ж. «Ислам және қазақтың әдет – ғұрпы» Алматы,
1992ж.
22. Өсеров Н. Ө. Қопабаев Ө.Қ. «Мұсылмандық құқық» Алматы, 1998ж.
23. Өсеров Н.Ө. « Жеті жарғы» Алматы, 1995ж.

24. Сапарғалиев Ғ.С. «Қазақстан мемлекеті мен құқығының негіздері»
Алматы. Атамұра, 2003ж.
25. Сапарғалиев Ғ.С. Ибраева А. С. «Мемлекет және құқық теориясы»
Алматы. Жеті жарғы. 1997ж.
26. Тасмагамбетова А.С. Ерназаров Ж.Т. «Обычное права» Учебное пособие
Орал, 2003ж
27. Табанов С. А. «Салыстырмалы құқық» Алматы, 2003ж.
28. Табанов С. А. Оразова А. Ә. «Күрделі заманның өтпелі кезеңдеріндегі
қазақ қоғамы Ата Заңдарының (Конституцияларының) тарихи – құқықтық
сабақтастығы» Алматы. Жеті жарғы, 2005ж.
29. Хропанюк В.Н. «Теория государства и права» Москва, 1998ж.
30. Черданцев А.Ф. Теория государства и права. Курс лекций Екатеринбург
2000ж.

ІІІ. Баспасөз материалдары:
1. Ахметова Ғ. «Қазақстан территориясында құқықтық жүйелердің тарихи
даму кезеңдері» Заң №11, 2005ж.
2. Аюпова З.К. « Қазақстанның құқықтық жүйесінің қалыптасуы» Заң №9,
2003ж.
3. Аюпова З.К. «Қазақстан Республикасында құқықтық жүйелердің
негіздерін қалыптастыру процесінің басты үрдісі» Мемлекет және құқық
№2, 2003ж.
4. Асқарбекқызы Назира «Қазақ әдет – ғұрып құқықтық жүйесінің жалпы
ерекшеліктері» Тураби №2, 2008 ж.
5. Әбдірахманова С. «Ата Заң - әділдіктің айғағы» Заң газеті. 2007.
23 - тамыз.
6. Сабиров Ә. «Қазақтың құықтық жүйесі» Тураби №2, 2007ж.
7. Сапарғалиев Ғ. С. Ғаббасұлы Ғ. « Қазақ көшпелі қоғамның әдет
заңдарының бастауы туралы» Құқық және мемлекет №2, 2001ж.
8. Тастанов Қ. «Қазақ әдет – ғұрып және шариат заңдарының қайнар
көздері» Тураби №2, 2008ж.
9. Шонаев Ж. «Конституция – қоғам дамуының кепілі.» Орал өңірі. 2006.
29 тамыз.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
....................................3 - 5 бет.
І – тарау Құқықтық жүйе: пайда болуы, тарихы және ... мәні және ... ... Құқықтың пайда болуы, тарихы және ... ... ... бет.
1.2 Құқықтық жүйе ... мен ... және заң ... – 20 ...... ... әлемдегі құқықтық жүйелердің жалпы сипаттамасы.
2.1 Англо – саксондық құқықтық
жүйе...............................................21 – 25 ... ...... құқықтық
жүйе...............................................26 – 32 бет.
2.3 Мұсылмандық құқықтық
жүйе.......................................................33 – 38 бет.
2.4 Соцалистік құқықтық
жүйе.............................................................39 – 44
бет.
2.5 Дәстүрлі құқықтық
жүйе.................................................................45 ... ...... Қазақстан Республикасында құқықтық жүйенің ролі мен қалыптасу
тенденциясы.
3.1 Қазақстандағы құқықтық жүйенің тарихи даму ... ... – 61 ... ... қазіргі құқықтық жүйе. (1991–1993–1995 жж. 1998–2007ж
өзгертулер ... 69 ... – 72 ... ... мен құқықтық ... – 74 ... ... ... ... Дипломдық жұмыс қоғамның
құқықтық жүйесі түсінігі, құрылымы, қалыптасуы мен дамуы және ... ... мен ... ... ... ... құқықтық
жүйелерді қарастырылған.
Қоғамның құқықтық жүйесі ұғымы оның өзіне тән сипатымен белгісіне
байланысы анықталады. ... жүйе – ... ... ... ... ... және ... әрекеттілік құықтық құрал, ... да ... ... ... ... ... сипаттайтын элементтер.
Сондықтан қоғамның құқықтық жүйесі өзінің ... ... мен ... ... ... ... ... Қоғамның құқықтық жүйесі мәселесі
салалық заң ғылымдарымен және жалпы ... ... ... ... ... – оның ұғым ... ... құрылымдық
ұйымдастырылуын, ішкі және сыртқы өзара байланыстарын, қоғамда алатын
орнын, сондай – ақ ... өмір ... мен ... аса ... алғы ... ... ғылыми тұрғыдан зерттеу әрдайым өзекті болады. Әсіресе,
тоталитарлық режимді жеңіп ... ... ... ... ... ... ... пен келісім идеалдары негізінде
азаматтық қоғам ... ... кең ... құқықтық реформалар
жүргізіп, жаңа ұлттық құқықтық жүйелерді құру кезінде қиындықтар мен ... ... ... ... жатқан ТМД елдерінде, соның ішінде Қазақстан
жағдайында бұның өзектілігі арта түседі. Қазақстан ... ... ... он ... ... ... ... он жылдан астам
уақыт аралығында жас тәуелсіз ... өзі ... ... ... ... ... жылжитын негізгі бағыттарын ... ... ... ... ... ... ... барлығы аталған
тақырыптың қаншалықты өзекті екендігін айқындауға мүмкіндік береді.
Тақырыптың зерттеу деңгейі. Қоғамның ... ... ... бірнеше ғасырлық дамуын басынан өткерді. Зерттеу жұмысын ... ... заң ... ... белгілі ғалымдар С. Өзбекұлы, Ғ.
Сапарғалиев, С. Зиманов, Рене Давид, Камилла Жофре – Спинози, К. ... Кетц және т. б. ... ... ... ... сөз ... болатын.
Олардың еңбектерде құқықтық жүйе ерекше құқық ретінде қарастырылған.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... және дамуына байланысты туындаған әдеттік құқықтық
қатынастар, ... ... мәні мен ... ... өрбу ... ... ... пәні. Зерттеудің нақты пәнін қоғамның құқықтық жүйесі бойынша
құқықтық жүйелердің тәсілдері, нысандары, оны ... ... мен ... ... және ... таңдағы қоғамның кейбір мәселелерін құрайды.
Дипломдық жұмыстың негізгі және басты мақсаты. Қоғамның құқықтық
өмірі саласында ... ... ... ... ... ... өмірдің мәдени астарының ... ... ... ... жеке – жеке ... өзара байланысын қатынасын сарапқа салу. Аталған
тақырып бойынша екі ... ... ... ... болады.
Біріншіден, құқықтық жүйе құқықты қолдануға байланысты барлық тәсілдерді
толықтай біріктіреді. Екіншіден, ... жүйе ... ... жаңа ... ... ... ... жүйе құқықтық
мемлекеттің бір белгісі болып табылады. Профессор ... ... ... жүйе ... ... ... ... жүйесін
талдаумен байланысты болады». Сондықтан кез – келген заң құқықтық жүйенің
иерархиялық ... ... ... ... Құқықтық жүйенің қалыптасуы
салыстырмалы ұзақ кезеңді алатын қиын іс болып табылады. Заңи әбедиеттерде
құқықтық жүйе ... ... ... ... ... Ол 80 ... аяғынан бастап енді. Бірақ та Батыс заңгерлері бұл ... ... ... ... жүйе ... ... ... жақын
байланысты яғни, ол иерархиялық көп құрылымдық сияқты аспектілерден тұрады.
Құқықтық жүйе динамикалық даму үстінде болады ... ол ... ұғым ... ... Құқықтық жүйе басқа құқықтық терминдерден ауыстырмайды
және өзгертпейді. Ол жеке ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерінде құқықтық жүйе ұғымына кейбір ғалымдар мынадай
талдау береді: ... жүйе ... ... ету ... ... екі ... көрсетеді: нормативтік негіздердің қалыптасуын, ... ... Бұл ... ... жүйенің функциясы ерекше орын
алады.
Сондықтан құқықтық және мемлекеттік құрылыстарды олар тарихи дамуында
және ... ... ... құқықтық жүйелерді талдауды қажет
етеді. Құқықтың дамуы кез – ... ... ... және күрделі
екені көпшілікке мәлім. ... ... ... даму ... қоғамда
оның қоғамдық экономикалық дәрежесімен анықталады, басқа сөзбен айтқанда
өркениеттің дамуы.
Құқықтық тенденциялар Ежелгі ... және ... ... ... ... пайда болған деп айтып кетуге болады.
Тарихи қалыптасқан нәрсе Қазақстанның құқықтық мәдениетінің құрылымына
шығыстық дәстүрлер үлкен ықпал ... ... ... құқықтық идеясы
қоғамдық топтық – шектеулі ... анық ... және ... ... ... мен ... қатаң бекітілуімен көрінеді.
Осындай өте күрделі класстық және әлеуметтік құрылымдардың ... ... ... ... ... даму ... ойландырады.
Құқықтық жүйенің тарихы жағынан қарағанда сол кездегі құқықтық ... ... ... ... ... қалыптасуына ықпалын
тигізгенін айта кеткен жөн.
Бірақ та қазақ даласы Шығыс пен Батыс арасындағы ... ... ... ... ... Сондықтан қазақтардың идеологиясына құқықтық
мәдениетіде синтездің аталған екі әлемнің ... ... ... ... ықпалы Ресейлік құқық ... ... іске ... ... Ресейге қосылуынан байланысты. Қазақстанның Ресейге қосылуы
күрделі қарама – қайшылық процесстерге сәйкес ... 1917 ... Ұлы ... кейін Кеңес Одағының құрамындағы Қазақстан социализм
жағдайында өмір сүре ... ... ... ... ... өз ... ... құқықтық мемлекет негізінде жұмыс істей бастады.
Дипломдық жұмысытың ... ... жету үшін ... ... міндеттері болып мыналар табылады:
1. Қоғамның құқықтық жүйесі ұғыммен құрылымы жеке ... ... ... ... талдау;
3. Қоғамның құқықтық жүйесі мәселері бойынша өзіндік тәсілдерді зерттеу;
4. Қоғамның құқықтық жүйесін зерттеуге байланысты ұсыныстар енгізу.
Қоғамның жүйесі ... ... ... ... ... жарияланды. Аталған тақырып бойынша зерттеулер ... ... ... ... құқықтық жүйесі мәселесі көп жылдар
қатарынан пікір талас туғызып келеді. Бұдан ... ... ... ... ... ... ... табылады, сонымен қатар
қызығушылықта тудырады.
Дипломдық жұмыс зерттедің ... ... ... проблемаларды
қарастыру деңгейімен, жүргізілген зерттеудің логикалық байланысы мен
мақсаттарына сай ... ... ... ... үш ... тоғыз
бөлімшеден, қортындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімі және ...... ... ... пайда болуы, тарихы және ұғымы, мәні және заң
жүйесімен айырмашылғы.
1.1. Құқықтың пайда болуы, тарихы және ұғымы, ... ... ... ... ... туралы осы күнге дейін
көптеген пікірлер мен көзқарастар қалыптасқан. Бұл ... ... ... осы күні де ... Құқық мемлекетпен бірге қоғамның
обьективтік даму процесінің нәтижесінде өмірге ... ... ... ... әдет – ... салт – ... мораль, діни өсиеттер,
мемлекеттік жүйеде бірте – ... ... ... ... айналып, құқық
әлеуметтік негізгі нормаға айналды. Әдет – ғұрып деп әрбір этностың тарихи
дамуы барысында олардың ... ... ... ... ... ... байланысты қалыптасып, күнделікті өмірде сан
алуан рет қайталануына байланысты дағдыға айналған нормалардың ... Әдет – ... ... ... ... оның қай ... ... пайда болғаны ғылымға әлі белгісіз. Тарихи және тархи – құқықтық
әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... жүктеледі деген пікір бар. Оның құрамына моральдық, діни,
қоғамдық өміріді ұйымдастыру нормалары ... ... тиек ... ... ... әдет – ... заңдарын зерттеуге, билер
институтының демократиялық халықтық жақтарын ашып ... ... ... ... көрді. Ең алғашқы соққыны қазақ халқының құқығы, әдет –
ғұрып заң – ... ... ... ... ... құқықғы туралы талай
еңбектер жазылды, жазылады да. Көшпелі қазақ қоғамы және әдет – ... ... сөз ... ... ... ... тарихы жазба
деректерге кеміс болғанымен ауыз әдебиетіне өте бай. ... бір ... ... ... халқының ежелгі замандағы озық, ойлы да білікті азаматтары
ұрпақтан – ұрпаққа жалғасқан ата – ... ... ... ... ... ... ... отырған. Халық арасында бүкіл қазақтың
жетпіс жеті атасын тарататын шежірешілері де болған.
Адам мыңдаған жылдар өмір сүріп ... ... ... ...... ... білу ... дұрыс, сапалы реттеп – басқару өте
қажет. Американың ірі этнографы Л. Морган 1877 жылы ... ... ... деп аталатын еңбегінде, Ф. Энгельс өзінің әйгілі «Семьяның, ... және ... ... ... ... ... ... ыдырауының себептеріне талдау жасап, құнды пікірлер айтты. Бірақ
олардың пікірлері қазіргі тарихи – құқықтық әдебиеттерде әр түрлі ... ... ... ... ... ... қандай
нормалармен реттелінеді деген сауал ... ... ... ... даму ... ... құқық туралы көзқарас та, пікірлер де
әртүрлі болды. Құқық туралы негізгі ... ... ... ... нормативтік, психологиялық, материалистік,
адхократиялық, идеологиялық, құқықтық экзистенциялық ... ... – бұл ... ... көне ... ... мазмұны – адамдардың табиғи және мемлекеттің өмірімен байланысты
құқықтары. Табиғи құқықтарын ... ... ... жоя алмайды – деп
түсіндірген. Яғни ... пен ... ... тумысынан беріледі.Цицетон –
табиғи бостандыққа, құқыққа қарсы келетін мемлекеттік заң болуға тиіс ... ... ... ... орта ... ғалымдары: Локк, Руссо, Монтескье,
Гольбах, Радищев т.б. өте жақсы ... ... ... құқықтары
табиғи құқыққа қайшы келмеулері тиіс. Еліміздің жаңа Конституциясында 12 ... 2 – ... ... ... мен ... әркімге тумысынан
жазылған, олар абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар
мен өзге де нормативтік ... ... ... мен ... ... анықталады», - делінуі ... ... ... және ... мен ... ... келтірмеуге тиіс.
Тарихи теория – бұл теорияның өкілдері құқық адамдардың рухани
сана – ... даму ... ... келіп, қалыптасады деп
түсіндіреді. Оған ... ... жоқ – деп ... ... ... ... ... мен құқықтарды жоя алмайды, тек
қоғамның даму процесінее қалыптасқан қатынастарды ... ... ... ... ... деп ... Бұл ... өкілдері:
Густав Гуго, Карл Савинын, Фридрих Пухта, Штиль т.б. Табиғи ... ... ... 17 – 18 ... аралығында кең көлемде дамып, буржуазия
идеологтерінің шығармаларынан өзінің шешімін тапты.
Теологиялық тоерия ... Ф. ... А. ... ... ... ойшылдар құқықтың жалпы негізі ретінде құдайдың еркін және
інжілді алады. Мемлекетте қабылданған барлық заңдар құдай еркін және ... ... ... ... Ф. ... ... билік құдайдан» деген
тұжырымдаманы ұсынып, құқықты танытатын заңдарды төрт түрге бөліп қарады:
1. Мәңгілік заң – ... ... ... ... бүкіл әлемге басқару
жүргізетін заң. Бұл заң негізінде табиғат пен қоғамның барлық дамуының
негізін қалайды.
2. Табиғи заң – ... ... ... санасында орын теуіп, тұқым
жалғастыру, өзін - өзі сақтау ... ... ... ... ...... ... түскен, жазылған заңнама (позитивтік
құқық), ол мәңгілік заң мен табиғи заңдарды қамтуы тиіс. Құқық табиғи
заңның талабы ... ... ... заңы – ... ... ... Оның мазмұны құдай сөзі болғандықтан
мәңгілік ақиқатты түсінуге тікелей жол ... ... ... заңын
сақтау, орындау арқылы барлық гармонияға жетеді, қоғамдық қатынастар
тиімді реттеледі.
Реалистік теория – құқықтың дамуы өзінің эволюциялық ішкі ... ... ... жаңарып жатады. Оның дамуына сыртқы жағдайлардың
әсері мол болады – деп уағыздаған. Бұл ... ... ... дамуын,
оның мемлекетпен байланысын, субьектілердің құқығының міндеттері болатын
және мемлекеттің бақылауын қостайды.
Әлеуметтік теория – ХХ ... ... ... Бұл ... ... адамдардың құқықтық тәртібін жан – жақты ғылыми тұрғыдан
зерттеуді жақтайды. Өкілдері Эрлих, Леон ... С.М. ... ... Р. ... О. ... Құқықтың әлеуметтік мазмұнын зертеуге көңіл
бөледі, құқықтық ... ... ... ... заң шығарушы
орган жаңа нормаларды жасамайды, тек өмірде ... ... ... ... ... ... Ол былай деп жазады:
«Құқық ... ... ... ... ... ол ... жанды күш, себебі
заң шығарушының кешегі айтқаны бүгін қажетке жарамауы мүмкін ».
Нормативтік теория – ... ... ... ... – қатынасын реттеп, басқарып, адамдардың мүдде – мақсатын орындау
деп түсінеді. Заң ғылымы құқықтың белгі – ... ... ... мемлекетті жақтады. Нормативтік актілерді жоғарыдан төмен қарай
сатылып зерттеуді, бақылауды ұсынады. Бұл ... ... ... ... П.И. ... ... ... былайша айтқанда «таза
құқық тероиясы» әлеуметтік тәжірибе мен саясаттың құқық үлкен ... ... ... шығарады. Кеңес мемлекетінің құқық ... ... ... бірі Е. Б. ... ... ... пікір білдірді: «құқықтың мұндай жалпы теориясы
ешнәрсеге түсінік ... ынта ... ... фактілерге, былайша
айтқанда әлеуметтік өмірге күні бұрын теріс айналады және нормалармен ісі
болып, ... ... ... ... да ... ... мүдделермен
байланыссыз шахмат ойнындағы теория есебінде айтылғандай болады. Мұндай
теория ғылыммен ешқандай байланыста емес»[2].
Психологиялық ... – ХХ ... ... ... ... теория.
Теорияның негізгі мазмұны: құқық адамдардың ... ішкі ... ... ... іс - ... ... әсер етуі. Психологиялық
теорияны уағыздаушылар құқықтың пайда болуы адамдардың психикасында жатыр,
- дейді. Әрбір адам белгілі бір ... ... ... құқықтық
сезімге толы болады. Бұл теория құқықты екі түрге бөлді: жеке тұлғалық
(автономдық) және оң ... ... Жеке ... құқық –
жеке адамның ішкі ұятынан қалыптасатын елегізу, қатты қиналу. Оң ... ...... адамның беделіне, абыройына сенушіліктен
қалыптасатын психикалық көзқарас. Бұл ... ... ... құқық мектебі» деп аталатын ағымда кең өріс ... ... ... бірі К. ... ... ... нормалар жиынтығы деп
мойындайды, бас тартып, құқықтың қайнар көздерінің күші әлеуметтік дағды
мен инстинктте ... ... ... ...... саяси – экономикалық үстемдік жүргізетін
таптың мүдде – мақсатын қорғайтын нормативтік актілердің жиынтығы. Құқықтың
мазмұны екі элементтен тұрады – деп ... ... ... ... таптың мүлдесі. Бұл теорияның тарихи даму процесін үш кезеңге бөлуге
болады: Бірінші кезеңі – Марксизмнің құқықтың мазмұнын ... және ... ... ... ... ... – құқықтың
болашағына марксизмнің көзқарасы; ... ... ... ... бұрмалау.
Адхократиялық теория (Э.Тоффлер). Бұл теория ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... Тұжырымдаманы жасаушылардың бірі
футуролог Э. Тоффлер «заңдылық» ұғымының жалпы дағдарысқа ... ... ... ... ... ... ... – құлықтарын
заңмен реттеу олардың барлық әрекеттеріне тыйым салу мүмкін емес. ... ... ... ... ... санасына кірмейтін
оқиғалар мен сәттерді енгізуде. Сондықтан құқық ... ... ... ... ... туындайтын сәттік дау – дамайды адамдар
өздері ереже жасап шешулері қажет ... ... алға ... ... ... ... қалды, ол күрделі урбанизацияланған қоғамның пайда
болуымен байланысты ... және ... ... ... ... ... ... бірге кетеді, бостандық келісімі
мен шарт ... ... ... ... ... ... құқықты
қайта жандандыру философия, этика, адамның дүниедегі және ... ... ... ... ... ... оралу арқылы болмақ. Құқықтың ірге
тасы адамгершілік болып табылады. Болашақта құқықты жандандыру үшін ... ... ... ... ироциональдық (ақылға сыймайтын),
мистикалық ( жұмбақ) білім ,тірі көзқарас керек, ... ... ... болымды
білімнің орнына емес, онымен бірге». Бұл жерде теорияның негізін қалаушылар
келісімшарт жасау арқылы әділетсіздіктің кең етек ... ... ... (П.А. ... ... ... ... сананың дағдарысқа ұшырап, адамдардың гуманистік, ... ... және адам ... информациялық атқылаудан, тек
прагматикалық ой – сананың үстемдік етуі құқық ... ... ... жариялайды. П. А. Сорокин құқыққа ... ... ... барлық сезімдерін, қимыл әрекеттерін құдай ісіне,
діни сезімдерге баулау қажет. Себебі, постиндустриялық ... кең ... ... ... ... ... ... насихатталуы
адам санасын антигуманистік қасиеттермен ластауда. Сана ... ... ... ... пен ... ... қалыптастыруда.
Оны шешудің жолы – құдай, жаратушы сөзімен ... ... ... сана бетбұрысын қалыптастыру діннің негізгі іргетасы.
Құқықтық экзистенциялық ... (Г. Кон. М. ... ... ... адам ... тек ... ... құбылыс деп таниды. Сондықтан барлық адамдарға ... ... ... ... ... ... ... Жеке адам тек өзіне
қажетті әрекеттерді істейді. Себебі, өмірде қандай ... ...... айнымайтын істер мен әрекеттердің болулары да мүмкін
емес. ... ... ... ... ... құқықтық нормалары
қабылдамайды. Адам индивидуализнен еш уақытта ажырай алмайды, ... бір ... ... ... шешу үшін пайдаланылады және оның рөлі
қақтығыстарды реттеуге келіп тіреледі.
Құқық қоғамды реттеп басқарудағы ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыратын негізгі
құрал; құқық мемлекеттік билікті, қоғамның саяси-экономикалық, мәдени-
әлеуметтік даму процесінің даму ... ... ... негізгі құрал;
құқық қоғамдағы заңдылықты ,тәртіпті бақылап ... ... ... құқық
мемлекеттің ішкі-сыртқы істердегі егемендігін қамтамасыз ететін негізгі
құрал. Құқық –қоғамның ... ... ... қондырма. Оның
қоғамдағы мәні, мазмұны, маңызы мен ... ... ... ... мәдени – рухани сипатына байланысты. К.Маркс ... сын» ... ... ... еш уақытта да экономикалық
құрылыстан және қоғамның ... ... ... ... жоғары болмақ емес» -
деді.
Қоғамның объективтік даму процесінде құқықтың маңызы туралы екі пікір
бар: біріншісі-қоғамның дамуын ... ... ... негізгі әлеуметтік
факторлардың бірі құқық. Онсыз ... ... ... ... ақыр ... еді. Бұл ... ... деп атайды. Екіншісі-біріші пікірге
қарсы пікір. Қоғамның дамуында құқықтың ешқандай ... жоқ ... Бұл ... ... ... деп ... Нигилизм қоғамда
қабылдаған, бүкіл адамға пайдалы норималарды, жағымды мұраларды ... ... ... ... ... ... эволюциялық және революциялық дамуы
барысында қоғамдық – экономикалық ... ... ... ... ... және ... ие болады. Өзіндік мәні бар құқықтық жүйеге
құқықтың тарихи типтері ... ... ... ... ... ... формацияның меншік қатынастары қалыптастырған құқықтың мәндік
мазмұнын айқындайтын ерекшеліктердің жиынтығы.
Қоғамның даму ... ... ... ... ыдырауына әкеп
соқтырады. Тарихи құқықтық ... ... ... ... ... ... болу себептерімен тікелей байланыстырылады. Мемлекеттің
пайда болуының себептері құқықтың шығуына әкеп ... ... ... ... ... күрделенуі, содан туындайтын шиеленістер
мен қайшылықтар, ... ... ... ... ... ... байлар мен кедейлер арсындағы күрестер мен қақтығыстар, ... ... ... ... ... ... әдет – ... ... ... ... ... болғанын, байқатады.
Жаңа қалыптасып келе жатқан ... ... ... ... ... ... болды. Ол құқық еді. Құқық негізінде үш жолмен пайда болады:
Біріншіден, ... ... ... ... ... әдет – ғұрып нормалар пайда болған мемлекетпен ... ... ол ... ... ... ... нәтижесіндегі себептермен пайда болған
мемлекет өз тарапынан жаңа қатынасып келе жатқан ... ... ... ... ... заң және ... да ... – құқықтық
кесімдерді шығара бастайды. Әдет – ғұрып нормаларынан басқа құқық нормалары
пайда болады.
Үшіншіден, жаңа қалыптасып, пайда болған сот ... ... ... ... шешімдері мен үкімдері болашақта қаралатын осындай
ұқсас істерге үлгі болып, құқық нормалары ретінде пайдаланылады.
Құқықтың мазмұнын түсінуде қоғам көлемінде нақты ... ... ... анықтылығы қоғамдық тәртіптің дұрыс ...... ... ... ... ... ... масштабта барлық құбылыстардың шешуші негізі болуында ... « ... » ... ... ... ... «құқық» деген ресми түрде танылған жеке және ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі. Мысалы,
азаматтардың еңбек ету бостандығы, білім алу, меншік иесі болу құқығы.
Екіншіден, «құқық» ...... ... ... келтірген
жиынтығы. Бұл обьективтік мағынадағы құқық, олардың ... ... ... ... арқылы жүріп жатады. Мысалы, Қазақстанда
мемлекеттік ... ... ... 4 – ... былай делінген:
«Қазақстан Республикасында қолданылатын құқық Конституциясының, ... ... ... өзге де ...... » ... ... «құқық» термині оқу пәнін білдіретін ұғым ... ... ... ... ... ... азаматтық
құқық, еңбек құқғы, қылмыстық құқық, отбасы құқығы т.б.
Төртіншіден, «құқық» термині ... ... пен ... ... ... қолданылады. Мысалы, құқық жүйелері мен құқықытық
жүйе.
Қазіргі замандағы өркениетті мемлекеттерде құқық барлық азаматтардың
еркін ... ... ... ... ... ... керек. Сонымен,
құқық - мемлекет шығарған немесе бекіткен, орындалуы ... ... ... ... ... ... бірдей тәртіп
ережелерінің ( нормалардың ) жиынтығы.
Құқықтың мазмұнының негізгі элименттері:
- қоғамның және ... ...... ... орындау;
- қарым – қатынастарды реттеп – басқару;
- қоғамды дағдарысқа ұшыратпай, экономикалық, ... ... т.б. ... дамытып, нығайту;
- мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың құзыретін, ара қатынасын
реттеп – ... ... ... ... ... – басқару;
Құқықтың мазмұны дегеніміз – қоғамдағы қатынастарды реттеп, басқарып
отыратын нормативтік актілердің ішкі құрылысы.
Құқықтық теңдік жалпылама ... ... іс – ... қатынастардың
субьектілері нақты белгілі болмағандықтан, теңдік нормалар да ... ... ... ... тән ... нышандары бар:
1. Құқық мемлектпен норма ретінде бекітіледі және өзгертіледі. ... заң, ...... ... – қаулылар мен өкімдер, салалы
министрліктер – ережелер мен бұйрықтар, жергілікті органдар – ... Олар ... ... ... ... ... қатынастарға түскен барлық ... ... ... ... ... шен, ... ... бәріне тең
және бірдей қолданылады, оны орындау, сақтау бәріне міндетті.
3. ... ... ... ... және ең кең ... ... Әдет – ғұрып, діни, дәстүрге сияқты нормаларға
қарағанда реттеу функциясы өте кең, ... ... ... ... ... ... – айқын болып сипатталады, яғни мемлекет тарапынан
мойындалып, ...... ... сот ... ... әдет – ғұрып формалары арқылы қоғамдық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік топтардың және
жеке адамдардың еріктерін білдіреді.
6. Құқық өзінің ішкі құрылымымен, жеке салалар мен ... ... бір – ... ... мағынадағы жүйені құрайды.
7. Мемлекеттің күшімен қамтамасыз етіледі. Мемлекет басқару, билік жүргізу
барысында құқықтық қатынастарға түскен субьектілер ... ... ... – құлықтарды өз еріктерімен орындамаған жағдайда ... ... іс ... асырады.
Мемлекеттік құқық арқылы өзінің жоғары және жергілікті органдарының
жүйесін, құзырын, өзара қарым – ... ... ішкі және ... іске ... ... ... осы мәселелерді мемлекет құқық
арқылы, нормаға сүйене отырып іске асырады.
Сонымен, құқық қоғамда зор ... ... Ол ... ... ... жеке ... өміріне өзіне тән әдістерімен дұрыс жағымды әсер
етеді. Құқықтың тірегі, оның күш – қуаты, абыройы ... ... ... ... мен ... және заң ... ... даму процесінде бір – бірімен байланысты
миллиондаған қарым – қатынастар ... ... ... ... ... ... Осы ... ... ... ... ... ... ... даму ... сәйкес
құқықтың құрылымы да, жүйелері де ескеріп, жаңарып, дамып отырады.
Сондықтан, құқық қоғамдағы нормативтік актілердің тек жиынтығы ... Ол ... әр ... ... ... диалектикалық даму
процесі арқылы қалыптасатын әлеуметтік көп салалы, көп жүйелі құбылыс. Бұл
күрделі құқық процесі сала – ... жүйе – ... ... ... ... ... салалық – жүйелік дамуын, олардың өзара ... ...... отырады. Нормативтік актілердің ескіргенін
жаңарып, кемшіліктерін толықтырып құқықтық нормаларды қоғамның, обьективтік
процесіне сәйкес ... ... ... ... ... Бұл
процестің байланысында, қатынасында алшақтыққа және ... ... ... жол ... ... Қоғамда құқық жасаушылық барысында
қабылданып, қалыптасқан құқықтық нормалар қоғамдық қатынастарды реттеуде
бір – бірімен ... ... ... Оларды жеке бөліп алып қарауға
болмайды және ... ... ... ... ... кеісімдер хаос пен ретсіздікке болмайды. Олардың барлығы жеме –
жемге келгенде мемлекетте бір ... ... ... ... орай әр
мемлекеттің құқықтық бірнеше ... ... ... Атап
айтқанда халықтың этникалық ерекшеліктері, мемлекеттің экономикасының ... ... ... ... ... әдет – ғұрып, дін және
басқа да қоғамдық қатынастардан туындайтын факторлар ... ... ... қандай экономикалық саяси жағдайлар болмасын мемлекеттің
құқықтық жүйесі бір ... ... ... қажет, олардың арасында қарама –
қайшылықтар болмауы ... ... ... ... ... ... ... органдардың негізгі міндеттері құқықтық жүйеге ғылыми
тұрғыдан талдау жасап, зерттеп отырып, олардың арасындағы кемшіліктер ...... тез ... ... отыру болып табылады.
Құқықтық жүйе дегеніміз бір – бірімен тығыз ... ... ... және ... салаларының қоғамдық қатынастарды
реттеу, қорғауға бағытталған ішкі құрылымы. Құқықтық жүйе ... ... ... ... ... ... оның ... даму ерекшеліктеріне тікелей байланысты болады. ... ... ... ... сырт ... бейнелесе, оның ішкі нысаны өте күрделі
құқық құрылымының жүйесін, яғни құқық жүйесін құрайды. Жүйе деп ... және ... ... мен ... жеке элементтерден
тұратын күрделі ұйымдасқан тұтастық түсініледі. Құқықтың жүйесі оның ішкі
бірлігін білдіреді, ол ... ... ... жүйесімен
байланысты. Оның бастапқы элементі құқықтық нұсқау – құқық нормасы болып
табылады. ... ... ... бір ... ... ... өзара іс – қимылы оның жеке бөлшектеріне тән емес жаңа ... ... ... ... мемлекеттердің өздеріне
тән ұлттық дамуы және қалыптасқан ... ... ... ... де дамып, материализацияланған құбылысқа ұласады. ... ... ... ... әр ... ... дамуына,
этникалық ерекшеліктеріне, шаруашылық ұйымдастыру жағдайына байланысты
болады. Негізінде дүние жүзінде ... ... ... ... ... ... болса, оның ішкі реттеу тетіктері, қалыптасқан ұлттық
ерекшеліктерді, діни, әдет – ғұрып сияқты ... ... ... Кез ... жүйе тәріздес құқық жүйесі мыналармен сипатталады: ол
қандай элементтерден немесе бөліктерден тұратындығымен, бұл бөліктер бір ... ... ... және ... ... ... Құқық жүйесін
образды түрінде кірпіштен қаланған үйлермен салыстыруға болады, оларды
тұрғызған кезде, әрине, әрбір ... ... өз ... ... ... жерінде жатса, әрі басқа іргелес жатқан кірпіштермени нығыздалып
байланса, сонда ғана құрылысымыздың өзі сымбатты да сұлу және түзу ... ... ... келтіре алмайды.
Анықтай келе құқық жүйесінің мынадай белгілеріне назар аударалық:
1) қоғамның даму қажеттілігіне ... ... 2) оның ... ... мен ... ... 3) тікелей не кері
байланыста болуы мен мінезделуі; 4) үйлесімді, бір – ... ... ... ... ... жүйелері қоғамның әр саласына сәйкес қалыптасып, сол саланы
реттеп, ... ... ... нормативтік актілер бәрі бірігіп қоғамдық
құықтың алдындағы ... бір ... бір ... – мақсатты орындайды.
Құқық жүйесінің түсінігімен қатар ... ... ... ... ... ... ... Заңдарды құқық ұғымынан
ажыратуымыз қажет, өйткені бұның да өзіндік жүйесі бар. Заң жүйесі ... ... ... ... егер ... ... ең жәй элементі норма болса, заңдар жүйесінің
сондай ... ... ... ... егер ... ... ішкі ... түрінде берілсе, заңдар жүйесі
сыртқы нысанда көрініс табады;
3. ... ... ... ... ... ... жүйесімен
байланыста болса, заңдар жүйесі заңгерлердің еркімен анықталады, яғни құқық
жүйесі заңдар ... ... ... ... ... обьективтік
жағынан танымал. Заңдар жүйесі заңгерлердің ой - өрісі мен тәжірибесіне
тәуелді, соларға бағынышты. Демек, нормативтік ... ... ... дайындаған субьектілерге байланысты;
4. құқық жүйесі салалардан, институттардан құрылса, заңдар ... ... ... заңдарға, нормалардан басқа, ұрандар, декларациялар, құқық
нормаларының шығу тегі мен ... ... ... ал ... ... ... ... өзінің мәні жағынан құқық жүйесі алғашқы ( ... ) ... ... ... ал заңдар жүйесі құқық жүйесінен туындайды, олардан нәр
алады, яғни ол құқық ... ... ... салаларының саны заңдар салаларының сандарымен сәйкес
келмейді, олармен пара – пар болмайды ( ... өте көп – ... ... құық ... бірге шаруашылықтың әр алуан сферасын қамтитын
заңдар да кіреді );
8. құқық жүйесі мен заңдар жүйесі және де ... ... ... ... ... сан ... нормативтік құжаттардың барлығын қамти
алмайды (өйткені, құқық заңдардан басқа нормативтік сипаттағы ...... сот ... көрініс табады), екінші жағынан ... ... ... өзге де ... ... ... мен бөлімдер, тараулар, баптар аттарынан және ... ... ... алға ... ... қою үшін ... қалыптастыру кезінде кездесетін басты ... ... алу, ... – ақ ... ... ... ... негізгі
құралдарын жасау мәні зор. Заңдар жүйесін дамытудың маңызды іс ... ... ... де заңдық реттеудегі олқылықтарды жою болып
табылады. Ақырында, заңдар ... ... ... бірі – ... не ... әрі ... ... бойынша көп заң болуын жою. Қазіргі
уақытта Қазақсатн Республикасы өзін құқықтық мемлекет ретінде орнықтырады.
Міне, ... да ... ... тек ғана ... ... заңдар мен
басқа кесімдері ғана кіруі ... ... ғана ... ... ... ... Ал, басқару органдарының қабылдаған кесімдері заңнама
жүйесіне енбеуі қажет.
«Құқық жүйесінің» ұғымын ... ... ... ... ... жүйе - өзінің мазмұны жағынан кең көлемді ... ... ... бірге заңдар жүйесін құқықтық институттары мен құықтық
мекемелерді қоса (құқықшығармашылық әрі ... ... ... ... ... ... құқықтық саясатты, идеологияны,
мәдениетті, заң тәжірибесін ... ... жүйе ... қатынастарды реттейтін өзара байланысты, үйлесімді және ... ... ... әрі қандай да болмасын елдің құқықтық дамуының
деңгейін сипаттайтын элементтер.
Құқықтық жүйе – бұл мемлекеттің нақтылы тарихи ... ... ... ... ... деп дәлме дәл атауға болады.
Тарихи даму процесінде әлемдегі барлық елдерде әлеуметтік нормалардың
бірнеше түрлері қалыптасып, ... ... ... ... ... ... ... Ол әлеуметтік нормалардың (әдет – ғұрып, салт –
дәстүр, мораль, діни, корпоративтік, құқықтық ... ... әр ... Әр ел ол ... ... саяси, ұлттық, әлеуметтік
ерекшеліктеріне сәйкес қолданылады. Сол арқылы ұлттық ... ... ... ... жүйеге бөледі, оның негізгі қағидалары мен
тәсілдері:
1) Бірнеше елдердің құқық жүйесінің ... және ... бір – ... ... ... олар көне ... бір ... – нормативтік жүйесінен бөлініп шыққан. Сондықтан бұл құқық
жүйелерінің түпкі негіздеріне және мазмұндарына ... ... ... ... нысандарына сәйкес топтастыру. Нормативтік актілердің
және әлеуметтік нормалардың қабылдануының, қолдануының ... ... ... бөлу (әр елде – ... ... елде - әдет – ... елде – сот шешімі басым болады).
3) Әлеуметтік және ... ... ... ... жүйеге келтіру.
Бірнеше елдің нормаларының элементтері (гипотеза, диспозиция, санкция),
құқықтың элементтері (норма, институт,бөлім,сала) бір – ... ... Бұл ... ... ... Әлеуметтік және құқықтық нормалардың құрылу, қабылдау, ... ... ... ... Бір елде – дін, ... – идеология, үшінші елде – заңдылық басым болады.
Осы саясаттар құқықтық жүйенің қағидаларының негізі ... ... ... даму ... ... – мақсатына сәйкес саяси,
экономикалық, әлеуметтік қарым – қатынастарды ... әр елде ... ... ... ... мемлекеттердің тарихи, экономикалық,
әлеуметтік, мәдени ерекшеліктеріне қарай құқық жүйелері бір – ... ... ... тұрғыдан жан – жақты зерттеп, ұлттық, ... ... ... жүргізіледі.
Қоғамдағы барлық нормативтік актілердің мазмұны сәйкес қалыптасады
және сол құқықтық ... ... ... ... мен әдістерін
анықтап отырады. Құқық құрылымының жақсы, дұрыс дамуына ... ... ... ... ... ... даму ... зор әсер етеді. Қоғамдағы демократия, бостандық,
әділеттік, теңдік, әлеуметтік – экономикалық жағдай жақсы дәрежеде ... бұл ... ... ... ... құқық құрылымы да нашар дамиды.
Құрылым дегеніміз элементтердің ... ... ... тұрақтылығын білдіретін ... ... ол ... жүйе ... ... ... сақтауды қамтамасыз
етеді, оның негізгі қаңқасын құрайды. Сонымен бірге элементтердің бірлігі
олардың өзара бір – ... ... ... ... көздейді, бұл
жүйенің өмір сүруінің амалы болып табылады. ... ... ... нақ осы ... ... ... құқық жүйесі
құрылысының негізі мен материалддық белгі – құқықтық реттеудің негізіне
жататын қоғамдық ... ... ... Құқық жүйесін жеке
бөліктерге болу қандай да ... ... ... ... ... ... ... яғни құқық жүйесінде салаларды бөлудің
белгісі құқықтық реттеудің тақырыбы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... әдісі жатады, ол
дегеніміз заңдық тәсілдер мен амалдардың жиынтығы, ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу
жүзеге асырылады. оны құқықтың салаларын бөлудің заңдық белгісі деп айтады.
Құқықтық реттеудің пәні дегеніміз ... ... ... ... ретеуі. Құқықтық жүйе әр түрлі, әр топтағы ... ... ғана тән ... реттеу пәні қалыптастырады. Яғни,
құқықтық ... ... ... ... ... бір құқықтық
саланы құрауы құқықтық реттеудің пәніне құрайды. Құқықтық реттеудің ... ... ... ... ... әсер ... тәсіл,
амалдардың жиынтығы. Құқықтық жүйе негізінде құқық ... ... және ... ... ... ... ... – құқық институттарын құрайды;
2) Құқықтық институттар дегеніміз арнайы айшықталған қоғамдық қатынастарды
реттейтін ... ... ... ... ... ... ... біртекті құқықтық нормалары мен институттар
негізінде құқық саласын реттей тін ... ... ... ... ... қоғамның қазіргі заманғы даму
деңгейінде өмір сүріп және ... етіп ... ... ... ... құралады.
Олардың өзара байланысы және әрекеттестігі түрлі деңгейлігі бір ұлттық
құқықтық жүйелерді басқаруынан ортақ ... мен ... ... және ... ... ... арасындағы арнайы сипаттары мен
ерекшеліктерінің басымдылық мәнінің болуымен, өз ... ... ... ... ... сипатталады.
Қазіргі заманғы дүние жүзінде өмір сүріп жатқан жүздеген құқықтық
жүйелердің арасында, М.Богдан ... ... ... жүйелер сәйкес
басымдылық белгілерге ие. Бұл сәйкестіктер бір немесе «бір – ... ... ... түріне, қоғамның тарихи даму шартарының ортақтастығымен немесе
ұқсастығымен, ортақ ... «өте ... ... ... ... өзге де ... жағдайларға байланысты болады».
Түрлі құқық жүйелерінің ортақ белгілері мен сипаттарының болуы, оларды
өздерінің арасында немесе ... да бір ... ... мен ... ... ... ... құқықтық отбасыларға топтастыруға,
жіктеуге мүмкіндік береді. Құқықтық ... ... және ... ... ... ... жүйелерінің түрлі белгілері мен сипаттарының
негізінде ... ... ... ... ... ... ... мен маңыздылығы келесі себептерге байланысты.
Біріншіден, тек ғылыми, тәлімгершілік, білімалушылық ... ... ... ... тану тек ... ... ... сонымен
қатар, оны ерекшелік тұрғысынан оқыту ұқсас құқықтық жүйелерді ... ...... қарастыру. Жүйелерді алдымен жеке – жеке, кейін
олардың өзара байланысында және әрекеттестігінде тереңірек және жан ... ... ... ... көрнісін айқын және адвокатты бейнелейтін нақты
шындықты беруге мүмкіндік береді. Екіншіден, тек тәжірибелік мақсаттар іс -
әрекет ететін заңнаманы бір ізге ... және ... ... ... Құқық жүйелерін «құқықтық отбасыларға» топтастыру ... ... ... ... пайда болып және ХХ ғасырда ... ... ... П.Круз осындай классификациялаудың маңызды
себептерінің бірі тефеплік және практик заңгерлердің ... ... ... үрдісінің толығымен болмаса да негізін, бөлігін,
маңыздырақ бөлімін ... ... ... ... ... Осы ... ...
критерилердің мәні қандай болуы керек? Олардың ... мен ... ... ... қандай? Олар өз ортақтастықтарының мәні бойынша
уақытша ауыспалы немесе бүкіл даму ... ... ... ... тән болуы керек пе?
Осы және осыларға ұқсас ... ... ... ...... ... біршама маңызды орын алады. Олардың
күрделігіне және көп қырлығына байланысты ... ... ... ... жоқ және ... да ... ... Бір сұрақтарға кейде
түрліше, кейде ...... ... ... ... ... ... топтастыру үрдісінде біреуі негізгі ... ... - ... болуы керек. Құқықтық жүйелердің ... ... осы ... ... жатады. Сонымен қатар күрделі
әрі көп қырлы құбылыс ретінде құқықтық жүйенің стилі түсінігіне ... ... ... даму ерекшеліктері, «құқықтық ойдың ... ... ... ... ... ... ... және оларды интерпретациялау әдістері, «құқық
жүйелердің ... ... ... ... ... бөліктерге кіреді.
Түрлі құқықтық жүйелердің ортақ белгілерінің құрылуына тікелей әсер
ететін факторлар және оларды ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады. Құқықтық жүйелердің
топтастырудың критерилері функцияларын ... ... ... ... ... үшін олар ... ... келесі топтарға сәйкес келуі тиіс:
а) өз негізінде тұрақты, ... ... ... ... ... ... және анықталғандығы жоғары ... ... ... в) тұрақталған субьективті емес, обьективті мәні бар; г)
жүйелерді топтастыру негізіне бірнеше ...... ... ... ... түрде негізгі, жоғары болуы керек; д) құқықтық жүйе ... ... ... ... ... ... және субьективті
факторлардың болуы;
Бұл талаптар Отандық жән шетелдік салыстырмалы – құқықтық әдебиетінде
әрқашанда ... ... ... ... нақты түрлерін
анықтаған кезде пікірлердің ортақтығы жоқ.
Бұл фактіні бекіте отырып, Р.Давид олардың анықталуы кезінде көбінесе
тек құқық ... ... мен ... ... ... ... ... ескеретінін әділ ашып айтты. ... ... ... ... және ... мүдделер ...... ... ... ... ... бірге,
заңгермен қолданылатын құқық ... оның ... ... қолдануды ұсынады. Бұл ұсынымдар саяси мәндегі ойлармен
толықтырылады.
Осы критеримен дәлелдей ... ... ... ... ... ... олардың әрбіреуі «өзінің мәніне байланысты Еуропалық
құқықтық отбасы және бүкіл дүниежүзілік құқықтық ... ... ... ... әсер ... Бұл континенальді құқық және жалпы құқық.
Бұл құқықтық отбасылардың бірде біреуі құрамы бойынша біркелкі емес.
Әрбіреуі бір – ... ... ... ... ... жүйелерден
құрады. Екі негізгі құқықтық отбасылармен ... ... ... ... тыс жатқан басқада құқық жүйелерін көрсетеді.
Олар – Ислам, ... ... ... және өзге ... отбасыларға, сонымен
бірге өзінің мәнімен өзгешелігі бойынша ерекше құқықтық жүйелерді айтты.
Айтылған түрлерден, ... ... ... ... және
оларды құқықтық отбасын іріктеу нұсқаларынан басқа батыс және Отандық
салыстырмалы – ... ... ... ... ... ... өзге де ... мен нұсқалары ұсынылады.
ХХ ғасыр басында құқықтық жүйелерді нәсілдік және тілдік критери
бойынша топтастыруды және ... ... ... ... ... ... болатын. Осы критерий негізінде құқықтық жүйелердің
индоеуропалық, семиттік және ... ... ... қалыптасты. Өз
кезегінде мынадай құқықтық жүйелердің топтамаларын жіктелді: грек – ... ...... ... ... және т.б. Кейінірек
құқықтық мәдениет ерекшелігі, құқық мазмұны мен ... ... ... ... ... секілді топтастыру критерилерін қолдануға
әрекеттенді.
Соғыстан кейінгі кезеңде осы ... ... ... ... ... ... ... мен моделінің ұқсастығына, негізгі
құқықтық институттардың жақындығына ... ... ... ... ... ... жүйелердің топтастырудың және ... ... мәні ... ... ... дүниеде аралас немесе «гибридті»
құқықтық жүйелердің өмір сүруі куәландырады. Ондай жүйелер жалпы ... ... ... ... ... ... ... Шотландия,
Шри Ланка, Камерун және т.б. құқықтық жүйелер жатады.
Дүние жүзінде көптеген ұлттық ... ... бар, ... ... мемлекеттің барлық құқықтық шындығын нақтылайды, яғни оның
құрылысын, ... ... ... ... сана – ... құқықтық
тәртіпті, құқықтық мәдениетті және т.с.с. Бірақта әр түрлі ұлттық ... ... бір ... жүйелерін топтарға біріктіретін ортақ,
ұқсас белгілері болады. Осындай құқықтық жүйелердің топтарын ... ... ... ... – бұл осы ... ... туралы сөз
етуге болатын ұқсас заңдық белгілері бар ұлттық құқықтық ... ... ... ... ... ... белгілері
мыналар: құқық қайнар көздерінің ... ... ... ... ... ... ... бірыңғайлығы.
Қазіргі кезеңдегі құқықтық жүйе дегеніміз әр мемлекеттерде
қалыптасқан құқық ... және ... ... өзіндік сипат пен
ерекшеліктерге ие болған нормалардың, ... ... ... ... ... дүнижүзінде өмір сүріп ... ... ... және ... ... ... – ақ, ... ішінде көп таралған және ... ...... Қазіргі әлемдегі құқықтық жүйелердің жалпы
сипаттамасы.
2.1. Англо – саксондық құқықтық жүйесі.
Дүние жүзінің кейбір мемлекеттерінде англо – саксондық ... ... Атап ... ... АҚШ, ... Жаңа ... ... да Англияның бұрыңғы отары болған елдерде кеңінен дамыған. Англо –
саксондық құқықтық жүйенің ең негізгі ... сот ... ... ... сот ... ... ... ұқсас іс болғанда бұрын
қабылданған шешімдерді үлгі, ... ... ... ... англо –
саксондық құқықтық жүйе Ұлыбританияда пайда болды.
Англо – саксондық ... ... ... тән мынадай ерекшеліктері
бар:
1. Жариялық және жеке құқық арасында үлкен айырмашылықтардың болмауы.
2. Сот прецеденті кең қолдануы және оның ... ... көзі ... Судьялар құқық жасайтын субьекті ретінде танылуы.
4. Құқықтық ... ... ... және ... ... болып бөлінуі.
5. Заңнаманың кодификацияға ұшырамауы.
Англо – саксондық ... ... ... ... ... ... ... жүйесі, заң текникасы роман – германдық құқықтық жүйеге
қарағанда өзгеше. Мұнда құқықтық салаларға бөлінетіндігі көмескі ...... ... ... ... ... бірі ... америкалық құқыққа: 1. Конституция. 2. Сот прецеденті ... ). 3. ... ... 4. ... ... одан ... 5. ... 6. Сауда, әдет – ғұрып. 7. Халықаралық шарттар. 8.
Доктрина. 9. Шел елдердің заңы. Бұл ... ... ... таралған.
Онымен Англия, АҚШ, Канада, Австралия, Солтүстік Ирландия, Жаңа Зеландия
және т.б. мемлекеттік территориясын алып ... Жер ... ... бірі
қазіргі кезде осы құқықтық отбасыға және соның ішінде ағылшын құқығына
енгізілген қағидалар ... өмір ... ... ...... ... ... құқық жүйесі деп те атайды. Басқа ... ол, ... ... ... ... көзі ... сот прецедентінің танылуымен
ерекшеленеді. Ережелерге сәйкес, сот қандай да бір сұрақ ... ... ... ... ... немесе сол инстанциядағы сотпен ұқсас іске
шығарылған шешімінен формальді болады. Дегенмен жаңадан қарастырылып ... ... ... істің мән – жайларының өзгешелігіне байланысты
сәйкес прецедентті таңдау, түсіндіру, қабылдау ... ... ... ... ... судьялар маңызды тәуелсіздікке ие болады. Сот
прецедентінің құқық ... көзі ... ... ... іс ... ... ... береді.
Құқық қайнар көзі және мазмұны ... бұл ... ... Ең ... сол ... өмір ... ... роман – германдық
құқықтық жүйе ... ... ... ... мәні ие ... ... роман – герман жүйесі сияқты жария және жеке құқық ... ... ... ... деп ... тек онда ... ... және «жария құқығы»
деген жүйе бар. «Жалпы ... ... ... ... ... ... құқық болып табылады. «Әділдік ... ... ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізетін
нормалардың жиынтығы. ... ... ... ағылшын құқығының негізіне
айналған сондықтан да ағылшындар заңгерлерді «жалпы құқықтың» заңгерлері
және ... ... ... деп ... ... ... құқықтың пайда болуы уақытымен және оның дамуымен
қауымдасады. 1066 жылы ... ... ... ... нормандық жаулап
алуынан байланысты. Осы кезеңді англо – саксон дәуірі деп атайды. ... ... ... ... ... және ... тектес жабайы
тайпаларының әдет – ғұрыптары болып табылады. Сол ... ... ... Елде ... ... заң ... Бір – бірімен байланыссыз,
жергілікті локальды актілер жұмыс істеді.
Екінші дәуірдің дамуы англия құқығының тарихшылары мен заңгерлер ... ... 1485 ... ... ... ... әулетиетін құрғанға дейінгі
уақытта. Бұл дәуір жергілікті әдет- ... ... ... жеңу дәуірі және
жалпы құқықтың қалыптасу кезеңі ретінде ... ... ... ... күшті орталық билікті бір орталықтан басқаруды жүзеге
асыруға мүмкіндік берді. Бұл дәуір Англиядағы құқықтың ... ... өз ... ... осы ... ... ... бұл елдің құқықтық жүйесінің дамуы 1485 және 1832 жылға
дейінгі кезең және ... ... ... ... ... ... Оның ерекшелігі, бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... ... бір уақытта «сеірктес» болатын
әділетті құқық деп аталады. Бұл ... ... ... ... ... жүргізуін зерттеушілер мен заңгерлер және тарихшылар көрсетіп
отырды. Қатал тәртіпте ... ... ... ... құқық бұл
кезеңде екі есе қауіп қатерде болды. Бір ... оған ... және ... ... қарсылық көрсетті. Ол «жаңа құқық жүйесі –
тәуекел алдында болатын – бәсекелес әйел деп аталады. ... өте келе ... ... ... ... ... азаматтық құқық классика
кезеңінде преторлық құқықпен алмастырумен байланысты. ... ... ... құқық болып табылады. Әділет құқығы лорд – канцлер ... ... және ... атынан жүзеге асырылған өз құзыретін берген
апеляциялар мен зардаптарды ... ... ... ... ... шапағаттылықтың қайнары және әділеттілік ретінде. Оны ... мен ... ... ... ... және мәні
бойынша қайырымдылық көрсету барысында.
Лорд – канцлердің шешімі «уағыздаушы» және ... ... ... ... ... ... әділеттілігі» атты доктринасы
бойынша шығарылған. Ұзақ уақыт бойы соттың осындай ... ... ... ... екі ... ие ... ол ... күнге дейін
сақталып келген. Сонымен қатар құқықтық нормалар, қарапайым ... ... ... ... болған және осыған «әділет ... ... ... ... толықтыратын және реттейтін.
Төртінші дәуір Англия ... ... ... ... ... ... дейінгі. Бұл кезең ерекшелігі трансформация кеңдігі
мемлекетттік механизмдегідей, сонымен ... ... ... Бұл ... ... ... ... және сот реформалары
жүргізілген. Осының нәтижесінде заңгерлер заңгерлер теориялық ... ... ... ... ... ... ... қатар
үлкен жұмыс жасаған заң шығарудан тазарту, оны көне қызмет ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
барлық ағылшын соттары өз ... ... ... дәуірге
қарағанда олар жалпы құқық нормаларын және «әділетті құқық» нормаларын
қолдануға мүмкіндік алған.
Ағылшын құқығында ... және ... ... ... ... ... ... отырып, салыстырмалы құқық
саласындағы мамандар ХІХ ғасыр реформалары ағылшын құқығын оның ... ... жоқ деп ... ... ... ... болды, сол кезде басқа
елдерде жүргізілген, оларға Францияда ... ... ... ... ... дамыған. Заңгер соттарға жаңа мүмкіндіктер берген
және жаңа бағыт берген. Соған ... осы ... ... ... ... және құқықтық актілердің мағынасы кеңейді. ... ... ... ... ... ... яғни жақындауы
қарастырылған.
Қазіргі уақытта ағылшын құқығының маңызды қайнар көзі ретінде –
жоғарғы ... ... ... ... ... ХІХ ... аяғы және ... басында парламент статутының заңды актілері үлкен мәнге ие болды,
британ парламентімен қабылданған.
ХХ ғасырда ағылшын құқығының қайнар ... ... ... ... ... ... ... медициналық көмек, әлеуметтік қамсыздандыру
салаларында. Заңдылықтың жоғарғы формасы «Совет бұйрығы» болып ... ... ... ... мен ... да ... шығарылады.
Сонымен қатар, ағылшын құқығымен англо – саксондық ... ... ... ... – АҚШ құқықтық жүйесінде. Оның
негізі XVII – XVIII ғасырда қалыптаса бастады, колониализм ... ... ... ерекшеліктерін осы күнге дейін сақтап келеді.
АҚШ–тың құқықтық жүйесінің пайда болуы мен ... ... ... ... ие ... ... 13 британ колониясында ағылшын заңдары
және жалпы ... ... ... ... ... ... ... Ағылшын құқығының қолданылуы жергілікті орган актілерімен
шектеді және XVII – XVIII ... ... ... ... заңдық
актілермен шектелді.
Бұл құқықытық жүйелер арасындағы ... және ... ... ... ... ... ... колониялары
массачусетс, бір – бірімен қарсыласқан бұл жүйе ... ... ... ретінде қарастырылуы дұрыс па деген сұрақ байланысты.
Белгілі уақыт өтуіне байланысты америка авторы Л. Фридмен бұл туралы
жазған «ой ... ... ... ... осы ... ... ... отырып толық сенушілікпен айтуға болады, бұл колония
құқығы толығымен ағылшын құқығына жетуде. Дұрыстап қарастыратын ... ... ... жоғалып кетеді, егер есімізге түсірсек бірінші
колонистер заңгерлер болмаған. Олар өздерімен алып ... заң ... заңы ... тек ... заң ... Оны ... заңы ... болған. Әрине, ол ескі заңнан ерекшеленеді. Оның ішіндегі маңыздысы
ағылшын элементтері болды.
Колониялық құқық зерттеушісі салыстырғандай ... ... ... ... Ол үш ... ... ескі ... элементтерінің
орнына келген, жаңа заң, өмір қажеттілігі ... ... ... Жұбарлық туындап, ал кейін күш жинап АҚШ–тың құқықтық жүйесі
айқындала түсті, егер есімізге түсірсек, құқық жүйесінің ... ... ... ... ... Франция және т.б. Олар қойған
жоқ, сонымен қатар өз ... ... ... көрсеткен.
Қазіргі Луизиана штатында – бұрынғы Испания Франция ... 1803 ... ... – заң ... ... Ол ... қатар азаматтық құқыққа
әсер етеді. Наполен ... ... ... ... ... ... құқықтық жүйесі сонымен қатар бөлек ... ... ... ... ... биік ... ... Мұндағы басты орынды
Конституция алуы 1787 жылы қабылданған. Ол ... және ... ... бекітіп қана қойған жоқ, сонымен қатар оның дамуына көмек берді.
Америка Конституциясы заңдық, ... ... және ... құжат.
Онда мемлекеттік орган жүйесі қоғамдық саяси ... ... ... ... ... ... АҚШ Конституциясы жалпы –
саяси институттың қызметін ... заң ... ... ... ... ... және барлық 50 штаттың құқықтық жүйесі құрылып жатқан.
Азаматтық соғыс кезінде АҚШ ... ... ... ... ... ... ... XIV және XV өзгерістер), онда
былай делінген, штаттардың заңдық билігі атқарушы және басқа да ... ... ... ... құқығы тоқтатылмайды. АҚШ–та
дүниеге келген немесе тұрақтанған барлық адамдар және ол билікке бағынған –
Конституцияның XIV түзетуде ...... штат ... ... ... – бір ... штат азаматтардың құқықтары ... әсер ... ... ... ... жоқ; ... – бір штат
біреудің өмірін қиюға құқығы жоқ.
Жазылған Конституция, ... ... ... болды. АҚШ–тың
құқықтық жүйесінің жазылған Конституциялық акті жоқ, сонымен бірге құқық
туралы Билльдің ... жоқ ... ... мүлдем Конституция жоқ деген
нақты дұрыс ... ... ... ... акті көрсетпейді,
мұндай акттердің жиынтығы ретінде қарауға болады. Мысалы, 1911 ... ... акт, ... өкілі туралы 1989 жылғы акт, ... ... акт 1972 ... ... ... ... ... құқықтық жүйесінің
ерекшелігі ретінде басқа да ерекшеліктерімен байланысты. ... бірі ... ... сотының текстті талқылау және ... ... ... құқығы. Конституцияны талқылау акті АҚШ –тың құқықтық
қолдану процесінде ерекше ... және ... ... ие. ... сот қызметі Конституция талқылауы бойынша федералды заңдардың және
заңдардың заңдылығын соттық бақылау ... ... ... ... ... АҚШ–тың құқықтық жүйесінің бір ерекшелігі.
АҚШ – тың тағы бір ерекшелігі – оның «федералды» ... ... ... ... ... ... ... байланыс, АҚШ
территориясында бір – бірінен ... 51 ... жүйе ... ... құқық жүйе барлық ел территория штатында жасалатын.
Қазіргі кезде АҚШ заңы жүйеленген түрде ... 50 ... ... Әрбір бөлім құрамына кіреді немесе салалық заң шығару ... ... ... ... ... тұратын. Федералды заңдардың рөлінің
жоғарлығы заң шығарушылық штатына қарағанда, өз ... ... ... ... ... ... органдарының актілеріне шағымданады
және заң шығару штатына, ... заң ... ... ... даму ... 1215 жылы қабылданған ... ... аса ... рөл ... Онда ... ... ... бойынша сот төрелігін атқаруға қатардағы азаматтарды ... заң ... ... – XVIII ғасырда ағылшындар өздерінің сот тәртібін Үндістан,
Бирма, Австралия, Жаңа ... ... ... және т.б. ... ... ... ... босаған бұл мемлекеттерде қазір англо
– саксондық немесе ағылшын – американдық ... түрі ... ... да Англияда алқабилер соты тарихи түрде біртіндеп салт –
дәстүр мен тәжірибеден ... деп ... ... ... ... ...... құқықтарда алқабилер сотының ... ... ... ... – германдық құқықтық жүйесі.
Роман – германдық құқықтық жүйе дегеніміз тарихи даму барысында ... және оның ... ... ... ... құқықтық
келісімдердің қабылдануы. Бұл құқықтық жүйенің ... және ... ... ... келген Византияның императоры Юстинианың « Corpus iuris
civilis» деп аталатын құқықтық құжаты ерекше рөл ... XVIII – ... бас ... ... ... мен АҚШ – та ... салық қатынастарын реттейтін кодекстер пайда болды. Мысалы, АҚШ–тың
1789 жылы, Францияның 1791 жылғы ... 1804 жылы ... ... ... ... ... – германдық құқықтық
жүйенің өзіне тән мынадай ерекшеліктері ... ... ... ... ең ... күші бар ... болуы.
2. Құқықтық жүйенің жариялылық (мемлекттік, әкімшілік, қаржы, қылмыстық
және қылмыстық – процессуалдық) және жеке ... ... ( ... сауда).
3. Мемлекетте парламент қабылдаған заңдарды іс жүзіне асыру үшін заңға
сәйкес нормативтік кесімдердің қабылдануы ( жарлық, ... ... ... т.б.), ... делегациялануы.
4. Қоғамдық қатынастардың құқықпен реттелінетін ... ... ... ... қайнар көздері ретінде нормативтік ... ... ... ... әдет ... пайдалану жоққа тән немесе мүлдем
қолданылмайды.
6. Судьялар мемлект қабылдаған нормативтік құқықтық кесім негізінде ... үкім ... Сот ... ... ... көзі бола ... және сот тәжірибесінде
қолданылмайды.
Р.Давид айтқандай: «роман – герман қазіргі әлемде кездестірген бірінші
отбасы» болып табылады. Роман – германдық құқықтық жүйе ... ... ... ... және ... сонымен қатар Еуропа елдерінің көп бөлігін
басқан. Бұл құқықтық жүйе өзінің ... ... екі ... ... және ... болып. Бірінші топқа ... ... ... және ... ... құқықтық жүйесі жатады. Ал, екінші
топқа Германия, Австралия, Швейцария және т.б. елдерінің құқықтық ... ... ...... құқықтық жүйе өз бастауын Ежелгі ... ... Оның ... ... көзі Рим құқығы болып табылады.
Сондықтан, бұл құқықтық ... ... ... жүйелерден айырмашылығы бар.
Өзінің даму барысында роман – германдық құқықтық жүйе көп жолдардан
өтті. ... ... үш ... ... ... ... кезең – Роман – германдық құқықтық жүйенің дамуы мен ... ... XIII ... ... ... ... Заңгер ғалымдардың
пікір бойынша XIII ғасырда «Роман – герман құқықтық ... ... - деп ... ... Бұл ... ... қайнар көзңнен
айырмашылығы қандай? Осы кезге дейін қандай бір материалдың ... мен оны ... ... ...... ... ... негізделді.
Роман – германдық құқықтық жүйенің дамуының екінші ... ХІІІ – ... ... ... Ол басында ХІІІ – XIV ғасырда Италияда, ал
кейінірек бүкіл Батыс Еуропаға ... ... ... Қайта Өрлеу
дәуірімен теңестіріліп қарастырылады.
Антикалық мәдени мұрасына ... ... ... ... өзін
көптеген салалардан соның ішінде заң саласында да көрсетті. Өз кезегіде
бүкіл Батыс Еуропаға, ... және Қиыр ... ... ... ұлы ерте кезде мойынсыну соның ішінде Ежелгі Римнің ... мен ... ... қарату идеиясы қоғамның ... жаңа ... ... және ... өмір ... ... ... тигізді.
Роман – германдық құқықтық жүйесінің дамуының осы ... ... Рене ... ... ... құқық қажеттілігін қайта орнатты» деп жазды.
Ол «Құдай талап ететін және прогресске ... ... пен ... ... қана ... ете ... түсіндірді.
Бұл кезде қайырымдылыққа негізделген христиан ... ... ... Жер ... ... ... ... идеясын бас барта бастауы.
Шіркеудің өзі мұны танып, сенішілердің ...... ... және зайырлы
қоғамды, ар – намыс сотын және сот төрелігін айқын ... ... ... дін мен моральді азматтық тәртіп пен ... ... ... ... ... өз ролі мен белгілі бір автономдық берілді.
Қоғамның алдыңғы деңгейлері бірінші орында заңгерлер мен ... ... ... ... ...... тек құқыққа
негізделіп жасауына жәнеөткен көптеген ғасырлар бойы билік еткен монархия
мен ... шек ... ... ...... ... отбасының қалыптасуы мен ... ... айта ... ...... құқықтық жүйесіне
қарағанда ол Король немесе өзге де ... ... мен ... олардың
орталықтануының нәтижесі емес. Роман – германдық ... ... ... елдердің бір – бірімен берілгені ғана емес бұл ... өзі ... ... ... пайда болды.
Роман – германдық құқықтық отбасы биліктің ... ... және ... да бір ... ... жүзеге асыруларынан
тәуелсіз дамып, өз күшін ала бастады. Басынан бастап оның фундаментті Батыс
Еуропаның елдерінің ... мен ... ... ... ...
германдық континентальді құқық негізінде жатқан ... ... ... ... құралдары Еуропалық университеттер болды. Дәл
осындай Рим құқығының рецепция идеясы оның ... ой - ... ... ... ... ... ... алғаш рет танымды және жайыла
бастады. Құқықтық университетік концепциясы жасалып ... ол ... ... ... ... ... керек ретіндегі көрсетті.
Құқықтық зерттеудің өз тәсілдері жасалды, оларға сәйкес құқықты тек
тәжірибелік және академиялық тұрғыдан қарастыруға дәлірек ... ...... және ең ... кең әлеуметтік аспектіде, оны гуманизм,
жақсылық және әділеттілік қағидаларының бірлестіктер моделі ретінде оны
«толтыратындар» тұрғысынан ... ... ... жоқ. ... ... құқықты өзімен - өзін зерттеу тенденциясымен бірге өзге
«моральді ғалымдар» мен пәндер – философия, дін және ... мен ... және ... ... ... болды. Сонымен қоса,
құқықты оқыту тар тәжірибелік, ... ... ... ... ... мақсатты көздеді.
Сол кезеңді есептегендей құқықты оқыту соттардың қандай да бір ... сот ... ... ... ... ... ... етімейді. Құқық
өзінің ережелерін басшылыққа ала отырып, қандай да бір сұрақтарды ... ... ... ... ... оқытады. Құқық судьялардың кәсіби
және қоғамдық қызметіндегі басшылыққа алуға міндетті ... ... ... ... беру кезінде «күнделікті тәртіп ережелерін мазмұндаумен
шектелмейді, ол жалпы сабақ беруді ойластыратын мораль жөніндегі ... Рим және ... ... ... және тәжірибеге енгізуге
тырысулармен қатар канондық құқыққа үлкен көңіл бөлінді. Ол рим ... ... ... шешімдерінің қаулы мен т.б. ... ... ... ... ... арқылы шіркеу ұйымдарының, ал
кейінрек отбасы, неке және мүліктік қатынастарды ішкі ... ... ... ... өзінің дамуының мөлшеріне сәйкес кодификацияға
ұшырады. Осындай кодификцияның әйгілі актісі ... ... ... ... ішінде қалыптасатын ішкі шіркеулік байланыстар
мен қатынастардың реттейтін тәсілі ретіндегі құқықтың осы түрі ... ХІІІ – ХІХ ... ... және ... ... ... ... мен өзінің бүкіл жердегі әсері үшін күрестегі ... ... ... ... айтпай кетуге болмайды. Шіркеу канондарына қатаң
сәйкестікте инквизиция ... ... ... сот ... ... ... іс ... ол өзінің басқаруында бүкіл қоғамды ұстады
және ... ... өте ... әсер ... ... жүзеге
асырылатын тергеу әрекеттерінің анықтауы мен сот ... ... ... және тек ... – қатынасты реттеуге арналған процессуальді
және өзге де ... ... ... ... және ... әсер ... бәрі ... ғасырларға созылған католикалық шәркеу мен оның күшті
құралы – инквизиция басты зұлымдық ролін ... - ... жете ... ... ... ... құқық докторы бұрынғы Испан
инквизициясының бас хатшысы Х. ... ... ... ... елде ... ... ... жеткен жоқ. Бұл елдегідей жан ... ... ... ... ... ... басқа елдерге жіберген жоқ.
Өзінің сот өндірісін айналдыра ... ... ... ... ... ... ... сүйгіштігімен», «өз
жанындағылардың қатаңдығымен» адамдарға ... ... ... бүкіл
қоғамдағы үрейлендіріп ұстады. Испан инквизициясының және оның қоршаған
өмірге әсер ететін тәсілдердің үлгісінде ... бұл ... ... ... ... ... ... шешім шығарды. Әрине Испаниядағыдай
олардың бәрінде де осы институт қызметіне қатысты құпиялық қағидасын қатаң
сақталды, ұрпақтан – ... ... ... ... және ... ... ... отырды. Өзіне көптеген нормативтік актілерді енгізетін
осы құжаттың материалы осы ... ... ... ... ... тек ... және
психологиялық атмосфералық ғана емес, сонымен бірге осы кезеңдегі роман –
герман құқығының жүйесінің даму ... ... және ... қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Еуропа қоғамының дамуына сәйкес эволоцияны құқықты болынан өткізді.
Ол туралы ... ғана ... оған ... ...... да өзгерді.
Университеттік программалар мен курстардағы рим құқығына ... ... ... бара – бара ... және ... ... айқындаушысы
болатын құқық қағидаларын қалыптастыруға ұмтылыспен ... ... ... ... ... ... ... деп аталған осы жаңа
ағым Еуропа университетерінде XVII – XVIII ғасырда жеңіс тауып және беки
түседі.
Роман – ... ... ... ... ... ... алдын –
ала табиғи құқық ... ... ... ... ... және ... сәйкестендіріледі. Бұл кезең қабылданған
хронология бойынша әлі күнде жалғасып келеді.
Екінші кезеңнің және ... ... ... ... ... сол ... ... жеңіп шыққан буржуазиялық көтерілістер феодалді құқық
институттарды түбірімен өзгертіп немесе түгелімен жойды. Олар құқық туралы
көзқарасқа елеулі ... ... және ... ...
германдық құқықтың бірінші қайнар көзінен негізгі қайнар көзіне айналды.
Осыған дейін талас ... ... да ... ... ... сәйкес
мемлекет басшысы – суверен (хан, король, император) құқықты өзгерте немесе
жаңарта алмады. Ол ... ... ие ... ... ... тыс өмір ... ... осы теорияға сәйкес суверен сот
төрелігін жүзеге асырумен байланысты істерге араласатын өкілеттіліктерге ... және өзі ... ... және ... ... ... ... бекіте алды. Заңды қабылдауға құқығы болмай ... ... ... және т.б. әкімшілік актілер шығарды.
Роман – германдық құқықтық жүйесінің дамуының осы ... ... Рене ... дәл осы ... Еуропада «позитивті құқыққа ең алғаш рет
қызғушылық туды» деп негіздейді. Суверен ... ... ... және оны ... алуын алғаш рет қолданыла ... Бұл ... ... ... қағидаларын бектіуге беріледі деп есептелді.
Кодификатция роман – ... ... ... ... ... ... Көптеген Еуропа континенттеріндегі елдерде заңнамалық актілердің
жүйелеу жүзеге асырылып, нәтиже ... ...... құқытық жүйесінде
бүкіл өмірге қажеттерін енгізетін ... ... ... акті ... ... ... ... (1896), Швейцарияда (1907) және т.б. елдерде ең алғаш рет
азаматтық ... ... Ал, ... ... ... ... іс ... және т.б. нормативтік құқықтық актілер қабылданды.
Қазіргі уақытта кодекстер көптеген ... ... ... ... ... қоғамдық өмірдің бүкіл маңызды салаларын реттейтін қарапайым
ағымдағы заңдармен роман – германдық құқытық ... ... ... көзі ... ... ... ... көздері ішінде, маңызды бірақ
айқындаушы емес рольді ... ... ... әдет – ... ... доктриналар алады. Роман – германдық құқықтық жүйесінің қазіргі
деңгейіндегі негізгі ... мен ... ... ... ... мен ... ... жүйелерін толығырақ қарастырайық.
Германияның қазіргі құқықтық жүйесінің негізі 1867 жылы Пруссияда
Солтүстік Герман Одағында ... және оның ... 1871 жылы ... ... ... ... Жалпы герман құқығы пайда болғанша
жаңа мемлекет ... ... ... мен ... ... ... мен әдет – ... жүзеге асты. Осы
кезде Бавария, Пруссия, Саксония және т.б. сол ... ... ... ... ... роль алды. Елдің заңнамасының бүкіл
кейінгі даму үрдісіне елеулі әсер еткен жалпыгермандық заңнамалық ... ... ... және ... ... (1866 – 1971), ... ... және Қылмыстық іс жүргізу жинағы, Сот құрылысы туралы заң ... 1896 жылы ... ... және т.б. ерекшеленді. Қазіргі Германияның
заңнамасының құрылымда ... ... ... (1919 - ... ... жағдайларға бейімделген бірқатар актілер ... ... асып ... Елде ... ... өмір ... кезде қабылданған
бірқатар заңнамалық ережелер мен актілер өз күшін сақтап келеді.
Германияның ... ... ... 1949 жылы 23 мамырда
қабылданған Конституциясына және оның ... ... ... ... роль ... ... бірге Конституция неміс
зерттеушілермен дәстүрлі мәнде емес, мазмұны ... ... ... ... - ... ... демократиялық, либеральді –
құқықтық мемлекеттің, ... ... ... ... ... ... ... «белгілі бір материальді бірлік»
деп түсіндіріледі.
Федеративті мемлекеттің негізгі заңы бола ... ... ... ... орталық органдарының өкілеттігі мен
басқаруын, ... ... ... – жерлердің мемлекеттік билік
органдарымен өзара қарым – ... ... ... ... және ... атқарудың жалпы қағидаларын бекітеді. Жерлердің
Конституциялық ... ... 28 ... ... ... және әлеуметтік құқықтық мемлекеттің негізгі
қағидаларына сәйкес ... ... ... ... жүйесінде елдің
федеральды Конституциясының сот шешімдері жетекші орынан ... ... ... ... ... ... күші ... жоғары тұрады. Германияның құқықтық жүйесі оның федеративті
мәнін көрсетеді. Ол федерация және ... ... ... ... ... құрамын құрайтын нормалардан тұрады.
Францияның құқықтық жүйесі өзінің негізгі белгілерінде Ұлы ... 1789 – 1794 ... және ... ... он ... Сол дәуірдің құқықтық құжаттарының арасында Францияның құқықтық
жүйесінің даму қалыптасу және даму үрдісін айқындаған. 1789 жылы Адам ... ... ... Ұлы Француз көтеріліс кезеңіндегі
Конституциялық актілер, 1804 жылғы Азаматтық Кодекс (Напалеон Кодексі),
1808 ... ... іс – ... ... және 1810 ... ... бар. Олардың ішіндегі түрін өзгерткен және көпшілігі осы күнде де
Францияның ... ... ... әсер етеді. Қазіргі заманғы Француз
құқығының қайнар ... ... ... орынды Конституциялық актілер,
бірінші кезекте Конституцияның өзі алады. Ол 1958 жылы қабылданған өз күшін
әлі ... ... ... ... ... ... өзіне тиісті
ерекшеліктерді бірі осы қоғамдық қатынастардың дәстүрлі ... ... ... ... ... ... заң шығарушы қызметін шектейді.
Ал, заңмен мемлекетік биліктің орталық және ... ... ... мемлекеттік қызметкерлердің және әскери қызметкерлердің
негізгі құқықтарының кепілдіктеріне; ... ... ... ... және ... ... ... ережелерді
бекітіледі.
Ордонастор – актілердің ішінде маңызды орынды алады. Бұл Францияның
үкіметі мен министрлар ... ... ... ... ...... заң шығарушы актілер. Конституция қабылданған кейін
бұл актілер әлеуметтік және өзге де ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Кейіңрек елді басқарудың
қарапайым шаралары ретінде кеңінен қолданыла бастады.
Францияның ... ... ... жүйесінде заңдармен және
ордонастормен маңызды орынды ... ... ... ... өз қабылдауы мүмкін, бірақ ол тек қабылданатын актілердің
Конституциялығы жөніндегі сұрақты шешетін Конституциялық ... ... ... ... қортындысын кейін ғана мүмкін болады. Кейбір
декреттер ел ... ... ... – ала ... және ... да
бір қортындысыз шығарылады. Декреттердің ... рөлі ... ... басқа атқарушы – органдармен шығарылатын парламенттік актілердің
сәйкес рөлімен толықтырылады. Роман - германдық құқықтың ... ... ... және сот ... саласында белгілі бір мәнге ие құқықтық
әдет – ... ... ... ... Мұсылмандық құқықтық жүйесі.
Англо – саксондық және роман – германдық құқықтық жүйелерге қарағанда
мұсылман құқығы ... жеке ... ... табымайды. Өзі негізінен VII–X
ғасырда Араб Халифатындағы феодалдық қарым – қатынастардың қалыптасуымен
дамуы кезеңінде ... ... ол ... бірі ретінде көрінеді. Дүние жүзі
мемлекеттерінде ислам діні кең ... ... ... жүйе ретінде
Сауд Арабиясында кең көлемде және барлық талаптарға сай ... ... ... ... Араб Эмираттары, Иран, Пәкістан, ... ... ... ... Мұсылман құқының пайда ... ... ... ... ... ... ... уағызы
бойынша, Алланның жердегі елшісі, ұлы пайғамбар Мұхаммедтің (570 – 632)
есімімен тікелей байланысты. ... сөзі ... ... ... ... ... аят беру арқылы түсірілген. Онда мұсылмандардың
барлық мінез – құлықтары реттелген. Ғылыми қайнарларда ... ... ... біріншіден, мұсылман сенуі тиіс және сенбеуі тиісті анықтайтын
теологияны; екіншіден, сенушілерге не істеу керек ... және не ... ... ... ... ... ... дінінде мұндай
жазбалардың жиынтығы шариат деп аталады. Ислам догмаларына сәйкес мұсылман
құқығы өзінің пайда болуы Аллаға ... ол осы ... ашты және ... ... ... ... ... және бөлек алынатын адамға
жеткізді. Пайғамбар діни доктринасында ... орын ... Бұл ... ... ... ретінде таңдап алынды. Мұхаммедтің пайғамбарлықты
алу мұсылман сенімінің нышаны. Дәлірек айтса, «Алладан басқа ешқандай құдай
жоқ» және Мұхаммед ... ... ... сенімді. Мұсылман құқығының
мызғымас негізгі - Құран. Бұл ... әдет – ... және ... ... ... ... ... Мекке мен Мәдинеде
айтылған сөздері жиналған мұсылмандардың қасиетті кітабы. Құран мазмұның
Алланың ... ... және ... ... ... сөздері құрайды.
Құран мұсылман құқығының алғашқы және негізгі қайнар көзі ... ... ... заңгерлерінің бірде біреуі оны құқық кітабы, мұсылман
құқығының кодексі ... ... ... заңдық мәндегі бөлек
ережелер кодификация туралы айтуға жеткіліксіз. Оның үстіне, ... ... мен ... үлкен мәні бар көптеген құқықтық
институттар ... бұл ... ... де ... Сол ... ... сот ... іске асыра отырып тікелей Құранға емес, көп ... ... ... – құдайшылдармен ... ...... ... ... ... Құран – жебрейіл періште
арқылы Мұхаммед пайғамбарға 23 жыл ... аят – ... аян ... ... ... ... ... – араб тілінен аударғанда кітап, ... ... ие. ... 114 сүреден тұрады. Құранның мақсаты –
құдайсыздықтан, пұтқа табынушылықтан, ... ... ... ... ...... мен қағидатарды тарату, жалғыз
Аллаға құлшылық етуді үйрету болып табылады.
Құран ... бас ... ... құдайға міндеттілерге
нұқсама және сенімді негіздерге, Алланың алдына келетіндерге жалған сеніп,
бірақ, өз - ... ... ... ... ... мұсылман
құқығында орын алады. Бірақ тек ... ант ... ... ... Бұған
көну үшін Құрандағы негізгі ережелерге және негіздеуші идеяларға көңіл
аудару керек. Олардың ... ... ... ... ... ... мен ... жөніндегі ережелер мен идеяларды бөліп айтамыз. Құранда
мұсылман құқығының тазалығы ... адал ... ... ... олардың көнбейтіндігі жөнінде ережелерден тұрады. Осы жөнінде
2, 38, 40 ... ... ... ... ... Менің
қайрымдылығымды еске түсіріңдер және менің ... адал ... ... де сендердің сөздеріңді сақтаймын. Дәлелдеме ретінде ... ... ... ... ... сенуші болмаңдар. Менің
құдіретімен баға бермеңдер және менмен қорқыңдар»1.
Құранға сәйкес шынайы мұсылмандық сенімі үшін әрбір ... ... ... ... ... да ... ... және жолынан
табылғандар кейін ... және ... Алла ... ... ... ... ... кездестіргенді мойынан қылышпен шауып және
ұрып – соғуды жөн деп айтылған3.
Құранның діни ... ... ... ... ... ... өмір ... пұтқа табынушылықты, мәжәусилікті түбірімен қопарып
жоқ ету, олардың имандылық ... ... заң – ... және ... ... ... ... қалыптастыру, сол секілді дінге қайшы
жақтарына қарсы тұру, Алла тағаланың бүкіл жер ... ... тура ... салу болып табылады.
Ал, Құранның мазмұнына келсек, негізінен мұсылмандық, ... ... ... ... ... деуге болады. Былайша айтсақ,
рухани, азаматтық және қылмыстық заңдарға, әкімшілік, ... және ... мен ... қоғамдық және жеке ... ... ... ... ... пен ... басқару жүйелеріне
тоқталады.
Құранда осыған ұқсас мәнді нормалармен жазбалар көп. Олардың ... ... ... ... ... мүмкіндік діни шекте кең
мүмкіндік береді. Бұл осы ... ... де, ... ... да ... Түрлі жазбаларды бұзғаны үшін әмбебап санкция
– күнә, Алла қайырымынан айырылу бола алады. Бұған ... 9 ... ... ... Онда егер де сізге Алладан гөрі өзінің тума – туысын
жақын болса, Алла ... ... оның ... ... ... ... – жаңалық, хабар. Хадис – Мұхаммед алейһис саламның айтқан ... мен ... жеке және ... ... мен ... ... өзінің кейбір іс - ... ... ... т.б. ... ... Бұл жиынтықты «сунна» деп те атай
береді. Бұл жиынтық ... ... ... ...... ... ... мен туыс – жекжаттары, т. б. тарапынан айтылып, солардан ... ... ... онша көп мән ... ... өз ... ... топ құрады. Қазір сунниттер бас
иіп, екі етпей орындайтын хадистер саны – ... ... бұл алты ... ... алты кітап деп атайды.
Мұхаммед пайғамбарымыздың өз ауызымен айтқан ұлағатты сөздері мен
істерін ... ... аса ... ... ереже, қағидалардың
жиынтығы.
Құранды мұсылман құқығының негізгі қайнар көзі ... ... ... ... ... ... ол VIII – IX ... кезеңіндегі
мұсылман құқығының қалыптасу және дамуы дәстүрлерінің жиынтығы. Сунна
Хадистерден құралады, олардың әр біреуі ... іс - ... мен ... ... тартуларды бейнелейді. Сунна бұл Мұхамедтің өлімінен
кейінгі алғашқы он жылдықтарда ... ... ... ... ... ... ... сенімді. Ол да ... ... ... ... құқықтары мен міндеттеріне айқын
нұсқаулықтар жоқ. Иджма (келісім, бір ауыздан пікір білдіру) – ... іс ... ... ... ... білгірлері шығарған,
қабылданған қортынды пікірлері.
Мұсылман құқығы да өзге ... ... ... бар. Олардың арасында
Иджма – бұрыңғы құқықтанушылардың Ислам білгірлерінің, заңды шыңдықтық
мәніге ие ... ... мен ... ... ... қортынды1. Иджма
Құран да, Сунна да кейбір сұрақтары көзделмеген болса, сол сол ... ... әдіс – ... ... барысында ежелгі білгірлер екі постулат – догмаларды
ұстанды: а) «теріс ... ... ... ... бірлігі мен
біртұтастығы; б) Аллада шығатын мұсылман ... ... келе ... ... ... ... бойынша қайнар көзі
«қияс». Оның мәні Құранда, Суннада немесе Иджмада көзделген жазбаларда жаңа
қолданылу. Мұсылман ... ... ... ... ұқсастықтардың
шектелген мәні көрсетілді. Ұқсастық бойынша ... ... бар ... оны жеке ... қолданылатын шешім табуға болады, деп
Р.Давид жазды. Дегенмен осы тәсілдің арқасында ... ... ... ... ... ... ... көрінісі болғысы келмейді. Бұл сенушілердің
діни идеалға апаруға тиіс жарық. Құқықтық фактордың эволюциясына бейімделу
идеясы бұл жүйеге жат2. Қися – ... ... және ... сүйене отырып
шығарылған әрі мұсылман заңгерлерінің ... ... ... ... ... ... құқығының теориясына сәйкес суверен – монарх немесе парламент
тұлғасындағы мемлекет заң шығара алмайды. Суверен ислам ... ... ... құны ... ... ... ... өзімен және Мұхаммедпен жаратылады. Суверен тек осы құқыққа
негізделген әкімшілік актілерге ... және сот ... ... ... ... ... ... құқығында әрқашан ірі билік иесі
болады. Онымен шығаратын ... ... ... маңызды болады. Бірақ,
олардың бәрі ешқашан ислам ... және ... ... ... ... ... болады. Сотта ислам талаптары және канондардың негізінде
жүзеге асып отырады. Теория жүзінде ол Алла атынан жүргізіледі. Іс ... ... ... оған ... сот ... іске ... ... дүниесінде және қоғамда үлкен роль атқарғанымен,
халық арасында судья өкілеттігіне әрдайым біркелкі болғаны жоқ.
Дәстүрді сақтап, ... ... ... ... ... кейін ойланып, соңында өз келісімін береді. Қоғамның бастапқы даму
кезеңдерінде мұсылман судьялары діни ... ... ... ... ... құқық қайнарлары, заңдары кірмеді. Дегенмен, мұсылман
құқығының теорияны мен тәжірибесін қолдану ... ... әдет ... ... бас ... жоқ. ... ... құқығында бүкіл
әдет – ғұрыптар бірдей қабылданып, көрсетілген жоқ. Кейбіреулері оны мүлдем
жоққа шығарды. Бірақ онымен келіскендер оны толықтырып ... ... ... ... ... өзара сый ақысыз қаржылық артықшылықты негізсіз алу
мұсылман құқығымен айыпталатын әдет – ... ... жер ... ... ... ... ... реттейтін көлемі мен төлеу әдістеріне
қатысты әдет – ғұрыптар жатады. ... әдет – ... ... ... қызмет атқаруы мен өзгеріп жатқан ... ... ... орын ... Әдет – ... сияқты оларда
құқық қайнар көзі емес, бірақ оның эволюциясында маңызды орын алады.
Мұсылман құқығында келісімдер мен әдет – ... ... ... ... діни ... мен ортодоксальдығына қарамай
құқықтық қатынас субьектілеріне өзіндік қызметке, ... ... ... ... « Заң нені көздейтінін ескере отырып жасалған келісімнің
ешқандай қылмыс мәні жоқ » - деп ... ... ... ... ... ант, ... ... айтылған.
Келісімдер арқасында құқық жөніндегі түсінік бойынша әрдайын
міндетті емес деп саналған құқықтық нормаларға елеулі өзгерістер ... ... ... ... ... ... неке құрғанда және өзге де
отбасы – тұрмыстың сұрақтарын шешкен ... ... ... ... ... жатқан жағдайларға бейімдеушілігі тек
суверен актілері, әдет – ғұрып және ... ғана ... ... ... заңды строя және фикция қолданды. ... ... ... мұсылман
елдерінің құқық қолданушылық тәжірибесіндегі дәстүрлерін қолдана отырып,
заңның ... ... ... ... себебін емес, сыртқы
мән – жайларды, ... ... ... ... айла тәсілмен айтылып
өтті.
Мұсылман құқығындағы түрлі ... ... және ... тек ... ғана ... деп ... ... Мысалы,
мұсылмандар арасындағы шарттың жасауға тыйым, мұсылман мен мұсылман еместің
арасында жасалады. Канондарды, мұсылман ... ... ... ... мен ... ... ... әдет – ғұрыпты, келісімді және т. б.
қолдану. Өмір, этникалық, діни және заңды ... ... ... және сан түрлі екенін дәлелдейді. Мұсылман құқығының
бірде бір ... бұл ... жүйе ... таза ... ... ... Отандық және шетелдік ғалым заңгерлер ... ... ... мұсылман елінің позитивті ... ... ... деп ... Бірін – біріне жақын, бірақ бір емес екі
түсінікті «мұсылман ... және ... ... ... ... ... білу ... Мұндай өзгешелік тек фияда ғана емес, мұсылман
елдерінің өмірінде де ... ... өзге ... ... ... ... ажыратылған және өзінің заңдары бойынша өмір сүреді. Бұл мән ... ... ... ... ... елдеріндегі азаматтық қоғамдар
мұсылман ... ... ... әдет – ... ... ... болады деп көрсетеді.
Мұсылман құқығын моральдық және діни ... мен ... ... ... ережелер болады. Осыдан ... ... ... білу ... ... ... байланысты мұсылман елдерінің
құқықтық жүйелерінің дуализмге керсінше кеңейе түсті. Бұған әлеуметтік –
экономикалық, ... және ... бір ... тек ... ... ғана
реттелінбейтін қоғам ішіндегі қатынастардың болуымен, ... ... ... ... ... ... мұсылман құқықтық басқа
құқықтық жүйелермен отбасыларға ендірілуі батыс құқығының әсері ... ... ... өте көп және көп ... ... олардың бәрі
бірігіп және жеке – жеке құқықтық жүйелерді модернизациялайды. Батыстық
құқықты реформалауды, ... сот ... ... құруды ) жүзеге асырады.
Мұсылмандық құқық – шариат Шығыстағы ... ... ... және ... ... ... ... ерекше әсер
етті. Қазіргі кезде әлемдегі 30 – дан ... ... ... діні мемлекеттік
дін болып саналады. 120 елде ... ... алар орны ... ... ең ... ... ... қарамай, ислам діні белсенділікпен
өркендеп өсуде, мұсылмандық құқық ... ... ... ... ... ... атқару үстінде.
Мұсылмандық азаматтық құқықтар жеке меншікті реттей отырып, мұнда да
бұл меншіктің ең жоғарғы иесі тек Алла деп ... ... да ... жер мен суды еш ... жеке ... деп санамауды тапсырған.
Мұсылмандық сот – ... ... сот ... тек ... ... талаптарын бұлжытпай орындайтын иманды адам иеленуі тиіс
деген нормалар ерекше аталады. ... ... ... ... ... ... заң нормалардың басым көпшілігі исламдық діни
догмалармен ие болмаса таза діни ... ... ... ... ... іліміне қатысты қайнар көздер негізінен, ... ... ... ... ... ... түседі.
Мұсылмандық құқық құрылысын сипаттауда оның нормаларына егжей – тегжей
үңілу маңызды роль ... ... ... бұл ... екі ... ... Біріншісіне – кез–келген адамдардың іс - әрекеттің баға ... ... ... ... бір жағдайға не іс - әрекеттің салдарына
байланысты реттейтін нормалар жатады. Мысалы, ... кісі ... ... кесілуі, есі дұрыс еместермен келісім жасаудың жойылуы т.б.
Мұсылмандық құқық нормалары: ғибадат және адамдардың ... ... ... ... тұрады. Өз кезегінде адамдардың
қарым–қатынасын реттейтін нормалар: жеке адамдар ... ... ... мәміле, әкімшілік нормалар, соттық құқықтар және
халықтық құқықтар деп бөлінеді. Мұсылмандық ... ... ... ... ... есептеп, оларды санкциялайды. Құран мен Суннада
ең ауыр да, қауіпті қылмыстарға жазалар көрсетілген. Мұсылмандық ... да, ... ... ... ең ... Құран саналады.
Міне, мұсылмандық құқық осы Құраннан бастау алады. Құран ... ... ... теориялық бағдарламасы. Мұсылмандық құқықтың
негіздерін, сондай – ақ Құраннан кейін ... ... Қияс ... ... ... ... ... мұсылмандық құқық пайда болды.
2.4. Социалистік құқықтық жүйе.
Социалистік құқықтық жүйесі бұрынғы «социалистік ... деп ... ... ... ... құқықтық жүйелерінен құрылған. Олардың өзіндік
ерекшеліктері болған, ол ... ... ... ... ... ... ... болып есептеледі. ... ең ... ... ... ... ... ... мен еркін
көздейді деп көп жылдар бойы уағыздап келді. ... ... ... ... де ... ... шыға алмай ... ... ... сай қабылданған құжат.
Социалистік құқықтық жүйесі алғашқы екеуінен ерекше үшінші құқықтық
жүйені құрайды. ... ... ... кіретін елдердің құқықтық
жүйесі бұған дейін роман – германдық құқықтық жүйе жатты. Роман – германдық
құқықтық жүйе ... ... ... ... ... қалды. Олар
құқықтық шамасы жалпы мінез – құлық ... ... ... ... және ... ережелер сақталған және құқықтың ғылымның терминдері
Европа университетінің еңбектерінің негізінде және рим ... ... ... құқықтық жүйедегі бір қатар ұқсастықтармен
бірге, роман – германдық құқықтық ... ... ... осының негізінде социалистік жүйедегі ... ...... ... жүйемен кетіп жеке құқықтық жүйе құрады.
Социалистік мемлекеттің басшылары мақсаттарын жаңа қоғам құрады деп
біледі, онда ... ... ... Осы ... социалистік
ережелердің негізін заң шығарушылық ... ... ... ... ... ... отырған еркіндігін ...... ... ... заң ... ең бастысы жаңа
экономикалық қатар құрғысы келді. Кәсіптік құралдар ... ... ...... ... ... азаяды. Жеке
ережелер жұрт алдындағы ережелерге орын берді.
Екінші дүие ... ... ... бұл ... жүйе Совет Одағының
қол астына түскен Европаның елдерін қамтыды. Оның қамтуында Солтүстік Қытай
және ... ... ... Куба ... Шындығында, бұл құқықтық
жүйе қазір терең дағдарысқа түсуде. Халқына уәде ... ... ... ... халықтың түңілуге айналды. Советтер ... ... ... ... ... 1989 ... ... ол жолдан бас тартып
өздерін социалистік ... не ... ... деп ... ... ... де түпкі бастамаларда күмән тузызды.
Социалистік құқықтық жүйенің түп нұсқалығы Ресей 1917 жылы Батыс
елдерімен ... жаңа ... ... құра ... Оның ... болып
табылатын коммунистік қоғамда мемлекет де ережеде болмайды. ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Жаңа қоғамда мұқтаждау ... ... ...... ... ... және ... реттеледі. Бұл коммунистік армандар Совет Одағында
асырылған жоқ, тек қана ... ... ... ... ... қоғамдастырған және саяси басқармада коммунистік партия елді
басқарды.
Социалистік мемлекет өз мақсатында болашақ коммуннистік ... ... ... одан ... ... көрінеді. Мемлекеттік мұқтаждау істен
шыққан жоқ, сонда да басты рольдердің бірін атқарады. ... ... ... бұл ... ... жасаудың түрі. Ол жоқ болып келетін
кезең әлі туған жоқ, ... ... ... атқарады, басқа уақыттағы
қоғамдағы қатынастардың бәрін реттейді.
Соңғы кезде Совет Кеңес Одағында ережелердің маңызы айқындалды.
Жоспарлы ... ... ... ... ... ... ал
социалистік заңдылықтардың принциптері ережелердің ... ... ... ... жүйе ...... құқықтық жүйеден
қарағанда түп нұсқалы болып ... ... ... жаңа қоғамның типін түп негізінде
қазіргі қоғамдағы өзгеше етіп ... ... ... ... дейін роман жүйелерімен сәйкестік табады. Ол кең ... ... ... бола тұра ... ... ... сақтады.
Социалистік құқықтық жүйе концепциясы тиесілі, ол француз немесе ... сәл ... ... ... ... ... англиялық және
америкалықтар социалистік құқықтық жүйенің түп ... ... ... ... және оны ... ... жүйесіне кіргізді. Социалистік елдердің
құқық танушылары қарама – ... ... ... ... ережелер – бұл
белгілі экономикалық құрылым ... ... және ... ... ... емес және ғылыми дәлелденбеген жоққа
шығару бір мезгілде сәйкестігін және өзгешелігін айқындау ... ... ... оның ... ... Екі ... – қарсы экономика
типіне екі қарама – қарсы типтегі құқыққа сәйкес келеді.
Социалистік ... ... мен ... емес ... де
ережесі екі түрлі құқықтық жүйеге жатады. Біреуі экономикалық күштердің
еркін ойынынан және ... ... ал, ... еңбек өнімділігі
жоспармен қоғамның қызығушылығымен сәйкестеніледі. ... ... ... әлеуметтік қағидаларын ХХ ғасырда трансформаттады.
Олардың ... ... К. ... пен Ф. ... сынаған еді.
Буржуазиялық көптеген елдердің заңгерлері коммунистік қоғамдағы құқықтың
жойылуының марксистік болжамы ... ... ... ... ... ... бар ма және оны ... жақтай ма? Бұл сұраққа анық дәл
жауапты былай беруге болады, ол тек қана Қытаймен ...... ... – ақ ... ... бар ... нақтыланған және осы
принципті жүзеге асыру қолға алынған Кеңестер Одағында және ... ... ... ... ... ... ... әсіресе құқықтық төңкерістің
санамен алмастыруға болады деп сендіру кезінде ... ... ... ... ... ... ... коммунистік қоғам бола алмады.
Мұнда қоғамдық қатынастар тек қана ... ... ғана ... Күн ... тәртіп мәселесі тұрды, яғни еңбек және жоспарлау
тәртібі. Бұл сатыдан ... және ... ... осы ... ... ... Басқару органдары мемлекеттік мекемелер, корперативтер,
азаматтар ... ... ... ... ... ... ... етті.
Социалистік заңдылықтың принциптерін қатаң сақтау, құқықтық тәртіпті қатаң
ұстау абсолютті императивтер ... ... ... дегенді айтқанда
«Социалистік» деген ұғым нені білдіреді? Бұл қосымша емес, себебі ол кеңес
заңгерлерінің ... ... ... ... ... және ... білдіреді.
Кеңес азаматтары заңға бағынады, себебі оларды ... ... ... ол ... ... мүддесін білдірді. ... ... ... ... ... кеңестік емес елдерде құқықты
әділетсіз әлеуметтік құрылымын қорғады. КСРО азаматтарынан ... ... ... ... ... Бұл ... ... өзгерді деген
түсіндіру қажеттілігі туындайды. ... ... ... ... ... ... ететіні, ағымдағы құқықтық нормалардың ... ... ... ... принциптері тек қана социалистік
эконмика жағдайында мәнге ие бола ... және оның ... ... ... ... ... ... деген анықтама осы марксистік
доктринаның шағын орнын еске ... жылы ... ... ... бас ... жаңа ... ... құра
бастады. Олар коммунистік қоғам құруды көздеді. Коммунистік ... ... те, ... та ... ... ... дәстүрмен, ұжымдық
нормалармен реттелген болуы керек. Кеңестер Одағында бұл ... ... Тек ... ... ... экономика саласы, өндірістік
құрылымдары мемелкеттік меншікке айналды, саяси ... ... ... ... Қоғамдық тәртіп пен құрылысты мемлекеттік
мәжбүрлеу арқылы ұстап тұрды. Жоспарлы экономика – заңдық тұрғыда ... ету. ... ... ... – герман жүйемен ұқсастықтары
бар: терминологиясында, құқықтық норма ... ... ... ... Социалистік құқық ағымында америкадық ойшылдары
Кеңестік құқықты - роман құқықтық жүйеге ... ... ... оны бөлек (дербес) жүйеге жатқызды. Олар үшін құқық – қондырма
болуына байланысты экономикалық құрыдыстың ... КСРО ... ... ... ... ... де, оларды КСРО – ... ... ... ... болмайды, олар өзіндік даму
жолына түскен елдер ( дәстүрлі, өркениеті жағынан).
Ресей тарихы ІХ ғасыр ... ... Бұл ... ... ... ... ... 892 жылы Киев ... ... ... ... ... 1236 ... ... өмір сүрді. Осы жылы
моңғолдармен қиратты. Бұл мемлекет 989 жылы ... ... ... ... ... Осы кезде шіркеу ықпалын бекіту үшін дәстүрлерді ... Орыс ... ХІ ... І – жартысында жазылды, ХІ – XIV
ғасырлардағы ... ...... ... деп ... Бұл славян
тілдерінде жазылған дәстүр қоғамды кең ... ... және ол ... ... ... тайпалардың – «варвар» заңдарына қарағанда)
жергілікті дәстүрлі құқықпен қатар Киев Русінде ... ... ... ... Византиямен шарттар жасалынды) Батыс шіркеуі ... өмір ... ... ... ... ... қолданды.
Азаматтық және конондық ... ... ... ... ... ... прогресивті бағыттары болған, олар Ресей мемлекеттінің
шығыстық – феодалдық әміршілік бағытымен белгілі ... ... ... Ол ... 954, 971 ... орыс ... Олег, Игорь,
Святославтың Гректермен жасалған келісімдерінде орын алған, озат ... ... ... ... байланысты болған. Орта ғасырда жаңа
құқықтық жағдайлар 1550 жылғы ... ... және ... ... ... 1689 билікті Ұлы Перт І өз ... ... ... орталықтандыруын жүзеге асырды, Сенат және Святейшиий синод,
мемлекетке қызмет етуге ... ... ... ... ... кестесін құрды.
1236 жылы Алтын Орда (Монғолия) үстемі бекиді. Ол тек 1480 жылы ... ... (100 жыл ұлт ... соғыстан кейін аяқталды. Монғолия
үстемдігінің себеп салдары ... ... ... ... босаған кезеңнен Ұлы ... ... ... ... деспоттық саяси режим орнады. 1649 жылы ... ... ... ... ... ... ... 25 тарау 963
баптан тұрады. 1689 жылы Ұлы ... ... 1917 жылы ... дейін Ресейдің Батыспен байланысы орнады. Халықаралық
дәстүрмен өмір сүрген, бірақ ... ... ... ... ... ... жаңартуға ұмтылыс ХІХ ғасырдың басында
І Александр тұсында либеральды реформалар жасалынды, 1861 жылы ... жою, 1864 жылы сот ... 1855 жылы ... ... Кодексі, ол
1903 жылы қайта қаралды. Тек Азаматтық Кодекс жасалынған жоқ. Халықаралық
демократиялық елдері – Венгрия, ... ... ... бұлар роман –
герман елдерде болған. Олардың Ресейден ерекшелігі көп. Олар ... ... ... ... ... ... қоғамның негізгі
тірегі болатын Балқан ... ... ... ... Сербия) олар
Ресейдің тәртібі Византияның ықпалында болды.
Марксизм – ленинизм Еуропа елдеріндегідей ... ағым ... ... ... бұл ... ... ілім, оған қайшы келген кез –
келген көзқарасы жалғап қоғамдық ... ... ... болып саналады.
1917 жылы 7 қарашада революция большевник ... ... ... 1917 ... ... ... құқықтың дамуы үш негізгі кезеңнен
тұрады.
1. Қазан төңкерілісі – 1936 жылы КСРО ... ...... ... 1936 – 1955 ... ... ... мемлекеттің коммунизмге дейін даму
кезеңі.
3. Қайта құру – 1985 жылды қамтиды.
Социалистік заңдылықтың принциптері 1722 жылы Ұлы ... ... ... око» деген ескі орыс орган атпен ... 1864 жылы ... ... ... құрылды. Ол 1918 жыылы 24 наурызда ескі
сотпен бірге жойылды. 1922 жылы ... ... ... ... кейін жойылуынан кейін кәсіби адвокатураға қайта болды, ол
1922 жылы ... ... ілім ... бөлінуін жоққа шығарды. ... ... заң ... ... ... ... ол ... мүддесінен кетеді.
Жоғарғы Кеңестің қызметін оң ... ... ... КСРО – ны он бес одағы ... ... 1958 – 1964 ... ... іс ... ... сот құрылымы туралы заң қабылданды.
1961 – 1964 жылы ... ... іс ... ... ... ... ... 1963 жылы қабылданды. Нормативтік құқықтық актілерге,
Президимуның жарлықтары, министрлердің кеңестерінің қаулы шешімдері ... ... ... ... ... ... қайнар көзі – заң
болып табылады. Польшада 1964 жылы Азаматтық, Отбасылық, ... ... ... ... 1963 жылы ... жаңа ... іс ... Халықаралық сауда Кодексі қабылданды.
КСРО – да 1989 жылы сот құрылымы туралы, судьялар ... ... ... КСРО – сот ... төрт сатыдан тұрады. ... сот. 2. ... сот. 3. ... Республикалық сот.
4. КСРО жоғарғы соты.
КСРО – да арббитарждың екі түрі ... ... ... ... ... кәсіпорындар аралығындағы дауды қарайды. Екіншіден, ... ... ... азаматтар аралығындағы дауды қарайды.
Кеңестік құқықтық жүйесі – сыртқы түрі жағынан роман – германдық
типіне ... ... ... ... ... отбасылық құқығы,
азаматтық құқығын бөлінген құқықтық Конституциялық құқықта жетекші ... ... ... ... ... ілім ... жария және
жеке деп бөлуден бас ... ... жеке ... ... ... іліміне
кіріп кеткен құқықтың бірі.
Міне, социалистік құқық өзінің кезегінде өз орын ... Сол ... ... ... ... ... ... ол бір жүйенің болуы
деп тануға болады.
Қортындылай ... ... ... ... түп ... ... жылы ... елдерімен шайқасып, жаңа үлгідегі қоғам құра бастады. Оның
мақсаты болып табылатын коммунистік қоғамда мемлекет де ... ... ... капиталистік әлемнің құрылуының салдарынан қоғамдық
бірлестіктер болып табылады.
2.5. Дәстүрлі ... ... ... жүйе ... ... құқықтың мазмұнына
және қалыптасуына халықтың ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрі мен әдет –
ғұрып әсер ... ... ... ... көзіне әдет – ғұрып жатқызылады.
Бұл құқықтық жүйе негізінде Қытай, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... жүйелерінің мәні мынадай ерекшеліктермен сипатталады.
1. Құқықтық қатынастардың субьектілерінің дау – дамайлары мен ... ... ... ... ... ... ... қарауын қоғамдық сана,
ұлттық психологиясы ... ... ... ... ... ... осы күнге дейін жаза мен түрмемен байланысты;
құқық жеккөрінішті ұғым, адал адамдар ... ... ... ... экономикалық қатынастарының реттелуі де тәжірибеге тікелей
байланысты болып қалыптасқан, патерналистік көріністер өзінің ... ... ... қайнар көздерінің негзгі қағидаларына әдет – ... ... ... ... ... қалыптасқан діни – мифологиялық,
философиялық көзқаратар әдет – ғұрыптың мазмұнын айқындаған.
3. Көптеген мемлекеттерде осы күнге дейін ұжымдық жауапкершілік ... ... ... ... ... ... ... Мемлекетте қабылданған нормативтік – құқықтық кесімдер әдет – ... ... ... түрде ескереді. Дәстүр заңның
қабылдануына реттеуіне тікелей ықпал етеді. ... мен әдет – ... ... ... ... фукциясы тиімді нәтиже береді.
5. Құқықтық сана құқық бұзушылық жасамауды әдет – ... ... ... баға ... Бұл ... аталмыш мемлекеттерде өзінің тиімді
нәтижесін беруде. Мысалы, Жапониядағы гири ... - ... ... ... ... алатын орнын бекіткен. Әркімнің
өзінің орнына мәртебесіне ... ... ... тиіс ... ... сана ... ... да жоғары қояды. Қарыз алдың ба, міндетті
түрде гири бойынша мерзімінде қайтаруың тиіс, әкеге бағынуың ... ... ... тиіс және т.б. ... дәстүрлі талаптар қойылған.
Дәстүрлі құқықтық жүйенің ... ... ... Отаршыл ірі мемлекеттер салт – дәстүрді тармаған және салт –
дәстүр ешқандай жинақ ... ... жаңа ... ... ... ... ... көптеген салада оның шамасы
жетпейтін европалық басшыларға қысқартылды. Француздық батыс ... ... ... бір ... шаралар қабылданды. Бірақ
басқалары өлі жазу күйінде қалды. Ал, Англияның Батыс Африкадан ... ...... ... салт – ... ... соттардың құқығы жетті,
бірақ оны өз мөлшерінде қолдана білді. Қарапайым ереженің ... мен ... ... ... ... ... ... ереже дамуға жаптайды деп дәлелдеуге болмайды. ... ... де ... ... жаңа ... ... ... дейін. Даму отаршылдардың әкелген жаңа ... ... ... ... енуі, жұмыс күшінің, саудасының, білімнің
жан – жақты болуы, жекешелендіру мен демократияландыру, ақпарат ... ... ...... бәрі ... Африкалықтардың
өздеріне дәстүрлі шамалар негізделген бе деген сұрақ туындайтын. ... ... ... ... өмір сүре ... ... ... сақтайтын институттарды тәжірибелеулерді күдікті санайтындардың
саны өсті. Дәстүрлі құқықтық жүйені құтқару жаңа елдің салтына деген құрмет
көрсету ... ... ... ... ... және ... оны
нақты етуге европалық ережемен қатар тарауға мүмкіндік береді. Бұның бәріне
аз ... ... ... үкімет салт – дәстүрге сыйлықпен қарады,
бірақ бұл принциптің дамуын ... кері ... ... ... бір ... ... ... ережелерді енгізу. Дәстүрлі
органдар әкімшілік жүйемен қарапайым ережелерді білетіндермен ауыстырылды.
Осылай француздық Африкада ... ... ... ... ... даму
қарапайым ережелер табиғи жолмен барынша күтуге болады. ... та ... ... ... көп ... администрация әкімшілігі жат жерге
мүшелерін негізгі дәстүрлерін білмей енгізді. Ең ... ... ... ... ... ... ... табиғи ерекшеліктерін және
оның қолдануын шектеді. Батыс типтерінің ережелеріне жақындау негізінде
қалыптасты. ...... олар ... ... ережелерін аз сақтаған
институттар бола бастады.
Еуропалық формациядан ... ... ... тенденцияларды көрді. Соттар дәстүрлерді қолданып ... ... ... ... ... бола ... бұл
соттар қарапайым ережелерге қарсы әрекет жасады. Өз жаратылысында ... ... ... ... ... ... әрекет жасауының күштілігі
ағылшын батыс Африкада күшті байқалады. ... ... ... ... дәстүрлердің бары мен мазмұнын англия еркін бостандық
береді. Англия соттары қолданғанда Англиядағы ... ... ... ... Осылардың бірі де қарапайым ережелерді бағалай алмады және
оның қолданылуы берілді. Қарапайым ... ... ... ... жүйедегі жаңа концепцияға өзінің ерекшеліктерін
енгізді. Бұл қотрындылар бүгінде қатаң бағаланады. Ережелердің билік ... ... ... ... бұрын, қоғамды жапты, өздерінің
пікірін басқа тәсілдермен ... және жаңа ... ой ... ... дайын болмады.
Африкалық қоғамның мәдени дамуы белгілі бір тұрмыс – ... ... ата – ... ... ... ... ... осы құндылықтар жаңашылдықты бағаламай оларды бұзды. ... ... ... мен ... ... ... бірақта оның орнына ... ... ... ... пен ... ... жасауда формациялық түсінікпен
қатар өркениеттік көзқарас қалыптасуда. А. Тоинби, О. ... ... ... пен ... дамуын арнайы бір мәдениеттің, этностың
бір сатыдағы дамуда жеткен нәтижелердің жиынтығы деп бағалап, өркениеттің
түрлерін қоғамдық – ... ... тыс ... ... ... ... ... Батыстық Мексика, ацтектерге бөліп қарайды. Көшпелі қазақ
өркениетіндегі құқықтық жүйе өзінің ... және ... ... бойы Еуразия континентінің жартысын мекен еткен
көшпенділердің ... ... ... реттеп, тыныс – тіршілігін,
қауіпсіздігін ... ... ... XV ... ... түрік тектес туыстас
халықтардан ажырап, «қара шаңыраққа» ие болып, ... өз ... ... ... заманалар жылжып, сан ғасырлар өте шыққаны хақ. ... түп – ... ... тарихындағы алар орыны, туған жұртымыздың
әлемдік мәдениетке қосқан үлесі жайлы үлкенді – ... ... ... – санда болса да жарық көріп жүр. ... ... ... ... ... жеке ... ... бері мерзімді баспасөздерде
болсын, әр түрлі баспалардан болсын өткеніміз жайлы шығармалар, ... ... ... ... ... ... ... әдет – ғұрып
заң – қағидалары патшалық ... ... ... ... ... ... қоғамын мығым ұстап тұрған «би мен ... ... ... күштеп өз саясатына лайықтады да, соттарды сайлап қойды. Әрі
бірте –бірте қазақтардың билік соттарын өз құқықтарынан ... ... ... аулақтатты. Әдет – ғұрып заң – ... ... шаба ... Бұл ... советтік дәуірде де ... ... ... тартқаны жоқ.
Қазақ әдет – ғұрып заң қағидаларына өте бай, оны оқып – үйрену жайы
басқа ... ... ... халде емес. Бұл саладағы
байлықты бүгінгі рухани өміріміздің мүддесіне сай пайдалану ...... ... іс ... олай ... ... Қазақ әдет – ғұрып
заңдарының ... ... ... ... бостандық және
әділеттікке негізделген ережелерін талдау, түсіну, зерттеу ... ...... ... ... де ... елі, мұсылмандар қатарына жатқанмен, мұсылмандық, ... аз ... ... ... ... ... әсері болды.
Мұхаммед пайғамбардың өмірі мен ... Әли, ... ... жайлы, болмаса
соғыста қиналып өлген Хусайн туралы жырлармен бір ... ... «Зар ... ... ақыры», т. б. исламның басты қағидалары
қарапайым халық арасында да көне өсиет тәрізді таратылды.
Қазақ ... оның ... әдет – ... ... байланысты
дерекнамалар, әсіресе орыс әдебиетінде ... ... ... ... Иван ... тұсынан басталған десек те болады.
Ресей қорында Қазақстанның Ресейге қосылғанға дейінгі дәуірде ... ... бар. ... XVIII ... 30 – ... ... ... мен әр түрлі қоғамдардың жинаған жазбалары мен жарыққа
шығарған еңбектері баршылық. Орыс демократшыл озық ойшылдарының еңбектері
де кездеседі. Осы ... ... ... – бір шоқтығы билік
еңбек А.И. ... ...... ... қырғыз – қайсақ ордасы ... ... ... үш ... ... Бұл ... ... хандық
дәуірі, оның жүйелері, әдет – ғұрып заңдары, әсіресе, Тәуке ханның «Жеті
жарғысы» ... ... ... ... орын ... ... әдет – ғұрып заң нормаларына негізделген билер сотын
жойып, оның орнына Ресейлік заңдарын енгізуге ... ... ... де
ойшыл азаматтары қарсы шыққанын біз білеміз. Солардың ... ... ... пен А. ... ... ... болады.
Әдет – ғұрып – (бұл екі сөз де араб сөздері, қазақ тіліне еніп ... ... ... ... ... қағида – ережелер. Бұл
жазылмаған, бірақ қоғам мүшелері екі ... ... ... қағида
ережелер жинағы. Қазақ әдет – ... ... ... ... ... ... ... отырады. Атап айтқанда, олар:
Әбу – л – Қасым ибн Хаукалдің ... әл – ... уәл ... Әбу – л
– Фарат Кудами ибн Жафардың «Китап хараж» т.б. еңбектерінде беріледі.
1917 жылғы ... ... ... қазақтардың әдеп – ғұрып заң
нормалары мен құқықтық және мемлекеттік ... ... ... ... бар
деректер Еуропа мен Азия елдерінің мұрағат қоймаларында, сол секілді
Ленинград, Мәскеу, ... ... ... ... ... т. б. ... қоймаларында сақталған.
Қолжазба қорларында біздің тақырыбымызға байланысты көптеген ... ... Бұл ... қазақтың әдет – ғұрып заң нормаларын,
әсіресе Тәуке ханның «Жеті жарғысы» оқып – ... өте ... ... ... ... жеті дау, жеті ... дегенді білдіреді.
Қазақ құқығы туралы талай еңбектер жазылды, жазылады да. ... ... және әдет – ... ... ... сөз еткенде, қазақ
қоғамының өткен тарихы жазба ... ... ... ауыз ... бай. ... бір көрінісі – шежіре. Қазақ ... ... ... ойлы да ... ... ... – ұрпаққа жалғасқан ата – бабалар
шежіресін, өзінің ұлттық генеалогия тарихын жазып қалдырып ... ... ... ... жетпіс жеті атасын тарататын шежірешілері де
болған.
VIII – XIII ... бұл ... ... әдет – ... заңдары
жетіле түсті. Бұл нормаларды «жөн», «жөн жосық» қағидалары деп ... ... бар бұл ... ... ... ... ... елшілік
жөні, өлім – жетімді жөнелту жөні, отбасылық қағидалар жөні, т. б. ... ... «жөн – ... ал ... ... мен ... асуы
«реттерге» бөлінген. Рет бұзылса, жосық жойылып, жөн жүйесіне нұқсан
келеді.
Осы дәуірде қазақ ... ... ... өнер күшті дамыды. Қоғам
ішіндегі талас – тартыс, дау – жанжал билер тарапынан ... ... ... қылмыстыларды жазалап қана қоймай, қылмыстың алдын ... ... ... екі ... жақты татуластыруға күш салғаны, билер
істі әрдайым әділ ... ... ... ... ... «билер кеңесі», «ақсақалдар мәжілісі», т. б. заң
шығарушы органның ... ... ... дауды ақылға салып, бұрыннан
келе жатқан, бүкіл ... ...... жол – ... ... отырып
шешкен. Осы қалыптасу кезеңінде қазақ ... ... ... бұл ... ... ... қарама – қайшы болмай, қайта
ондағы талап – тілектермен астарласып ... – сөз ... өз ... деп ... білген халық. Кез – келген
қазақ сөзге тоқтаған. Өз тарихын да, тағдырын да, тәлім тәрбиесін де, заңын
да, даналығын да, ... мен ... да аз ... сыйғызған халық. Би –
таразы басын тең ұстап, қара қылды қақ жарушы. Олар халықтың әдет – ... көп ... сөз ... ... ... істі қарағанда
тапқырлығымен көзге түскен.
Сөйтіп, басқа көршілес халықтардың әсерін алғанмен қалыптасқан әдет ... салт – ... ... берді, бүкіл қазақ қауымы қолданатын заңдарға
айналды. Болса да, қазақ халық өз әдет – ... заң ... ... ... ... тұтастарын негізімен сол қалпында қалдырып, өзіне
тән ерекшеліктерін сақтады.
Бір шеті Қара теңіз бен шығыста Алтай тауларына ... бір ... Ұлы ... ... ... ... дейінгі аралықта ежелден
көшіп – ... ата – ... ... бір деп ... Күнге, Айға,
Жұлдызға бас иіп, жерді отты, суды қасиетті деп санады. Аң мен құсты киелі
деп ұқты. ... мен ... сол ... ... ... ... ... – XIII ғасырлар аралығында қазақ халқанаң қалыптасып, әрі ислам
дініне мойын бұра бастауында басқару, оқу – ... ... ... – тіршілігіндегі өзгерістерді еске алсақ, бұл дәуірді қазақи ... ... ... ... ата ... аруағын бір саты болса да жоғары көтеріп,
тәңірі мен тірілер ... ... ... ... Осы дәуірде
қазақ – халық, жеке халық болып қалыптаса бастады.
Міне, осы ... ... ... ... ... онша ...
қатынас жасамауы себепті томаға – тұйық, өзгеріске онша ... ... ... ... ... Оны біз ... ... Есім, Тәуке хандар жасаған
құқықтық реформалардан көреміз. ... бұл ... ... ... ... әдет – ғұрып пен құқықтану жүйелеріне ... ... ... ... бере ... жоқ. Сол ... мұсыман дінінің шариат
заңдары да қазақ әдет – ғұрпы исламның ... өз ... ала ... ... ... дәуірде қалыптасқан қағида – ережелер көшпелі феодалдық қарым –
қатынастың айнасы ... Бұл жүйе ... ... бастаулардан
тұрады. Мысалы, хан сайлау дәстүрін алайық. Ежелден – ақ ханды ақ ... үш рет ... ... халық сайлаған. Сонымен қатар қазақ әдет –
ғұрыпының ерекшеліктері әсіресе отбасы ... ... ... ... ... ... қыз алуға не беруге тыйым салған. Шариаттағыдай уақытша
неке деген мүлдем жоқ. Оның ... ... ... институты бар.
Қазақ әдет – ғұрып заңдарының тағы бір үлкен ерекшелігі – барымта
институтының сақталуы. ... ... ... құн не айыпты төлемеген
жағдайда, күштеп басқаның мал ... алып ... ... ... әдет – ... заңдарының тағы бір ерекшелігі –
шариат заңдарында жоқ, қарастырылмаған қыз алып қашу ... Біз ... ... орай ... әңгіме ететіндіктен бұл арада осымен
шектелеміз.
Қазақ әдет – ғұрып құықтық жүйесі ... ... ...
нормативтік жүйе ретінде ежелден құрылып бірте – ... ... ... ... ... ... ... құқықтық - әділеттік, әлеуметтік
– экнонмикалық, саяси – рухани жағынан кеңи түсіп бүкіл ... ... ... әрбір мүшесі өз қоғамын, оның құрылымын, ондағы қарым –
қатынастарды, әлеуметтік бірлікті, өз ... мен ... мәні ... ... білуі тиіс. Кез – келген қоғамдық ортада адам өмір ... ... ... ... ... оның ... институттарында
әрекет ететін шешуші тұлға. Қазақ әдет – ... ... ... бидің
мәртебесін анықтайтын бірқатар қағидалар мен нормалар бар. Олар халық
санасынан берік орын ... ... оның ... ... ... Олар ... да мәнді сөздерден көрінді.
Шындық пен әділдікке жету ... ... оған ... ... ... түрік негізгі, түпкі мақсаты саналған.
Қазақ әдет – ғұрып ... ... ... адамдардың табиғи
құқығы. Оны Тәңірі берген, ал құқықтарға ... ... ... құқығы
жоқ. Сондықтан да адам баласы азат, еркін, басы бос. ... ... ... ел бірлігі тату – тәттілікпен астарласып, оны ... заң ... ... ... ... ол тек ... ... туындайтын терең түсінген қазақ әдет – ғұрып құқықтық жүйесі
алдымен ... ... ... ... өз ... ... отырды. Қазақ әдет
– ғұрып құқықтық жүйесі жер – су көші – қонды ... ... ен – ... дау ... ...... сала – ... ... мен айып ... жайы мен ... жаза ... ... ретке
келтірумен бір қатар отбасы қатынасын адамды адамгершілікке тәрбиелеу,
имандық шараларын да ... ... әдет – ... ... пәк, таза, адамгершілік қасиеттерді бойына сіңіргендіктен, халықтық
сипатқа ие болды. Бұл да бір ерекшелігін құрайды. ... да ел ... да ... ... ... иіп, оған қарсы шықпаған. Қазақ әдет – ғұрып
құқықтық жүйесі өзге ... ... ... ... тағы бір
ерекшелігі – мұрагерлік құқықтарын өте ... ... ... ... сот ... ең бір ... де ... мұрагерлік даулар
қазақ қоғамында тіпті болмауы ұшыраспауы қазақ әдет – ғұрып ... ... ... ... ... құра алғанында жатыр. Қазақ
әдет – ғұрып заңдарының қайнар ... ... ... ... ... тайпалар енші алмаған әдет – ...... ... ... ... Ақсақалдар Ережесі мен билер шығарған шешімдерді;
4. «Қасым ханның қасқа жолы» заңдарын;
5. «Есім ханның ескі жолы» ... ... ... ... ... ... ... әдет – ғұрып құқықтық жүйелердің қайнар көздері халықтың өзі
болып, кезең – кезеңдерде бірде ... ... ... өмір ... ... әдет – ... ... жүйенің тағы ...... ... ... ... күштілігі
нәтижесінде орындаушының ... ... ... ... тең орындалуы.
Қазақ әдет – ғұрып құқықтық жүйесінің негізгі ... ... ... жеке – жеке ... ... 1989 жылы
қазақтың белгілі ғалымдарының бірі – академик С.З. Зиманов болашақтағы бұл
бағыттағы ... ... ... ... ... ... ... соңында қазір, арамызда қандай миссионерлер қандай ... ... ... ... ... Ол ... қадағалайтын діни
басқармамыз өкінішке орай, оған мән беріп, ... ... ...... өз ... жүре ... ... жүргені жоқ.
Халқымыздың қасиетті қағида - ережелерін, әдепті ...... ... тілмен айтып жеткізу болып саналады. Осындай ой жетегі
– біздің зерттеуміздің арқауы ...... ... Республикасында құқықтық жүйенің ролі мен қалыптасу
тенденциясы.
3.1. Қазақстанның ... ... ... тарихи даму
кезеңдері.
Құқық және мемлекет туралы қалыптасқан қазіргі ... ... ... ... ... ... белгілі тарихи қоғамдық
өмірдің шындықтарына негізделген. Сондықтан құқықтық және ... ... ... ... және ... ... ... жүйелерді талдауды қажет етеді. Құқықтың дамуы кез ... ... және ... екені көпшілікке мәлім. Жалпы, құқықтық
жүйелердің даму ... ... оның ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда, өркениетті
дамуы.
Тарихи қалыптақан нәрсе, ол Қазақстанның құқықтық мәдениетінің
құрылуына Шығыстық ... ... ... ... ... біз
құқықтың ежелгі шығыстық дәстүрінің ерекшеліктеріне тоқталамыз. Ең алдымен,
ежелгі Шығыс - ол үлкен географиялық аймақ екенін, батыстан ... ... ол ... ... басталып, сонау қазіргі Қытай, Жапония және Индонезия
дейін, ал оңтүстіктен солтүстікке дейін - ол ... ... ... ... және Арал ... ... ... созылғанын көрсеткен
жөн. Көрсетілген аумақта, бүкіл ... ... ... ... ... ... ... орналасқаны анық. Осы елдерде
әртүрлі дәуірде кезекпен ... үш ... ... ... бола ... ... және еріксіз жұмыскерлер,
- еркін өндірушілер кластары (қоғамы),
- үстемдік кластары (егіншілік, сарайлық ақсүйек, әскерилер, ... ... үш ... ... ... ... олар өзара міндетті түрде заңдық және ... ... ... ... ... ... Ежелгі Шығыстың құқық идеясы
қоғамдық ... - ... ... анық ... және ... ... құқықтары мен бостандықтары қатаң бекітілумен көрінеді.
Біздің ойымызша, осындай өте ... ... және ... құрылымдардың
дамуы ежелгі шығыстық ... ... ... ... ... ... ... тарихы жағынан қарағанда сол ... ... ... ... ... ... түсініктердің
қалыптасуына ықпалын тигізгенін айта кеткен жөн.
Қазақстанның тарихи Конституциялық даму дәуірінің тәуелсіздікке
қарай бет ... ... ... қоғам үшін ірі мәселелер (мемлекеттік
құрылыс, тұлғаның құқықтық мәртебесі және мемлекеттік органдардың жүйесі
туралы) ... ... ... ... тамыры
ғасырлар тереңіне кетеді. Бұл тұрғыда «Қасым ханның қасқа жолы», ... ескі ... ... ... «Жеті жарғысы» секілді құқық ескерткіштерін
айтсақ та жетілікті. Алаш Конституция жобасының концептуалдық тұжырымдары –
осы құжаттардың кейінгілері ... ... ... кейін қазақ этностарының бүкіл
өмірі мен қызметіне, оның ... мен ... ... – ақ, ... ... ... бөлуі айтарлықтай өсті. Ұзақ уақыттар
бойы қазақ тарихының обьективтік шындығы шаң астында ... ... ... жерде бұл мәселелер ғылыми тұрғыда бейнеленетініне ешкімде күмән
келтірмес.
Айырықша пайымдауды ... ... ... бірі – ХХ
ғасырдың бас кезінде қазақ ... ... ... ... ... ұлттық зиялылардың қазақ мемлекеттілігін жандандыру идеясы
үгіт – ... ... күн ... ... ... Сөз жоқ,
мұның тамыры Алаш Конституция жобасының концептуалды арқауы болған 1917
жылғы Алаш партиясының ... ... ... ... ... Атамакен өмір сүріп отырған сол ... ... ...... ... ол күні бүгінге дейін өз ... ... ... Сол ... революциялық тап күресінің шиленіскен
заманындағы қарама – қайшылықтың үдеген шағында ... қызу ... Т. ... Т. ... Ә. ... О. ... ... пролетариат диктатурасын құрамыз деп әлектенсе, оларға қарсы
жақ, қазақтың ... ... ... ... ... И. Ғұмаров, Ғ. Бірімжанов) қазақ жерінде ұлттық мемлекет
құру бағытын ұстап, бүкілресейлік көлемде биліктің ... ... ... ... ... ... әрі тепе – ... жүйесіне сай
ұлттық мемлект құру ... өз ... ... Бұл ... ... жобасының тұжырымдамасына ұласты. Бұл жерде Тұжырымдама
(концепция) ...... ... ... бұл ... қандай
да бір затқа немесе құбылысқа негізгі көзқарасты түсіндіріп, жүйелі түрде
ашу үшін қажетті ... ... ... ... ... ұлағатты іс - әрекеттерінің
мысырға шабатынын көре тұра, олардың кеңестік ... ... ... ... т.б. ... Қазақстан Республикасының басшысы – Президент
Н.Ә. Назарбаев қатты бағалап, былай деді: «Алаш партиясының ... ... ... күні ... дейін маңызын сақтап отыр. Бұл
ұлттық емес патриоттық ұйым ... ... ... қазақ қоғамын
бірте – бірте өзгеріп, оны осы заманғы шындыққа бейімдеу еді… ... ... ... ... – ұлттық мемлекеттілігін қайта қалпына келтіруге
нақтылы мүмкіндік алды. ... ... ... ... Ресей
қоғамындағы тың дағдарыс бұзып кетіп, оның өзі ... ... ... ... ... жоқ ... автономиялық ұлттық – демократиялық мемлекеттік
құрылымындағы алғаш құрылған Алашорда үкіметінің тарихи өмір ... ... ... (1917ж. ... – 1919ж. ... ... Орта Азия
халқының барлық ұлттарды мемлекет төңірегінде біріктірудің ... ... ... етті. Бұл тұжырымның өзі ... ... ...... ... құру идеясымен тарихи
сабақтастығын растады. Сондықтан да, 1917 ... ... ... ... ... кейін Қазан төңкерісінің көсемдері Ресей
империясының шет ... ұлт – ... ... одақтасы деп жарияланғаны.
«Қазақ» (қазақ) атауы кезінде ұзақ уақыт бойы ғалымдардың айтыс
– тартысты ... пәні ... ... ... ... ... ... «қазақ» (қазақ) термині этностық мәнді болып қалыптасқан
түрік халықтарының ... ... үшін ХVII – XVIII ... ... сөз. ... Ресей империясының құрамына
бодандық негізде кірген уақыттан бастап ... ... ... теріс,
бұрмаланған түрінде қолданылды, тек ХХ ... 20 ... орта ... ... ... ... атай ... Қазіргі Қазақстан және оның
байырғы халқы – қазақтар 1925 жылғы 19 сәуірге шейін Қырғыз және қырғыздар
деп аталынды. Тек, 1936 ... 9 ... ... ... Кеңестік
Социалистік Республикасының қаулысына сәйкес «қазақ» сөзімен алмастырылды.
Ендігі жерде сөз етілгелі тұрған маңызды мәселенің бірі – ... ... ... алғашқы Ата заңы - 1926 ... ... ... ... Конституциясы төңірегінде болмақ, өйткені ол
күні бүгінге дейін арнайы зерттеу нысаны болған ... Бұл ... 7 ... 18 ... 103 ... ... ... бірінші бөлімі
ретінде 1920 жылғы Бүкілқазақтың Құрылтай ... ... ...... ... ... ... кірді.
Екінші бөлім «Қырғыз (қазақ) Социалистік Республикасының жалпы
ережесіне» ... ... 1) ... ... бөлігі ретінде Ресей
Федерациясын құрамына кіріп, сол арқылы Кеңестік Социалистік Республикалар
Одағына қатысады; 2) ҚКСР Конституциясының ... ... ... ... ... мен кулактарды түбірімен жойып, топтарды, ... ... ... ... күшті кеңестік өкімет аясында қалалық
және селолық пролетариат, кедей қырғыз ... және ... ... 3) ҚКСР – де ... өкімет билігі Бүкілқырғыздық (қазақ) Кеңестер
Съезіне, ал олардың аралығында Қырғыз (қазақ) кеңестерінің Орталық ... ... 4) ҚКСР – де ... ... ... және орыс ... ... 5) Оқу ағарту, дін, азаматтардың
кейбір саяси құқықтары ... - ... ... ... ... «ҚКСР аумағына» арналған. Онда Қырғыз (қазақ) ... ... ... губерниялар кірді: Орынбор, Семей, Ақмола,
Қостанай, Орал, Бөкей және Ақтөбе, Адай уезі мен ... және ... - ... ... ... ... бөлім «Кеңестік өкіметінің Конституциясы» «А» және «Б» атты
бөлімшелерден, ... ... ... Онда ... мәселерлер
қамтылған: Бүкілқырғыздық жұмысшы, еңбекші ... ... ... ... ... ... ... Съезі, оның ұйымдастырылуы; Қырғыз
Орталық Атқару Комитеті; Халық ... ... ... ... ... ... туралы; Қырғыз Кеңестік Социалистік
Республикасының гербі және Туы ... ... те, ... ... заңгерлер қазақтың 1926 жылғы
Ата заңы негізсіз «қырғыздық» деп түсінеді. Шынында, ол «қазақ» атауымен
аталынуы ... Жаңа ... ... ... маңызы бар елдің
паспорты болып отырды. Конституцияның нысаны – бұл ... ... мен ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше нормативтік актілерден тұратындығымен анықталынады.
Конституциялардың құрылымы ... бір ... ... сай ... Оның ірге тасы ... (кіріспеден). Негізгі бөлімнен
(мазмұннан), қортындылардан, өтпелі және қосымша ... ... ... прембулаға конституцияның мақсаты жазылады, оның шығуының
тарихи жағдайлары көрсетіледі, кей ... ... мен ... ... ... ... бағыттары айқындалады. Негізгі бөліміне
азаматтардың құқықтары мен бостандықтары, ... ... ... ... жүйелері мен мәртебесі, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мемелекеттік
органдардың мәртебесі туралы ... ... ... ... ... ... ... парламент жөніндегі
нормалар, одан кейін мемлекет пен ... ... сот ... және
жергілікті мемлекеттік басқару нормалары.
Қортынды ережелерден әр түрлі нормалар сөз етіледі. Мұнда, әдетте
Конституцияның ... ену ... ... ... ... мен мемлекеттің рәміздері туралы нормалар негізгі ... ... ғана ... ... тұжырымдалуы мүмкін.
Ендігі жерде бұл принциптердің іске қалайша асқандығын Қазақстанның
конституционализм тәжірибесінен ... ... ... ... Қазақстан өмірінде еліміздің Ата заңы бес
рет қабылданған ... Ең ... - ... ... ... Социалистік
Республикасының 1926 жылғы 18 ақпанындағы Конституциясы. Оны дайындап
шығару қажеттігіне ... ... ... ... Оған түрткі болған қазақ
мемлекетінің пайда болуы.
Еліміздің Ата Заң жобасындағы мемлекеттік – құқықтық институттардың
рәсімделуі әлі де ... ... ... заң техникасының талаптарына
сәйкес келмейтіндігін, жетілдірмегендігін аңғартты.
1926 жылы 18 ақпанда Қазақ ОАК – нің V – ... ... ... ... ... ақтық редакциясы қабылдансын, - деген қаулы
шықты. Оған ... АКСР – нің ... ( ... ... ... Мұнда
небары бес бөлім, он бір тарау, тоқсан төрт бап бар. Жаңа ... ... ... ... ... деп ... І бөлім, бір
тараудан, он бес баптан тұрды. ІІ бөлім ... ... құру ... ... ... баптан тұрды. Сонымен қатар, ІІІ бөлім «Кеңестердегі
сайлау туралы» бір тараудан, ... ... ... ал, IV ... «Бюджет
құқығы туралы» бір тараудан, тоғыз баптан тұрды. V бөлім «КАКСР гербі және
ту, екі баптан тұрған болатын. ... ... 1918 жылы ... ... Қырғыз АКСР–і Конституциясының жобасы мен 1926 жылғы Қазақ АКСР ... ... ... құру ... ... конституциялық
принциптерде көрініс тапқан.
1926 жылғы ҚАКСР Конституциясының, бұрынғы 1924 ... ... – і ... жобасынан айырмашылығы оның ерекшелік
белгілерінен де, кемшіліктерінен де ... ... 1926 ... ... мәтініндегі еңбекшілердің құқықтары мен
бостандықтары «Жалпы бөлімнің» бірінші тарауында өзге ... ... Ал, бұл ... 1924 жылғы жобада «КАКСР Еңбекшілердің
құқықтарының Декларатциясы» деп ... оның І – ... ... сөз етілген. Жаңа Конституцияның ... ... ... ... ... ... ... жазуданкейін
(Қазақстан) деп жазылған, бұл тұңғыш рет қолданылған атау ... 1924 ... ... ... ... ... автономиялық
Кеңестік Социалистік Республикасының әкімшілік – аумақтық құрылымы
(Орынбор, ... ... ... Адай уезі және т.б.) ІІІ ... 1926 ... ... ... ол көрінбейді.
3. 1926 жылғы Конституцияға жаңа тараулар енгізген: ІІ бөлімнің ... ... ... ... ... ІІ ... V тарауы «КАКСР
– нің КСРО мен РКФСР арасындағы заңдар мен басқару сферасының өзара қарым
... ... сөз ... ... ... ... мен 1924 КСРО Конституциясы
қабылданған сәттен бастап, 1936 ... КСРО ... ... елдің саяси – экономикалық, әлеуметтік аясында түбегейлі өзгерістер
болды. Елде ... ... ... деп ... ... дамудың
үрдісі әрі қарай жалғасып жатты. 1936 жылғы 11 маусымдағы КСРО ... ... ... ... бойынша Конституцияның жобасы
бүкілхалықтық талқылауға жіберіліп, баспа беттерінде жарияланды. КСРО – ның
ересек халықтарының 55 пайызы бес ай бойы ... ... ... ... толықтырулар мен өзгерістер енгізілуі керек деген ұсыныстар енгізді.
КСРО Конституциясы ... және ... ... ... ... мен ... республикалардың жоғрағы
өкімет пен басқару органдарының жүйесін, азаматтардың негізгі құқықтары мен
міндеттерін, сайлау жүйесін, мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... 13 – тараудан, 143 – баптан
тұрады, атап айтқанда: І тарау ... ... ( 1 – 12 ... ... «Мемлекеттік құрылыс» ( 13 – 29, 29а, 29б, 29в – баптар ); ІІІ ... ... ... ... ... ( 30 – 56 ... тарау « Одақтас республикалардың жоғарғы өкімет органдары» (57 – ... V ... « КСР ... ... басқару органдары» ( 64 – 78
баптар); VI тарау «Одақтас республикалардың мемлекеттік басқару органдары»
( 78 – 88 ... VII ... ... республикалардың жоғарғы өкімет
органдары» ( 89 – 93 ... VIII ... « ... ... ... – 101 баптар); IX тарау «Сот және прокуратура» (102 – 117 ... ... « ... негізгі құқықтары мен міндеттері» (118 – 133 баптар);
XI тарау « Сайлау жүйесі» ( 134 – 142 ... XII ... ... ... (143 – 145 ... XIII ... «Конституцияны өзгерту тәртібі» (146
– бап)1.
Сөйтіп еліміздің жаңа ... ... ... 1937 жылы ... заң күшіне еніп 11 – тарауға жинақталған,  124 – баптан тұрады.
Міне, 1936 жылғы КСРО Конституциясына мен 1937 ... ... ... салыстырмалы – құқықтық талдау жасаудың негізінде ... ... ... ... ... да ... республикалардың Негізгі
заңдарының құрлымдық жағынан да, мазмұндық жағынан да ... ... ... ... ... жөнінде төмендегіше ой қортуға
болады: КСРО Конституциясы мен Қазақ КСР ... ара – ... ... ... және ... ... негіздеріне,
азаматтардың құқықтық жағдайын, сайлау жүйесін және өкілді органдар жүйесін
бекітетін конституциялық нормалардың, сондай – ақ сот және ... ... ... ... ... ... ... қабылданған КСРО Конституциясына дейінгі заңдардың
өзіндік белгілері болды. Біріншіден, ол ... ... ... тап
диктатурасының қаруы болып табылды. Екіншіден, олар тек ... ... ... ғана емес–ті. Үшіншіден, барлық заңдар бірдей нысанда
берілмеді. Төртіншіден, қабылдайтын органдардың әр түрлі деңгейлеріне ... күші ... ... ... ... ... «ең
жоғарғы күші бар актілер» деген тұжырым қолданылмайды. КСРО ... ... ... ... ... жоғарғы өкімет
органдарының заңнан басқа аталған елдердің Жоғарғы Кеңесі Президиумдарының
жарлықтарын айтуға болады. ... ... іске ... Президиум
мынадай мақсатқа сай жарлықтар шығарады: а) заңдарды нақтылап тәпіштеу
үшін; б) ... ... беру ... в) ... бір ... ... тікелей қолдану үшін.
Сөйтіп, республикалық конституциялардың өзіндік ерекшеліктері олардың
тек экономикалық, тарихи, мәдени – тұрмыстық дамуынын ерекшеліктеріне ғана
байланысты ... Ол ... бір ... ... ... ... – ақ ... бір мәселелерді реттегенде ең қажетті варианттарды
заңгерлердің таңдап алуымен анықталады. Ендігі жерде ... ... ...... ... ... т. б. дара шешу ... жылғы Қазақ КСР – інің Конституциясының ... де ... ол ... сол ... заң ... ... ... елінің Конституциясының 13 – бабында республикалардың аттарының
тізбегі ... 45 – ... ... КСР ... Кеңесінің құрамының
бекітілуі, 69 – бапта облыстық ... ... ... ... ... тізбегінің берілуі, 75 – бапта қалалық кеңестері атқару
комитеттерінің бөлімдерінің тізбегінің ... ... ... ... ... өзгерісте болып тұратындықтан Конституция мәтініне дер кезінде
түзетулер енгізу қиындықты тудырады, оның қолданылуын ... ... ... ... КСР ... 31 бабының 2 тармақшасы, онда:
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумы бүкіл халықтың пікірін ... ...... Бірақ ешқашанда, аталған қазақ елінің
1937 жылғы Конституциясының қолданыста тұрған ... ...... болған емес.
Қорытындалай келе айтарымыз: 1937 жылғы ... КСР ... ... ... ... іске асырылмады. Сол кездегі
социализм құру процесіндегі тап күресінің шиленісуі жөніндегі тезис елдегі
жаппай ... ... ... ... ... ... ... қызмет бабын пайдалануды, озбырлықты ақтады, заңдық нысандар
мен кепілдіктерден бас тартты, соттан тыс және өзге де ... ... ... ... ... өте келе ... ... әлеуметтік – саяси,
рухани өмірінде болған өзгерістерге байланысты жаңа ... ... ... ... 1937 ... 1977 ... дейін Қазақ КСР
Конституциясына Жоғарғы Кеңес 500 – ге жуық ... мен ... ... ... бері 41 ... ... уақыт өткен
Конституциясының кейбір нормалары ... ... ... ... ... ... ... Одағы Коммунистік партиясының Орталық Комитеті Пленумының 1977
жылғы ... ... ... КСРО конституциясының жаңа жобасы
қабылданып, бүкілхалықтық талқылауға жіберілді. Сол жылдың 7 ... ... ... 7 – ... тыс ... КСРО Конституциясы
қабылдады.
Дейтұрғанменде, 1977 жылғы КСРО Конституциясында қоғамның ... ... ... аз емес демократиялық потенциалы ... ... ... ... Кеңестері арқылы мемлекеттік билікті ... ... ... ... ... өзге ... органдардың
Кеңестерге бағыныштылығы, есеп ... мен ... ... ... ... мен ... ... бекітілді. 1977 жылғы
КСРО Конституциясы құрылымы жағынан да ... 1936 ... КСР ... ... ... Мұнда прембула (кіріспе) бар, материалдарды
жақсырақ орналастыру үшін тараулармен қатар бөлімдерге де бөлген.
1978 жылғы КСРО ... ... 9 ... ... ... ... бұрынғыға қарағанда 28 бап артықтау.
Бірінші бөлім «КСРО ... ... мен ... бес ... отыз екі ... ... бөлім «мемлекет және жеке адам», екі тараудан, отыз бір
баптан тұрды.
Үшініші бөлімде ... – ның ...... ... ... он ... баптан тұрды.
Төртінші бөлім «Халық депутаттарының Кеңестері және оларды сайлау
тәртібі», үш тараудан, он тоғыз ... ... ... « КСРО ... ... мен басқаруының жоғарғы
органдары», екі тараудан, жиырма жеті ... ... ... ... ... ... өкімет пен
басқару органдарының құрылу негіздері», үш тараудан, он төрт баптан тұрды.
Жетінші бөлімде «Сот әділдігі, арбитраж және ... ... ... он сегіз баптан тұрады.
Сегізінші бөлім «КСРО – ның ... ... және ... ... ... ... бөлім «КСРО Конституциясының қолданылуы және оны
өзгерту тәртібі», тараусыз, екі баптан ... ... ... іске ... Оған баға ... асыра
сілтеушілік орын алғандығы соншалық, тіпті ... ... ... ... ... ... ... өрістей түсті.
Салтанатты түрде берген «Конституция сәндеу (декорация) үшін жасалған ... де ... ... ... ... ... Көптеген
конституциялық ... ... ... қалып қойды.
Конституцияның шынайы ... ... ... ... ... «тікелей қолданылуы» туралы ой – пікірлер тек ... ғана ... ... құру ... ... ... өзгертілді, оның позитивтік әлеуетін ... ... ... Шын ... ... ... өзі 1977 ... КСРО
Конституция базасында дамытыла бастады. КСРО Конституциясы талай ... ... ... ... 1989 жылы Одақтық ... ... ... ... ... КСРО ... ... құрылды, оның КСРО - да мемлекеттік жоғары ... ... ... ... ... құрамы мен сайлану
тәртібі, ұйымдастырылу және қызмет негіздері, басқа ... ...... ... ... ... ең ... лауазымды адам
ретінде КСРО Жоғарғы Кеңесінің Председателі туралы институт енгізілді.
Сайлау жүйесі елеулі өзгертілді: ... ... ... ... ... болды, депутаттық мандаттың ресми посталарымен ... т.б. ... ... ... ... ... жөніндегі жаңалықтар енгізілді.
Басты мақсат – 60 – 80 ... ... заң ... ... ... ... ... кезеңіне жалпылама ой
қорытуда, тарихи шолу жасауда, ... ... ... ... және оны одан әрі ... ... ... ғылыми негізделген
ұсыныстар беруде Д.А. Қонаевтың да сүбелі ... бар ... ... ... ... ... ... (
кодекстердің, ... т.б.), 22 ... ... және жүйелік
заңдар жинағының дүниеге келуі тек Д.А. Қонаевтың тұсында ... еді. ... ... ... 80 – 90 ... ... ... КСР
заңдарының 13 томдық жинағы ( Свод законов) жарық көрген болатын.
Д. А. ... ... ... оның ... ... ... әсіресе, еліміздің 1978 жылғы Ата заңын дайындауда, қабылдап, іске
асыру барысында ерекшеленген еді. Оның - ... ... ... ... ақиқат.
Еліміздің Ата заңының (1978) ... ... ... ... ала отырып және КСРО – інің қоғамдық ... ... ... ... ... ... құқықтарын, бостандықтары
мен міндеттерін, социалистік жалпыхалықтық мемлекеттің ұйымдастырылу
принциптері мен мақсаттарын белгілеп ... КСР ... ... ... ... ... Кеңестік социалистік Республикасының халық
осы ... ... - ... ... бұлардың құрылымына байланысты. 1978 жылғы Қазақ КСР
Конституциясының ... ... ... қисынды баяндалған. Кіріспеден,
10 бөлімнен: І бөлім «Қазақ КСР – інің қоғамдық құрылысы мен ... ІІ ... « ... жіне жеке ... ІІІ ... «Қазақ КСР – нің
ұлттық – мемлекттік және әкімшілік – ... ... IV ... ... – і ... депутаттарының кеңестері және оларды сайлау тәртібі»; V бөлім
«Қазақ КСР – інің мемлекеттік өкіметі мен ... ... ... ... ... КСР – ... мемлекеттік өкімет пен басқарудың жергілікті
органдары»; VII бөлім « Қазақ КСР – інің ... және ... ... жоспары, Қазақ КСР – інің ... VIII ... « Сот ... ... және ... ... бөлім « Қазақ КСР – інің гербі, жалауы, гимні және астанасы»; X ... КСР – інің ... ... және оны ... тәртібі», 19
тараудан, 173 баптан тұрды ( салыстырып қарасақ, бұрынғы 1937 ... ... 11 ... 126 бап, ... әрі ... ... ... жайттардың бәрі жинақтала келе, қазіргі кездегі заң
әдебиеттерінде, сол ... ... КСР – інің ... мен КСРО
Конституциясының егіз қозыдай бірдейлігі жөнінде тұжырымды пікірлер ... өз ... ... 1978 жылғы Қазақ КСР Конституциясының
кіріспесінде КСР ... ... ... заңына) сәйкес Қазақ
Социалистік Республикасының халқы осы Конституцияны ... - ... ... үш ... (1926, 1937, ... ... ... болды: өздерінің типтік жағынан кеңестік социалистік
Конституциялар болып ... ... ...... ... сай ... ... құндылықты сақтап қалуға жәрдемдесуі,
кеңестік өкіметті бекітіп, нығайтуға ат салысуы, таптық мәндес болуы ... ... ... ... ... пәрменділікпен іске
асырылған азаматтардың қоғамдық тәртіптің сақталуына қатысуының әр түрлі
нысандары мен тәсілдері (мысалы, ... ... ... жасақтары т.б.)
қазіргі кездегі талпыныстарымызбен үндесуі сабақтастықтың бір қыры ... ... ... ... уақыттағы өзекті мәселердің бірі - бұырынғы билер
сотының еліміздің ақсақалдары кеңесімен бірге үндесуі, сондай – ақ ... ... ... тиімді жұмыстары осының куәсі. Кеңес
заманында халық жасақшылары, жолдастық ... ... ... ... ... ... кәдемізге жарап қалатын сөзсіз.
3.2. Қазақстандағы қазіргі құқықтық жүйе.
1990 – 1993 жылдар арасында Республика тарихында аса ... ... бар ... орын алды. КСРО – ның тарап, оның негізінде ТМД
құрылуы Қазақстан мемлекеті дамуының ... бір ... еді. ... алу
жағдайында қалыптасқан саяси ахуалдан туындаған жаңа ... ... ... ... ... бірі болды.
Қазақстанның ең жаңа тарихындағы айтулы кезең болған маңызды екі күн
– Мемлекеттік егемендік туралы Декларация қабылданған 1990 ... 25 ... 12 – ші ... ... ... ... Кеңесі «Қазақстан
Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заң
қабылданған 1991 жылғы 16 ... ... ... тұр. Демек, Егемендік
туралы Декларация Тәуелсіз Қазақстанның саяси – құқықтық көзі, ... ... ... ... мен оның ... жария еткен алғашқы
ресми бағдарламалық мәләмдемесі болып ... ... ... Социалистік
Республикасының Мемлекеттік егемендігі туралы ... ... ... ... ... ... КСРО құлауына байланысты, оның одақтас
республикалары да өздерінің ... ... ... үш сот ... ... ... Конституциялық сот,
Жоғарғы сот, Жоғарғы арбитражды сот. Конститутциялық соттың ерекше және
маңызды міндеті азаматтардың ... және ... ... ... ... ... қарау болып келді. Заңды тұлғалардың шаруашылқ
дауларын Жоғарғы арбитражды соты, облыстық арбитражды ... ... ... болып табылады және тек Конституцияға және заңға бағынуы
керек.1
Әрине, адамның құқығы туралы ... жай ... және оны ... барысында маңызды айырмашылықтары бар, мақсатқа жетуге әкелетін,
органдарды құрусыз және де ... ... ... ... ... дейін әлі алыс екенін, тарихтың өзі куәландырады.
1991 жылдың 16 желтоқсанында «Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тәуелсіздігі туралы» ... Заң ... ел ... ... ... Мемлекеттік тәуелсіздігі туралы Конституциялық заңы, ол 7
тараудан: І тару «Қазақстан Республикасы – ... ... ІІ ... ... халқы мен азаматы»; ІІІ тарау «Қазақстан
Республикасының мемлекеттік ... ... IV ... ... ... тәуелсіздігінің экономикалық негіздері»; V тарау
«Қазақстан Республикасы – дүниежүзілік қоғамдастықтың ... VI ... ... ... ... ... VII ... Қортынды ережелер», 18 баптан тұрады.
Жоғарыда сөз етілген тарихи – құқықтық маңызы бар сомадай екі құжат
қарап отырсақ, ...... ... ... ... бұлар біріге
келе еліміздің қоғамдық құбылыстардағы түбегейлі өзгерістерді еңсеретін
1993 жылғы Қазақстан ... ... ... ... ... десе артықтау болмас, өйткені, кейінректегі уақыт көрсеткендей, жаңа
Конституцияның бет пердесі осылардан ... ... ... ғана ... Алғашқы Қазақстан Республикасының Конституциясының жобасы туралы
Жоғары Кеңестің ... ... ... ... Н. Ә. ... тәуелсіз мемлекеттің конституциялық негізі «Қазақ ССР – ... ... ... ... қабылданды(.
Шындығында да бұларды салыстырып қарасақ, Негізгі Заңның ... ... ... пен ... ... концептуалдық
тұжырымдары тікелей басымдылықта ... ... ... 7 – ... « ... мемлекет билігі оның заң шығару,
атқару және сот билігіне бөлу ... ... ... ... ... Өз басына құқықтық, ... ... ... ... ... бұл заң жоғарыда сөз етілген ҚКСР
– інің мемлекеттік егемендігі туралы Декларацияның принциптерін одан ... ... ... ... тәуелсіздігі туралы»
Конституциялық заңы мен «Қазақ ССР – інің ... ... ... ... саяси – құқықтық құжаттар арасында алатын орны, маңызы
ерекше. Белгілі ... ... ... С. ... ... ... ... қағидалары «экономика, мәдениет, заңнама және аумақтық кеңістікте
билік үстемдігінің көлемі мен ... ... ... ... ... ... қалыптасқан бірыңғай ұғым бойынша, мемлекеттің
егемендігі дегеніміз – белгілі бір елдің ... және ... ... ... биліктің жоғарлылығы мен тәуелсіздігі. Демек, мемлекеттің
егемендігі нақтылы мемлекеттің ішкі және ... ... өз ... шешу ... Бұл әрине, мемлекеттік биліктің егемендік қасиеті
ретінде оның құқықтық – саяси мәнін айқындайды және мемлекеттің ішкі ... ... ... ... нысанында көрініс ... ... ... ... эконмикалық және құқықтық
кепілдіктермен, соның ішінде әскери және ... ... ... және ... ... ... ... тұтастығы мен
тәуелсіздігінен байқалынады. Сондықтан да болар мемлекеттің ... ... оның ... ... ... еліміздің Конституциясы туралы мәселені көтерудің басты
себебі – ол ... ... және ... ... оң ... ... мен ... қалыптасуы мен дамуының стратегиялық
мақсаттарын баянды ету.
КСРО – ның ... ... ... ... ... барлық бұрынғы
социалистік республикалардың енді өз алдына тәуелсіз мемлекеттерге ... ... ... ... құрылысы түбегейлі ... ... ... ... ... ... зайырлы, әлеуметтік өмірге аяқ басқан тәуелсіз, егеменді
мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... - өмір заңы.
1993 жылғы 28 қаңтарда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесінің ... ... 12 – ші ... ... жаңа ... келді. Оның
басты желісі – жалпы адамгершілік қағидаттары дамыту негізінде Қазақстан
Республикасының ... ... және ... ... ретінде дүние
жүзіне мәлімдеу.
Алғашқы рет жаңа Ата заңның ең жоғары ... күші бар және ... ... ... - ... ... қатар мемлекеттік тіл
– қазақ тілі, орыс тілі – ұлтаралық қарым – қатынас тілі, - деп ... Ата ... ... ... ... да ... өзгерістер енген,
айталық, Қазақстан аумағының тұтастығы, оның бөлінбейтіндігі, адамды, оның
өмірін, бостандығы мен ... ... ең ... ... - деп ... ... ... бірлестіктер, мемлекеттік биліктің заң шығару,
атқару және сот билігіне бөліну принциптері, ... – ақ, ... ( ... ... ... ... мәселелер. Міне, осылардың
барлығы ешбір бөлімдерге, тарауларға кіргізілмей, бөлек, ... ... ... ... ... біз осы ... отырып, Конституцияның құрамдас бөліктеріне тоқталғанды жөн көрдік.
Ол төрт ... ... ... ... ... ... ... негіздері; Ата заңның мәтіні; өтпелі ... төрт ... ... оның құқығы, бостандығы мен міндеттері;
қоғам, оның құрылыс негіздері; мемлекет, оның органдары мен ... ... ... және жиырма тараудан, жүз жиырма алты
баптан құралған. Мұнда ... ... ... ... ... бірінші бөлімде берілсе, ал ... ... ... ... ... Демек, адам және адамның өмірі,
құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең ... ... ... ... жаңа ... ... 1978 жылғы Қазақ КСР Конституциясының
жалғасы болып табылса да одан өзінің мәні ... да, ... мен ... да ... еді.
1993 жылғы Қазақстан Республикасы, бір жағынан, қазақ халқаның ұлттық
мемлекеттік құрлысының барлық жинаған ... ... ... жағынан – бұл тәжірибені мемлекеттік құрылыстық жаңа талабына сай
келетін жаңа мазмұнымен толықтырды. Қазақстан ... ... ... ... бұның саяси – тарихи маңыздылығының зор
болғандығына ешкімде күмән келтіре алмайды.
Мемлекеттік ... ... ... дамыған елдердің жалпыадамзаттық
тәжірибесін қолданбау теориялық ... ... ... еді. ... ... пайдаланған кезде, оның бізге пайдалы жақтарына ғана көңіл
аударыл, тек ... ... ... ... ... және
құқықтық тәжірибесінен, онда ... ... және ... ... ...... ... санасынан, мәдениеті мен
әлеуетінен және өзге де факторлардан туындайтын жерлерін еліміздің ... ... ... ... ... Дәл ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясының кіріспесі ең басты заңи және ... ... ... «Біз, Қазақстан халқы, дүниежүзілік қоғам – дастықтың
ажырамас бөлігі бола ... ... ... мен ... ... ... бел байлап, азаматтық татулық пен ұлтаралық келісімде, өзіміз
үшін және өз ұрпақтарымыз үшін лайықты өмірді ... ... ... ... ... қабылдаймыз және конституциялық құрылыстың ... ... - ... жаңа ... даму ... ... ... салыстырғанда, төмендегіше айқындауға болады:
1) Қазақстан Республикасының егемендігінің, оның тәуелсіз мемлекет
ретіндегі қалыптасуының құқықтық қамтамасыз етілуі.
2) ...... ... ... ... пен ... ... институттарын гуманизациялау
(ізгілендіру),яғни ой - өрісімізді ендігі ... ... ... оның ... ... ... мен ... ең қымбат
қазынасы ретінде танылуына ауыстыру.
4) ... ... ... іске ... Бұл принциптің конституциялық
құрылыс негіздерінің бірі ретінде танылуы ... ... ... ... ... ... мен ... олардың арасындағы өкілеттіктерді ажырату
принциптерін бекітумен сай келеді.
5) Шаруашылықтың нарықтық жүйеге, экономикалық нарықтық қатынастарына
көшуі.
1993 ... ел ... ... ... ... ... мемлекеттік саясаттың негізгі басымдықтарын ... ... ... ... бұл құжатта мүлдем белгіленбеген;
- қолданылатын құқықтық ұғымы болмаған, бұл ... ... ... тек ... ... шарттардың басымдығы белгіленген. Бұл
халықаралық құқықтың басымдығын жақтаушылардың кейбірін қанағаттандырмайды;
- ... ... ... ... кез ... ... ... алатын; қолданылып жүрген Конституция екі палаталы Парламент
белгіледі, оның қажеттігі ... ... ... ... ... ... жатқанымен, 1993жығы Конституцияда сол күйі жүзеге аспай қалған еді.
1995 жылғы 30 тамызда Мемлекет басшысының Жарлығына сәйкес Қазақстан
Республикасының жаңа ... ... ... бүкілхалықтық
референдум өткізілді.
Референдум барысын 19 қоғамдық бірлестіктің мыңға жуық ... ... ... ... ... Египеттің, Канаданың,
Польшаның, Румынияның, Тәжікстанның және Украинаның ... ... ... 90,51% - ы ... ... 89,14% - ы Жаңа
Конституцияның қабылдануын жақтап дауыс ... сөз ... ... ... қазіргі Ата Заңы
1995 жылғы 30 тамызда республикалық бүкілхалықтық ... беру ... ... Ата заң ... күн – ... ... – Қазақстан
Республикасының Конституциясы Күні деп жарияланды. Ата Заңды қабылдау
әдісінің ... зор ... бар, ... оның ... сайлаушылар
көпшіліктің қатысуымен мақұлдады.
Жас мемлекетіміздің он бес ... ... ой ... ... әу ... ... «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік
тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заң, ұлттық валютамыздың, жеке ... ... ... сынақ полигоны жабылып, Қазақстанның атом
қаруынсыз елге айналуы, ... ... ... ... ... ... ... Арқа төсіне көшірілуі секілді ...... бір ... 1995 жылы ... Ата Заңымыз тағдырлы сипат
атқарғанын аңғарамыз. Өйткені, Қазақстан мемлекеттік құрылымның жаңа моделі
– президенттік ... ... ... ... болған нақ ... ... ... ... біз – Қазақстанда президенттік
институттың пайда болғандығын білеміз.
Президент – ... даму ... ... – сонды болып көрмеген,
бұрынғы кеңес өкіметі ... ... ... зор өзгерістер
енгізілуіне байланысты пайда болған, жаңа ... ... ... Бұл 1990 – 1991 ... КСРО деп ... ... өмір сүріп тұрғанда, ... ... ... қызмет, содан кейін ғана бүкіл одақтас республикаларда да
тарала ... ... ... ...... ... даму ... бірнеше сатыдан өтті.
Бірінші сатысы 1990 жылғы 24 ... ... ССР ... ... және ... КСР – інің ... ( Негізгі Заңына)
өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... Онда ... ... і Президентінің қызметі тағайындалсын және оған сайланған адам ант ... ... ... ... - ... тарихында ең алғаш Республика ... ... Н. ... ... Кеңестің кезекті сессиясында 1990 жылғы 24 сәуірде алты
жылға сайланды. Осындай мемлекеттік ұйымдастырудағы елеулі ... ... ... ... ... ... шара ... керек.
Екінші сатысы 1990 жылғы 20 қарашадағы «Қазақ Кср – ... ... пен ... ... ... және ... КСР
Конституциясына (Негізгі Заңына) өзгертулер мен ... ... ... ... басталды. Бұл Заңда «Қазақ КСР ... ... ... ... ... ... және ... басшысы болып табылады деп белгіленсін», - делінген. Президент ... ... әрі ... биліктің басшысы болып заңды түрде жарияланды.
1991 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... өткізілді. Сайлауға қатысқан 8788726 адамның 98,78
% қолдап дауыс беріп, еліміздің басшысы сайланды.
1991 ... 16 ... ... ... ... туралы» Конституциялық заңда мемлекеттік ... ... ... және сот билігі принципіне сәйкес тармақтарында бөлінуі
нақтыланды.
Үшінші сатысы – 1993 жылғы 28 ... 1995 ... 30 ... ... ... ... мерзімдер ішінде еліміздің екі ... ... ... ... Президент – Мемлекеттің басшысы ... ... ... ... жүйесін басқарушы ретінде
жарияланды. Сол кездегі еліміздің орын алған өзгерістерді ... ... ... ... мен 1994 жылғы сәуір айының аралығында болған
парламенттік дағдарысты еске ... Оның ... ... – 1994 жылғы
Жоғары Кеңес сайлауында кездескен келеңсіз жайттар ... ... ... әкеп соқтырған еді. Соның салдарынан Үкіметтің жұмысы
оншалықты болмады, кейбір жағдайларда ол өз ... ... ... 1993 ... Конституцияда тиісті нақтылы нормалардың
болмауынан Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... іске ... ... соқпады. Сөйтіп, 1995 жылғы 30 тамызда
елімізде жаңа Конституцияның дүниеге келуіне жол ... ...... жаңа Ата Заңымыздың жаңашыл тұжырымдарын
іске асырудан басталды. Әсіресе, ол ... ... ... ... тұрғыдан марапатауға бағытталған.
Еліміздің бұл жаңа Конституциясын теориялық жағынан зерделесек, ... ... ... құру ... жалпыхалықтық құндылықтар мен
принциптерге сүйенетіндігіне ешкімде күмән келтіре ... ... ... ... ... ... ... анық
көрінеді.
Қазақстан Респуликасының қазіргі Конституциясында:
Кіріспе;
І бөлім «Жалпы ережелер»;
ІІ бөлім «Адам және азамат»;
ІІІ бөлім «Президент»;
IV бөлім «Парламент»;
V бөлім « ... ... ... ... ... ... және сот төрелігі»;
VIII бөлім «Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін - өзі басқару»;
IX бөлім « Қортынды және ... ... бар және ол 98 ... ... ... ... ерекшеліктері бар.
Кіріспеде, әдетте, Ата Заңның мақсаты баяндалып, оны қабылдаудың
тарихи жағдайы, кейде ... мен ... ... ... саясатта
басшылыққа алынатын негіздер Қазақстан Республикасы ... Ата ... ... себептері мен мақсаттарына былай
түсіндірілген: «Біз, ортақ ... ... ... Қазақстан халқы,
байырғы қазақ жерінде мемлекеттілік құра отырып, өзімізді ... ... ... ... берілген бейбітшіл азаматтық қоғам деп ұғына
отырып, дүниежүзілік қоғамдастықта лайықты орын ... ... ... ... ... ... ... тарихи жауапкершілігімізді сезіне отырып,
өзіміздің егемендік құқығымызды ... ала ... осы ... Ата ... бұл ... ... және идеологиялық тұрғыдан
алғанда аса маңызды, өйткені осыдан келіп мемлекетіміздің мынадай негізгі
мақсаттары ... ... ең ... қазынасы ретінде адам және адамның өмірін, оның
құқықтары мен бостандықтарын, оған ... ... ... өз ... және мемлекеттер арасында азаматтық бейбітшілікті,
ынтымақтастық пен тату қарым – қатынастықтың әдістерін ... ... ... ... мемлекеттік бірлікті сақтау;
4. Республиканың егемендігін сақтап, ұстап тұру;
5. Қазақстан Республикасының демократиялық ... ... Ата заңы ... ... болашақпен байланыстырып,
демократиялық мемлекетті құруға қоғамымызды біріктіріп, жандандыра түсетіні
сөзсіз. ... ... ... ... ... ... жоғары мақсаты мен басты міндеттері тұжырымдаған.
Қазіргі таңдағы мейлінше өзекті мәселе – еліміздің Ата заңындағы заң
технологиясының өзектілік проблемалары. Олар ... ... ... Заң шығарушы және өзге де құқық шығармашылық қызметтерінде саяси
белсенділіктің өсуі, оған, әрине, еліміздің ... ... ... ... ... ... мен ... бірлестіктердің кеңінен
қатысуы.
2. Нарықтық қатынастарға көшу ... ... ... ... ... елеулі ауқымды жаңа экономикалық
қатынастардың дүниеге келуі ... ... ... ... ... ... ... ішінде құқық шығармашылықтың да
дамуы.
4. Парламенттік қызметтің белсенділігі, заң органдарының ... ... ... ... ... ... жөнінде заң әдебиеттерінде кезінде
кең көлемде әр түрлі пікірлер таластырылып, жарияланған ... ... ... жылдарында заң терминдерін қолдану жөнінде өткір - өткір
пікір – таластар толыстады. ХХ ғасырдың бас ... де, ... ... ... технологиясының мәндік проблемаларының пәнін, нормативтік актілердің
жазылу стилі мен нысандары жөніндегі пробемаларды зерттеу ғалымдардың ( ... Д. А. ... Т. В. ... ... ... ... келгенде Елбасшысы Н. Назарбаевтың сөзімен аяқтағанды жөн
көрдік: «Конституция бойынша өмір сүру дегеніміз – ... ең ... ал бұл ... игеруге біз міндеттіміз»1.
Тура бір жыл бұрын қабылданған мәні бойынша құқықтық бағдарлама болып
табылатын осы ... ... ... ... ... қолданылады, ал
тұжырымның ең көлемді екінші тарауы «Қазақстан Рспубликасының құқықтық
жүйесін одан әрі ... адам мен ... ... ... ... ... кепілдіктерін нығайту» деп аталады.
Еліміздің Ата заңы - өзге заң ... ... ... ... ... ... бірі – оның ... кең таралғандығы.
Өтпелі кезеңдердегі қабылданған еліміздің Ата ... қай ... ... ... мәтіндерінен адам тағдырына байланысты әр ... ... ... ... ... халқымыз мұны ел тағдырынан
ажыратпаған.
Қорытынды.
Тақырыпты қортындылай келе, ... және ... ... қалыптасқан
қазіргі кездегі жалпы ғылыми көзқарастар бүкіл адамзаттың дамуының ... ... ... ... ... Сондықтан құқықтық және
мемлекеттік құбылыстарды олардың тарихи дамуында және өзара ... ... ... ... қажет етеді. Құқықтың дамуы кез келген
мемлекетте қайшылықта және күрделі екені көпшілікке ... ... ... даму ... ... оның ... – экономикалық дәрежесімен
анықталады, басқа сөзбен айтқанда, ... ... ... өткен өмірдің белгілі көрінісін тарихи негізінде ... К. ... ... ...... ... арқылы
әлемнің даму тұжырымдамасы, ғылыми ортада өте кеңінен тарған. Оның пікірі
бойынша, адамдар қоғамның ... ...... даму ... ... құл ... феодалдық және капиталистік қоғамдық –
экономикалық формациялардың кезекпен ауысуы болып келеді.
Құқықтық жүйе – бұл ... ... ... ... сондықтан оны
ұлттық құқықтық жүйесі деп дәлме дәл атауға болады. ... ... ... ... ... өйткені олардың әрқайсысын бөлек
алғанда толық құқықтық жүйе ретінде ... ... ... ... ... сан алуан ережелері мен әрекеттерді қалыптастырады. Ал, ... ... сай келу ... ... ... өзіндегі және сонымен
бірге одан тыс әр түрлі құқықтық ... ... ... ... ... мен өзара ықпалдасу ерекше қоғамдық жүйе – құқықтық
жүйені құрайды. Ол ... ... ... дами отырып, әлеуметтік,
рухани – мәдени, экономикалық және мемлекеттік саясат сияқты өзге ... ... ... ... етіп, олармен әрекеттеседі.
Посттотаритарлық ... ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптасып отырғанын, құқықтық құбылыстар ... ... ... атап ... жөн. Дүние жүзінде көптеген
ұлттық құқықтық ... бар, ... ... ... ... ... ... нақтылайды, яғни оның құрылысын, қайнар көздерін,
дәстүрін, құқықтық сана – ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі ұлттық құқықтық ... ... ... ... топтарға біріктіретін ортақ, ұқсас белгілері болады.
ХХ ғасыр басында құқықтық жүйелерді нәсілдік және тілдік ... ... және ... ... ... құқықтық отбасыларға іріктеу
ұсынылған болатын. Осы критерий негізінде құқықтық ... ... және ... ... ... ... Өз
кезегінде мынадай құқықтық ... ... ... ... -
германдық, англо – саксондық, мұсылмандық, социалистік, дәстүрлі және т.б.
Кейінірек ... ... ... құқық мазмұны мен құқықтық
идеология, құқық қайнар көздерінің ерекшеліктері ... ... ... ... Құқықтық жүйенің тарихы жағынан
қарағанда сол кездегі ... ... ... адамдар құқықтары туралы
түсініктердің қалыптасуына ықпалын тигізгенін айта ... ... ... ... ... ... біршама шектеулі түсіндіріледі және
іс жүзінде құқық жүйесіне келіп тіркеледі. Мұнда дамыған елдерде құқық пен
заң арасындағы айырмашылық ... күн ... ... ... ... ... ... заңнама жүйесіне айыруының қажет
еместігімен түсіндіруге болады. Құқықтық жүйе ...... ...
экономикалық, мемлекеттік – саяси алғышарттармен қатар және ... ... ... ... дамуының дербес және өзін - өзі жеткілікті жоғары
мәнді және тиімді факторы ... ... жаңа ... ... ... ... әрі ...
қайшылық жағдайда өтуде. Мұны құқықтық мәдениет құбылысын қадағалау арқылы
көріп білуге болады. ... ... ... жүйені талап ететін
қоғамдық қатынастарды толық сипатталған. Соған ... ... ... ... мен ... ... актілері туындайды.
Қазақстан Республикасында ұлттық құқықтық жүйе құрылып жатыр. Бұған
мемлекеттіміз ... ... ... ... ... ... ... алғашқы жылдары қабылданған барлық бағдарламалық құжаттар
бағытталған. Қазіргі ... ... ... ... ... арылту жүріп жатыр: құқықтық жүйенің қызмет ... ... ... ... одан әрі ... ... ... құқықтық жүйені Конституциялық идеялары құқық, әділдік, адамгершілік
идеяларына, яғни табиғи құқық идеяларына негізделген заңнама қалыптастыруда
жүзеге асырылуға тиіс; ... ... ... бойынша жұмыс
жүргізуді жоспарлаған жөн және жергілікті норма шығыстық ... ... ... ... ... құқықтық жүйе құқықтық мемлекет құрудың
және ... ... ... ... мен ... плюрализм
қалыптастырудың шарты және сонымен бірге салдары болып табылады.
Сондықтан ... ... ... жүйе ... әр ... құқық реттеу және құқықты қолдануда өзіндік сипат пен
ерекшеліктерге ие ... ... ... ... жиынтығы. Қазіргі заманғы дүнижүзінде өмір сүріп жатқан
бүкіл құқықтық отбасыларды және құқықтық жүйелерді қамтуға тырыспай – ... ... көп ... және ... ... ... ... жағынан ғылыми тұрғыдан жан – жақты
зерттей келе, құқықтық жүйенің қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, еліміздің ұлттық жүйе толықтай
енгізу қажеттілігі байқалады. Оның қарауына қоғамдық ықпал ету шараларын
қолдану үшін адам мен ... ... ... ... сақтау мен кепілдіктерін нығайту дұрыс деп санаймын. ... ... ... ... ... мен ... өзекті болып
отыр. Қазақстанда ұлттық жүйе құқықтық мемлекет болуға себеп болар деген
ойдамын. ... ... ... ... ... ... ... десек онда біз осыған дейін ата – бабаларымыздың жүрген
жолын ұмытпай оны әрі ... ... ... Өйткені, ұлттық құқықтық
жүйенің пайда болуының өзі бұл ...... ... ұзақ ... дамуы елімідің ұлттық құқықтық жүйені қоғамдық қатынастарды ... ... ... алсақ, одан біздің ұтарымыз көп болар еді.
Қорыта келе айтарым, құқықтық жүйенің әр ... ... ... біздің отандық құқықтық жүйеміздің дамып қалыптасуының жалпы
заңдылықтарын түсінуге ... ... ... ... деп ... әдебиеттер мен нормативтік актілер тізімі.
І. Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995ж 30 ... ... ... Конституциясы. Алматы, 1998ж 7қазан ... 2007ж. 21 ... ... ... мен ... ... ... актілер туралы заңы. Алматы, 1998ж. 24 наурыз.
ІІ. Арнайы әдебиеттер:
1. Ашитов З. О. Ашитов Б. З. ... ... ... негіздері»
Алматы. Жеті жарғы, 2003ж.
2. Алексеев С.С. «Государства и права» Москва, 1994ж.
3. Азаров Н.И. «Теория государства и ... ... ... ... М.И. « ... ... и ... Москва, 2003ж.
5. Булгакова Д.А. «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы, 2007ж.
7. Венгерев «Теория государства и ... ... ... ... В. ... ... ... и права» Альбом схема.
Алматы. Жеті жарғы, 2001ж.
9. Давид Рене « ... ... ... ... ... ... ... Рене, Камилла Жофре – Спинози «Основные правовые ... ... ... Зиманов С.З. «Общая теория права и ее место в системе правоведения»
Алматы, 1982ж.
12. Зиманов С. З. Өсеров Н ... әдет – ... ... шариаттың әсері»
Алматы, Жеті жарғы, 1997ж.
13. Ибраева А. С. «Общая теория государства и права» ... ... ... З. « Қазақ әдет – ғұрып құқығының материалдары» Алматы,
Жеті жарғы, 1996ж.
15. ... С.А. ... ... и ... ... Питер, 2003ж.
16. Лазерев В.В. «Теория государства и права» Москва, 1992ж.
17. ... Н. И., ... А. В. ... ... и ... Москва.
Юристь 2005ж.
18. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Алматы ... ... ... ...... ... бірлігінде.
Алматы, 1993 жыл
20. Өзбекұлы С. Қопабаев Ө. ... және ... ... ... жарғы, 2006ж.
21. Өзбекұлы С. «Көшпелі қазақ өркениетіндегі құқық» Алматы, 2002ж.
21. Өсеров Н.Ө. Естаев Ж. ... және ... әдет – ... ... Өсеров Н. Ө. Қопабаев Ө.Қ. «Мұсылмандық құқық» Алматы, 1998ж.
23. ... Н.Ө. « Жеті ... ... ... ... Ғ.С. ... мемлекеті мен құқығының негіздері»
Алматы. Атамұра, 2003ж.
25. Сапарғалиев Ғ.С. Ибраева А. С. «Мемлекет және құқық теориясы»
Алматы. Жеті ... ... ... А.С. Ерназаров Ж.Т. «Обычное права» Учебное пособие
Орал, 2003ж
27. Табанов С. А. ... ... ... ... Табанов С. А. Оразова А. Ә. «Күрделі заманның өтпелі кезеңдеріндегі
қазақ қоғамы Ата Заңдарының (Конституцияларының) тарихи – құқықтық
сабақтастығы» Алматы. Жеті жарғы, ... ... В.Н. ... ... и ... ... ... Черданцев А.Ф. Теория государства и права. Курс лекций Екатеринбург
2000ж.
ІІІ. Баспасөз материалдары:
1. Ахметова Ғ. «Қазақстан территориясында құқықтық жүйелердің тарихи
даму ... Заң №11, ... ... З.К. « ... ... жүйесінің қалыптасуы» Заң №9,
2003ж.
3. Аюпова З.К. «Қазақстан ... ... ... ... ... басты үрдісі» Мемлекет және құқық
№2, 2003ж.
4. Асқарбекқызы Назира «Қазақ әдет – ... ... ... ... ... №2, 2008 ... Әбдірахманова С. «Ата Заң - әділдіктің айғағы» Заң ... ... - ... ... Ә. ... ... жүйесі» Тураби №2, 2007ж.
7. Сапарғалиев Ғ. С. Ғаббасұлы Ғ. « Қазақ көшпелі қоғамның әдет
заңдарының ... ... ... және ... №2, ... ... Қ. «Қазақ әдет – ғұрып және шариат заңдарының ... ... №2, ... ... Ж. ...... ... кепілі.» Орал өңірі. 2006.
29 ... ... және ... теориясы. М., 1985. 25 – бет.
[2] Пашуканис Е.Б. Жалпы мемлекеттік құқық және марксистік теория.
М.,1925. 15 – бет.
1 Давид Р. ... ... ... ... ... бет. 51 – ... ... 1991. 14 – бет.
2 Құран. 1991. 132 – бет.
3 ... 1991. 319 – ... ... 1991. 379 – ... ... ... теориясы М., 1994. 375 – бет.
1 Абай. Энциклопедия. Алматы, 1995. 421 – бет.
1 А.И. Левшиннің «Қырғыз – қазақ немесе ...... ... мен ... І – ІІІ том. 1832.
[3] Назарбаев Н. Тарих толқынында. Алматы: Атамұра, 1999. 173,175, 176 –
беттер.
1 ... ... ... ... ... ( ... ... республикалардың Конституциялары ( Негізгі заңдары), КСРО
Жоғарғы Кеңесінің І және ІІ сессияларының үшінші шақырымында енгізілген
толықтырулар мен өзгерістер. М.,1951.
1 ... ... ... Алматы. «Қазақстан», 2003.
(Назарбаев Н.А. Қазақстан Республикасының Конситутциясының ... ... 1992. 2 ... ... Н. Конституция – кемел келешектің кепілі //Ақиқат,2002. №10. 11
– бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңа дәуірдегі Франция мемлекетінің құқықтық жүйесінің ерекшеліктері9 бет
Қазіргі кездегі негізгі құқықтық жүйелер4 бет
Қазіргі кезеңдегі құқықтық жүйелердің жалпы сипаттамасы6 бет
Қазақстан Республикасының ұлттық құқықтық жүйесі10 бет
Құқықтық жүйесі құрылымының қағидалары6 бет
Кәсіпкерлік құқықтың қалыптасу тарихы мен дамуы, құқық жүйесіндегі орны11 бет
Қазақстан Республикасындағы сайлау жүйесі. ҚР Азаматтық құқығы туралы жалпы ұғым12 бет
Құқық жүйесінде «Азаматтық құқықтың» орны14 бет
Құқыққорғау органдар жүйесінің конституциялық құқықтық жүйесі11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь